Στις αρχές του 2028 προγραμματίζεται να ανοίξει για το κοινό ο Τύμβος Καστά, ενώ η ψηφιακή ανάδειξη της αρχαίας ξύλινης γέφυρας αποτελεί το νέο βήμα στη μετατροπή της Αμφίπολης σε αρχαιολογικό προορισμό διεθνούς εμβέλειας.
Η επένδυση στον Τύμβο Καστά προσεγγίζει τα 20 εκατ. ευρώ, ενώ τα έργα πολιτισμού στην Περιφερειακή Ενότητα Σερρών ξεπερνούν συνολικά τα 25 εκατ. ευρώ.
Το μνημείο αναμένεται να γίνει επισκέψιμο στις αρχές του 2028, με την εγκατάσταση του αναδόχου για τον νέο μουσειακό χώρο να προγραμματίζεται για τον Σεπτέμβριο.
Η αρχαία γέφυρα της Αμφίπολης, ηλικίας περίπου 2.500 ετών, παρουσιάζεται πλέον μέσω ψηφιακών εφαρμογών, διαδραστικών χαρτών και εμπειριών εικονικής πραγματικότητας.
Παρά τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων μηνών, η πλήρης απόδοση του μνημείου στο κοινό μετατίθεται πλέον για το 2028, σύμφωνα με τον σχεδιασμό του Υπουργείου Πολιτισμού.
Η νέα αυτή παράταση έχει προκαλέσει εύλογο προβληματισμό, καθώς από το καλοκαίρι του 2014, όταν οι ανασκαφές στην Αμφίπολη μονοπώλησαν το διεθνές ενδιαφέρον, οι ημερομηνίες ολοκλήρωσης έχουν επανειλημμένα μετακινηθεί.
Κανείς δεν αμφισβητεί ότι πρόκειται για ένα εξαιρετικά πολύπλοκο έργο, όπου η επιστημονική ακρίβεια και η προστασία του μνημείου υπερισχύουν της ταχύτητας. Ωστόσο, η κοινωνία εξακολουθεί να περιμένει τη στιγμή που ο Τύμβος Καστά θα ανοίξει οριστικά τις πύλες του, δικαιώνοντας τις προσδοκίες που γεννήθηκαν πριν από δώδεκα χρόνια.
Όταν ολοκληρωθούν οι εργασίες, ο Τύμβος Καστά δεν θα αποτελεί μόνο έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς προορισμούς της Ελλάδας. Θα είναι ένα μνημείο παγκόσμιας εμβέλειας, ικανό να αναδείξει ακόμη περισσότερο τη σπουδαία πολιτιστική κληρονομιά της Μακεδονίας και να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τον ελληνικό και τον διεθνή πολιτιστικό τουρισμό.
Μία εικόνα με έντονο συμβολισμό και ιδιαίτερη αρχαιολογική αξία σηματοδοτεί τη νέα φάση των εργασιών αποκατάστασης στον Τύμβο Καστά της Αμφίπολης. Η μνημειώδης μαρμάρινη θύρα του ταφικού μνημείου, ένα από τα σημαντικότερα αρχιτεκτονικά στοιχεία του εσωτερικού του, επέστρεψε στην αρχική της θέση, ύστερα από μια εξαιρετικά απαιτητική διαδικασία συντήρησης και αναστήλωσης.
Η επανατοποθέτηση της θύρας δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία τεχνική εργασία. Συνιστά ένα καθοριστικό ορόσημο στην προσπάθεια αποκατάστασης ενός μνημείου που, δώδεκα χρόνια μετά την ανασκαφική αποκάλυψή του, εξακολουθεί να συγκεντρώνει το ενδιαφέρον της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας και εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο.
Ένα σύνθετο τεχνικό επίτευγμα
Η δίφυλλη μαρμάρινη θύρα είχε βρεθεί κατά την ανασκαφή κατακερματισμένη σε δεκάδες τμήματα, αποτέλεσμα τόσο της αρχαίας σύλησης του μνημείου όσο και της φθοράς που προκάλεσαν οι αιώνες. Η αποκατάστασή της απαίτησε πολυετή εργασία από εξειδικευμένους συντηρητές, αρχαιολόγους και μηχανικούς, οι οποίοι προχώρησαν στην ταύτιση, συγκόλληση και στερέωση κάθε σωζόμενου μαρμάρινου μέλους.
Η τελική επαναφορά της στη φυσική της θέση έγινε με τη χρήση ειδικών ανυψωτικών συστημάτων και μετά την ολοκλήρωση όλων των απαραίτητων στατικών επεμβάσεων στο εσωτερικό του μνημείου, ώστε να διασφαλιστεί η απόλυτη προστασία του αρχαίου οικοδομήματος.
Το μνημείο αποκτά ξανά την αυθεντική του εικόνα
Τα τελευταία χρόνια οι εργασίες στον Τύμβο Καστά εξελίσσονται σταδιακά από τη φάση της διάσωσης στη φάση της αποκατάστασης.
Έχουν ήδη ολοκληρωθεί σημαντικές παρεμβάσεις στη θόλο, στους τοίχους, στα θεμέλια και στα δομικά στοιχεία του μνημείου, ενώ απομακρύνονται πλέον σταδιακά οι μεταλλικές υποστυλώσεις που είχαν τοποθετηθεί αμέσως μετά την ανασκαφή για λόγους ασφαλείας.
