Τιμή εις την Γυναίκα εν Γη και Ουρανώ

«Τιμή εις την γυναίκα εν γη και ουρανώ.

Αυτή μας καθιστά ικανούς να κατανοώμεν

την παντοδύναμον μητέρα, την Φύσιν.

Αυτή είναι η καθηγιασμένη εικών της φύσεως

και μας βοηθεί να ανερχώμεθα βαθμηδόν

προς την ψυχήν του Κόσμου,

ήτις δίδει γέννησιν, διατηρεί,

ανακαινίζει και φέρει μαζί της

τον Κόσμον των ψυχών εις το πέπλον του φωτός…»

Πυθαγόρας (Ιάμβλιχος: “Περί Πυθαγορικού βίου”).

—————
Εικ. άγαλμα της Κλεοπάτρας, Alfonso Balzico 1869

ΧΛΕΤΣΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ (ΠΛΩΤΙΝΟΣ)

Ο Γάμος του Κάδμου και της Αρμονίας

[[ δαμ- ων ]]

IV. Η Γυναίκα

Ο Κάδμος, ο ρήγας της Καδμείας, τιμούσε τη γυναίκα του Αρμονία. Δεν ήταν απλά το άλλο του μισό σαρκικά, αλλά και ψυχικά. Την έβλεπε όχι μόνο σαν σύντροφο της ζωής του, αλλά σαν το συμπληρωματικό μέρος, που του ήταν απαραίτητο για να ολοκληρωθεί σαν άνθρωπος.

Με τη συντονισμένη τους δράση θα μπορούσαν να φτάσουν από το “κατ’ εικόνα” στο “καθ’ ομοίωσιν”. Μπορεί η γυναίκα να κατηγορείται από την εκκλησία για την αποστασία των πρωτόπλαστων και την εκδίωξη από τον Παράδεισο. Αυτή, όμως, είναι και το εισιτήριο του άντρα για τον κήπο της Εδέμ. Η συνοδοιπορία με την σωστή σύντροφο ( κι αντίθετα ), θα αναγκάσει τον αρχάγγελο να κατεβάσει την απαγορευτική ρομφαία, ν’ αλλάξει την όψη του προσώπου κι από αυστηρή και βλοσυρή σε χαρούμενη και γελαστή, και ν’ ανοίξει την πύλη της μακαριότητας, που θα προκύψει από σωστή ζεύξη και συνεργασία των δύο συντρόφων.

Οι σοφοί πρόγονοί μας τιμούσαν ιδιαίτερα τη γυναίκα. Ο Ιάμβλιχος στο έργο του “Περί Πυθαγορικού βίου”, μας μεταφέρει την άποψη του Πυθαγόρα : « Τιμή εις την γυναίκα εν γη και ουρανώ. Αυτή μας καθιστά ικανούς να κατανοώμεν την παντοδύναμον μητέρα, την Φύσιν. Αυτή είναι η καθηγιασμένη εικών της φύσεως και μας βοηθεί να ανερχώμεθα βαθμηδόν προς την ψυχήν του Κόσμου, ήτις δίδει γέννησιν , διατηρεί, ανακαινίζει και φέρει μαζί της τον Κόσμον των ψυχών εις το πέπλον του φωτός…

Αι γυναίκες αληθώς είναι θυγατέρες του Θεού, ως οι άνδρες είναι υιοί Του. Είναι δε η γυνή ως και ο ανήρ τριμερής, συντεθειμένος εκ πνεύματος, ψυχής και σώματος. Το σώμα εγεννήθη εν χρόνω και κατευθύνεται προς την Γην και την λήθην, η ψυχή όμως ήτις ήτο αρχήθεν μετά του Θεού, είναι θεία και αθάνατος. Όταν δε το σώμα διαλύεται εις την σποδόν, η ψυχή παραμένει ως αύτη ήτο κατά την στιγμήν, την μόνην στιγμήν της υπάρξεώς της.

