Η ανυπότακτη κρητική πόλη Σητεία στο Λάτιο

 

Του ιατρού πνευμονολόγου-φυματιολόγου Στυλιανού Θ. Μητρόπουλου

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γ. Λεκάκης

Στην Σητεία, ελάχιστοι γνωρίζουν τον μύθο της εκστρατείας ελευθέρωσης από τους Άτλαντες, των  δυτικών ακτών και νήσων της Τηθύος – Ωγυγίας από τον ήρωα Ηρακλή, που συνέβη κατά την προϊστορική μεγαλιθική προκατακλυσμαία εποχή.

Ο Ηρακλής με Γενναίους Ιδαίους (Κουρήτες(**)) του όρους Δείκτη – Γιούχτα Σητείας εξεστράτευσε εναντίον των Λαιστρυγόνων της Ωγυγίας (βλ. Ομήρου «Οδύσσεια»), που είχαν καταλάβει τις ακτές και τις νήσους της Τηθύος και εμπόδιζαν την ναυσιπλοΐα στον «λαό της θάλασσας», δηλ. των Ιδαίων (Κουρητών) πρωτοΕλλήνων.

Ο Ηρακλής με τους Γενναίους Ιδαίους, αφού ενίκησε τους Λαιστρυγόνες   εγκαταστάθηκαν στο κάτω Λάτιο, κοντά στην Ρώμη, σε οικισμό που ονόμασαν Σητεία(*).

Η μνήμη των μυθολογικών δρώμενων διατηρείται στο οικόσημο της πόλεως Σητείας με απεικονίσεις:

α) το λιοντάρι της Νεμέας, του οποίου το δέρμα φορούσε ο Ηρακλής,

β) το κέρας της τροφού του Δία, Νύμφης Αμάλθειας, γεμάτο φρούτα, και

γ) επιγραφή γύρω από το οικόσημο, σε εξάμετρο στα λατινικά:

• “SETIA PLENA BONIS GERIT ALBI SIGNA LEONIS”
• “Sezze piena di beni porta l’insegna del bianco leone” ή
• «Το Sezze, πλήρες αγαθών, φέρει την σημαία του λευκού λιονταριού».

δ) η ετυμολογία Σητεία (> Setia) από την λέξη σηρ = μεταξοσκώληξ > [σηροτροφία κλπ. σηρίον = θηρίον – βλ. Ἡσύχ.] > seta ή saeta, δηλαδή τις σαν «μετάξι» τρίχες του δέρματος του λιονταριού του Ηρακλή.

Επιπροσθέτως στην Σητεία – Sezze μυθολογούν ότι ο ιδρυτής του οικισμού Ηρακλής συνευρέθη με μια πεντάμορφη ιθαγενή, με την οποία απέκτησε τον Φάουστο (Faustus), ήρωα – θεό της απόκρυφης ποίησης του τοπικού επικού κύκλου.

Στα ιστορικά χρόνια η Σετια (Sezze) ακολουθεί την ιστορική διαδρομή της Ρώμης…

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 20.4.2025.

Η ανυπότακτη Σητεία Λατίου

Του Γιώργου Λεκάκη

(*) Η πόλις Σητία (κατά Κλ. Πτολεμαίο) > λατ. Setiae > Suessa > και από τις αρχές του 20ού αιώνα Σέτσε (Sezze)[1] – στην Επαρχία Λατίνα, στην έκταση της νυν Ιταλίας, 65 χλμ. Ν. της Ρώμης(**) και 10 χλμ. από την Τυρρηνική θάλασσα, στην πεδιάδα του Πόντου (Ποντινε), είναι η αρχαία ελληνική πόλη Σητεία αποικία Κρητών, από την Σητεία Λασυθίου Κρήτης. Κείται στον 41ο παράλληλο [41°30′0″N 13°4′0″E].

• Ας μην ξεχνάμε πως ο αρχαιότατος λαός της Ρώμης(**), ελέγετο Quiriti δηλ. Κουρήτες…

Την ίδρυσε ο Ηρακλής Ιδαίος, μετά την νίκη του επί των ανθρωποφάγων γιγάντων Λαιστρυγόνων, οι οποίοι ζούσαν στο νυν νότιο Λάτιο. Ο Κρητικός Έλλην ημίθεος-ήρωας έφερε μαζί του και Κρήτες πολεμιστές (από την γενέτειρα του πατρός του, Δία) – βλ. Ρ. Γκρέιβς. Οι Κρήτες ονόμασαν την πόλη σε ανάμνηση της πατρίδος τους (Σητείας Λασυθίου). Εκεί ο Ηρακλής ενυμφεύθη μια παρθένο η οποία έτεκε τον ήρωα Φαύστο. Όλα αυτά αντικατοπτρίζονται ακόμη και σήμερα στο οικόσημο της Σητείας Λατίου.