Παράλληλα συνεχίζεται η συντήρηση των Σφιγγών, των Καρυάτιδων, του εντυπωσιακού ψηφιδωτού της Αρπαγής της Περσεφόνης, αλλά και των υπόλοιπων μαρμάρινων διακοσμητικών στοιχείων που συνθέτουν το μοναδικό αρχιτεκτονικό σύνολο.
Με κάθε ολοκληρωμένη παρέμβαση, το εσωτερικό του ταφικού μνημείου πλησιάζει όλο και περισσότερο στην εικόνα που είχε όταν κατασκευάστηκε στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ.
Οι επόμενες εργασίες
Το πρόγραμμα αποκατάστασης συνεχίζεται με αμείωτους ρυθμούς και περιλαμβάνει την επανατοποθέτηση των φτερών και της κεφαλής της ανατολικής Σφίγγας, την ολοκλήρωση του μαρμάρινου περιβόλου, τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου, καθώς και τη δημιουργία των απαραίτητων υποδομών για την ασφαλή υποδοχή των επισκεπτών.
Στόχος είναι το μνημείο να μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως αρχαιολογικός χώρος, αλλά και ως ένας σύγχρονος χώρος πολιτισμού, με ελεγχόμενη επισκεψιμότητα και υψηλές προδιαγραφές προστασίας.
Οι εργασίες στο εσωτερικό του μνημείου προχωρούν σύμφωνα με τον προγραμματισμό, ενώ στις αρχές Σεπτεμβρίου αναμένεται η εγκατάσταση του αναδόχου για την κατασκευή του μουσειακού κτηρίου, το οποίο θα φιλοξενήσει τη μόνιμη έκθεση και τις ψηφιακές εφαρμογές που θα πλαισιώνουν την εμπειρία του επισκέπτη.
Η Αμφίπολη εισέρχεται σε νέα φάση ανάδειξης με επίκεντρο τις εκτεταμένες εργασίες προστασίας, αποκατάστασης και συντήρησης που εξελίσσονται στον Τύμβο Καστά, το μεγαλειώδες μνημείο, σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η πρόοδος των εργασιών στον Τύμβο -η αποκάλυψη του μνημειώδους περιβόλου στο σύνολό του, η επανατοποθέτηση της μαρμάρινης θύρας του μακεδονικού τάφου, η ολοκλήρωση αντιπλημμυρικής θωράκισης, η έναρξη του έργου κατασκευής του μουσειακού κελύφους- δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την απόδοσή του στο κοινό, το 2028.
Παράλληλα, στον αρχαιολογικό χώρο προχωρεί συστηματικά η εφαρμογή ενός ευρύτερου στρατηγικού σχεδίου για τη συνολική αναβάθμιση του αρχαιολογικού χώρου της Αμφίπολης.
Αναβατόριο για ΑμεΑ στην Ακρόπολη της Αμφίπολης
Στο πλαίσιο αυτό, η Υπουργός Πολιτισμού ΛίναΜενδώνη, απέδωσε στο κοινό δύο ακόμα σημαντικά έργα, που ενισχύουν τις υποδομές και αναβαθμίζουν τη φυσική και ψηφιακή εμπειρία των επισκεπτών. Το πρώτο αφορά στη μοναδική σωζόμενη Αρχαία Ξύλινη Γέφυρα στον Στρυμόνα, μετά την ολοκλήρωση των εργασιών συντήρησης των ξύλινων πασσάλων, κατάλοιπα της αρχαίας κατασκευής, η οποία χρονολογείται ήδη από τον 6ο αιώνα π.Χ., καθώς και η τοποθέτηση νέου στεγάστρου προστασίας. Το έργο πλαισιώνεται από πολυμεσικές εφαρμογές που «ζωντανεύουν» την Αρχαία Ξύλινη Γέφυρας. Το δεύτερο αφορά στη βελτίωση της προσβασιμότητας για άτομα με κινητικές δυσκολίες και προβλήματα όρασης, με τη δημιουργία τριών κλάδων διαδρομών στην Ακρόπολη, στο Αρχαίο Γυμνάσιο και στο Βόρειο Τείχος, την εγκατάσταση αναβατορίου για άτομα με κινητικές δυσκολίες, πινακίδων σε γραφή Braille και υποδομών στάθμευσης για ΑμεΑ.
Το Γυμνάσιο Αμφίπολης πριν και μετά τις διαδρομές ΑμεΑ
Τα έργα που αποδόθηκαν, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 3.000.000 ευρώ, χρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ενισχύοντας την προστασία και την προσβασιμότητα του αρχαιολογικού χώρου. Καθιστούν τα σημαντικότερα μνημεία της Αμφίπολης πιο λειτουργικά, ασφαλή και φιλικά για όλους τους επισκέπτες. Συνολικά, στην Αμφίπολη υλοποιείται ένα συνεκτικό πρόγραμμα επενδύσεων που υπερβαίνει τα 20 εκατ. ευρώ, με πόρους από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Κεντρική Μακεδονία» ΕΣΠΑ 2014-2020 και 2021-2027, και από τον Τακτικό Προϋπολογισμό και το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του Υπουργείου Πολιτισμού, αποκαθιστώντας και αναδεικνύοντας τα μνημεία της και ενισχύοντας τη διεθνή ακτινοβολία του αρχαιολογικού χώρου, με κορυφαίο σημείο αναφοράς τον μνημειακό Τύμβο Καστά.