Η ψυχή δεν έχει γένος. Διό η γυνή και ο ανήρ είναι ίσοι εις αξίαν ενώπιον του Θεού. Ούτω είναι ιέρειαι και ιερείς εις τους ναούς των θεών και τα Μαντεία της Δωδώνης και των Δελφών εφωτίσθησαν υπό γυναικών…».

Ο Ν. Καζατζάκης βάζει στο στόμα του Φραγκόσκου της Ασίζης κάποια ερωτήματα:

« Γιατί ο Θεός έπλασε τη γυναίκα; Γιατί ξεκόλλησε από τον άντρα ένα πλευρό και την έπλασε; Και γιατί ζητάει σε όλη του τη ζωή ο άντρας να ξανασμίξει με το ξεκολλημένο πλευρό του;» Μέσα από το ερώτημα του Αγ. Φραγκίσκου βγαίνει η απάντηση. Ο άντρας νιώθει την έλξη για τη γυναίκα, γιατί θέλει να σμίξει με το πλευρό, που του αφαίρεσε ο Θεός!

Για τον Πυθαγόρα η γυναίκα έπρεπε να έχει υπ’ όψη τη θεία της γενεαλογία και να διάγει βίο σαν θυγατέρα του Θεού, να τιμά τον εαυτό της , να σέβεται το σώμα της και να φροντίζει για την καλή της φήμη. Το σώμα αν και υπολείπεται σε αξιολόγηση σε σχέση με τη ψυχή, αποτελεί όμως το ναό της θείας ψυχής (*1) και γι’ αυτό είναι άξιο σεβασμού. Έτσι είναι ανεπίτρεπτο να έχει σχέση με άλλο άνδρα, αλλά και ο άνδρας δεν πρέπει να έχει σχέση μ’ άλλη γυναίκα (*2). Σε περίπτωση που ο άνδρας απατήσει τη γυναίκα του, αυτή δεν πρέπει να του ανταποδώσει τα ίδια, ούτε για να τον εκδικηθεί με το να ξαπλώσει με άλλον άνδρα. Η τιμωρία του άνδρα, που ατίμασε το γάμο του, ανήκει στο Θεό. Αν η γυναίκα επιζητήσει να εκδικηθεί, θα κάνει αμαρτία (*3). Ακόμη κι αν βάρβαροι θρησκευτικοί ή πολιτικοί λόγοι το επιβάλουν, μια γυναίκα δεν πρέπει να προσφέρεται σε ξένον άνδρα, γιατί ο θείος νόμος είναι απαρασάλευτος: « μόνο η νόμιμη συνεύρεση είναι αγία ». Είναι τόσο τίμια και έγκριτη από το θείο η συζυγική ερωτική ένωση, που θεωρείται ιερή πράξη, ώστε η γυναίκα μετά απ’ αυτήν, την ίδια μέρα, να μπορεί να λάβει μέρος σε θρησκευτικές τελετές (*4)! Πάνω σ’ αυτό ενδεικτική είναι η αναφορά του Διογένη του Λαέρτιου ( VIΙΙ, 43), που μας λέει πως όταν ρώτησαν οι γυναίκες τη Θεανώ, τη γυναίκα του Πυθαγόρα: « ποσταία γυνή απ’ ανδρός καθαίρεται;» [ μεταφρ.: μετά από πόσες μέρες από την ερωτική επαφή μία γυναίκα είναι καθαρή;], αυτή απάντησε: « Από μεν του ιδίου ανδρός παραχρήμα, από δε του αλλοτρίου ουδέποτε. Τη δε προς τον ίδιον άνδρα μελλούση πορεύεσθαι παρήνει άμα τοις ενδύμασι και την αισχύνην αποτίθεσθαι, ανισταμένην τε πάλιν άμ’ αυτοίσιν αναλαμβάνειν » [ μεταφρ.: από τον ίδιο της τον άνδρα αμέσως, από άλλον άνδρα όμως ποτέ…].

