Μια άγνωστη ανακάλυψη δίπλα στον Στρυμόνα κινδυνεύει από την τουριστική πίεση

 

Το Βυζαντινό κάστρο Χρυσοπόλεως στο Στρυμόνα.Σε μικρή απόσταση από το στόμιο του ποταμού Στρυμόνα και κατά μήκος μιας μικρής λιμνοθάλασσας, που σχηματίζεται από την παλαιά κοίτη του ποταμού, σώζονται λείψανα οχυρωματικού περιβόλου τα οποία στους χάρτες της περιοχής αναφέρονται άλλοτε ως Καλέδες, άλλοτε ως αρχαία Ηϊών και άλλοτε ως Χρυσόπολη.

Τα ερείπια αυτά ταυτίζονται με τη βυζαντινή πόλη Χρυσόπολη της οποίας η ύπαρξη μαρτυρείται από τον 10ο αιώνα. Η Χρυσόπολη διαδέχθηκε στο οικιστικό πλέγμα της περιοχής την παλαιοχριστιανική Αμφίπολη, η οποία από τα τέλη του 7ου αι έπαψε να αναφέρεται στις πηγές.

Τα σωζόμενα τμήματα της οχύρωσης της και οι άλλες επιφανειακές ενδείξεις υποδηλώνουν μια εγκατάσταση μεσοβυζαντινών χρόνων που αναπτύχθηκε σταδιακά και κατά τους υστεροβυζαντινούς χρόνους αποτελούσε τον κύριο οικισμό της περιοχής. Εδώ συγκεντρώθηκαν όλες οι εμπορικές δραστηριότητες που είχαν σχέση με τη διακίνηση των προϊόντων της κοιλάδας του Στρυμόνα.

Ο Άραβας περιηγητής την περιγράφει σαν παραθαλάσσια πόλη ανάμεσα στη Ρεντίνα και τη Χριστούπολη (σημ. Καβάλα). Αναφέρεται επίσης μαζί με το Περιθεώριον στο Χρυσόβουλλο του 1082 με το οποίο ο Αλέξιος Α΄Κομνηνός παρεχώρησε διάφορα λιμάνια της βυζαντινής επικράτειας στους Βυζαντινούς, πράγμα που υποδηλώνει ότι ήταν ένα εμπορικά δραστήριο λιμάνι.

 Στη διάρκεια των εμφυλίων πολέμων του 14ου φαίνεται ότι διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στις επιχειρήσεις των αντιμαχόμενων πλευρών και ως λιμάνι και ως χερσαίος κόμβος, γεγονός που οδήγησε τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Γ΄ Παλαιολόγο να την συμπεριλάβει στις θέσεις για τις οποίες μερίμνησε για την οχύρωση της.

Στα 1357 ο αυτοκράτορας Ιωάννης Ε΄Παλαιολόγος την παραχώρησε στους αδελφούς Αλέξιο και Ιωάννη οι οποίοι λίγο πριν την ανεκατέλαβαν από τους Σέρβους. Η πόλη παρουσιάζεται ακμάζουσα και μετά την οθωμανική κατάκτηση γύρω στα 1380 κσι φαίνεται ότι διατήρησε τη σημασία της ως εμπορικό κέντρο και οδικός σταθμός στην οδό Θεσσαλονίκης-Κωνσταντινούπολης. Στα 1553 η πόλη αναφέρεται μεν με το όνομα της αλλά παρουσιάζεται ως εγκαταλελειμένη. Κατά τα τέλη του 18ου– αρχές 19ου παρατηρείται νέα άνθηση των οικονομικών και εμπορικών δραστηριοτήτων στην περιοχή, η οποία και αποτελεί τόπο συγκέντρωσης των φόρων του σουλτάνου. Από τις περιγραφές των περιηγητών της εποχής αυτής, προκύπτει η ύπαρξη ενός μικρού λιμανιού με την επωνυμία Τσαϊ-γεζι δυτικώς της παλαιάς κοίτης του Στρυμόνα, δίπλα στα τείχη της, όπου υπήρχαν αποθήκες για συγκέντρωση σιτηρών, το οίκημα του τελωνοφύλακα και άλλες βοηθητικές εγκαταστάσεις.

Κίνδυνοι



Η διάβαση του Στρυμόνα στο σημείο αυτό γινόταν με περαταριά, είδος πορθμείου δηλαδή που επίσης ονομαζόταν Τσάγεζι. Σήμερα τα ερείπια της πόλης απειλούνται από την ολοένα και αυξανόμενη πίεση για δημιουργία παραθεριστικού οικισμού.

Από τον οχυρωματικό περίβολο που ορίζει την πόλη διατηρούνται λιγοστά τμήματα, τα οποία όμως ανήκουν σε όλες τις πλευρές και επιτρέπουν την αποκατάσταση της πορείας του. Η βόρεια πλευρά εκτείνεται κατά μήκος της λιμνοθάλασσας, ακολουθώντας σε τεθλασμένη γραμμή την ακτογραμμή, ενώ οι υπόλοιπες τρείς σχηματίζουν ένα ορθογώνιο. Σε αρκετό μήκος και ικανό ύψος σώζεται η δυτική πλευρά στο εσωτερικό της οποίας διατηρούνται ίχνη τειχοπεσσών που στήριζαν τον περίδρομο. Οι δυο γωνιακοί πύργοι ήταν μάλλον κυκλικοί, ενώ οι υπόλοιποι είναι τετράπλευροι. Οι είσοδοι των σωζομένων πύργων βρίσκονται ψηλότερα από το έδαφος.

