Η Αμφίπολη μέσα στην Ιστορία: από την αποικία στους πρόσφυγες

 

Οι μεγάλοι σταθμοί μιας σημαντικής πόλης της αρχαιότητας, η οποία αποτελεί πλέον πόλο έλξης χάρη στα έργα αποκατάστασης και ανάδειξης στον τύμβο Καστά.

Ενώ, λοιπόν, έχει ξεκινήσει η αντίστροφη μέτρηση για την αποκατάσταση και την ανάδειξη του σημαντικού μνημείου, η Αμφίπολη υπενθυμίζει στους επισκέπτες και τους ερευνητές το πέρασμά της από τη μεγάλη Ιστορία. Εσωτερική άποψη του μνημείου μετά την τελευταία αποκατάσταση. (Υπουργείο Πολιτισμού) Το «Ελ Ντοράντο» της αρχαιότητας Πριν υπάρξει η Αμφίπολη, η περιοχή ονομαζόταν Εννέα Οδοί και αυτήν προσπάθησαν να αποικίσουν οι Αθηναίοι το 465 π.Χ. Απέτυχαν -καθώς την υπερασπίστηκαν Θράκες πελταστές- κι έτσι έχασαν την ευκαιρία να βάλουν βάσεις στο «El Dorado» της αρχαιότητας: έναν τόπο ευλογημένο με τον χρυσό του Παγγαίου και την ξυλεία που ζήλευε κάθε ναυτική δύναμη. Τα απομεινάρια της αρχαίας ξύλινης γέφυρας στην Αμφίπολη. (Υπουργείο Πολιτισμού) Τελικά, το 430 π.Χ. ο Αθηναίος στρατηγός Αγνων κατάφερε να την οχυρώσει δίνοντάς της το όνομα που περιέγραφε τη φύση της: μια πόλη που ρέει γύρω της (αμφί) ο ποταμός Στρυμόνας. Πριν από τους Αθηναίους, πάντως, η ιστορία είχε ήδη αφήσει τα ίχνη της πάνω στη γειτονική ξύλινη γέφυρα του ποταμού, τμήμα της οποίας σώζεται έως σήμερα. Θέατρο πολέμου: Κλέων εναντίον Βρασίδα Το 422 π.Χ. η Αμφίπολη έγινε το σκηνικό μιας από τις πιο δραματικές αναμετρήσεις του Πελοποννησιακού Πολέμου. Οταν η πόλη πέρασε στον έλεγχο των Σπαρτιατών στάλθηκε από τους Αθηναίους αποστολή υπό την ηγεσία του Θουκυδίδη. Η αποστολή απέτυχε, γεγονός που οδήγησε τον μετέπειτα ιστορικό στην εξορία. Τα γεγονότα οδήγησαν στη σύγκρουση: από τη μία η αλαζονεία και η «άλογη ελπίδα» του Αθηναίου Κλέωνα, από την άλλη η «φρόνηση» του Σπαρτιάτη Βρασίδα. Σχέδιο του 1825 που απεικονίζει την Αρχαία Αμφίπολη σύμφωνα με στοιχεία του Θουκυδίδη για τη μάχη της Αμφίπολης. (wellcomeimages.org/ Commons) Η μάχη ήταν σύντομη αλλά αιματηρή, αφήνοντας και τους δύο ηγέτες νεκρούς στο πεδίο. Η απώλεια της Αμφίπολης ήταν το μεγαλύτερο πλήγμα για την Αθήνα, μια πληγή που δεν έκλεισε ποτέ. Οι Αθηναίοι την επανέκτησαν με τη συνθήκη του Νικιείου μέχρι το 357 π.Χ, αλλά καταλήφθηκε από τον επόμενο μεγάλο πρωταγωνιστή της Ιστορίας: τον Φίλιππο Β’. Προπύργιο των Μακεδόνων Για τον Φίλιππο Β’ και αργότερα για τον Αλέξανδρο, η Αμφίπολη ήταν ένα από τα πολύτιμα «πετράδια του στέμματος» και γενέτειρα τριών σημαντικών ναυάρχων: του Νεάρχου, του Ανδροσθένη και του Λαομέδοντα. Υπό τη μακεδονική κυριαρχία μεταμορφώθηκε σε πανίσχυρο οικονομικό και ναυτικό κέντρο. Πήλινη γυναικεία προτομή από τάφο γυναίκας στο ανατολικό νεκροταφείο της Αμφίπολης, στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ. Απεικονίζει γυναίκα ή θεά. (Υπουργείο Πολιτισμού / Facebook) Από το επίνειό της, την Ηιόνα (κοντά στις εκβολές του Στρυμόνα), απέπλευσε ο στόλος του Αλεξάνδρου για την κατάκτηση της Ασίας. 