Η επανατοποθετημένη μαρμάρινη θύρα του μακεδονικού τάφου
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Η Αμφίπολη αποτελεί μείζονα αρχαιολογικό χώρο ο οποίος, από το 2019, βρίσκεται στο επίκεντρο της στρατηγικής μας για την προστασία, αποκατάσταση, ανάδειξη και βελτίωση της προσβασιμότητας. Στόχος μας είναι η διαχείριση του μνημειακού συνόλου της Αμφίπολης ως σύγχρονου, ολοκληρωμένου και διεθνώς αναγνωρίσιμου πολιτιστικού προορισμού, με σεβασμό στην αυθεντικότητα των μνημείων και στις αρχές της επιστημονικής δεοντολογίας. Στον Τύμβο Καστά, η πρόοδος των έργων επιβεβαιώνει ότι ο σχεδιασμός αυτός υλοποιείται με συνέπεια, σύστημα και μέθοδο. Η εξαιρετικά δύσκολη και σύνθετη επανατοποθέτηση της μαρμάρινης θύρας του μακεδονικού τάφου, ύστερα από την απαιτητική διαδικασία συγκόλλησης και αποκατάστασής της, αποτελεί ένα σημαντικό τεχνικό και επιστημονικό επίτευγμα. Οι εργασίες στο εσωτερικό του μνημείου προχωρούν σύμφωνα με τον προγραμματισμό, ενώ στις αρχές5 Σεπτεμβρίου αναμένεται η εγκατάσταση του αναδόχου για την κατασκευή του μουσειακού κτηρίου, το οποίο θα φιλοξενήσει τη μόνιμη έκθεση και τις ψηφιακές εφαρμογές που θα πλαισιώνουν την εμπειρία του επισκέπτη. Το μνημείο, λόγω της μοναδικότητας και της πολυπλοκότητάς του, θέτει διαρκώς νέα επιστημονικά ζητήματα, τα οποία αντιμετωπίζονται με υπευθυνότητα, από τις υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού, αλλά και μέσω συνεργασιών με ελληνικά και ευρωπαϊκά ερευνητικά κέντρα. Στόχος μας είναι η αποκατάσταση, η ανάδειξη και η προβολή του Τύμβου Καστά να αποτελέσει ένα πρότυπο, σε διεθνές επίπεδο. Συγχρόνως, ολοκληρώθηκε και αποδίδουμε επισκέψιμο για το κοινό ένα εξαιρετικά σημαντικό έργο για την προστασία της Ξύλινης Γέφυρας της Αμφίπολης, από τα σπανιότερα σωζόμενα έργα, παγκοσμίως, της αρχαίας ξύλινης μηχανικής. Η κατασκευή του στεγάστρου προστασίας διασφαλίζει τη μακροχρόνια διατήρηση των αυθεντικών ξύλινων στοιχείων, των πασσάλων και των γύψινων αποτυπωμάτων τους, τα οποία προσφέρουν μοναδικές πληροφορίες για την τεχνολογία της αρχαίας γεφυροποιίας. Η Γέφυρα, μνημείο που το ευρύ κοινό δεν γνωρίζει επαρκώς, συνδεόταν με την Πύλη Γ΄ των οχυρώσεων της πόλης και μνημονεύεται από τον Θουκυδίδη.
Το Γυμνάσιο Αμφίπολης πριν και μετά τις διαδρομές ΑμεΑ
Οι ψηφιακές εφαρμογές επιτρέπουν στους επισκέπτες να γνωρίσουν την ιστορία και τη λειτουργία του. Εξίσου σημαντική είναι η ολοκλήρωση και απόδοση των έργων προσβασιμότητας στην Ακρόπολη, στο αρχαίο Γυμνάσιο και στο Βόρειο Τείχος της Αμφίπολης, που καθιστούν δυνατή την ασφαλή και ισότιμη πρόσβαση των επισκεπτών. Η αναβάθμιση των υποδομών αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής μας για έναν πολιτισμό ανοιχτό σε όλους. Η Αμφίπολη δεν είναι μόνο ο Τύμβος Καστά ούτε μόνο η Αρχαία Γέφυρα ή η Ακρόπολη. Είναι ένα μοναδικό μνημειακό σύνολο, με αδιάλειπτη ιστορική διαδρομή από την αρχαϊκή και την κλασική εποχή έως τους ελληνιστικούς και βυζαντινούς χρόνους. Τόπος που συνδέθηκε με κορυφαίες προσωπικότητες της ιστορίας και διαδραμάτισε καθοριστικό γεωστρατηγικό ρόλο στον αρχαίο κόσμο. Το Υπουργείο Πολιτισμού δημιουργεί τις προϋποθέσεις, ώστε το σύνολο των μνημείων της να λειτουργήσει ως ένας ενιαίος αρχαιολογικός προορισμός διεθνούς εμβέλειας, στον οποίον η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, η επιστημονική έρευνα, η προσβασιμότητα, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η εμπειρία του επισκέπτη συνυπάρχουν αρμονικά».
Άποψη εσωτερικά του Τύμβου από την πρόσβαση στο μνημείο
Τύμβος Καστά
Στον Τύμβο Καστά έχει πλέον ολοκληρωθεί η αποκάλυψη του συνόλου του μαρμάρινου περιβόλου, μήκους 497 μέτρων, καθώς και η αποκατάσταση της αρχικής γεωμετρίας του Τύμβου και του περιβάλλοντος του. Σε προχωρημένο στάδιο βρίσκονται η αποκατάσταση της νότιας πλευράς του περιβόλου, η στερέωση του δυτικού τμήματος και η κατασκευή του εκτεταμένου δικτύου απορροής ομβρίων υδάτων. Στο ταφικό μνημείο έχουν ολοκληρωθεί οι κρίσιμες εργασίες στερέωσης και δομικής αποκατάστασης, ενώ η απομάκρυνση του συνόλου των προσωρινών μεταλλικών υποστυλώσεων επιτρέπει τώρα την πλήρη ανάγνωση του εσωτερικού του. Η μνημειώδης μαρμάρινη θύρα έχει επανατοποθετηθεί, ενώ η επόμενη φάση των εργασιών περιλαμβάνει συμπληρώσεις στην τοιχοποιία, τη διαμόρφωση του δαπέδου και την οριστικοποίηση της μελέτης της κλίμακας καθόδου, ώστε να διασφαλίζεται η ασφαλής πρόσβαση των επισκεπτών χωρίς να αλλοιώνεται η θέαση της αυθεντικής κλίμακας του μνημείου.
