Το αχειροποίητο άγαλμα Μόχο στην ΛΙΜΝΗ ΤΙΤΙΚΑΚΑ – Ο ΦΥΛΑΚΑΣ της ΥΔΑΤΙΝΗΣ ΠΟΛΗΣ

  Του μουσικού Φώτιου Τούμπανου

ΣΧΟΛΙΑ: Γιώργος Λεκάκης

Στα υψίπεδα της Τιτικάκα, εκεί όπου ο αέρας γίνεται λεπτός σαν μνήμη και το φως πέφτει πάνω στη γη με την καθαρότητα μιας πρώτης δημιουργίας, υπάρχει ένα σημείο που δεν το βρίσκεις σε χάρτες ούτε σε τουριστικούς οδηγούς. Είναι μια πλαγιά έξω από την επαρχία Moho[1], στην περιφέρεια Puno του Περου, κοντά στα σύνορα με την Βολιβία, στον -15ο παράλληλο [-15.372238661610021, -69.516780156881] ένα κομμάτι γης που ομοιάζει να ανασαίνει αργά, σαν να κρατάει μέσα του κάτι που δεν θέλει να ξυπνήσει.

Εκεί στέκει ένα άγαλμα, φτιαγμένο από τετράγωνες πέτρες, με πρόσωπο αυστηρό, γεωμετρικό, σαν να το έφτιαξε κάποιος που δεν δούλευε με χέρια αλλά με μνήμη. Η βάση του, μια πέτρινη μορφή που ομοιάζει με ηλιόγαμμα / γαμμάδιον / σβάστικα, δεν έχει καμμία σχέση με τα σκοτάδια της Ευρώπης. Είναι η Chacana, ο Σταυρός των Άνδεων(*), το σύμβολο που ενώνει τα τρία επίπεδα του κόσμου:

• τον ουρανό,
• την γη και
• τον Κάτω Κόσμο.

ΣΧΟΛΙΟ Γ. Λεκάκη: Κάθε Μάιο γίνεται η Γιορτή Jachakhana ή Chakana Cruz.

Οι Aymara λένε πως η chacana δεν είναι σύμβολο αλλά μηχανισμός [σ.σ: Μοχο / μοχλος / μοχθος], ένας τροχός που γυρίζει αργά, τόσο αργά που μόνο οι πέτρες μπορούν να τον ακούσουν. Και το άγαλμα, λένε, δεν είναι άγαλμα. Είναι φύλακας. Όχι φύλακας ανθρώπων, αλλά φύλακας ισορροπίας. Στέκει εκεί πάνω από 17.000 – 10.000 χρόνια, πολύ πριν οι Ίνκα, πολύ πριν οι Τιχουανάκο, πολύ πριν οι πρώτες φυλές των υψιπέδων μάθουν να χαράζουν γραμμές στο χώμα.

Οι γηραιότεροι Aymara ψιθυρίζουν πως το άγαλμα δεν το έφτιαξαν άνθρωποι. [σ.σ.: Και στην ελληνική παράδοση και στην χριστιανική υπάρχει η πίστη στο αχειροποίτο]. Το βρήκαν. Ή μάλλον, τους βρήκε αυτό. Γιατί εκεί, λένε, ήταν το σημείο όπου κάποτε κατέβηκαν οι Λευκοί Θεοί, οι σημερινοί Viracochas, όντα με τα ανοικτόχρωμα μάτια και τα μακριά μαλλιά, που ήρθαν από την Ανατολή, όχι από την θάλασσα αλλά από τον ουρανό.

Οι ιστορίες τους μοιάζουν με μύθο, αλλά έχουν κάτι παράξενα συγκεκριμένο: Ομιλούν για όντα που έφεραν γνώση, που δίδαξαν γεωμετρία, αστρονομία, γεωργία, και μετά χάθηκαν όπως ήρθαν, αφήνοντας πίσω τους πέτρες, που δεν έμοιαζαν με τίποτα ανθρώπινο. Και το άγαλμα του Moho, λένε, είναι μία από αυτές.

Όμως η ιστορία δεν τελειώνει εκεί. Γιατί πολύ πριν τους Aymara, πολύ πριν τους Ίνκα, πολύ πριν τους Viracochas, υπήρξαν άλλοι: Οι Μινύες / Μινωίτες . Ένας λαός της ανατολής, από τα νησιά του Αιγαίου, που ταξείδευε με κύματα, όχι μόνο θαλάσσια, αλλά και κοσμικά. Οι Μινύες, δεν ήταν απλώς ναυτικοί. Ήταν χαρτογράφοι του κόσμου, εξερευνητές που ακολουθούσαν τα ρεύματα της γης όπως άλλοι ακολουθούν τα ρεύματα της θάλασσας. Οι μύθοι τους μιλούν για:

• εκστρατείες που δεν έγιναν ποτέ γνωστές στην Ιστορία,
• ταξείδια που έφτασαν πέρα από τις Ηράκλειες Στήλες, πέρα από τον Ατλαντικό, σε τόπους όπου ο ήλιος ανέτειλε διαφορετικά.