Ηταν μια πόλη γεμάτη ενέργεια, νομισματοκοπεία και μεγαλοπρέπεια, η οποία κορυφώθηκε με την κατασκευή του Τύμβου Καστά. Από τη Via Egnatia στο Βυζάντιο Οταν οι ρωμαϊκές λεγεώνες κατέλυσαν το μακεδονικό βασίλειο το 168 π.Χ., η Αμφίπολη δεν έσβησε. Εγινε η πρωτεύουσα της μίας από τις τέσσερις διοικητικές περιφέρειες της Μακεδονίας (τις «μερίδες»). Από την πόλη διερχόταν η περίφημη Εγνατία Οδός ενώ την επισκέφθηκε και κήρυξε εκεί ο Απόστολος Παύλος κατά τη δεύτερη αποστολική περιοδεία του (49-52 μ.Χ.). Ο Μάρκος Αντώνιος, από την άλλη, λίγο πριν τη μάχη των Φιλίππων (42 π.Χ.), χρησιμοποίησε την πόλη για τον ανεφοδιασμό των λεγεώνων του. Διασώζονται ακόμη τα ονόματα χριστιανών της Αμφίπολης που μαρτύρησαν όπως η Θεσσαλονίκη, ο Αύκτος, ο Ταυρίων και ο πρεσβύτερος Μώκιος. Ο πύργος του 1367 Στα βυζαντινά χρόνια, η πόλη συρρικνώθηκε αλλά παρέμεινε οχυρωμένη, με τους πύργους της να επιβλέπουν τον Στρυμόνα. Το μεσαιωνικό Μαρμάριο πήρε τη σκυτάλη (ενώ η Ηιόνα ονομάστηκε Χρυσόπολη), διατηρώντας τη στρατηγική σημασία του περάσματος. Ο επιβλητικός πύργος που σώζεται έως σήμερα χτίστηκε το 1367, σε μια περίοδο έντονης αστάθειας από τις επεκτατικές διαθέσεις των Σέρβων και των Οθωμανών. Η ελληνιστική οικία της Αμφίπολης. (Υπουργείο Πολιτισμού) Οι αδελφοί Αλέξιος και Ιωάννης, που τον έχτισαν,  δεν ήταν απλώς στρατιωτικοί· ήταν υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι (κατείχαν τους τίτλους του μεγάλου στρατοπεδάρχη και του μεγάλου πριμικήριου) και ισχυροί γαιοκτήμονες της περιοχής. Ως «κτίτορες», ανέγειραν τον πύργο στην οχυρή θέση της Χριστούπολης (τη μεσαιωνική μετεξέλιξη της Αμφίπολης) για να ελέγχουν το πέρασμα του ποταμού και να προστατεύουν τις εκτάσεις τους. Ο πύργος λειτουργούσε ως αμυντικό προπύργιο και διοικητικό κέντρο, ενώ οι ίδιοι οι στρατηγοί συνέδεσαν το όνομά τους με την περιοχή μέσω δωρεών σε μονές του Αγίου Ορους (όπως η Μονή Παντοκράτορος). Ο Λέων των Βαλκανικών πολέμων Πριν από τον τύμβο Καστά υπήρχε ο Λέων της Αμφίπολης. Η ανεύρεση του μνημείου είναι συνδεδεμένη με τη νεότερη πολεμική ιστορία: το 1912, έλληνες στρατιώτες κατά τη διάρκεια του Πρώτου Βαλκανικού Πολέμου παρατήρησαν μαρμάρινα τμήματα να εξέχουν από τις εκβολές του Στρυμόνα. Μερικά χρόνια αργότερα, το 1916, ακολούθησε η ανακάλυψη περαιτέρω τμημάτων από Άγγλους στρατιώτες κατά την κατασκευή οχυρωματικών έργων. Η αναστήλωση της βάσης του Λέοντα της Αμφίπολης. Στο βάθος το γύψινο ομοίωμα. (Από το βιβλίο «Η εκτροπή του Στρυμόνα – τα μεγάλα εξυγιαντικά έργα του Μεσοπολέμου», εκδ. Δίσιγμα). Οι Αγγλοι, αναγνωρίζοντας την αξία των ευρημάτων, επιχείρησαν μάλιστα να τα μεταφέρουν στο Λονδίνο, αλλά η επιχείρηση ματαιώθηκε λόγω εχθρικού βομβαρδισμού από βουλγαρικά και γερμανικά αεροσκάφη. Αλλά και κατά την εκτέλεση των έργων αποξήρανσης του Στρυμόνα από την εταιρεία Μονξ – Γιούλεν την δεκαετία του 1930, αποκαλύφθηκαν στις εκβολές του ερείπια αρχαίας γέφυρας και βρέθηκαν μέσα σε λάσπη του ποταμού τεράστια τεμάχια του μαρμάρινου λέοντος. Βρετανοί στρατιώτες με κρανία που ανακαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια της κατασκευής των τάφρων στην Αμφίπολη κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1916. (iwm.org.uk/ Arile Varges, Κοινό Κτήμα) Το 1937, χάρη σε πρωτοβουλία του πρεσβευτή των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα Λίνκολν ΜακΒι, την ιδιωτική πρωτοβουλία και τη συμπληρωματική ενίσχυση του ελληνικού κράτους, αναστηλώθηκε ο Λέων της Αμφίπολης. Oταν ήρθαν οι πρόσφυγες Την ίδια περίοδο, η περιοχή υποδέχθηκε το «νέο αίμα»: πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη και τη Μικρά Ασία ρίζωσαν στα γύρω χωριά. Στον λόφο της αρχαίας πόλης υπάρχει σήμερα το σύγχρονο χωριό της Αμφίπολης, με κατοίκους κυρίως Πόντιους πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν μετά το 1922 στο Γενίκιοϊ (Νεοχώρι), όπως ονομαζόταν το χωριό παλιότερα. Τα διάφορα μνημεία από την αρχαία πόλη και τα νεκροταφεία της είναι διάσπαρτα τόσο έξω από το σύγχρονο χωριό, όσο και μέσα, εκεί που βρίσκεται και το Αρχαιολογικό Μουσείο 

Πηγή: Protagon.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

ΑΝΑΤΡΟΠΗ: Η Σρι Λάνκα κατοικήθηκε πριν 6.300 χρόνια και όχι τον… 5ο αιώνα, όπως έλεγαν μέχρι σήμερα!

  Του Γιώργου Λεκάκη

Ένα κοίλωμα από οστρακοειδή, που χρονολογείται μεταξύ 6.300 και 5.970 χρόνων πριν από σήμερα, ανακαλύφθηκε στο νησί Velanai, στην βόρεια νήσο Ταπροβάνη – μετέπειτα Σρι Λάνκα / Κεϋλανη, στον 9ο παράλληλο [9.636746727701148, 79.90290461341733] από μια ομάδα ερευνητών.

Το περίεργο είναι ότι το όνομα Βελαναι προέρχεται από δυο λέξεις:

• την λέξη βελ = βέλος και
• την λέξη αναι = ξηρά.[1]

Το όνομα βασίζεται σε έναν τοπικό θρύλο για το βέλος / δόρυ του Μουρουγκάν, ενός θεού στο πάνθεον του ινδουισμού, ο οποίος προσγειώθηκε στην ακτή του νησιού και λατρεύεται ως δημοφιλής θεός στην νήσο Βελαναι.

Αρχαιολογικά στοιχεία στην θέση Τσάντι στην παράκτια περιοχή υποδηλώνουν ότι υπήρχε ένας καλά οργανωμένος πολιτισμός στο νησί. Το Τσάντι είναι ένας σημαντικός αρχαιολογικός χώρος, που μελετάται από το 2009. Έχουν βρεθεί αντικείμενα από την πρωτοϊστορική περίοδο, έως την εποχή του μεσαιωνικού κινεζικού εμπορίου. Το 2024, μάλιστα, ευρέθησαν τα λείψανα ενός ανθρώπου 3.400 χρόνων – ένα από τα πρώτα επιβεβαιωμένα προϊστορικά ανθρώπινα λείψανα που βρέθηκαν στην χερσόνησο Τζάφνα.

Πριν από αυτό, πιστευόταν ότι η βόρεια Σρι Λάνκα δεν κατοικείτο, μέχρι την άφιξη των κτηνοτρόφων από την Ινδία, τον 5ο αιώνα π.Χ. λόγω:

• της περιορισμένης βλάστησης,
• της έλλειψης γλυκού νερού και
• των σπάνιων πρώτων υλών για την κατασκευή λίθινων εργαλείων.

Η ανάλυση του κοιλωματος από οστρακοειδή, ωστόσο, δείχνει ότι οι προϊστορικοί κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες στο νησί Velanai βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό στα μαλάκια, αλλά κατανάλωναν επίσης τσιπούρες, ελάφια, αγριογούρουνα, ντιγκόνγκ[2] και δελφίνια.

Ανακαλύφθηκαν επίσης λεπίδες χαλαζία και πυριτόλιθου (παραπάνω φωτ.), που εισήχθησαν από την ηπειρωτική Ινδία, η οποία σήμερα απέχει περισσότερα από 30 μίλια – τότε περίπου 3 μίλια.