Η πόλη Σητία εμφανίζεται στην ιστορία ως πόλη των Βόλσκων[2] (τον 5ο αιώνα π.Χ.). Κατελήφθη από τους Ρωμαίους το 382 π.Χ. Το 341 π.Χ. ένας από τους δύο πραίτορες, τους επί κεφαλής του στρατού της Λατινικής Συμμαχίας ήταν ο Λούκιος Άννιος της Σητείας.[3] Έτσι συμμετείχε με τους Λατίνους, κατά των Ρωμαίων, έως ότου ηττήθη η Λατινική Ομοσπονδία στην Μάχη του Τριφάνου. Το 209 π.Χ. ήταν μεταξύ των 12 λατινικών πόλεων, που δήλωσαν ότι δεν μπορούσαν να προμηθεύσουν στρατεύματα στην Ρώμη, για να αντιμετωπίσει τον Αννίβα! Το 198 π.Χ., μετά τον Β΄ Καρχηδονιακό Πόλεμο, είδε εξέγερση των Καρχηδονίων αιχμαλώτων, που τους είχε για να δουλεύουν στα αμπέλια και την παραγωγή κρασιού. Στον ρωμαϊκό εμφύλιο πολεμο Μάριου και Σύλλα (82 π.Χ.) κατελήφθη από τον Σύλλα.

Αργότερα η πόλις κατέστη μεγα γεωργικό κέντρο, με πολλές επαύλεις. Οι ποιητές Κικέρων, Ιουβενάλιος και Μαρτιάλης την επαινούν για το ονομαστό κρασί της. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος γράφει πως το κρασί της Σητείας ήταν το αγαπημένο του Αυγούστου και αρκετών από τους διαδόχους του, και αναφέρει τις ευεργετικές του ιδιότητες!

Είναι η γενέτειρα του Γάιου Βαλέριου Φλάκκου, ενός ποιητή του 1ου αιώνα μ.Χ. και συγγραφέα του επικού ποιήματος «Αργοναυτικά». Πολλά χειρόγραφα του ποιήματος αναφέρουν έναν Setinus Balbus, το οποίο, θα πρέπει να ενσωματωθεί στο όνομα του ποιητή, προσδιορίζοντάς τον ως Setinus (= από την Σητεία).

Τον Μεσαίωνα κρατήθηκε, χάρις στην οχυρή θέση της, και τους άνδρες της! Το 956 μ.Χ. οργανώθηκε ως ελεύθερη κοινότητα! Τον 11ο αι. (περ. 1046) ο βενεδικτίνος Λιντάνο της Antena[4] (1026 – 1118), έκτισε την ΙΜ της Αγίας Καικιλίας. Η Σητεία ήταν σε σύγκρουση με τις γειτονικές πολεις (Carpineto, Bassett, Privett και Sermoneta). Το 1381 πέρασε στην οικογένεια Γαϊτάνη / Caetani, αλλά και αυτή εκδιώχθηκε, με εξέγερση, 12 χρόνια αργότερα!

Οι επιδρομές Ισπανών και Αυστριακών έφεραν και πανούκλα και το 1656 ο πληθυσμός της μειώθηκε στο ήμισυ!

Το 1690, στην Σητεία ιδρύθη μία από τις πρώτες πανεπιστημιακές σχολές στην Ιταλία: Η επιστημονική και λογοτεχνική Ακαδημία του Abbozzati / Accademia scientifica letteraria degli Abbozzati. Αναγνωρίσθηκε ως «αρκαδική αποικία» από την Accademia dell’Arcadia[5] στην Ρώμη!

Το 1798 το Λάτιο κατελήφθη από τα γαλλικά στρατεύματα του Μεγάλου Ναπολέοντος. Αλλά η ανυπότακτη κρητική ψυχή της Σητείας επαναστάτησε, εξοντώνοντας την γαλλική φρουρά! Η εκδίκηση θα ήταν σκληρή, αλλά την απέφυγαν καταβάλλοντας ένα μεγάλο χρηματικό ποσόν!