Μια πύλη ανάμεσα σε δυο προεξοχές του τείχους ανοίγεται στη δυτική πλευρά και οδηγούσε μάλλον στην διάβαση του ποταμού. Μια δεύτερη, ανάμεσα σε δυο ισχυρούς πύργους, υπάρχει στην ανατολική πλευρά. Ίσως πρόκειται για την κύρια πύλη της πόλης που τη συνέδεε με τους χερσαίους δρόμους. Στο μέσον σχεδόν της εξωτερικής περιμέτρου ένα εσωτερικός ορθογώνιος περίβολος, περικλείει έξαρμα του εδάφους, ορίζοντας μάλλον την ακρόπολη της πόλης.

Η τειχοποιία με τα επάλληλα πλινθία στους κατακόρυφους αρμούς ανάμεσα στις πέτρες, πλινθία στους οριζόντιους αρμούς που κατά τόπους σχηματίζουν οριζόντιες σειρές είναι χαρακτηριστική της εποχής των Παλαιολόγων.

Πηγή: Εφορεία Αρχαιοτήτων Καβάλας

Θεόδωρος Κεφαλωνιτης-Αρχαιολογία fb

 Παρατηρητής

Διαβάστε Περισσότερα...

Αρχαία Αμφίπολη: Το «αόρατο» δίκτυο που κράτησε ζωντανή την πόλη για αιώνες

 

Νέα ελληνοϊσπανική έρευνα φωτίζει τα υδραγωγεία και αποκαλύπτει μια συνεχή ιστορία ζωής στην Αμφίπολη, από την αρχαιότητα έως τα νεότερα χρόνια

Μια σημαντική αλλά λιγότερο «εντυπωσιακή» αρχαιολογική έρευνα έφερε στο φως ένα κομμάτι της ιστορίας της Αμφίπολης που μέχρι σήμερα δεν είχε μελετηθεί σε βάθος. Η συνεργασία του Πανεπιστημίου της Γρανάδας (UGR) με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Σερρών, στο πλαίσιο του προγράμματος «Μελέτη των Υδραγωγείων της Αμφίπολης» (EAA/MYA), δημοσίευσε τα πρώτα αποτελέσματα από τρία χρόνια συστηματικής έρευνας γύρω από τα υδραγωγεία της αρχαίας πόλης.

Το πρόγραμμα ξεκίνησε το 2022 και αποτελεί σήμερα τη μοναδική ισπανική αρχαιολογική ομάδα που δραστηριοποιείται στη Βόρεια Ελλάδα. Η πρώτη φάση του έχει ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2027, ενώ ήδη εξετάζεται το ενδεχόμενο επέκτασης έως το 2032. Στόχος της έρευνας είναι η καταγραφή και η κατανόηση των υδραυλικών υποδομών που εξασφάλιζαν την ύδρευση της πόλης για περισσότερο από μία χιλιετία.

Σε αντίθεση με τις ανασκαφές που εστιάζουν σε εντυπωσιακά μνημεία, η συγκεκριμένη μελέτη στρέφεται σε κάτι πιο «αθόρυβο», αλλά εξίσου σημαντικό. Το νερό. Η Αμφίπολη, που ιδρύθηκε τον 5ο αιώνα π.Χ. ως αθηναϊκή αποικία, διέθετε από πολύ νωρίς οργανωμένο σύστημα ύδρευσης με κεραμικούς αγωγούς. Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, το σύστημα αυτό αναβαθμίστηκε με την κατασκευή λιθόκτιστου καναλιού μεγαλύτερης διατομής, ενώ η χρήση του συνεχίστηκε και στα βυζαντινά χρόνια.

Οι ερευνητές έχουν ήδη εντοπίσει τρεις βασικές φάσεις κατασκευής, που αντιστοιχούν στην Κλασική, τη Ρωμαϊκή και τη Βυζαντινή περίοδο. Αυτό σημαίνει ότι το δίκτυο ύδρευσης της πόλης δεν ήταν κάτι προσωρινό, αλλά ένα σύστημα που εξελισσόταν και προσαρμοζόταν στις ανάγκες των κατοίκων για περισσότερο από χίλια χρόνια. Μια τέτοια συνέχεια είναι σπάνια και ιδιαίτερα σημαντική για την κατανόηση της λειτουργίας μιας αρχαίας πόλης.

Η έρευνα, ωστόσο, δεν περιορίζεται μόνο στα ίδια τα υδραγωγεία. Κατά μήκος των διαδρομών που χαρτογραφήθηκαν, εντοπίστηκε μια μεγάλη ποικιλία αρχαιολογικών θέσεων, οι οποίες καλύπτουν σχεδόν όλο το χρονικό φάσμα της περιοχής. Από αγροτικούς οικισμούς της Κλασικής περιόδου και εγκαταστάσεις της Εποχής του Σιδήρου, μέχρι ελληνιστικά οχυρωματικά έργα, βυζαντινά κάστρα, οθωμανικά χωριά και ακόμη και χαρακώματα του Α΄ Π.Π. Με τον τρόπο αυτό, η μελέτη των υδραγωγείων μετατρέπεται ουσιαστικά σε μια ευρύτερη καταγραφή της ανθρώπινης παρουσίας στην περιοχή. Δεν πρόκειται απλώς για μια τεχνική έρευνα, αλλά για μια προσπάθεια να αποτυπωθεί η ζωή γύρω από το νερό και ο τρόπος με τον οποίο αυτό διαμόρφωσε την ανάπτυξη της πόλης.