«Κατά την διάρκεια του Ύστερου Πλειστοκαίνου, τα χαμηλότερα επίπεδα της θάλασσας θα είχαν αποκαλύψει εκτεταμένες παράκτιες πεδιάδες. Στην ημι-άνυδρη βόρεια Σρι Λάνκα, οι πληθυσμοί πιθανότατα εγκαταστάθηκαν πιο κοντά σε αυτές τις τότε ενεργές ακτές. Καθώς η στάθμη της θάλασσας αυξήθηκε κατά την διάρκεια του Ολόκαινου, αυτά τα τοπία βυθίστηκαν προοδευτικά, αφαιρώντας ουσιαστικά παλαιότερες τοποθεσίες από το ορατό αρχαιολογικό αρχείο.

ΠΗΓΗ: Th. Siriwardana (Πανεπ. Groningen), κ.ά. «Coastal foragers beyond the mainland: Seafaring and early island settlement on Velanai, Jaffna, Sri Lanka, ca. 3460 cal BP», https://doi.org/10.1080/15564894.2026.2624853, Journal of Island and Coastal Archaeology, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.4.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• «Eezham Tamil coastal areas intensively encroached by Sri Lanka», TamilNet, 1.7.2011.
• “A Historical Record of Kayts Island», 2017.
• “The first evidence of Prehistoric seafarers of South Asia was found on Velanai Island in Jaffna», Sri Lanka Archaeology, 9.1.2024.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Η κατάληξις –αναι -ανα -ανη –άναι -άνα -άνη κλπ. απαντάται σε πολλά αρχαία ελληνικά τοπωνύμια, λ.χ. Μυκάναι / αι Μυκήναι, κ.ά.]. Διατηρήθηκε σε πολλά τοπωνύμια αποικιών που ίδρυσαν οι αρχαίοι Έλληνες – εν προκειμένω: Ταπροβάνη, Κεϋλανη, κλπ.

Αλλά η Ἄναια / Άνεια ήταν μια αρχαία ελληνική πόλη, πόλη της Καρίας / Ιωνίας / Λυδία στην Μικρά Ασία, απέναντι από την Σάμο. Οχυρώθηκε από τους Σαμίους, που εκτοπίστηκαν από τον Άνδροκλο της Εφέσου. Ναυτικός σταθμός, αρκετά κοντά στην Σάμο για να ενοχλεί τους Σαμίους. Μερικοί Σάμιοι εξόριστοι έζησαν εκεί κατά την διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου. Μετά από 10 χρόνια συγκέντρωσης δυνάμεων στην Άναια, οι εξοριστοι Σάμιοι κατάφεραν να στείλουν μια δύναμη και να ανακτήσουν την Σάμο. Σήμερα παραφρασμένα Anya (νυν Καδι καλεσι), 8 χλμ. νότια της Νεαπόλεως Εφέσου (νυν Κουσάντασι) στην επαρχία Τράλλεων / Αϊδινίου, στο παραθαλάσσιο χωριό Σογιούτζακ. Επήρε το όνομά της από μια ομώνυμη Αμαζόνα, που ήταν θαμμένη εκεί. – ΠΗΓΗ: Έφορ. 166, Σχ. Ερ. Ιλ. 3.189, Ευστ. D. P. 828. Στέφ. Βυζ. Παυσ. 7.4.3. Θουκ. Vol. 3.19, 32, 4.75, 8.19.

[2] Το ντιγκόνγκ ή ντουγκόνγκ [ελληνικά αλικόρη = θαλασσοκόρη – επιστημονική ονομασία Dugong dugon] είναι θαλασσινό μεγαλόσωμο θηλαστικό ζώο, που ανήκει στην τάξη των σειρήνων, ή σειρηνοειδών, και είναι ο μόνος αντιπρόσωπος της οικογένειας των ντιγκονγκιδών (ή-- αλικοριδών).

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Σαρκοφάγος αριστοκρατικής γυναίκας βρέθηκε μέσα σε τάφο 10 μέτρων στον Όλυμπο Λυκίας

 

Άποψη ενός μνημειακού τάφου που αποκαλύφθηκε και πιστεύεται ότι ανήκει σε μια αριστοκρατική και πλούσια γυναίκα, κατά τη διάρκεια αρχαιολογικής ανασκαφής στον Όλυμπο, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Λυκίας. [Credit: AA]

Αρχαιολόγοι που εργάζονται στην αρχαία πόλη του Oλύμπου στην Αττάλεια ανακάλυψαν έναν μνημειώδη τάφο που πιστεύεται ότι ανήκε σε μια αριστοκράτισσα, αποκαλύπτοντας νέα στοιχεία για τον πλούτο, την κοινωνική θέση και την ταφική κουλτούρα σε μία από τις σημαντικότερες παράκτιες πόλεις της Λυκίας.

Η ανακάλυψη έγινε στην περιοχή του λιμανιού του Ολύμπου, που βρίσκεται στη σημερινή περιοχή του Kumluca, στην μεσογειακή ακτή της Τουρκίας. Μέσα σε έναν θολωτό τάφο ύψους περίπου 10 μέτρων, οι αρχαιολόγοι βρήκαν μια διακοσμημένη μαρμάρινη σαρκοφάγο στολισμένη με σκηνές κυνηγιού, μορφές της Νίκης και του Έρωτα, καθώς και μοτίβα που σχετίζονται με την αθανασία.

Η ανασκαφή πραγματοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος «Κληρονομιά για το Μέλλον» του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, το οποίο υποστηρίζει μακροπρόθεσμες αρχαιολογικές εργασίες σε σημαντικούς αρχαίους χώρους.

Άποψη ενός μνημειακού τάφου που αποκαλύφθηκε και πιστεύεται ότι ανήκει σε μια αριστοκρατική και πλούσια γυναίκα, κατά τη διάρκεια αρχαιολογικής ανασκαφής στον Όλυμπο, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Λυκίας. [Credit: AA]

Ένας τρίτος μνημειακός τάφος στον Όλυμπο

Μιλώντας στο πρακτορείο Anadolu (AA), ο διευθυντής της ανασκαφής, αναπληρωτής καθηγητής Δρ. Gökçen Kurtuluş Öztaşkın του Πανεπιστημίου Pamukkale, δήλωσε ότι η αρχαιολογική ομάδα εργαζόταν στην περιοχή των μνημειακών τάφων κοντά στο αρχαίο λιμάνι, όταν εντόπισε ένα μέχρι τότε άγνωστο κτίσμα.

Μέχρι τώρα, ήταν γνωστοί δύο μνημειακοί τάφοι σε αυτό το τμήμα του Όλυμπου. Η νέα ανακάλυψη επιβεβαίωσε την ύπαρξη ενός τρίτου.