Η Αρχαία Ξύλινη Γέφυρα εσωτερικά με το παλιό και το νέο στέγαστρο
Αρχαία Ξύλινη Γέφυρα
Η Αρχαία Αμφίπολη προστατευόταν από οχύρωση μήκους 7,5 χλμ., από την οποία το βόρειο τμήμα διατηρείται σε εξαιρετική κατάσταση. Στον τομέα της ξύλινης γέφυρας σώζονται τμήμα του τείχους και οι Πύλες Β΄ και Γ΄, με την τελευταία να συνδέεται άμεσα με τη γέφυρα που, σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, διέσχισε ο στρατηγός Βρασίδας με τους Σπαρτιάτες, κατά την κατάληψη της πόλης το 424 π.Χ. Η Πύλη Γ, η μεγαλύτερη και ισχυρότερη της αρχαίας Αμφίπολης, ήταν άμεσα συνδεδεμένη με την ξύλινη γέφυρα, η οποία είχε πλάτος περίπου 6 μ. και αποτελούσε κομβικό σημείο της οχύρωσης και της επικοινωνίας της πόλης. Οι ανασκαφές του Δημήτρη Λαζαρίδη, το 1970, αποκάλυψαν τμήμα της Γέφυρας, μέχρι τη σημερινή ανατολική όχθη του Στρυμόνα, με διατηρημένους ξύλινους πασσάλους δρυός, μοναδικά κατάλοιπα της αρχαίας κατασκευής που διασώθηκαν χάρη στις ιδιαίτερες συνθήκες του υγρού εδάφους. Στην άλλη πλευρά του ποταμού δεν βρέθηκε η συνέχειά της, γιατί τα μεγάλα έργα της εκβάθυνσης και διευθέτησης της κοίτης του, τη δεκαετία του 1930, πρέπει να την κατέστρεψαν ολοσχερώς. Περίπου εκατό πάσσαλοι ή αποτυπώματα πασσάλων έχουν σωθεί από τη φάση των κλασικών χρόνων. Μερικές εκατοντάδες ακόμη, λίγο ψηλότερα, ανήκουν στις μεταγενέστερες φάσεις ανακατασκευών, κατά την ελληνιστική, ρωμαϊκή και βυζαντινή εποχή. Χάρη σε ερευνητικό πρόγραμμα ραδιοχρονολογήσεων δειγμάτων από τα σωζόμενα ξύλα, προκύπτει η διαχρονική χρήση της Γέφυρας από τον 6ο αιώνα π.Χ., πριν από την ίδρυση της Αμφίπολης από τους Αθηναίους. Λειτούργησε χωρίς διακοπή μέχρι και τον 18 αιώνα μ.Χ.
Άποψη του Τύμβου Καστά εσωτερικά
Διαδρομές βελτίωσης προσβασιμότητας ΑμεΑ
Το έργο βελτίωσης της προσβασιμότητας ΑμεΑ περιλαμβάνει τη δημιουργία διαδρομής στην Ακρόπολη της Αρχαίας Αμφίπολης, καθιστώντας ασφαλή και εύκολη την περιήγηση στον αρχαιολογικό χώρο, στο Αρχαίο Γυμνάσιο και στο Βόρειο Τείχος για τα άτομα με κινητικές δυσκολίες και προβλήματα όρασης. Οι επεμβάσεις περιλαμβάνουν την εγκατάσταση αναβατορίου για την εύκολη μετακίνηση στο επίπεδο των παλαιοχριστιανικών μνημείων, τη διαμόρφωση και αναβάθμιση των διαδρομών κίνησης, νέες υποδομές εξυπηρέτησης των επισκεπτών, στάσεις ανάπαυσης, σήμανση και επεμβάσεις που διευκολύνουν την πρόσβαση ατόμων με αναπηρία και επισκεπτών με μειωμένη κινητικότητα, σύμφωνα με τις αρχές του καθολικού σχεδιασμού. Το έργο συμπληρώνει τις προηγούμενες εργασίες ανάδειξης των παλαιοχριστιανικών βασιλικών και των οχυρώσεων της Ακρόπολης, που είχαν υλοποιηθεί μέσω του προγράμματος INTERREG καθιστώντας πλέον τον χώρο περισσότερο λειτουργικό, ασφαλή και προσβάσιμο σε όλους.
Παρεμβάσεις βελτίωσης της προσβασιμότητας για ΑμεΑ στην Ακρόπολη της Αμφίπολης
Στις αυτοψίες και στην απόδοση των μνημείων στο κοινό, την Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη συνόδευσαν ο Αντιπεριφερειάρχης Σερρών Παναγιώτης Σπυρόπουλος, ο Δήμαρχος Αμφίπολης Στέργιος Φραστανλής και, από πλευράς Υπουργείου Πολιτισμού, η Γενική Γραμματέας Πολιτισμού Ολυμπία Βικάτου, η αναπληρώτρια Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Κρυσταλλία Μαντζανά, ο Προϊστάμενος της Διεύθυνσης Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων Θεμιστοκλής Βλαχούλης, η Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαίων και Νεότερων Μνημείων Μαρία Μερτζάνη, η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών Δημητρία Μαλαμίδου, ο Τμηματάρχης της Διεύθυνσης Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων και βασικός μελετητής του Τύμβου Μιχάλης Λεφαντζής, καθώς και λοιπά υπηρεσιακά στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού.