Η τέταρτη ερευνητική αποστολή, που πραγματοποιήθηκε από τα τέλη Μαρτίου έως τις αρχές Απριλίου, επικεντρώθηκε στη συνέχιση της τοπογραφικής αποτύπωσης και στην καταγραφή νέων θέσεων. Στην ομάδα συμμετείχαν ερευνητές και φοιτητές από ισπανικά πανεπιστήμια, όπως το Πανεπιστήμιο της Σαλαμάνκα, αλλά και από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ενισχύοντας τον διεθνή χαρακτήρα του εγχειρήματος.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η ευρύτερη διάσταση του προγράμματος, καθώς εντάσσεται σε μια προσπάθεια ενίσχυσης της ισπανικής παρουσίας στις κλασικές σπουδές στην Ελλάδα.

Το θέμα ανέδειξε η ισπανική ενημερωτική πύλη labrujulaverde.com, η οποία ειδικεύεται σε θέματα ιστορίας, αρχαιολογίας, επιστήμης και πολιτισμού, δημοσιεύοντας σχετικές φωτογραφίες από την έρευνα, που παραχωρήθηκαν από το Πανεπιστήμιο της Γρανάδας.

Παναγιώτης Σαββίδης  - lionnews.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Το άγνωστο «Σινικό Τείχος» της Αρχαίας Αθήνας που κυριολεκτικά.. πετάξαμε στα σκουπίδια

Γνωρίζατε πως η αρχαία Αθήνα είχε το δικό της Σινικό Τείχος που ξεκινούσε από το Όρος Αιγάλεω και έφτανε μέχρι την Πάρνηθα και είχε κατασκευαστεί προκειμένου να λειτουργεί αποτρεπτικά των επιδρομών των στρατευμάτων κατά την περίοδο του Πελοποννησιακού πολέμου που έλαβε χώρα πριν από 2.500 χρόνια περίπου;

Μα θα αναρωτηθείτε και τι έχει απογίνει σήμερα αυτή η γιγάντια κατασκευή; Η απάντηση δυστυχώς είναι πως το “Τείχος Δέμα” στο οποίο αναφερόμαστε σήμερα βρίσκεται κυριολεκτικά πεταμένο στα σκουπίδια μιας και βρίσκεται εντός της χωματερής στα Άνω Λιόσια.

Και μπορεί να στερείται κάθε προσοχής και συντήρησης από το Ελληνικό κράτος παρόλα αυτά όμως καταφέρνει να καθηλώνει με το μέγεθος του όπως φανερώνουν τα πλάνα.

Up Stories

Η ιστορία του

Στα βορειοανατολικά του Ασπροπύργου, γύρω στα 2,5 χιλιόμετρα δυτικά των Άνω Λιοσίων, στο στενό πέρασμα μεταξύ Αιγάλεω και Πάρνηθας, βρίσκεται εκτεταμένο αρχαίο τείχος γνωστό ως «Δέμα» ή «Δέσις». Η ονομασία αυτή δεν είναι αρχαία την επινόησαν οι κάτοικοι της περιοχής κατά τη Μεταβυζαντινή περίοδο, πιθανότατα στις αρχές του 19ου αιώνα, καθώς το τείχος «έδενε» τα δύο βουνά, κλείνοντας τη μεταξύ τους δίοδο.

Το Δέμα είχε μήκος γύρω στα 4,5 χιλιόμετρα και είχε οικοδομηθεί προκειμένου να προστατεύει το μεγάλης στρατηγικής σημασίας πέρασμα, που οδηγούσε από τις Αχαρνές στο Θριάσιο Πεδίο. Από εκεί είχαν εισβάλει οι Σπαρτιάτες, υπό τις διαταγές του Αρχίδαμου, στο Αχαρνικό Πεδίο κατά το 431 π.Χ., το πρώτο έτος του Πελοποννησιακού Πολέμου από τότε, το εν λόγω πέρασμα, το οποίο ο Θουκυδίδης ονόμασε «Κρωπειά», αποτέλεσε τη βασικότερη δίοδο εισβολής των πελοποννησιακών δυνάμεων στην Αττική.

Σήμερα από το πέρασμα αυτό διέρχονται σιδηροδρομική γραμμή και αυτοκινητόδρομος, που συνδέουν τα βόρεια προάστια των Αθηνών με το Θριάσιο Πεδίο. Το τείχος είχε κτιστεί από αδρά λαξευμένους πολυγωνικούς ογκόλιθους χωρίς συνδετική ύλη, ενώ τα κενά είχαν γεμιστεί από μικρότερους λίθους. Η οχύρωση δεν είναι ενιαία αποτελείται από πολλαπλά μικρά, επικαλυπτόμενα τμήματα, που δημιουργούν στενούς διαδρόμους και εισόδους με επικλινείς ράμπες πίσω τους, για εύκολη πρόσβαση στην επίπεδη κορυφή του. Το πάχος των τειχών κυμαίνεται μεταξύ των 1,5 και 2,8 μέτρων.