Ο τάφος περιέχει μια σαρκοφάγο που σώθηκε σε κατεστραμμένη κατάσταση. Οι αρχαιολόγοι έχουν ξεκινήσει την αποκατάστασή της, αφού εντόπισαν περίπου 50 σπασμένα θραύσματα. Οι εργασίες διεξάγονται με την ακρίβεια ενός παζλ συντήρησης, καθώς κάθε κομμάτι πρέπει να ταιριαστεί, να σταθεροποιηθεί και να τοποθετηθεί ξανά στην αρχική του θέση, προτού ο τάφος ανοίξει για το κοινό.

Αεροφωτογραφία του αρχαιολογικού χώρου, όπου αποκαλύπτεται ένας μνημειακός τάφος που πιστεύεται ότι ανήκει σε μια αριστοκράτισσα, κατά τη διάρκεια ανασκαφών στον Όλυμπο, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Λυκίας.

[Credit: AA]

Σκηνές κυνηγιού, η Νίκη και ο Έρως

Η διακόσμηση της σαρκοφάγου αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία για την κοινωνική ταυτότητα του ιδιοκτήτη της. Οι εικόνες κυνηγιού στον ρωμαϊκό κόσμο συνδέονταν στενά με την ελίτ, την εξουσία, τον έλεγχο και τον πλούτο. Τέτοιες σκηνές δεν ήταν απλά διακοσμητικά στοιχεία. Συχνά προβάλλουν τις αξίες που οι αριστοκρατικές οικογένειες ήθελαν να συνδέονται με τη μνήμη τους.

Η παρουσία της Νίκης, της φτερωτής θεάς της νίκης, και του Έρωτα, του θεού του έρωτα και του πόθου, προσθέτει ένα επιπλέον συμβολικό επίπεδο. Στα ταφικά μνημεία, αυτές οι μορφές μπορούσαν να υποδηλώνουν θρίαμβο, συνέχεια και ιδέες για τη ζωή μετά θάνατον.

Σύμφωνα με τον Öztaşkın, η σαρκοφάγος κατασκευάστηκε από υψηλής ποιότητας μάρμαρο που προήλθε από το İscehisar στο Αφιόν Καραχισάρ, μία από τις σημαντικές περιοχές παραγωγής μαρμάρου της Ανατολίας. Αυτή η λεπτομέρεια ενισχύει περαιτέρω την άποψη ότι ο τάφος ανήκε σε μία από τις πλούσιες και σημαντικές οικογένειες του Ολύμπου.

Άποψη ενός μνημειακού τάφου που αποκαλύφθηκε και πιστεύεται ότι ανήκει σε μια αριστοκρατική και πλούσια γυναίκα, κατά τη διάρκεια αρχαιολογικής ανασκαφής στον Όλυμπο, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Λυκίας. [Credit: AA]

Μια πόλη-λιμάνι της Λυκίας με μακρά ιστορία

Ο Όλυμπος δεν ήταν ένας συνηθισμένος οικισμός. Ήταν μία από τις σημαντικές πόλεις της αρχαίας Λυκίας, μιας περιοχής γνωστής για τους χαρακτηριστικούς λαξευτούς τάφους της, τα θαλάσσια δίκτυα και τις ισχυρές αστικές παραδόσεις της.

Ο αρχαιολογικός χώρος διατηρεί ερείπια από την ελληνιστική, τη ρωμαϊκή και τη βυζαντινή περίοδο. Ο αρχαίος Όλυμπος συγκαταλεγόταν επίσης μεταξύ των σημαντικότερων πόλεων της Λυκιακής Συμμαχίας. Η θέση της κοντά στη θάλασσα συνέβαλε στη σύνδεσή της με το εμπόριο, τα ταξίδια και τις περιφερειακές διαμάχες εξουσίας σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο.

Σήμερα, ο Όλυμπος εκτιμάται όχι μόνο για τα κατάλοιπά του, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοι δρόμοι, οι τάφοι, οι εκκλησίες, τα λουτρά και τα ερείπια του λιμανιού του σώζονται μέσα σε μια εντυπωσιακή κοιλάδα ποταμού κοντά στην ακτή.

Άποψη ενός μνημειακού τάφου που αποκαλύφθηκε και πιστεύεται ότι ανήκει σε μια αριστοκρατική και πλούσια γυναίκα, κατά τη διάρκεια αρχαιολογικής ανασκαφής στον Όλυμπο, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Λυκίας. [Credit: AA]

Η αποκατάσταση του Ολύμπου κομμάτι κομμάτι

Η πρόσφατα ανακαλυφθείσα σαρκοφάγος δεν αποτελεί την πρώτη μεγάλη πρόκληση αποκατάστασης στον αρχαιολογικό χώρο. Πέρυσι, δύο σαρκοφάγοι που ανακαλύφθηκαν στον Όλυμπο βρέθηκαν σε 722 θραύσματα. Οι αρχαιολόγοι τις συναρμολόγησαν κομμάτι κομμάτι πριν τις εκθέσουν.

Η ίδια μέθοδος θα εφαρμοστεί τώρα και στη σαρκοφάγο που ανακαλύφθηκε πρόσφατα. Μόλις ολοκληρωθεί η αποκατάσταση, ο τάφος αναμένεται να ενταχθεί στη διαδρομή των επισκεπτών.

Για τους αρχαιολόγους, ο τάφος είναι σημαντικός επειδή προσθέτει ένα ακόμη κεφάλαιο στην ιστορία των ανθρώπων που έζησαν, πέθαναν και θάφτηκαν στον Όλυμπο. Για τους επισκέπτες, προσφέρει κάτι πιο άμεσο: μια σπάνια ματιά στο πώς μια ελίτ ρωμαϊκή οικογένεια χρησιμοποίησε την τέχνη, την αρχιτεκτονική και το εισαγόμενο μάρμαρο για να διατηρήσει τη μνήμη.

Άποψη ενός μνημειακού τάφου που αποκαλύφθηκε και πιστεύεται ότι ανήκει σε μια αριστοκρατική και πλούσια γυναίκα, κατά τη διάρκεια αρχαιολογικής ανασκαφής στον Όλυμπο, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Λυκίας. [Credit: AA]

Η ανακάλυψη ενισχύει επίσης τη σημασία της περιοχής του λιμανιού, όπου οι μνημειακοί τάφοι φαίνεται να αντικατοπτρίζουν την κοινωνική ιεραρχία της αρχαίας πόλης. Κάθε τάφος δεν είναι μόνο ένας χώρος ταφής, αλλά και μια δήλωση ταυτότητας και πλούτου.

Πηγή: ArkeoNews, TurkiyeToday

Διαβάστε Περισσότερα...

Στα Κύθηρα παρήγαγαν μέλι και κερί, πριν 5.000 χρόνια!

Τοποθεσίες του νησιού των Κυθήρων, που αναφέρονται στην παρούσα εργασία σχολιασμένες: 1. Σπήλαιο Καταφυγάδι, 2. Ρίζες, 3. Λέσκα, 4. Καστρί, 5. Αγιος Γεώργιος στο Βουνό, 6. Βυθουλας, 7. Θοδωράκια, 8. Αγιος Γιώργος Κολοκυθιάς, 9. Σπήλαιο Χούστη στο Διακόφτι.