Πηγή: Γραφείο Τύπου ΥΠΠΟ Επιμέλεια: Γιώργος Κουλουβάρης naftemporiki.gr
Η γέφυρα του Στρυμόνα που ένωνε την Ανατολή με τη Δύση ήταν σε συνεχή χρήση από τον 6ο π.Χ. ως τον 18ο - Το έργο συντήρησής της εγκαινιάζει σήμερα η υπουργός Πολιτισμού
Πάτησαν πάνω της ο στρατηγός Βρασίδας κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, αργότερα ο Ξέρξης και πιο μετά ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος κι ο Μέγας Αλέξανδρος καθοδόν προς την εκστρατεία του στην Ανατολή. Η ξύλινη γέφυρα της Αμφίπολης, που ενώνει τις όχθες του Στρυμόνα είναι μνημείο πολιτισμού που αναδεικνύει την ιστορία της Μακεδονίας για 2.500 χρόνια. Είχε μήκος 275 μέτρα, πλάτος 5,5-6 μέτρα και ήταν κατασκευασμένη από ξύλινους πασσάλους τα άκρα των οποίων ήταν πελεκημένα, ώστε να καταλήγουν σε αιχμή τοποθετημένη ενίοτε σε σιδερένια κεφαλή, επίσης αιχμηρή.
«Πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική γέφυρα που ενώνει την Ανατολή με τη Δύση, ένα μοναδικό μνημείο για τον ελλαδικό χώρο, που διασώζει όχι μόνο κομμάτια της ιστορίας, αλλά στοιχεία για την κατασκευή της, ακόμη και ξύλινους πασσάλους που στέκουν ως σήμερα στη θέση τους», λέει στη Voria, η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών, Δημητρία Μαλαμίδου. Σήμερα το βράδυ στις 8 η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, εγκαινιάζει το μεγάλο έργο για την προστασία και τη συντήρηση της αρχαίας ξύλινης γέφυρας στην Αμφίπολη και αποδίδεται έτσι στο κοινό ως επισκέψιμη, ένα έργο που χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας με 1,12 εκατ. ευρώ.
Image
Η άνθηση της Αμφίπολης
Η αρχαία ξύλινη γέφυρα της Αμφίπολης έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην οικονομική και εμπορική ανάπτυξη της αρχαίας Αμφίπολης, μιας και συνέδεε τον ποταμό Στρυμόνα με την πόλη. Η Αμφίπολη, ήταν πόλη στρατηγικής σημασίας όχι μόνο λόγω της ναυπηγήσιμης ξυλείας που πρόσφερε η περιοχή, αλλά και επειδή βρισκόταν κοντά στα χρυσωρυχεία του Παγγαίου. Η εξέχουσα σημασία της γέφυρας έγκειται στο γεγονός ότι για πρώτη φορά έχουμε μαρτυρίες για τον τρόπο κατασκευής της υποδομής και της διάταξης των πάσσαλων μιας τυπικής, ξύλινης γέφυρας των κλασικών χρόνων.
Χρονολογείται στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. με βάση τα κινητά ευρήματα και η πρώτη αναφορά στις πηγές έρχεται από τον Θουκυδίδη. Όπως αναφέρει ο ιστορικός, ο Σπαρτιάτης στρατηγός Βρασίδας, το έτος 424 π.Χ. στη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου, στην μάχη με τον Κλέωνα, όντας ο νικητής, κατέλαβε την γέφυρα, εξουδετερώνοντας με άνεση μια μικρή φρουρά που βρισκόταν εντός της και μπήκε έτσι στην Αμφίπολη. Λίγο αργότερα ωστόσο το 422 π.Χ. στη σύγκρουση Αθηναίων και Σπαρτιατών έπεσαν ηρωικά μαχόμενοι τόσο ο Βρασίδας, όσο και ο Κλέωνας.
Ο Φίλιππος της Μακεδονίας διέσχισε πολλές φορές την ξύλινη γέφυρα επισκεπτόμενος τις περιοχές του βασιλείου του, όπως και ο Μέγας Αλέξανδρος που ανέδειξε τη σημασία της Αφμίπολης, καθώς η πόλη αποτέλεσε τη βάση συγκέντρωσης του στρατού του το 335 π.Χ. στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την εκστρατεία του στα βάθη της Ανατολής.
Image
Οι ξύλινοι πάσσαλοι επισκέψιμο μνημείο
Τα πρώτα αρχαιολογικά δεδομένα της γέφυρας ήρθαν στο φως κατά τη διάρκεια των ανασκαφών από τον Δημήτρη Λαζαρίδη -που έχει ταυτίσει το όνομά του με την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου της Αμφίπολης- το 1977-1978, όταν και αποκαλύφθηκε η πασσαλόπηκτη υποδομή της. Οι ανασκαφές έγιναν στο πλαίσιο εργασιών της τότε Νομαρχίας Σερρών για τη διαπλάτυνση και την εκβάθυνση της κοίτης του Στρυμόνα.