Up Stories

Στη μέση, περίπου, του μήκους του Δέματος ανοίγονταν δύο πύλες. Η βορειότερη οδηγούσε στον δήμο Οίης και η νοτιότερη στο Θριάσιο Πεδίο. Ίσως υπήρχε και τρίτη πύλη. Σε απόσταση 225 μέτρων ανατολικά του τείχους, έχει εντοπιστεί το Πίσω Τείχος, χαμηλό φράγμα από αργολιθοδομή μήκους 120 μέτρων περίπου, το οποίο βαίνει παράλληλα προς το κυρίως Δέμα.

Το συνολικό του μήκος έχει υπολογιστεί στα 200 μέτρα. Στόχος του ήταν η παρε-μπόδιση εχθρικών στρατευμάτων προς την πεδιάδα των Άνω Λιοσίων, της οποίας την ανατολική πλευρά έφραζε. Το Πίσω Τείχος οικοδομήθηκε,κατά πάσα πιθανότητα, την ίδια εποχή με το Δέμα ή λίγο αργότερα.

Πάντως, οι δύο οχυρώσεις μοιάζουν να αποτελούν μέρη του ίδιου οικοδομικού προγράμματος, καθώς το Πίσω Τείχος ενισχύει το Δέμα στο σημείο όπου το δεύτερο είναι πιο εύκολα προσπελάσιμο, και συνεπώς ευπρόσβλητο, λόγω της ομαλότητας του εδάφους. Αν και η χρονολόγηση της ανοικοδόμησης του Δέματος είναι αρκετά προβληματική, λόγω έλλειψης δεδομένων, οι περισσότεροι αρχαιολόγοι την τοποθετούν στο α΄ μισό του 4ου αιώνα.

Up Stories

Μάλιστα, το συνδέουν με τον Βοιωτικό Πόλεμο (378-377 π.Χ.) θεωρώντας ότι κατασκευάστηκε για να λειτουργήσει ως προμαχώνας ενός μεγάλου στρατού, που θα υπερασπίζονταν πολυάριθμοι οπλίτες, ιππείς και πελταστές. Επιπλέον, θα πρέπει να τονιστεί ότι το Δέμα δεν οικοδομήθηκε για να αναχαιτίσει τους εχθρούς που θα κινούνταν προς την πόλη των Αθηνών, αλλά για να τους καθυστερήσει.

Έτσι, ο αθηναϊκός στρατός, ενημερωμένος για την εχθρική επέλαση μέσω του ταχύτατου συστήματος των φρυκτωριών, θα προλάβαινε τους επιτιθέμενους πριν φτάσουν στην πόλη. Επιπλέον, το Δέμα δεν θα επέτρεπε τη διάβαση μιας μεγάλης στρατιάς σε πλήρη σχηματισμό, διευκολύνοντας, έτσι, τις δολιοφθορές, ιδίως στην οπισθοφυλακή.

Δείτε το βίντεο του Up Stories και μάθετε όλη την ιστορία του Σινικού Τείχους της Αρχαίας Αθήνας.

dinfo.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Ο μονόφθαλμος Φίλιππος, ο θάνατος του Μ. Αλέξανδρου στον Βορρά και άλλα fake news της Αρχαίας Ελλάδας

 

Ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος Β’ ήταν μονόφθαλμος. Στην Αρχαία Ελλάδα ήταν ευρέως διαδεδομένη η ιστορία ότι ο Μακεδόνας βασιλιάς, κατά τη διάρκεια μάχης, είχε δεχθεί σοβαρό τραυματισμό στο μάτι, το οποίο και έχασε. Η πρωιμότερη μαρτυρία για την απώλεια του ματιού εντοπίζεται στον ρήτορα Δημοσθένη, ο οποίος, σε έναν από τους λόγους του, απαριθμεί διάφορα τραύματα και ακρωτηριασμούς που υποτίθεται ότι είχε υποστεί ο Φίλιππος, παρουσιάζοντάς τον έτσι ως έναν βίαιο και επικίνδυνο εχθρό για τους Αθηναίους.

Μεταγενέστεροι συγγραφείς πρόσθεσαν λεπτομέρειες για το συγκεκριμένο τραύμα και τη θεραπεία του, συχνά όμως αντικρουόμενες μεταξύ τους. Ωστόσο, σύγχρονοι του Φιλίππου που τον είδαν από κοντά σε μεταγενέστερο χρόνο τον περιγράφουν ως ιδιαίτερα προσηνή και όμορφο, χωρίς αναφορά σε εμφανή παραμόρφωση. 

Παράλληλα, όπως αναφέρει ο καθηγητής Ιστορίας στο πανεπιστήμιο Κύπρου, Ανδρέας Σεραφείμ, απεικονίσεις του Φιλίππου σε προτομές και νομίσματα, στις οποίες ο υποψιασμένος παρατηρητής ενδεχομένως να μπορεί να διακρίνει ελαφρά παραμόρφωση του δεξιού ματιού, δεν μπορούν να θεωρηθούν ασφαλή τεκμήρια. «Αφενός, οι ειδικοί αμφισβητούν πλέον την εγκυρότητα τέτοιων ταυτίσεων, ιδίως όταν πρόκειται για αρχαιολογικά τεκμήρια που υπόκεινται στη φθορά του χρόνου, αφετέρου, στην αρχαιότητα ήταν συνηθισμένο τα επίσημα βασιλικά πορτρέτα να αποκρύπτουν παρά να επισημαίνουν τυχόν σωματικά ελαττώματα», επισημαίνει ο κ. Σεραφείμ.