Για το ίδιο θέμα ο Ιάμβλιχος μας μεταφέρει: « έτι δε το περιβόητον γενόμενον αποφθέγξασθαι κατά την σύνοδον, ως από μεν του ανδρός όσιόν εστιν αυθημερόν προσιέναι τοις ιεροίς, από δε του μη προσήκοντος ουδέποτε.» [Μετάφρ.: Λέγεται επίσης ότι στη συγκέντρωση είπε ( ο Πυθαγόρας ) και αυτό που στη συνέχεια έγινε περιβόητο, ότι εάν μετά από συνουσία με τον σύζυγο, η σύζυγος την ίδια μέρα παρευρεθεί σε τελετουργίες, τότε ο θεός θα τη συγχωρέσει. Εάν όμως έρθει σε συνουσία με άλλον άντρα, ποτέ δεν θα τη συγχωρέσει.] ( Ιάμβλιχου “Περί του Πυθαγορικού βίου”, 11, 55 )

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα για μίμηση ήταν, κατά τον Πυθαγόρα, η Πηνελόπη, που καρτερικά, για είκοσι χρόνια, περίμενε την επιστροφή του Οδυσσέα, χωρίς να ενδώσει στις πιέσεις των μνηστήρων. Ο σοφός από τη Σάμο διακήρυττε πως η καλή γυναίκα είναι αρμονία σύνεσης κι εγκράτειας.

Ο Γ. Σακελλαρίου, καθηγητής Φιλοσοφίας του Πανεπ. Αθηνών αναφέρει ένα σπουδαίο απόφθεγμα: « Ο πολιτισμός ενός Έθνους κρίνεται από την θέσιν που δίδεται εις την γυναίκα. Αλλοίμονον εις τον τόπον εκείνον, όπου οι άνδρες έπαυσαν να σέβονται τας γυναίκας, αλλά δις αλλοίμονον εκεί όπου αι γυναίκες έπαυασαν να σέβωνται τον εαυτόν των ».

Τη γυναίκα και την ένωσή της με τον άντρα υμνεί στο ποίημά του “Ο τέλειος πόθος” ο Άγγελος Σικελιανός:

…ενώ η Γυναίκα

όμοια κορφή όλη χιόνια

περιμένει ακοίμητη τον άντρα

τον ανέγγιχτο, τον άπαρτο, το μυστικό,

με την ψυχή

που μέσ’ απ’ την αγκάλη της γλιστρά ως θεός,

κι αφήνοντάς τη με το σπόρο

που ως διαμάντι στο σκοτάδι

μέσα της σκορπίζει

φλόγες άυλες

τρίλαμπες διχάλες και δροσιές,

λυτρώνεται,

και ορτός

κοιτάει κατάματα τον τρίσβαθο απονύχτερο ουρανό !…

Για τον Πυθαγόρα ο “οίκος” του ζευγαριού είναι η πηγή της φυλής, αλλά και ο ναός του Θεού, που πάντοτε είναι ανοιχτός κι ουδέποτε κλείνει. Είναι το ιερό, στο οποίο εισέρχεται το αστρικό φως του κόσμου για να ανατείλει η ψυχή του ανθρώπου. Θεμέλιος λίθος του “οίκου” είναι ο γάμος o οποίος καθιερώνεται από το θείο νόμο και είναι αγνός κι άγιος. Ο γάμος είναι « δυάς εν μονάδι ».(*5) Υποστήριζε τη συζυγική πίστη, λέγοντας χαρακτηριστικά πως όπως υπάρχει μόνον μια αλήθεια, έτσι υπάρχει κι ένας μόνο νόμος, ο νόμος της αρετής, που πρέπει να διέπει και τους δύο συντρόφους, και τον άντρα και τη γυναίκα (*6).

Είναι πολύ μεγάλος ο πόνος όταν ο χάρος έρθει απρόσμενα να σκιάσει την ευτυχία του ζευγαριού, παίρνοντας τον ένα από τους δυό συντρόφους. Ο Άδμητος θρηνώντας το θάνατο της αγαπημένης γυναίκας του, της Άλκηστης, λέει:

« Μου θυμίζεις αυτό που πληγώνει βαθιά την καρδιά μου.