Τα στοιχεία που βρέθηκαν -πάσσαλοι, κορμοί δέντρων και δοκοί- ήταν πάνω από 1.250, αλλά η κατάσταση διατήρησής τους δεν ήταν καλή και ανασύρθηκαν στην επιφάνεια μόνο 220 πάσσαλοι. Επιπλέον έχουν βρεθεί σιδερένιες αιχμές, καρφιά, μολύβδινοι σύνδεσμοι και εργαλεία επεξεργασίας του ξύλου, ευρήματα που σχετίζονται με την κατασκευή και τη λειτουργία της γέφυρας.
Η μελέτη του υλικού και η χρονολόγηση με τη μέθοδο του άνθρακα-14 τοποθετεί την έναρξη κατασκευής και λειτουργίας της πιθανόν στην αρχαϊκή περίοδο, πριν ακόμη από την ίδρυση της αθηναϊκής αποικίας της Αμφίπολης το 437 π.Χ. Η κύρια κατασκευαστική φάση τεκμηριώνεται με βεβαιότητα στους κλασικούς χρόνους και κυρίως στον 5ο αιώνα π.Χ., ενώ εντοπίστηκαν διαδοχικές επισκευές κατά την ελληνιστική, τη ρωμαϊκή, την παλαιοχριστιανική, τη βυζαντινή και την πρώιμη οθωμανική περίοδο. Μάλιστα οι τελευταίες αναφορές για τη χρήση της γέφυρας στη διάσχιση του Στρυμόνα είναι τον 18ο αιώνα, όταν Ευρωπαίοι περιηγητές έφτασαν στην Αμφίπολη και έγραψαν για τη σημασία της αρχαίας πόλης και των κατάλοιπων που ήταν ορατά.
Σήμερα 101 πάσσαλοι και εκμαγεία πασσάλων της υποδομής, διατηρούνται και βρίσκονται σε τμήμα του αρχαιολογικού χώρου της Αμφίπολης πολύ κοντά στο σημείο της αρχικής τους θέσης κατά την αρχαιότητα. Το έργο προέβλεπε τον καθαρισμό των πασσάλων και την κατασκευή νέου στέγαστρου για την προστασία του μνημείου, το οποίο είναι πλέον επισκέψιμο.
Η ονομασία Αύγουστος προκύπτει από το λατινικό augusto, augustus, που σημαίνει σεβαστός, σεπτός, αλλά και αυτός ο οποίος καταφέρνει και μεγαλώνει κάτι. Την προσωνυμία αυτή έδωσαν το 27 π.Χ. οι Ρωμαίοι στον Οκταβιανό, για να τον τιμήσουν που αύξησε την αυτοκρατορία τους στην μέγιστή της έκταση. Επειδή δηλαδή ο Οκταβιανός αύξησε την ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έγινε Αύγουστος, αφού η ρωμαϊκή αυτή λέξη προέρχεται από το αρχαιότατο ελληνικό ρήμα αύξω, το οποίο και ακριβώς αυτό σημαίνει (εξ ου και αυγαταίνω = πολλαπλασιάζω, μεγαλώνω). Μάλιστα, μια εκ των Τριών Χαρίτων των Αθηνών λεγόταν Αυξώ και σ’ αυτήν – μεταξύ άλλων – ορκίζονταν οι Αθηναίοι οπλίτες, με μέλημα να αυξήσουν την πατρίδα και όχι να την παραδώσουν ολιγότερη, ούτε καν ιδία. Ετσι οι Ρωμαίοι ονόμασαν Αύγουστο τον 6ο μήνα του ημερολογίου τους («ἕκτος ἀπὸ Μαρτίου» – βλ. Πλουτ. Νουμ. 19) που πριν λεγόταν Sextilis. Και εόρταζαν τα Αὐγουστάλια / ludi Augustales, «ἀγῶνες πρὸς τιμὴν τοῦ Αὐγούστου».
Ο Αύγουστος, είναι σήμερα ο 8ος μήνας του έτους μας. Ζεστός και δροσερός συνάμα. Και όπως πολύ όμορφα αναφέρει στο ποίημά της «Αύγουστος» η Δ. Μοάτσου-Βάρναλη (1895-1979) «ξυπνούν αμαρτωλές οι επιθυμιές μας»…
Σκορπάει το κλήμα γύρω τους χυμούς του,
τρυγούν μέσα στ’ αμπέλι τα σταφύλια
κι απ’ τη γερτή του μπαλκονιού μας γρίλια
μέσα στο απομεσήμερο του Αυγούστου,
η μυρουδιά του πατημένου μούστου
στην κάμαρά μας μπαίνει την ανήλια,
κι ηδονικά χαϊδεύει μας τα χείλια.
Το κλήμα με τους ώριμους καρπούς του
τριγύρω μας απλώνει πονηρά
τη μέθη με τα φλόγινα φτερά…
Δε φταίμε εμείς, αν μέσα στις καρδιές μας
ξυπνούν αμαρτωλές οι επιθυμιές μας…
Ζεστό τ’ απομεσήμερο του Αυγούστου,
μεθυστικιά κι η μυρουδιά του μούστου.
Στην γλώσσα του λαού μας λέγεται και:
Άγουστος, στην ΣινασσόΚαππαδοκίας και τον Πόντο. Έχουν και όνομα Αγουστής (κατά το Αύγουστος-Αυγουστής). Αλλά έτσι αναφέρεται και σε πάπυρο του Φαγιούμ (PFay.135ue. (4ος μ.Χ.)!