Γι’ αυτό και η ιστορία του «βγαλμένου ματιού» του Φιλίππου, όπως παραδίδεται στις πηγές, πρέπει να αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη. Ο Φίλιππος πιθανότατα τραυματίστηκε σε μάχες, όμως το αφήγημα περί απώλειας του ματιού φαίνεται να διαμορφώθηκε στο πλαίσιο της ρητορικής αντιπαράθεσης της εποχής και να διογκώθηκε στη συνέχεια από μεταγενέστερους συγγραφείς.

Αυτό είναι ένα από τα πολλά fake news που διαδόθηκαν στην αρχαιότητα και έφτασαν ως τέτοια μέχρι τις μέρες μας. Αρκετά από αυτά διασώζονται και εξηγούνται στον πολυσέλιδο τόμο που κυκλοφόρησε πρόσφατα με τίτλο Fake News in Ancient Greece (Ψευδείς ειδήσεις στην Αρχαία Ελλάδα), σε επιμέλεια του καθηγητή Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας και Παπυρολογίας του πανεπιστημίου Αθηνών, Αμφιλόχιου Παπαθωμά, του επίκουρου καθηγητή Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο πανεπιστήμιο Πατρών, Θεοφάνη Τσιαμπόκαλου και του καθηγητή στο πανεπιστήμιο Τριέρ της Γερμανίας, Ντιέγκο Ντε Μπράσι. Τα 20 κεφάλαια με διαφορετικά κείμενα υπογράφουν ισάριθμοι ιστορικοί και πανεπιστημιακοί, που επιχειρούν να δείξουν γιατί οι συγκεκριμένες ιστορίες αμφισβητούνται. 

Η παραπληροφόρηση δεν έχει σύνορα

«Οι ψευδείς ειδήσεις στην αρχαιότητα, όπως προκύπτει ακόμη και από ένα απλό ξεφύλλισμα του τόμου Fake News in Ancient Greece, δεν περιορίζονται σε μεμονωμένες ιστορικές προσωπικότητες, όπως ο Φίλιππος, ο Αλέξανδρος ή ο Δημοσθένης, ούτε σε συγκεκριμένες περιοχές, όπως η Μακεδονία ή η Αθήνα», λέει στη Voria ο κ. Τσιαμπόκαλος και προσθέτει: «Το χρονικό και τοπικό εύρος που καλύπτει η αρχαία γραμματεία είναι τεράστιο. Σε άλλα κεφάλαια του τόμου εξετάζονται διαφορετικές μορφές παραπλανητικής πληροφόρησης. Ανάμεσά τους, η ψευδής φήμη ότι ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Μάρκος Αυρήλιος, ενώ πολεμούσε τους Μαρκομάνους στον Δούναβη, νόσησε και πέθανε. Φήμη που το 175 μ.Χ. οδήγησε τον στρατηγό Αβίδιο Κάσσιο στην Ανατολή να ανακηρύξει τον εαυτό του αυτοκράτορα. Άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η παρουσίαση της μάχης στα Σίγγαρα το 344 μ.Χ. από τον ρήτορα Λιβάνιο ως νίκης του αυτοκράτορα Κωνστάντιου Β΄, παρότι στην πραγματικότητα η μάχη είχε καταλήξει σε ήττα του ρωμαϊκού στρατού. 

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, τέλος, και η μυστηριώδης μορφή του Θεοδοσίου, υποτιθέμενου γιου του αυτοκράτορα Μαυρικίου, που το 603 μ.Χ. στέφεται αυτοκράτορας στην Έδεσσα με την υποστήριξη του Πέρση βασιλιά Χοσρόη Β΄, ενώ στην Κωνσταντινούπολη κυβερνά πλέον ο Ηράκλειος. Ποιος ήταν, όμως, ο Θεοδόσιος; Ο γιος του Μαυρικίου που επέζησε από τη σφαγή ή ένα ακόμη παράδειγμα πολιτικής παραπληροφόρησης; Όλες αυτές οι περιπτώσεις δείχνουν ότι η παραπληροφόρηση δεν ήταν εξαίρεση, αλλά σταθερό στοιχείο της αρχαίας δημόσιας σφαίρας και της λογοτεχνικής παραγωγής».

Ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος;

Το 336 π.Χ., μετά τη δολοφονία του Φιλίππου στις Αιγές, ο γιος του Αλέξανδρος Γ΄ ανακηρύχθηκε βασιλιάς της Μακεδονίας. Κατά την εκστρατεία του εναντίον των Τριβαλλών και των Ιλλυριών στον Βορρά, μεγάλη μερίδα αντιπάλων του Αλεξάνδρου διέδωσαν στη Θήβα την είδηση ότι ο νεαρός βασιλιάς είχε σκοτωθεί. Στόχος τους ήταν να ξεσηκώσουν τους συμπατριώτες τους εναντίον των Μακεδόνων. Η αλήθεια είναι πως είχε περάσει ήδη αρκετός καιρός από τότε που ο Μέγας Αλέξανδρος είχε φύγει για την εκστρατεία του στον βορρά και έκτοτε κανείς δεν είχε ακούσει νέα του. Πολλοί πίστεψαν ότι είχε όντως πεθάνει και η είδηση άρχισε να διαδίδεται γρήγορα από στόμα σε στόμα και εκτός της Θήβας. Ακόμη και ο Δημοσθένης στην Αθήνα φέρεται να παρουσίασε έναν υποτιθέμενο αυτόπτη μάρτυρα που επιβεβαίωνε τον θάνατο του Μεγαλέξανδρου σε μάχη εναντίον των Τριβαλλών. (σ.σ. Οι Τριβαλλοί ήταν ένα πολεμικό θρακικό φύλο που κατοικούσε στην περιοχή της σημερινής Βουλγαρίας και Σερβίας, απειλούσαν τα βόρεια σύνορα της Μακεδονίας).