Το μέλι των Κυθήρων είναι φημισμένο διεθνώς.

Παρήγαγαν μέλι στα Κύθηρα το 2000 π.Χ.;

Οταν ξεκινήσαμε να σκάβουμε στο Καταφυγάδι στα Κύθηρα το 2011, δεν περιμέναμε τα αποτελέσματα αυτής της δημοσίευσης που σήμερα εκδόθηκε. Αναλυσεις στην κεραμική από τα στρώματα του σπηλαίου που χρονολογούνται στο 2000 π.Χ. παρουσιάζουν υπολείμματα μελιού και κεριού!

Κάτι επίσης εντυπωσιακό είναι ότι αυτά τα αγγεία παράγονται στα Κύθηρα από κυθηραϊκό πηλό, πράγμα που αποκλείει τα αγγεία να είναι εισαγόμενα.

Οι Κυθήριοι μελισσοκόμοι πρέπει να είναι πολύ πολύ υπερήφανοι ότι συνεχίζουν μια παράδοση 5.000 χρόνων…

Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ νησιών και ηπειρωτικής χώρας αποτελούν εδώ και καιρό αντικείμενο πολυάριθμων αρχαιολογικών έργων στην Μεσόγειο και πέρα ​​από αυτήν. Το νησί των Κυθήρων στην Ελλάδα έχει αποτελέσει επίκεντρο τέτοιων μελετών τον τελευταίο αιώνα. Η παρούσα εργασία επανεξετάζει τα Κύθηρα και παρουσιάζει μια αναλυτική μελέτη για την κεραμική και τα σκελετικά σύνολα από τις ανασκαφές του σπηλαίου Καταφυγάδι στα κεντροδυτικά Κύθηρα, με σκοπό την περαιτέρω διερεύνηση της νησιωτικής δυναμικής και των μακροπρόθεσμων αλληλεπιδράσεων στην περιοχή κατά την Εποχή του Χαλκού. Το εύρος των αναλύσεων, από οργανικά υπολείμματα και πετρογραφία έως αρχαιολογικά ισότοπα, που χρησιμοποιήθηκαν για τον προσδιορισμό του ρόλου του σπηλαίου και του νησιού στα δίκτυα του Χαλκού, μπορεί να αποτελέσει πιλοτική μελέτη για παρόμοια ερευνητικά ερωτήματα σχετικά με τον ρόλο των σπηλαίων σε νησιωτικά περιβάλλοντα.

Τα αποτελέσματα παρουσιάζουν μια πιο ποικιλόμορφη εικόνα των αλληλεπιδράσεων και της περιφερειακής δυναμικής από ό,τι είχε προηγουμένως θεωρηθεί, με τις τοπικές παραδόσεις να επιβιώνουν μέχρι και την ύστερη Εποχή του Χαλκού και να συγχωνεύονται με πρακτικές και υλικό πολιτισμό που προέρχονται τόσο από την ηπειρωτική χώρα όσο και από την Κρήτη.

Παρουσιάζονται:

  .  Αποδεικτικά στοιχεία ότι η μελισσοκομία και τα υποπροϊόντα του κεριού υπάρχουν στο νησί των Κυθήρων από την 3η χιλιετία π.Χ. 

• Αποδεικτικά στοιχεία για την σημασία των προϊόντων που σχετίζονται με το κερί για λατρείες και ταφικές πρακτικές.
• Αποδεικτικά στοιχεία για συνεχή παραγωγή τοπικής κεραμικής στα Κύθηρα καθ’ όλη την Εποχή του Χαλκού.
• Δεδομένα για στρόντιο και οξυγόνο από σκελετικά υπολείμματα της Εποχής του Χαλκού από το σπήλαιο Καταφυγάδι.

ΠΗΓΗ: K. P. Trimmis, κ.ά. «Exploring local and regional dynamics in the Bronze Age Kythera Island, Greece, through an analytical approach on archaeological data from Kataphygadi cave», 10.1016/j.jasrep.2026.105798, Journal of Archaeological Science: Reports, Vol. 73, ΑΡ. 105798, Σεπτ. 2026.

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

ΔΗΜΟΠΡΑΤΕΙΤΑΙ εξαιρετικά σπάνιο αρχαίο ελληνικό νόμισμα από την Ταυρίδα!

  Του Γιώργου Λεκάκη

Η Θεοδοσία ήταν μια αρχαία ελληνική πόλη του ελληνικού Βασιλείου του ΚΙΜΜΕΡΙΟΥ ΒΟΣΠΟΡΟΥ, στον 45ο παράλληλο [45.03744416806371, 35.37828529213774], στις βόρειες ακτές της Μαύρης Θάλασσας.

Περίπου το 400 – 375 π.Χ. έκοψε μια ασημένια δραχμή (17 χλστ., 5 γραμμ.) πουθ εικόνιζε γενειοφόρο κεφαλή του θεού Άρη (προς τα αριστερά), ο οποίος φορά αττικό κράνος με λοφίο. Στο οπισθότυπο γράφει (με ελληνικά γράμματα, εννοείται) ΘΕΟΔΟ (= ΘΕΟΔΟΣΙΑ) και εικονίζει κεφάλι ταύρου (προς τα εμπρός), στολισμένο με λωρίδες που κρέμονται από τα κέρατά του. Άλλωστε η Ταυρίς έλκει το όνομά της από τον ταύρο της Ιφιγένειας. Αυτό είναι ένα κεφάλι τελετουργικά στολισμένου και τιμώμενου ζώου, οδηγούμενο προς θυσία. Παρόμοια στολίζεται σε διάφορα έθιμα της Ελλάδος – και δη στα Αναταστενάρια, τα οποία έλκουν την καταγωγή τους από την Ταυρίδα και την Ιφιγένεια 

Το πορτραίτο του θεού Άρη είναι κομψό και εκλεπτυσμένο και το κεφάλι του ταύρου ισχυρό, ελκυστικά τονισμένο.

• Εξαιρετικά λεπτό.
• Εξαιρετικά σπάνιο νόμισμα!
• Είναι το δεύτερο, και λεπτότερο, γνωστό παράδειγμα αυτού του νομίσματος!

Η Θεοδόσια (σήμερα λέγεται παραφρασμένα… Φεοδοσία, στον μεσαιωνα Κάφφα[1], ευρίσκεται στην Ταυρίδα – νυν Κριμαία. Ιδρύθηκε ως αποικία από την Μίλητο, τον 6ο αιώνα π.Χ. Ήταν γνωστή χάρη στον γεωργικό της πλούτο. Σχεδόν όλα τα σωζόμενα παραδείγματα νομισμάτων της πόλης είναι χάλκινα, κάτι που θα ήταν κατάλληλο για έναν γεωργικό οικισμό. Τα πολύ σπάνια ασημένια νομίσματά της, εκ των οποίων αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, πρέπει να εκδόθηκαν κυρίως από πολιτική υπερηφάνεια και όχι από οικονομική ανάγκη.