Γυαλιστής(επειδή γυαλίζει – ωριμάζει – στα σταφύλια),
Θερμολόγος, διότι κατά τήν παράδοσιν, η θέρμη ενεφανίσθη μετά τόν αποκεφαλισμό τού Ιωάννου τού Προδρόμου(*)
Διπλοχέστης, εξ αιτίας της φρουτοφαγίας…
Δριμάρης, επειδή εμφανίζονται οι δρίμες.
Κλειδοχρονιάς, επειδή παλαιότερα, στίς 31 Αυγούστου τελείωνε τό έτος καί η 1η Σεπτεμβρίου ήταν η Πρωτοχρονιά οπότε καί άρχιζε ο καινούργιος χρόνος.
Κρυαδίτης (από τις κρυάδες, για τον ίδο λόγο*)
Νηστευτής ή Νηστικός, λόγω της νηστείας επί 15 ημέρες από 1ης – 15ης Αυγούστου.
Παροξυσμός (από τους παροξυσμους, για τον ίδο λόγο*)
Πεντεφάς(λόγω της μεγάλης διάρκειας που έχουν οι ημέρες του, που μας κάνουν να τρώμε πέντε φορές),
Πεφτεφάς ή Πεφταφάς, ή Πευτεφάς ή Πευταφάς εξ αιτίας τής αφθονίας των φρούτων, που πέφτουν από τα δένδρα,
Σταφυλάς,
Συκολόγος, επειδή ωριμάζουν τά σύκα.
Τραπεζοφόρος, επειδή τό τραπέζι μας είναι γεμάτο από φρούτα.
Μαρτυρούν οι λαϊκές ρήσεις / παροιμίες:
«Κάθε πράμα στον καιρό του και τον Αύγουστο σταφύλι» ή «και τον Αύγουστο ο κολιός», κατά το αρχαίο «καιρός παντί πράγματι».
«Αύγουστε τραπεζοφόρε» ή «Αύγουστε καλέ μου μήνα, να ‘σουν δυο φορές τον χρόνο», ή “Αύγουστε τραπεζοφόρε, νά ‘σουν τρεις βολές τόν χρόνο” [για τα πολλά αγαθά και φρούτα στο τραπεζι].
(αυτός) «έχει πάντα Αύγουστο», ενώ για όποιον ευτυχεί διαρκώς,
Από Αύγουστο χειμώνα, καί από Μάρτη καλοκαίρι.
Πώς λάμπη ο ήλιος τού Μαγιού, τ’ Αυγούστου τό φεγγάρι [μήνας γιά ρεμβασμούς].
Η Παναγιά μπαίνει μέ τόν Αύγουστο, η νηστεία αρχίζει.
5η τ’ Αυγούστου άνεφος, άρα ο Μάης άβρεχος [σχετική μέ τά μερομήνια].
Ήρθε ο Αύγουστος, πάρε τήν κάπα σου [διοτι αρχίζει τό κρύο].
Τζίτζικας ελάλησε, μαύρη ρόγα γυάλισε.
Περί τής υγείας σου, τόν Αύγουστον έρωτα [Η φρουτοφαγία ευνοεί]. Αλλά και λογοπαίγνιο: έρωτα ή ερώτα.(**)
Ο βαενάς [βαρελάς] κι ο γάιδαρος δυό μήνες έχουν χάρι. Ο βαενάς τόν Αύγουστο καί ο γάιδαρος τόν Μάη.
Νά ‘σαι καλά τόν Αύγουστο πού ‘ναι παχειές οι μύγες.[1]
Επάτησε ο Αύγουστος καί η άκρη τού χειμώνος, παύει ο φτωχός τό δειλινό καί ο άρχοντας τόν ύπνο.
Οι Πόντιοι τραγουδούν:
Αγουστον γομών τ’ αμπάραι και λαρών όλαι τα πόναι.
Δηλαδή:
Ο Αύγουστος γεμίζ’ αμπάρια και γιατρεύ’ όλους τους πόνους.
“Ο ζεστος μηνας Αυγουστος”, κινηματογραφικη ταινία του Σ. Καψάσκη, του 1966.
Ο Αυγουστος ανάβει τις ερωτικές επιθυμίες των νέων(**), αλλά οι γηραιότεροι πρέπει να συγκρατούνται. Οι πολλές ζέστες του πρέπει είναι αποτρεπτικές για αυτούς για την ερωτική πράξη. Διότι ακριβώς εξ αιτίας της ζέστης, η ερωτική πράξη είναι και επικίνδυνη για την καρδιά των γηραιότερων. Ο λαός μας το προέβλεψε και αυτό: «Οποιος τον Αύγουστο γαμεί, κακό χειμώνα βγάζει», λέει. Γι’ αυτό λένε οι Πόντιοιπως ο Αύγουστος μαραίνει και τα παλληκάρια:
Ερθεν και ο Χορτοθέρτς
έπαρ το δρεπάν σο σερτς,
ο Χορτοθέρτσς μαραίν χορτάραι
και ο Αγουστον τα παλληκάραι.
Δηλαδή:
Ηρθ’ ο Χορτοθεριστής
πάρ’ στο χέρι στο δρεπάνι,
Ο Ιούλιος μαραίνει τα χορτάρια
κι ο Αύγουστος τα παλληκάρια.
ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΑ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
Τον Αύγουστο κάνουν μετεωρολογικέςπροβλέψεις για όλον τον υπόλοιπο χρόνο. Ο αυξητικός Αύγουστος, λοιπόν, από αρχαιοτάτων χρόνων στην λαογραφία μας εχρησιμοποιείτο για μαντεψιές. Κι αυτό το υιοθέτησαν και οι Ρωμαίοι αντιγραφείς μας. Και έχουν την παράγωγη λέξη augurare που σημαίνει μαντεύω, οιωνίζομαι, αλλά και την αυξητική ευχή τους augurio, που σημαίνει ευχή αλλά και οιωνό.