Όπως εξηγεί, όμως, ο συγγραφέας του σχετικού κεφαλαίου, ο καθηγητής  Αμφιλόχιος Παπαθωμάς, η είδηση αυτή ήταν εντελώς ψευδής. Ο Μέγας Αλέξανδρος ζούσε και σύντομα κινήθηκε προς τον Νότο, καταστρέφοντας ολοσχερώς τη Θήβα. Η παράδοση λέει πως μόνο το σπίτι του ποιητή Πινδάρου έμεινε όρθιο. Όταν τα νέα της καταστροφής της Θήβας έφτασαν στην Αθήνα, οι Αθηναίοι, με παρότρυνση του Δημοσθένη, έσπευσαν να συγχαρούν τον νεαρό βασιλιά για τις στρατιωτικές νίκες του στον Βορρά και για την ασφαλή επιστροφή του στην πατρίδα, μήπως και με αυτόν τον τρόπο γλυτώσουν την καταστροφή.

Λίγα λόγια σχετικά με τον τόμο

Σύμφωνα με τον κ. Τσιαμπόκαλο, η ιδέα για τον τόμο Fake News in Ancient Greece γεννήθηκε από τον προβληματισμό των επιμελητών γύρω από τη σύγχρονη έννοια των «fake news» (ψευδών ειδήσεων) και την αίσθηση ότι, παρά τον νεωτερικό χαρακτήρα του όρου, αντίστοιχα -ή και παρόμοια- φαινόμενα μπορούν να εντοπιστούν ήδη στην αρχαιότητα. 

«Η αρχαία ελληνική γραμματεία βρίσκεται στο επίκεντρο του τόμου επειδή συνδυάζει το μεγάλο χρονικό βάθος με το έντονο ενδιαφέρον για τη δημόσια ζωή, την πολιτική και τη ρητορική. Σε ιστορικά, ρητορικά, φιλοσοφικά, αλλά και ποιητικά κείμενα καταγράφεται όχι μόνο η κυκλοφορία ψευδών ή παραπλανητικών πληροφοριών, αλλά και ο προβληματισμός γύρω από τους μηχανισμούς και τις συνέπειές τους», αναφέρει. 

Αφετηρία του τόμου υπήρξαν δύο επιστημονικά συνέδρια που πραγματοποιήθηκαν το 2022 στο Τρίερ και στην Αθήνα αντίστοιχα, όπου Έλληνες και Γερμανοί κλασικοί φιλόλογοι, ιστορικοί και φιλόσοφοι μελέτησαν από κοινού αρχαία ελληνικά κείμενα που είτε καταγράφουν είτε αναπαριστούν διάδοση ψευδών ή παραπλανητικών πληροφοριών. Πρόκειται μάλιστα για τον πρώτο τόμο, διεθνώς, που εξετάζει το συγκεκριμένο θέμα. Είναι γραμμένος στα αγγλικά, ώστε να απευθύνεται σε διεθνές αναγνωστικό κοινό, αν και υπάρχουν ήδη σκέψεις για τη μελλοντική μετάφρασή του στα ελληνικά.

Μ. Ριτζαλέου,

Πηγή:  Voria

Διαβάστε Περισσότερα...

Κρυοΰπνος – κρυοσυντήρηση: Επιστήμονες αναβίωσαν την δραστηριότητα σε κατεψυγμένους εγκεφάλους για πρώτη φορά

Ο «κρυοΰπνος» παραμένει προνόμιο της επιστημονικής φαντασίας, αλλά οι ερευνητές πλησιάζουν στην αποκατάσταση της λειτουργίας του εγκεφάλου μετά από βαθειά κατάψυξη.

Ερευνητές που επιχειρούν την κρυογονική κατάψυξη και απόψυξη εγκεφαλικού ιστού από ανθρώπους και άλλα ζώα – κυρίως νεαρά σπονδυλωτά – έχουν ήδη δείξει ότι ο νευρωνικός ιστός μπορεί να επιβιώσει από την κατάψυξη σε κυτταρικό επίπεδο και, μετά την απόψυξη, σε κάποιο βαθμό σε λειτουργικό επίπεδο. Ωστόσο, δεν έχει καταστεί δυνατό να αποκατασταθούν πλήρως οι διαδικασίες που είναι απαραίτητες για την ορθή λειτουργία του εγκεφάλου.

Μια ομάδα στη Γερμανία έχει πλέον επιδείξει μια μέθοδο κρυοσυντήρησης και απόψυξης εγκεφάλων ποντικών που αφήνει άθικτο μέρος αυτής της λειτουργικότητας. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στα Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών, περιγράφει λεπτομερώς την χρήση από τους συγγραφείς μιας μεθόδου που ονομάζεται υαλοποίηση, η οποία διατηρεί τον ιστό σε γυάλινη κατάσταση, μαζί με μια διαδικασία απόψυξης που διατηρεί τον ζωντανό ιστό.