Γιατί σας τα λέω αυτά; Διοτι το εν λόγω νόμισμα δημοπρατείται από τον Οίκο Δημοπρασιών Nomos – δημοπρασία αρ. 38, στην Ζυρίχη Ελβετίας, στις 31.5.2026… Το ανεκτίμητον… εκτιμάται 7.500 ελβ. φράγκα! Και μαζί του θα χαθεί η πολιτιστική κληρονομιά των Μιλησίων Μικρασιατών, των Ποντίων, των Ελλήνων…

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Anokhin 73. HGC 7. Kovalenko-Molchanov. MacDonald 90 (πίν. 2, νεκρ. – φαίνεται να είναι από την ίδια μήτρα)! Shonob, πίν. H,108. SNG BM-Μαύρη Θάλασσα.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Η Θεοδοσία κατεστράφη από τους Ούννους. Αργότερα, η Κάφφα, ξέπεσε και έμεινε διαβόητη για την συμβολή της στην εισαγωγή της Μαύρης Πανώλης στην Ευρώπη: Εδώ έγινε ο πρώτος βιολογικός πόλεμος της νεώτερης ιστορίας, το 1346 – 1347. Οι πολιορκητές με επικεφαλής τον χάνο / Khan Ganī Bek, λίγο πριν αναγκαστούν να άρουν την πολιορκία της πόλης, διότι μαστιζόταν από την ασθένεια των ψύλλων, που μετέφερε την μαύρη πανώλη – η οποία προερχόταν από την Ανατολή και είχε ήδη χτυπήσει την Τάνα, μέσω του Σαράτζ και του Αστραχάν – πέταξαν μολυσμένα πτώματα μέσα στα τείχη με καταπέλτες! Οι κάτοικοι της Κάφα έσπευσαν να τα ρίξουν στην θάλασσα, αλλά μάταια: Οι ψύλλοι και η Yersinia pestis ακολούθησαν τους εμπόρους που έφευγαν από το λιμάνι προς την Δύση, και το 1/3 του πληθυσμού της Ευρώπης αποδεκατίστηκε από την πανδημία της “μαύρης πανώλης”.

Η πόλις έγινε και έγινε ένα μεγάλο κέντρο δουλεμπορίου. Κατά την Γενουατική, καθώς και αργότερα κατά την Οθωμανική κατοχή, η Κάφα ήταν έδρα νομισματοκοπείου. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης «Κωνσταντινουπολις και Αγια Πετρουπολις».

Σήμερα η πολις είναι  γνωστή για τα λασπόλουτρά της (σπα). Είναι αδελφοποιημένη με την Πτολεμαΐδα Κοζάνης Μακεδονίας, από το 2002. – ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

17 Μαΐου 1902: Ανακαλύπτεται ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων, ο πρώτος υπολογιστής της ιστορίας

  Στις 17 Μαΐου 1902, ο αρχαιολόγος Βαλέριος Στάης, εξετάζοντας τα αντικείμενα από το περίφημο ναυάγιο των Αντικυθήρων το 1902, εντόπισε ένα ενσωματωμένο οδοντωτό γρανάζι. Η παρατήρηση αυτή αποτέλεσε το έναυσμα για τη μελέτη του Μηχανισμού των Αντικυθήρων, ενός από τα πιο καθηλωτικά και αινιγματικά τεχνολογικά δημιουργήματα του αρχαίου κόσμου.

Το ίδιο το ναυάγιο είχε ανακαλυφθεί δύο χρόνια νωρίτερα, το 1900, από Συμιακούς σφουγγαράδες κοντά στις ακτές των Αντικυθήρων, κρατώντας καλά κρυμμένο στα σπλάχνα του ένα εύρημα που έμελλε να ανατρέψει ριζικά όσα γνωρίζαμε για το επίπεδο των επιστημονικών γνώσεων στην αρχαία Ελλάδα.*

Η πολυπλοκότητα και οι λειτουργίες του αρχαιότερου υπολογιστή

Στην πραγματικότητα, ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων αποτελεί μια εξαιρετικά σύνθετη χάλκινη κατασκευή, η οποία αρχικά βρισκόταν προστατευμένη μέσα σε ένα ξύλινο κιβώτιο. Το εσωτερικό του φιλοξενούσε ένα δίκτυο από τουλάχιστον τριάντα οδοντωτούς τροχούς, κατασκευασμένους με εντυπωσιακή λεπτομέρεια και ακρίβεια.

Μέσα από αυτό το εξελιγμένο σύστημα γραναζιών, η συσκευή λειτουργούσε ως ένας αναλογικός υπολογιστής, ικανός να αποτυπώνει και να προβλέπει με ακρίβεια τις τροχιές του Ήλιου, της Σελήνης και ενδεχομένως των γνωστών πλανητών της εποχής. Παράλληλα, είχε τη δυνατότητα να υπολογίζει πότε θα συμβούν ηλιακές και σεληνιακές εκλείψεις, ενώ χρησίμευε και για τον καθορισμό των ημερομηνιών διεξαγωγής των μεγάλων στεφανιτών αγώνων της αρχαιότητας, όπως ήταν οι Ολυμπιακοί, τα Πύθια και τα Ίσθμια.

Στην μπροστινή του όψη υπήρχε κυκλική κλίμακα με τις 365 ημέρες του αιγυπτιακού ηλιακού ημερολογίου, ενώ μια περιστρεφόμενη λαβή κινούσε τους δείκτες που έδειχναν τις θέσεις των ουράνιων σωμάτων. Στο πίσω μέρος, δύο δίσκοι υπολόγιζαν τους σεληνιακούς και ηλιακούς κύκλους σε περίοδο 19 ετών (235 σεληνιακοί μήνες). Οι επιγραφές που διασώζονται πάνω στα εξαρτήματα λειτουργούν ως ένα είδος «εγχειριδίου χρήσης» του οργάνου.

Γιατί θεωρείται ο πρώτος υπολογιστής;

Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων χαρακτηρίζεται ως ο πρώτος γνωστός αναλογικός υπολογιστής της ανθρωπότητας. Η πολυπλοκότητα της κατασκευής του ξεπερνά κάθε γνωστή τεχνολογική επίδοση της επόμενης χιλιετίας, καθώς συνδύαζε μαθηματικές γνώσεις, αστρονομία και μηχανική ακρίβεια. Η δυνατότητά του να πραγματοποιεί πολύπλοκους αστρονομικούς υπολογισμούς, να προβλέπει εκλείψεις και να συγχρονίζει ημερολόγια, τον τοποθετεί στην κορυφή των αρχαίων τεχνολογικών επιτευγμάτων.