«Εγώ, όταν θα μεγαλώσω
θα γίνω Σεπτέμβρης
έλεγε ο Αύγουστος»
έγραψε η Κ. Δημουλά.
«Θα γίνω Αύγουστος για να με αγαπάς
και καλοκαίρι να ‘χεις πάντα στην καρδιά σου»
Γ. Λεκάκης
Φεύγοντας ο Αύγουστος, όμως, μπαίνει ο χειμώνας: «Από Μάρτη καλοκαίρι κι από Αύγουστο χειμώνας», λέμε, ενώ οι Ηπειρώτεςλεν «Από Αύγουστο κάπα κι από Μαρτιού πουκάμισο» ή «Από Μαρτιού πουκάμισο κι απ’ Αύγουστο σεγούνι», ενώ εν είδει κατάρας λέγεται «να σε δω το Μάη με γούνα και τον Αύγουστο με σεγκούνα». Στην Κάρπαθολεν «Επλάκωσεν ο Αύγουστος, η άκρα του χειμώνα». Σε κάποια πιο κρύα μέρη, από τον 15Αύγουστο έρχεται ο χειμώνας. Λένε στην Κοζάνη: «Δεκαπέντισεν ο Αύγουστος; Πυρώσου και μην αντρέπεσαι». «Από Αύγουστο σε Μάη θα γεράσουμε» λέει ο ποιητής Δημ. Χριστοδούλου. Παρ’ όλα αυτά, δεν πρέπει κανείς να ξελογιαστεί και να πει πως ήρθε ο χειμώνας: «Μήτε ο Μάρτης καλοκαίρι, μήτ’ ο Αύγουστος χειμώνας».
Τον Αύγουστο φυσούν οι ετησίες (μελτέμια) και ο εράσμιος (μπάτης), που τον καθιστούν δροσερό έως επικίνδυνο, για τα σκάφη που ξανοίγονται, ξεγελασμένα από τον ήλιο του.
Στα Φάρασατης Καππαδοκίας, ο Αύγουστος ήταν ο μήνας με τις γιορτές της Παναγίας και του “σταφυλού τον Πάσκα”. Του σταφυλού ο Πάσκας (Πάσχα) εορταζόταν στις 15 Αυγούστου και ήταν η «Λαμπρή του σταφυλιού»: «Τρία βλόγησε ο Χριστός, το σιτάρι, το σταφύλι και το λάδι. Το σιτάρι γίνεται προσφορά, το σταφύλι κοινωνία και το λάδι γίνεται μύρο», έλεγαν…
Τα Συνοίκια
Στις 16 Εκατομβαιώνος (περί την 1η Αυγούστου) γιορτάζονταν τα Συνοίκια, προς τιμήν της πολιούχου θεάς, Παλλάδας Αθηνάς και σε ανάμνηση της ένωσης των συνοικιών του λεκανοπεδίου της Αττικής, από τον Θησέα. Εκαναν έτσι θυσία στην Παλλάδα και προσέφεραν σπονδές στην θεά Ειρήνη.
Πρωταυγουστιά
Την 1η Αυγούστου ο λαός μας την λέει Πρωταυγουστιά (Κρήτη, κ.α.).
Η 1η Αυγούστου γιορτάζεται με ιδιαίτερη λαμπρότητα στην Ελβετία. Πυροτεχνήματα, αγώνες πάλης, αλλά και γενναία ζυθοποσία χαρακτηρίζουν όλη την ημέρα όλη τη χώρα αυτή της κεντρικής Ευρώπης…
Στην Ιρλανδίαγίνεται το φημισμένο φεστιβάλ παραδοσιακής μουσικής και χορού Φλέαντ, που γίνεται στο νησί κάθε Αύγουστο, σε διαφορετικό κάθε χρόνο τόπο. Ξέφρενος ρυθμός από κόρνα, γκάιντες, βιολιά κ.ά. μουσικά όργανα, ανάμεσα σε ιππείς με ημίψηλα καπέλα και γυναίκες με ακριβά φορέματα, συμπανηγυρίζουν στην αυγουστιάτικη τούτη λαϊκή γιορτή. Παράλληλα εκτίθενται γεωργικά προϊόντα και γίνονται διάφοροι πλειστηριασμοί.
Την 1η Αυγούστου γιορτάζουν οι επτά Ιουδαίοι Μακκαβαίοι, άγιοι του χριστιανισμού.[2]
Ο Αύγουστος, όπως συμβολίζεται ως γεωργός στον καθεδρικό ναός της Αμιένης Γαλλίας.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Λέγεται ότι η παροιμία ξεκίνησε από τον Αλ. Μαυροκορδάτο, όταν συνεχάρη ένα παλληκάρι της επαναστάσεως του 1821 καί τό χαιρέτησε, και κόλλησε τό χέρι του στό άπλυτο χέρι τού κλέφτη!
[2] Ο Αντιόχιος, ο διδάσκαλος Ελεάζαρος και οι 7 μαθητές του, Αβείμ, Αντώνιος, Γουρίας, Ελεάζαρος, Ευσεβωνάς, Αχείμ και Μάρκελλος, πιέσθηκαν να αρνηθούν τις θρησκευτικές τους συνήθειες, βασανιζόμενοι με τιμωρητικά όργανα και ριπτόμενοι στην φωτιά…