Το 1866, ο Τζ. Σάρατ, ο μόνος από τους δολοφόνους του Αβραάμ Λίνκολν που κατάφερε να διαφύγει της σύλληψης, βρήκε καταφύγιο σε ένα τάγμα παπικών Ζουάβων[10], που εστάλη στην περιοχή.

Μόλις στα τέλη του 19ου αιώνα, η Σητεία προσαρτήθη στο νεοσύστατο Βασίλειο της Ιταλίας.

Η πόλις αποδεκατίστηκε από την επιδημία της ισπανικής γρίπης του 1918.

Επί Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μερικές εκκλησίες και κτήρια στο ιστορικό κέντρο κατεστράφησαν από τους «συμμαχικούς» αμερικανικούς βομβαρδισμούς. Μεταξύ αυτών, οι ΙΝ Σαν Σεμπαστιάνο, του Ρόκο, και Αγίου Ανδρέα, οι οποίες ισοπεδώθηκαν και δεν ξανακτίστηκαν ποτέ. Στον βομβαρδισμό του ΙΝ Αγ. Ανδρέα, στις 21 Μαΐου 1944, έχασαν την ζωή τους 71 άνθρωποι.

ΕΠΩΝΥΜΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ

• Οικογένεια Μπρανκαλεόν. Ο καρδινάλιος Λεόνε, τον οποίο οι φραγκισκανικές πηγές αναφέρουν ως προστάτη του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, καταγόταν από την Σητεία.
• Οικογένεια Αννιμπάλντι. Εξαφανίστηκαν τον 15ο αιώνα.
• Οικογένεια Καστανια. Μετακόμισε εκεί από την Γαετία. Εξαφανίσθηκε το 1707.
• Οικογένεια Ciammaruconi / Ciammarucone. Με τον πρώτο ιστορικό της πόλης, έναν κυβερνήτη στο Ριέτι, έναν γραμματέα της ιερής Συνάθροισης των Τελετών.
• Οικογένεια Contugi (από την Volterra)
• Οικογένεια Corradini (από το Cori, αλλά με Εμιλιανή καταγωγή – πιο λαμπρός εκπρόσωπος ο Καρδινάλιος Pietro Marcellino.
• Οικογένεια Pacifici. Εξαφανίστηκαν τον 19ο αιώνα.
• Οικογένεια de Magistris / Μάγιστροι. Εξαφανίσθηκαν το 1820
• Οικογένεια de Ovis, από το Sonnino. Εξαφανίσθηκαν το 1782 στο Casali Del Drago
• Οικογένεια Valletta. Ενσωματώθηκαν στους Gabrielli του Gubbio
• Οικογένεια Frangipane: Ο κλάδος Setino εξαφανίστηκε τον 16ο αιώνα
• Οικογένειες de Astis / Αστοί, Cerroni, Colanardi, Gigli, Ignazi, Lucci[6], Normisini, Novi, Pagani[7], Pane, Pilorci, Pyletta, Raynaldi[8], de Rossi, κ.ά.
• Οι μαρκήσιοι Ραπίνι του Καστελντελφίνο (ήλθαν στην πόλη με την αποκατάσταση της πεδιάδας τον 18ο αιώνα), και
• η ευγενής οικογένεια Τουτσιμέι (η οποία μετακόμισε στην Ρώμη τον 18ο αι.

ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ

Ιδιαίτερες εορτές-πανηγύρια – πολλές ακολουθούν μια χρονική αυτονομία:

• το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής η αναπαράσταση των Παθών του Χριστού, με μια περιοδεύουσα θεατρική παράσταση με εντόπιους ηθοποιούς. Από τον Μεσαίωνα.
• στις 3 Μαΐου η Fiera della Croce, σε συνδυασμό με την γιορτή του Τιμίου Σταυρού (η ημερομηνία ακολουθεί το παλαιό γαλλικό έθιμο, γιατί σήμερα παντού πραγματοποιείται επισήμως τον Σεπτέμβριο).
• στις 2 Ιουλίου η Γιορτή των Προστατων Αγίων. Επίσης από τον Μεσαίωνα. Η γιορτή του αγίου Λιδάνου και του αγιου Καρόλου (αν και η εορτή είναι στις 6 Ιανουαρίου!).
• στις 18 Οκτωβρίου η γιορτή του Φωτός / Fiera di San Luca – η σημαντικότερη στην πόλη από την αρχαιότητα. Μετά αφιερώθηκε στον αρχικό πολιούχο χριστιανό άγιο, ο οποίος αργότερα αντικαταστάθηκε από τον San Lidano.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Σήμερα η οικονομία της Σητείας εξακολουθεί να βασίζεται ουσιαστικά στην γεωργία και δη στην «αγκινάρα Σητείας / Sezzese» (προϊόν ΠΟΠ, με «προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη», η συγκομιδή της οποίας ξεκινά στα τέλη Ιανουαρίου), το μπρόκολο Sini (συλλέγεται μεταξύ Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου), τις τομάτες, τα βύσσινα[9] Lepini, μικρά κεράσια με ξινή γεύση, την ποικιλία kiwi Latino (Hayward, συγκομίζεται στα τέλη Οκτωβρίου). Αλλά και την εκτροφή και παραγωγή γάλακτος βουβαλιού και τυριού μοτσαρέλας βουβαλίσιας (όπως όλη επαρχία Latina, ευρίσκεται στις ζώνες DOP για αυτό το προϊόν) και το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο «Latino». Υπάρχουν και παραδοσιακές χειροτεχνικές επιχειρήσεις, όπως η κατεργασία και η τέχνη του σιδήρου και κεντήματος.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Κλαύδιος Πτολεμαίος
• W. Smith «Λεξικό ελληνικής και ρωμαϊκής βιογραφίας και μυθολογίας».

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Διευκρινίζεται ως Sezze Romano για να μη γίνεται σύγχυση με μια άλλη κρητική αποικία, της Σητείας του Πιεμόντε!

[2] Οι Βόλσκι της Ομβρίας (> Ουμπρίας), ήταν λάτρεις της ελευθερίας και πολεμοχαρείς. Ασχολούνταν με την γεωργία, την αλιεία και την πειρατεία. Είχαν 23 πόλεις! Μεταξύ αυτών και η Σουέσσα-Πομέτια ( λατ.  Suessa Pometia), διάσημη για τον πληθυσμό και τον πλούτο της. Αρχικώς βρισκόταν στην άκρη του Ποντικού (< Πόντου) Βάλτου (Pomptinae paludes). Αλλά ο νοτιάς άπλωνε στα έλη του Πόντου μια μολυσματική ατμόσφαιρα, με αποτέλεσμα οι κάτοικοι να αναγκαστούν να εγκατασταθούν σε υπερυψωμένα μέρη. – βλ. Τ. Λίβιος.

[3] Βλ. T. Livio «Ab Urbe condita libri», VIII, 3.

[4] Μετά τον θάνατό του αγιοποιήθηκε και εξελέγη πολιούχος άγιος της πόλης και της επισκοπής.

[5] Ο τίτλος «Αρκαδία», όπως και «Αθήνα», «Παρνασσός», κλπ. ελληνικά φωτεινά τοπωνύμια δίνονταν σε ανώτερα ιδρύματα στην Ιταλία, προς απόκτηση αίγλης.

[6] μετακόμισαν στο Σονίνο και στην Λιτορία (Littoria < Λητώ > Ληττωρεια), νυν Λατίνα.

[7] εκπρόσωπος ο Καρδινάλιος Pagano και ο Marco, από τον κανόνα του Λατερανού.

[8] εκπρόσωπος ο καρδινάλιος, Roberto.

[9] Φτιάχνουν μια παραδοσιακή πάστα βύσσινου, με αλεύρι, αυγά, τριμμένη φλούδα λεμονιού και ζάχαρη.

[10] Το Zuavi pontifici στρατιωτικό σώμα του Παπικού Κράτους, που ιδρύθηκε την… 1.1.1861, κατά το πρότυπο του Σώματος Zouave του γαλλικού στρατού – εξ ου και το όνομά του. Αποτελείτο από “εθελοντές” (κυρίως Γάλλους, Βέλγους και Ολλανδούς), οι οποίοι ήλθαν στο Βατικανό, για να την υπερασπιστούν το νεότευκτο Βασίλειο της Ιταλίας, από πιθανές στρατιωτικές επιθέσεις… Τότε το Βασίλειο της Ιταλίας επίεζε για την κατάληψη της Ρώμης, προκειμένου να ολοκληρωθεί η “ενοποίηση της Ιταλίας”.

arxeion-politismou.gr