Ανακαλύφθηκε αρχαίος πετρόκυκλος στην Ιρλανδία, σε περιοχή που κατοικείται 8.500 χρόνια, με ταφή γυναίκας «από την Μεσόγειο»

  Του Γιώργου Λεκάκη

Το Ballynahatty (< ιρλ. Baile na hÁite Tí) είναι μια κωμόπολη στην κομητεία Ντάουν της Βόρειας Ιρλανδίας, στο νότιο άκρον του Μπέλφαστ, στον 54ο παράλληλο [54.54318569774006, -5.944307457702592]. Γνωστή παγκοσμίως για ένα μνημείο henge, με το όνομα Giants Ring, έναν μεγάλο κυκλικό περίβολο με κεντρικό κρομλεχ [54.540285359116126, -5.95025123287789]!

Σε αυτό ευρέθησαν θαμμένα τα λείψανα μιας γυναίκας, νεολιθικής αγροτικής κοινότητας, το 1855. Η αλληλουχία του γονιδιώματός της γνωστής πλέον ως «Ballynahatty woman / γυναίκα Ballynahatty», που έγινε το 2015, αποκάλυψε μια γυναίκα με μαύρα μαλλιά και καστανά μάτια, δηλ. τυπικά για άτομα με μεσογειακή κληρονομιά! Άρα η γυναίκα Ballynahatty ήταν μέρος της λεγομένης «ομάδας Πρώιμων Ευρωπαίων Αγροτών» / EEFs, που μετανάστευσαν σε όλην την Ευρώπη, κατά την νεολιθική περίοδο, με προέλευση από την Μεσόγειο.

– Ήταν σε μια υπόγεια κυκλική κατασκευή, διαμέτρου περίπου 2 μ., η οποία βρισκόταν σε ένα χωράφι, σχεδόν δίπλα στην βόρεια πλευρά του «Δαχτυλιδιού του Γίγαντα». Ο θάλαμος διέθετε πλακόστρωτο δάπεδο, έξι εσωτερικά διαμερίσματα, που σχηματίζονταν από όρθιες πέτρες και μια πλακόστρωτη στέγη από μεγάλες πλάκες. Τα αποτεφρωμένα λείψανα ήταν σε πήλινες τεφροδόχους, άκαυστα ανθρώπινα οστά (συμπεριλαμβανομένων πέντε κρανίων), μαζί με οστά οικόσιτων ζώων. Άρα χρησίμευε ως κοινόχρηστος χώρος ταφής για έναν εγκατεστημένο / μόνιμο πληθυσμό, που ασχολείτο με την γεωργία και την κτηνοτροφία. Βρέθηκαν επίσης πέτρινα φέρετρα, εργαλεία από πυριτόλιθο και σημάδια εκτεταμένων ταφών. Όλα αντανακλούν τις πρακτικές ταφής ενός προηγμένου πρώιμου πληθυσμού. Η ποικιλομορφία των μεθόδων ταφής και η απουσία επιγραφών ή αντικειμένων περιπλέκουν την ακριβή χρονολόγηση, αλλά τα ευρήματα συμβάλλουν σημαντικά στην κατανόηση της προϊστορικής ζωής στην Ιρλανδία. Το χωράφι κατείχε η οικογένεια Μπόντελ.

Το Ballynahatty χαρακτηρίσθηκε ως ιστορικό μνημείο το 2019 – Διάταγμα Ιστορικών Μνημείων και Αρχαιολογικών Αντικειμένων (NI, 1995) λόγω και της πυκνής συγκέντρωσης αρχαιολογικών μνημείων: Ορθόλιθους, μεγαλιθικούς τάφους, ξυλόκυκλους, ταφές με καύση νεκρών και κιβωτιόσχημες, νεκροταφεία, δακτυλιοειδείς τάφροι, αρχαίες διαδρομές και περιφράξεις.