πιο τρανή συμφορά δεν υπάρχει για τον άντρα όταν χάσει

την πιστή του γυναίκα…» ( Ευριπίδου “Άλκηστις”, στ. 878-881 )

Τα ηθικά διδάγματα των Ηρώων στα Ομηρικά Έπη

Στα Ομηρικά Έπη, στη Μινωική και στη Μυκηναϊκή εποχή, οι γυναίκες κατείχαν αξιόλογη θέση στην αρχαία ελληνική κοινωνία. Σ’ αυτές στηρίζεται ο “οίκος”, ο θεσμός που κυριαρχεί αυτή την εποχή. Οι γυναίκες αγαπούν την οικογένειά τους, συζητούν ελεύθερα μαζί με τους άντρες, επικρατεί η μονογαμία και ο γάμος είναι ιερός και αδιάλυτος. Η γυναίκα μπορεί να διαλέξει τον άντρα της, ενώ οι συζυγικές σχέσεις βασίζονται σε αμοιβαία αγάπη και εκτίμηση Οι τρόποι συμπεριφοράς των συζύγων παρουσιάζονται απλοί, ευγενικοί και εγκάρδιοι. Η πολυτεκνία θεωρείται μεγάλο αγαθό και ευτυχία,

Στην αρχαία Σπάρτη οι γυναίκες ήταν σχεδόν ίσες με τους άντρες. Συγχρωτίζονταν ελεύθερα στο δημόσιο βίο και στους αθλητικούς αγώνες. Παντρεύονταν τον άντρα που θα αγαπούσαν, και είχαν γνώμη στα πολιτικά και δημόσια πράγματα. Είναι άραγε τυχαίο ότι ήταν οι Σπαρτιάτισσες που έλεγαν στους άντρες τους το γνωστό «Ή ταν ή επί τας»;

Η ιστορικός M. Katz αναφέρει: «τίποτα δεν είναι περισσότερο ανακριβές από την ιδέα της φυλακισμένης γυναίκας στην Αρχαία Ελλάδα».

Όπως λέει ο Ισχόμαχος στο Σωκράτη στο έργο του Ξενοφώντα «Οικονομικός», «σωστή γυναίκα είναι εκείνη που μπορεί να διευθύνει σωστά κάθε τι μέσα στο σπίτι της σαν συνεργάτης του άντρα της. Ο πλούτος έρχεται στο σπίτι με τον κόπο του άντρα, οικονομείται δε σωστά με τη φροντίδα της γυναίκας».

Και βέβαια υπήρχαν οι γυναίκες που υπηρετούσαν ως ιέρειες στους ναούς των διαφόρων θεών της αρχαιότητας. Ένας αριθμός τέτοιων ιερειών μνημονεύεται σε δημόσια έγγραφα, ενώ γίνεται λόγος για γυναίκες που επιλέγονταν στην Αθήνα από τις κοινωνικές τους ομάδες για να υπηρετήσουν ως επικεφαλής και υπεύθυνες («άρχουσαι») στα Θεσμοφόρια, μαζί με τις ιέρειες της συγκεκριμένης λατρείας.

Η δύναμη που ασκούσαν οι γυναίκες της αρχαίας Ελλάδας διαφαίνεται και από τους ρόλους που έχουν στις κλασικές κωμωδίες και τραγωδίες των Αριστοφάνη, Ευριπίδη, Αισχύλου, Σοφοκλή κ.λπ.

Δεν απασχολούνταν μόνο με τις οικιακές εργασίας, αλλά είχαν θέση και στη μόρφωση.