Η ακρίβεια κατασκευής του είναι εντυπωσιακή: η απόκλιση στις τρύπες των γραναζιών φτάνει μόλις τα 0,028 χιλιοστά, στοιχείο που αποδεικνύει το υψηλό επίπεδο τεχνογνωσίας των κατασκευαστών του. Η σύγχρονη έρευνα, με τη βοήθεια ψηφιακής απεικόνισης και τομογραφίας, έχει αποκαλύψει ακόμα περισσότερες λεπτομέρειες για τη λειτουργία και τη χρήση του, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο του ως επιστημονικού οργάνου και όχι απλώς εκπαιδευτικού εργαλείου.

Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα εκθέματα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και σύμβολο της δημιουργικής δύναμης του ανθρώπινου πνεύματος. Η ανακάλυψή του δεν άλλαξε μόνο την ιστορία της τεχνολογίας, αλλά και την εικόνα που έχουμε για τις δυνατότητες των αρχαίων πολιτισμών. Η μελέτη του συνεχίζεται αδιάκοπα, προσφέροντας νέα στοιχεία για τις γνώσεις και τις ικανότητες των προγόνων μας, αλλά και έμπνευση για το μέλλον της επιστήμης και της καινοτομίας.

athensmagazine.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Αποκρυφισμός, ξόρκια και χειρόγραφα: Συμπόσιο στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη βάζει στην «πρίζα» τους ερευνητές

 

Χειρόγραφο Μαγείας και Αστρολογίας 17ου αιώνα στα ελληνικά. [Credit: Γεννάδειος Βιβλιοθήκη]

Αν ο Κώδικας Ντα Βίντσι έκανε εκατομμύρια αναγνώστες να γοητευτούν από μυστικά χειρόγραφα, κρυφές γνώσεις, κωδικοποιημένα μηνύματα και θρησκευτικά μυστήρια, το συμπόσιο «Μαγικά Ξόρκια, Μαντεία, και Εξορκισμοί» της Γενναδείου Βιβλιοθήκης αποδεικνύει ότι η πραγματική ιστορία των απόκρυφων κειμένων παραμένει ένα ανεξερεύνητο και συναρπαστικό ταξίδι στην ιστορία.

Ερευνητές και καθηγητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό συναντήθηκαν το απόγευμα της Τρίτης 19 Μαΐου στο Cotsen Hall στο Κολωνάκι για να συμμετάσχουν σε ένα πολύ ιδιαίτερο συμπόσιο, άκρως μυστηριακού χαρακτήρα. 

Με τίτλο «Μαγικά Ξόρκια, Μαντεία και Εξορκισμοί: Μια Πολιτιστική και Κειμενική Παράδοση», μια νέα έρευνα γύρω από πέντε χειρόγραφα γραμμένα στην ελληνική γλώσσα αποκάλυψαν άγνωστα σεισμολογικά έργα, εντυπωσιακούς ζωδιακούς οδηγούς, γιατροσόφια, σεληνιακά εγχειρίδια, εξορκιστικά και παρακλητικά κείμενα μιας παράδοσης του 16ου και 17ου αιώνα. 

Ξόρκια, γιατροσόφια, απόκρυφα και μαντεία: Το μυστηριακό συμπόσιο στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη που έβαλε «στην πρίζα» τους ερευνητές

Σε μια συνδιοργάνωση από τη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, το  Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο, το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ) και το Κέντρο Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, κοινός στόχος είναι η εξερεύνηση ενός ολόκληρου κειμενικού σύμπαντος, όπου η μαγεία, η επιστήμη και η θρησκεία διασταυρώνονται ξετυλίγοντας έναν άγνωστο κόσμο.

Χειρόγραφο Μαγείας και Αστρολογίας στην ελληνική γλώσσα 17ου αιώνα.

[Credit: Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, ΜΣΣ 895]

Οπως ενημερώνουν οι συντελεστές του συμποσίου, τα χειρόγραφα αυτά, μακριά από το να αποτελούν σκοτεινά κατάλοιπα του παρελθόντος, αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επεδίωκαν να κατανοήσουν και να επηρεάσουν τόσο τον φυσικό κόσμο όσο και την καθημερινή ζωή. Γραμμένα με ένα μείγμα λόγιας και δημώδους γλώσσας και αντιγραμμένα από γραφείς διαφορετικού επιπέδου δεξιοτεχνίας, προσφέρουν ένα μοναδικό παράθυρο στη μετάδοση της γνώσης πέρα από κοινωνικά και διανοητικά σύνορα. 

Σήμερα, φυλάσσονται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, στο Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο του ΜΙΕΤ, και στο Κέντρο Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών. 

Ανάμεσα στους ομιλητές ήταν και ο Βρετανός ιστορικός Owen Davies (Πανεπιστήμιο Hertfordshire), η διάλεξη του οποίου, με τίτλο «Η εξέλιξη και η φύση των μαγικών και μαντικών κειμένων στο δυτικό κόσμο σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο», ξεδίπλωσε τις μυστηριακές αυτές παραδόσεις.

Μυστικοί κώδικες και ιερές λέξεις: Τι φανερώνουν τα σπάνια ελληνικά χειρόγραφα που ήρθαν στο φως

Οπως συμπέρανε κατά τη διάρκεια του συμποσίου o ερευνητής του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, Σταμάτης Ζωχιός, τα χειρόγραφα αυτά αντί να αποτελούν περιθωριακά, σκοτεινά φαινόμενα, αποκαλύπτουν μια τελετουργική κοινωνία μέσα στην οποία η εκκλησιαστική εξουσία, η ιερή γλώσσα και οι καθημερινές ανάγκες είναι βαθιά αλληλένδετες. Με άλλα λόγια, δίνουν το έναυσμα για να επανεξεταστεί η σχέση της μαγείας και της θεραπείας στη νεότερη ελληνική θρησκευτική κουλτούρα.

Χειρόγραφο Μαγείας και Αστρολογίας στην ελληνική γλώσσα 17ου αιώνα όπου διακρίνονται τα σύμβολα του ζωδιακού κύκλου.

[Credit: Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, ΜΣΣ 895]

«Φανερώνουν μια υβριδική μορφή βιωμένης Ορθοδοξίας, όπου η λειτουργία, ο εξορκισμός, η θεραπεία, η προστασία και οι τελετουργικές πρακτικές λειτουργούσαν από κοινού στο πλαίσιο του ίδιου θρησκευτικού συστήματος. Ιερείς, μοναχοί και λαϊκοί πρακτικοί μπορούσαν να χρησιμοποιούν βιβλικές προσευχές, λειτουργικές επικλήσεις, voces magicae και αποτροπαϊκές φόρμουλες χωρίς να αντιλαμβάνονται κάποια αντίφαση μεταξύ τους», είπε σχετικά.

Επιπλέον, τα κείμενα αυτά αποκαλύπτουν μια αντίληψη της τελετουργικής γλώσσας ως δύναμης. «Οι ιερές λέξεις δεν θεωρούνταν απλώς εκφράσεις πίστης, αλλά ικανά μέσα να θεραπεύσουν ασθένειες, να εκδιώξουν δαίμονες, να προστατεύσουν σώματα και οικίες και να αποκαταστήσουν την πνευματική τάξη μέσω του επιτελεστικού λόγου», ανέφερε κατά τη διάρκεια του συμποσίου.