Η θέση “Ballynahatty-5”, που ανασκάφηκε την δεκαετία του 1990, αποκάλυψε και έναν τεράστιο ξύλινο κυκλικό ναό, σαν συγκρότημα. Οι εναέριες έρευνες το 2018 διεύρυναν αποκάλυψαν δακτυλιοειδείς τάφρους και διαδρομές, που οδηγούν προς τον ποταμό Lagan.

• Το τοπίο θεωρείται συγκρίσιμο σε σημασία, με το Brú na Bóinne, στον 53ο παράλληλο [53.6947364296164, -6.446442900320562] τοποθεσία κυριαρχείται από τους τάφους με διαδρόμους του Newgrange (Sí an Bhrú), του Knowth (Cnogbha) και του Dowth (Dubhadh), του 32ου αιώνα π.Χ. οι οποίοι αποτελούν το μεγαλύτερο σύνολο μεγαλιθικής τέχνης στην Ευρώπη. Ο σχετικός αρχαιολογικός πολιτισμός στην κοιλάδα του ποταμού Boyne, που ονομάζεται «πολιτισμός Μπόιν» / “Boyne culture”.

Οι αρχαιολογικές έρευνες έχουν αποκαλύψει στοιχεία ανθρώπινης δραστηριότητας από την Μεσολιθική περίοδο, με την ανάλυση γύρης να υποδεικνύει χρονολόγηση 6410 – 6220 π.Χ. Κατά την Πρώιμη Νεολιθική (περίπου 3950 – 3700 π.Χ.), η περιοχή εγνώρισε σημαντική αποψίλωση δασών και την ανάπτυξη μιας μεικτής γεωργικής οικονομίας. Στην Μέση Νεολιθική Εποχή (3600 – 3100 π.Χ.) ακολούθησαν μνημειώδεις κατασκευές, συμπεριλαμβανομένου ενός τάφου με διοδο-διαδρομο και του τείχους του «Δαχτυλιδιού του Γίγαντα», που περιβάλλει τον τάφο και έχει διάμετρο 190 μ.! Οι ανασκαφές έχουν επίσης εντοπίσει ξύλινους περιβόλους με διπλά κιγκλιδώματα, λάκκους αποτέφρωσης και κατασκευές με πασσάλους, ίσως νεκροταφικά στοιχεία. Η χρονολόγηση με ραδιενεργό άνθρακα έδειξε 3080 – 2490 π.Χ.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.5.2000.

ΤΩΡΑ, ένας νέος πετρόκυκλος 4.000 χρόνων ανακαλύφθηκε στην Βόρεια Ιρλανδία, κοντά στο «Δαχτυλίδι του Γίγαντα». Αεροφωτογραφίες της περιοχής έδειξαν ότι «το Τελετουργικό Σύμπλεγμα Ballynahatty εκτεινόταν πολύ περισσότερο από ό,τι αρχικά νομίζαμε», εδήλωσε ο Brian Sloan (του Πανεπιστημίου Queen’s του Μπέλφαστ). «Δεν υπάρχουν ακόμη στοιχεία ότι αυτό που ανασκάπτουμε σχετίζεται με τυχόν ταφές», είπε. «Φαίνεται να είναι ένας πετρόκυκλος που χρονολογείται από την Ύστερη Νεολιθική / Πρώιμη Εποχή του Χαλκού. Δυστυχώς, αυτό διαταράχθηκε τον 19ο αιώνα, όταν οι αγρότες της περιοχής αποσυναρμολόγησαν χώρους που εμπόδιζαν την γεωργία».

ΠΗΓΗ: «Unknown 4,000-year-old stone circle in Belfast uncovered by archaeologists», Πανεπιστήμιο Queen’s του Μπέλφαστ, phys.org, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 26.6.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• “Discovery of an Ancient Sepulchral Chamber”, Ulster Journal of Archaeology, 1855
• Conway M. «Geophysical Survey No. 1: Minnowburn, National Trust Property, Ballynahatty, County Down», Survey report, Belfast, Ulster Archaeological Society, 5.8.2025.

arxeion-politismou.gr