Τα ευρήματα υπονοούν τη δυνατότητα να προστατευθεί κάποια μέρα ο εγκέφαλος κατά τη διάρκεια ασθένειας ή μετά από σοβαρό τραυματισμό, να δημιουργηθούν τράπεζες οργάνων, ακόμη και να επιτευχθεί κρυοσυντήρηση ολόκληρου του σώματος θηλαστικών.

Η μελέτη αυτή προωθεί την τελευταία λέξη της τεχνολογίας στην κρυοσυντήρηση εγκεφαλικού ιστού. «Αυτό το είδος προόδου είναι που σταδιακά μετατρέπει την επιστημονική φαντασία σε επιστημονική δυνατότητα.

ΠΗΓΗ: «Scientists revive activity in frozen mouse brains for the first time – ‘Cryosleep’ remains the preserve of science fiction, but researchers are getting closer to restoring brain function after deep freezing», Nature 651, 563-564 (2026), doi: https://doi.org/10.1038/d41586-026-00756-w Κ. Δ. Τριανταφυλλίδης, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 11.3.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• German, A. κ.ά. Proc. Natl Acad. Sci. USA 123, e2516848123 (2026).
• Otto, F., κ.ά. Neurosci. Methods 128, 173–181 (2003).
• Robbins, R. J. κ.ά. Exp. Neurol. 107, 208–213 (1990).

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Σοκ στην Αίγυπτο: Υπόγειο τούνελ ίσως οδηγεί στον τάφο της Κλεοπάτρας – Ποια η σχέση με τη Σάμο

Πηγή φωτογραφίας: Egyptian Ministry of Tourism and Antiques

Αρχαιολόγοι εντόπισαν κάτω από έναν ναό στην αρχαία κατεστραμμένη πόλη Taposiris Magna στην Αίγυπτο ένα εκτεταμένο υπόγειο τούνελ, το οποίο οι ειδικοί χαρακτηρίζουν ως «γεωμετρικό θαύμα».

Η ανακάλυψη έγινε σε βάθος 13 μέτρων από τη γη από την Kathleen Martinez του Πανεπιστημίου του Αγίου Δομίνικου στη Δομινικανή Δημοκρατία και την ομάδα της, κατά τη διάρκεια συνεχιζόμενων ανασκαφών στον ναό. Το τούνελ, ύψους περίπου δύο μέτρων, έχει λαξευθεί μέσα σε 1.305 μέτρα ψαμμίτη.

Σύμφωνα με το αιγυπτιακό Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων, η κατασκευή του τούνελ θυμίζει το Ευπαλίνειο Όρυγμα στην Σάμο – ένα υδραγωγείο του 6ου αιώνα π.Χ., που θεωρείται θαύμα της μηχανικής.

Μια ανακάλυψη που ενθουσιάζει τους ερευνητές

Το τούνελ της Taposiris Magna θεωρείται εξίσου εντυπωσιακό. Μέρος του βρίσκεται σήμερα πλημμυρισμένο, ενώ ο σκοπός του παραμένει άγνωστος.

Η Martinez, που εργάζεται στον αρχαιολογικό χώρο από το 2004 αναζητώντας τον χαμένο τάφο της Κλεοπάτρας Ζ’, θεωρεί την ανακάλυψη αυτή ένα ιδιαίτερα ελπιδοφόρο στοιχείο.

Η ιστορική σημασία της περιοχής

Η Taposiris Magna ιδρύθηκε γύρω στο 280 π.Χ. από τον Πτολεμαίο Β’, γιο του στρατηγού του Μεγάλου Αλεξάνδρου και πρόγονο της Κλεοπάτρας. Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι ο ναός ήταν αφιερωμένος στον θεό Όσιρη και στη θεά Ίσιδα – θεότητες με τις οποίες η Κλεοπάτρα είχε ταυτιστεί ισχυρά.

Στον χώρο έχουν βρεθεί αγαλματίδια της Ίσιδας, καθώς και νομίσματα με τη μορφή και το όνομα της Κλεοπάτρας και του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Τα επόμενα βήματα των ερευνών

Οι επιστήμονες σχεδιάζουν να συνεχίσουν τις έρευνες στη γύρω περιοχή και στη Μεσόγειο Θάλασσα. Μεταξύ 320 και 1303 μ.Χ., σειρά σεισμών προκάλεσε την κατάρρευση τμημάτων του ναού, τα οποία καλύφθηκαν από τα νερά.

Προηγούμενες ανασκαφές έχουν αποκαλύψει δίκτυο στοών που εκτείνεται από τη λίμνη Μαριούτ μέχρι τη Μεσόγειο, γεγονός που ενισχύει την πιθανότητα να κρύβονται εκεί σημαντικά ευρήματα.

Ήδη, μέσα στο τούνελ έχουν εντοπιστεί αρχαιολογικά ευρήματα, όπως ένας ορθογώνιος ασβεστολιθικός όγκος και θραύσματα κεραμικών.

Όπως είχε δηλώσει το 2009 ο τότε 33υπουργός Αρχαιοτήτων Zahi Hawass, «αν ανακαλύψουμε τον τάφο της Κλεοπάτρας και του Μάρκου Αντωνίου, θα πρόκειται για τη σημαντικότερη ανακάλυψη του 21ου αιώνα. Ακόμη κι αν δεν τον βρούμε, έχουμε ήδη κάνει σπουδαίες ανακαλύψεις μέσα και έξω από τον ναό».