Παράλληλα, όπως είπε, πρόκειται για χειρόγραφα διατηρούν σημαντικές συνέχειες με τη βυζαντινή και ανατολικομεσογειακή παράδοση, όπως η δαιμονολογία, οι σολωμονικές πρακτικές, οι επικλήσεις αγίων και οι παραδόσεις γύρω από λαϊκούς δαίμονες. Κατά συνέπεια, μαρτυρούν περισσότερο μια διαδικασία συνέχειας και προσαρμογής παρά ρήξης.

«Οι κώδικες αυτοί δεν αποτελούν απλώς επιβιώσεις δεισιδαιμονίας, αλλά πολύτιμες μαρτυρίες μιας βιωμένης θρησκευτικής κουλτούρας, μέσα στην οποία η λειτουργία, η θεραπεία, η προστασία και η τελετουργική αποτελεσματικότητα συγκροτούσαν όψεις της ίδιας πνευματικής πραγματικότητας» ανέλυσε κατά τη διάρκεια του συμποσίου.

Μαρία Γεωργοπούλου Διευθύντρια Γενναδείου Βιβλιοθήκης : Oι άνθρωποι επιχειρούσαν να κατανοήσουν το σώμα, το υπερφυσικό και να αντιμετωπίσουν την αρρώστια

«Τα χειρόγραφα της πρώιμης νεότερης περιόδου που περιλαμβάνουν γιατροσόφια, ευχές, ξόρκια και πρακτικές εξορκισμού δεν αποτελούν απλώς σπάνια κείμενα ή φιλολογικά τεκμήρια. Πρόκειται για πηγές ανεκτίμητης αξίας για την κοινωνική και πολιτισμική ιστορία, που μας επιτρέπουν να προσεγγίσουμε πιο άμεσα την εμπειρία και τη νοοτροπία των ανθρώπων της εποχής», υπογραμμίζει στο iefimerida η Μαρία Γεωργοπούλου, διευθύντρια της Γενναδείου Βιβλιοθήκης, τονίζοντας πως η εν λόγω συνεργασία με το Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο του ΜΙΕΤ και το Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών αποτελεί μια ιδιαίτερα γόνιμη σύμπραξη που φέρνει σε διάλογο διαφορετικά πεδία έρευνας γύρω από τον κόσμο των χειρογράφων και της λαϊκής γνώσης.

«Μέσα από τις σελίδες των κειμένων αυτών αναδύεται ολόκληρος ο κόσμος της καθημερινής ζωής: φόβοι, αγωνίες, ασθένειες, δοξασίες και τρόποι με τους οποίους οι άνθρωποι προσπαθούσαν να κατανοήσουν το σώμα, το υπερφυσικό και να αντιμετωπίσουν την αρρώστια», εξηγεί. 

Ακόμη, όπως λέει, το συμπόσιο  όχι μόνο ανέδειξε τον επιστημονικό πλούτο αυτών των χειρογράφων, αλλά και τη σημασία της συνεργασίας ανάμεσα σε βιβλιοθήκες και ερευνητικούς φορείς για τη μελέτη και την ανάδειξη της ελληνικής χειρόγραφης παράδοσης».

Σταύρος Γριμάνης Υπεύθυνος Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου ΜΙΕΤ στο iefimerida.gr: Διαχρονική η σχέση γνώσης, πίστης και φόβου στις ανθρώπινες κοινωνίες

«Τα χειρόγραφα, τα μαγικά, τα μαντικά και τα ιατροσοφικά, αποτελούν σημαντικές μαρτυρίες για τον τρόπο με τον οποίο οι προνεωτερικές κοινωνίες ερμήνευαν και διαχειρίζονταν την αβεβαιότητα της καθημερινότητας», λέει από την πλευρά του στο iefimerida ο Σταύρος Γριμάνης, Υπεύθυνος Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου ΜΙΕΤ. 

Όπως τονίζει, τα χειρόγραφά αυτά, αναδεικνύουν τη συνύπαρξη θρησκείας, επιστήμης, λαϊκής σοφίας και μαγικής σκέψης μέσα από ποικίλες πρακτικές. 

«Παράλληλα, φωτίζουν τη διαχρονική σχέση γνώσης, πίστης και φόβου στις ανθρώπινες κοινωνίες», συμπληρώνει και στέκεται στο γεγονός οτι οι τρεις φορείς που διέθεσαν τα χειρόγραφα σχεδίασαν το κοινό ερευνητικό πρόγραμμα και οργάνωσαν το συμπόσιο, διατηρούν την πεποίθηση ότι η προσφορά στην έρευνα και το ευρύτερο κοινό περνά μέσα από συνέργειες και διεπιστημονική συνεργασία.

Αξίζει να αναφερθεί πως το συμπόσιο ενεργοποίησε την ελληνική και διεθνή ερευνητική κοινότητα ενώ το επόμενο διάστημα δρομολογείται η ολοκλήρωση της έκδοσης των χειρογράφων που ήδη, έχουν περάσει από τη διαδικασία της ψηφιοποίησης. 

Η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη ξεσηκώνει την ερευνητική κοινότητα και ανεβάζει τον πολιτιστικό Τουρισμό

Με το Συμπόσιο αυτό, όπου το παρελθόν συνομίλησε με το μέλλον, η  Γεννάδειος Βιβλιοθήκη ένα από τα πλέον εμβληματικά ιδρύματα της Ελλάδας, γίνεται ακόμα μεγαλύτερος πόλος έλξης. Γίνεται το σημείο συνάντησης για ένα διαπολιτισμικό διάλογο όχι μόνο για τους Ελληνες αλλά για κάθε επισκέπτη της Αθήνας που αναζητά ένα χώρο γνώσης ή απλά πολιτιστικό τουρισμό. 

Η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη. [Credit: Eurokinissi, Γιώργος Κονταρίνης]

Διαθέτει μια σημαντική συλλογή σπάνιων βιβλίων και τεκμηρίων που καταγράφουν τις πολλαπλές εκφάνσεις του ελληνισμού στο πέρασμα των αιώνων, ενώ η επιστημονική έρευνα των μελετητών και υποτρόφων της αποτελεί ουσιαστική συνεισφορά στη μελέτη και την προβολή του ελληνικού πολιτισμού.

Φέτος, συμπληρώνει 100 χρόνια από την ίδρυσή της, το 1926 από τον διπλωμάτη και λόγιο, Ιωάννη Γεννάδιο και σηματοδοτεί όχι μόνο την αφετηρία για νέες συνέργειες γύρω από τον μυστηριακό και ανεξερεύνητο κόσμο των χειρόγραφων, αλλά και τη στρατηγική ενέργεια για την ανάδειξη του πολιτισμού ως βασικός πυλώνας ανάπτυξης της Ελλάδας και του εισερχόμενου τουρισμού της.

Λ. Μησιακούλη,

Πηγή:  iefimerida

Διαβάστε Περισσότερα...