Σε μια επιτύμβια στήλη αναγράφεται: « όλος ο κόσμος της Αθήνας για μένα έκλαψε, για τα νιάτα και τη σωφροσύνη, και το πιο πολύ γιατί φρόντιζα πολύ για τη μόρφωσή μου και τη σοφία. Τα δάκρυα δε σταματάνε από του πατέρα μου τα μάτια, που χάσανε της ζωή του τη χαρά και τα χέρια που θα τον γεροκομούσαν. Τα χρόνια της ζωής μου είκοσι. ΑΘΗΝΑΪΣ ΘΕΟΦΙΛΟΥ ΚΕΚΡΟΠΟΣ» Η ελληνική γραμματεία έχει να παρουσιάσει αξιόλογες ελληνίδες φιλοσόφους και επιστήμονες (*7).

Η αρμονία του γάμου εξαρτάται από τη διάθεση για συνεννόηση και την ομόνοια που επικρατεί ανάμεσα στους συζύγους. Στην οικογένεια, που λειτουργεί σωστά, όλα γίνονται με αμοιβαία συγκατάθεση. Ο Πυθαγόρας και πάλι έδινε συμβουλές στις γυναίκες ν’ αγαπούν τους άντρες τους πολύ περισσότερο από τους γονείς τους. Τις προέτρεπε να προσέχουν και να μην βρίσκονται αντίθετες προς του άντρες τους, ούτε να θεωρούν πως τους έχουν υποτάξει στη θέλησή τους, αν αυτοί υποχωρούν σε κάποια πράγματα. Ο Σαμιώτης σοφός έδινε συμβουλές ακόμη και για το ντύσιμο και τον στολισμό. Ο στολισμός της γυναίκας, έλεγε, πρέπει να είναι η απλότητα, η κοσμιότητα, η αλήθεια και η υποταγή. Η αξιοπρεπής γυναίκα οφείλει να χαρακτηρίζεται από μετριοφροσύνη και στην αμφίεσή της να είναι κοσμία και ν’ αποφεύγει τα ψεύτικα και πολυτελή φορέματα. Εξάλλου, η ωραιότητα, που προέρχεται από τη συνετή ζωή και όχι από τα φτιασίδια ευχαριστεί την γυναίκα που είναι πραγματικά ευγενής. Η καλή γυναίκα πρέπει να σέβεται τον Θεό και να ελπίζει ότι διαμέσου αυτού θα αποκτήσει ευδαιμονία. Επίσης οφείλει να υπακούει στους νόμους και στα Ιερά Ιδρύματα της χώρας της.

Στο Ευαγγέλιο του Θωμά αναφέρεται: « Ο Σίμων Πέτρος τους είπε, “Ας φύγει από μας η Μαρία (η Μαγδαληνή) γιατί οι γυναίκες δεν είναι άξιες της Ζωής”. Ο Ιησούς αποκρίθηκε, “Εγώ ο ίδιος θα την καθοδηγήσω για να την κάνω σαν άντρα, ώστε κι αυτή να γίνει πνεύμα ζωντανό και να μοιάζει μ’ εσάς τους άντρες. Γιατί κάθε γυναίκα που θα κάνει τον εαυτό της άντρα θα εισέλθει στη Βασιλεία των Ουρανών”. ( Απόκρυφ. Ευαγ. Του Θωμά, εδάφ. 114 ). Βλέπουμε ότι τα “τέκνα του Ισραήλ” δεν είχαν εκτίμηση στις γυναίκες, σε αντίθεση με τους προγόνους μας που τις τιμούσαν ξεχωριστά. Η υποτίμηση φαίνεται κι από πολλά αποσπάσματα της Π. Διαθήκης (*8).

Η γυναίκα που γίνεται πνεύμα ζωντανό, εμπνέει τον άντρα, του συμπαραστέκεται, και μαζί εισέρχονται στη Βασιλεία των Ουρανών. Η άξια σύντροφος του Κάδμου, η αγαπημένη γυναίκα του, που δεν τον εγκατέλειψε σαν έγινε φίδι, αλλά παρακάλεσε τους θεούς κι αυτή να γίνει φίδι, τον οδήγησε στα ουράνια δώματα. Η κόρη των θεών θέωσε τον θνητό Κάδμο!

vagiablog.blogspot.gr