Πηγή: indy100.com

Διαβάστε Περισσότερα...

«Είναι το αρχαιότερο πολεοδομικό σχέδιο του κόσμου;» - Ο χάρτης που παραμένει έως σήμερα ένα μεγάλο αίνιγμα

 

Μέλη της αποστολής του Πανεπιστημίου του Σικάγου και του Πανεπιστημίου της Πενσυλβανίας στη Νιππούρ για ανασκαφή / 1952-Ιράκ. [Credit: Getty Images]

Ένας από τους αρχαιότερους χάρτες του κόσμου χαράχθηκε πάνω σε μια πήλινη πινακίδα πιθανότατα κάποια στιγμή μεταξύ 1500 και 1300 π.Χ.

Από την ανακάλυψή του, σε μια ανασκαφή του 1899 στο σημερινό Ιράκ, οι μελετητές διαφωνούν για το πώς πρέπει να ερμηνευθεί. Λίγο μεγαλύτερος από ένα ενήλικο ανθρώπινο χέρι, ο χάρτης δείχνει αποστάσεις ανάμεσα σε πύλες στο τείχος που περιέβαλλε τη μεσοποταμιακή πόλη της Νιππούρ. Όμως, για ορισμένους αρχαιολόγους, η θέση των κτιρίων στην πινακίδα δεν φαίνεται να ταιριάζει με τα ανασκαφέντα ερείπια της πόλης.

Πολλοί ειδικοί πίστευαν ότι ο χάρτης ήταν απλώς λανθασμένος — μέχρι τη δεκαετία του 1970, όταν ο αρχαιολόγος McGuire Gibson του Πανεπιστημίου του Σικάγο εντόπισε αεροφωτογραφίες της Νιππούρ και σκέφτηκε, πως θα μπορούσε να προσδιορίσει το σημείο όπου ο χάρτης έδειχνε τα τείχη της πόλης να προεξέχουν προς τα νότια. Όταν οι ανασκαφές αποκάλυψαν ίχνη οχυρώσεων εκεί, ο Gibson συνειδητοποίησε ότι οι γραμμές και οι γωνίες του χάρτη «ταίριαζαν υπέροχα» με όσα αποκάλυπτε. Με τον σωστό προσανατολισμό, ο χάρτης κάλυπτε ολόκληρη την πόλη, μια περιοχή περίπου μισού τετραγωνικού μιλίου.

[Credit:ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ FRIEDRICH SCHILLER ΤΗΣ ΙΕΝΑΣ | ΣΥΛΛΟΓΗ HILPRECHT. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: M. REBHAN]

Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα πώς οι δημιουργοί του πέτυχαν τέτοια ακρίβεια. Γνωρίζουμε ότι οι Μεσοποτάμιοι ήταν επιδέξιοι τοπογράφοι, καθώς άλλες πινακίδες που έχουν βρεθεί περιλαμβάνουν λεπτομερείς αποτυπώσεις αγροτεμαχίων και οικοπέδων χρήσιμων για σκοπούς όπως η φορολογική εκτίμηση, λέει η Augusta McMahon, καθηγήτρια αρχαιολογίας της Μεσοποταμίας στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο και διευθύντρια ανασκαφών στην Νιππούρ.

Ωστόσο, η πινακίδα του Νιππούρ καλύπτει μια πολύ μεγαλύτερη περιοχή. Οι δημιουργοί της πιθανότατα χρησιμοποίησαν στοιχειώδη εργαλεία τοπογραφίας, όπως δεμένα σχοινιά και ράβδους, και ίσως επίσης μια μορφή τριγωνομετρίας για τον υπολογισμό των γωνιών. Ωστόσο, η κατασκευή του χάρτη θα απαιτούσε επίπονη, σταδιακή μέτρηση και υπομονετική καταγραφή.

Ένα στοιχείο για τον πιθανό σκοπό του χάρτη προέκυψε όταν οι ιστορικοί συνειδητοποίησαν ότι, στους αιώνες πριν χαραχθεί, η Νιππούρ είχε εγκαταλειφθεί σε μεγάλο βαθμό. Στη συνέχεια, μια νέα δυναστεία βασιλέων, από ένα λαό που ονομαζόταν Kassites, ανέλαβε την εξουσία. Σύμφωνα με τον Johannes Hackl, καθηγητή Ασσυριολογίας στο Πανεπιστήμιο Friedrich Schiller της Ιένας στη Γερμανία, όπου φυλάσσεται η πινακίδα, οι ηγεμόνες της Μεσοποταμίας αισθάνονταν έντονα το «καθήκον να είναι οικοδόμοι» — και γνωρίζουμε ότι οι Kassites άρχισαν να ανοικοδομούν τμήματα της Νιππούρ που είχαν καταρρεύσει. «Αυτό που βλέπετε μπορεί να μην είναι απλώς ένας χάρτης, αλλά ένα σχέδιο: το παλαιότερο πολεοδομικό σχέδιο στον κόσμο», σχολιάζει το δημοσίευμα του National Geographic.

Πηγή: LiFO, με πληροφορίες από National Geographic, anaskafi.blogspot.com

Διαβάστε Περισσότερα...