Κάποιοι λένε πως οι Μινύες έφτασαν μέχρι την Εσπερία, την σημερινή ονομασία – Αμερική, πολύ πριν από κάθε γνωστό πολιτισμό. Όχι ως κατακτητές, αλλά ως παρατηρητές. Και πως άφησαν πίσω τους σημάδια, γεωμετρικά μοτίβα, πέτρινες μορφές που ομοιάζουν με τις δικές τους θεότητες. Οι Aymara έχουν μια λέξη γι’ αυτούς: Qhapac runa [σ.σ.: ρους, ροή, ελλ. ρουνιά = η ροή των δακρύων], οι άνθρωποι της δύναμης. Οι ιστορίες τους μιλούν για λευκόδερμους ταξειδιώτες που ήρθαν από την Ανατολή, που μιλούσαν μια γλώσσα με ήχους σαν νερό που τρέχει, που χάραζαν σύμβολα σε πέτρες και έδειχναν στους εντόπιους πώς να διαβάζουν τον ουρανό.

Και όταν οι Aymara δείχνουν το άγαλμα του Moho, λένε: «Αυτό δεν είναι δικό μας. Είναι παλαιότερο από εμάς. Παλαιότερο από όλους». Το άγαλμα έχει ύψος λίγο πάνω από 2 μ., αλλά η παρουσία του είναι μεγαλύτερη. Το πρόσωπό του είναι τετράγωνο, με μάτια σαν παράθυρα που κοιτούν όχι τον κόσμο αλλά μέσα από αυτόν. Η στάση του είναι άκαμπτη, σαν να περιμένει κάτι. Και η βάση του, η chacana, δεν είναι απλώς διακοσμητική. Είναι μηχανισμός [σ.σ: Μοχο / μοχλος / μοχθος]. Οι 4 προεξοχές της δεν δείχνουν τα σημεία του ορίζοντα, αλλά τις 4 κατευθύνσεις του χρόνου:

• το παρελθόν που δεν πέρασε,
• το παρόν που δεν σταματά,
• το μέλλον που δεν έρχεται, και
• τον κύκλο που τα ενώνει όλα.

Οι Aymara λένε πως όταν το φεγγάρι πέφτει πάνω στην chacana, το άγαλμα αλλάζει. Όχι ορατά. Αλλά κάτι μέσα του κινείται. Σαν να θυμάται. Σαν να ανασαίνει. Σαν να περιμένει την επιστροφή εκείνων που το έστησαν. Και εδώ μπαίνει ο μύθος των Μινύων. Γιατί οι Μινύες δεν ταξείδευαν μόνο με πλοία. Ταξείδευαν με κύματα ενέργειας, με ρεύματα που διαπερνούσαν την γη. Οι αρχαίοι Έλληνες μιλούσαν για «λεϊλάδες», γραμμές δύναμης που ενώνουν ιερούς τόπους. Οι Aymara μιλούν για ceques, γραμμές που ενώνουν huacas, ιερά σημεία της γης. Και όταν χαράξεις τους χάρτες των Μινύων και των Aymara, συμβαίνει κάτι παράξενο: οι γραμμές τους ταιριάζουν. Σαν να ακολουθούσαν τον ίδιο χάρτη. Σαν να γνώριζαν τα ίδια μυστικά. Σαν να μιλούσαν την ίδια γλώσσα της γης.

Το άγαλμα του Moho βρίσκεται ακριβώς πάνω σε μία από αυτές τις γραμμές. Μια γραμμή που ξεκινά από το νησί της Κρήτης, περνά από την Αίγυπτο, διασχίζει τον Ατλαντικό, αγγίζει την Καραϊβική και καταλήγει στα υψίπεδα της Τιτικάκα. Μια γραμμή που δεν μπορεί να είναι τυχαία. Οι Μινύες, λένε οι μύθοι, έφτασαν κάποτε εκεί. Και όταν είδαν την γη να ανασαίνει, όταν ένοιωσαν την ενέργεια της chacana, κατάλαβαν πως αυτός ο τόπος ήταν αρχαιότερος από κάθε πολιτισμό. Έτσι άφησαν πίσω τους ένα σημάδι. Ένα άγαλμα. Έναν φύλακα. Έναν μηχανισμό που θα περίμενε την επιστροφή τους. [σ.σ: Μοχο / μοχλος / μοχθος].

Οι Aymara λένε πως οι Λευκοί Θεοί δεν ήταν θεοί. Ήταν ταξειδιώτες. Ήταν οι ίδιοι οι Μινύες. Ήταν οι άνθρωποι που ήξεραν να διαβάζουν την γη όπως άλλοι διαβάζουν βιβλία. Και πως το άγαλμα του Moho είναι η απόδειξη. Όχι γιατί ομοιάζει με κάτι ελληνικό. Αλλά γιατί δεν ομοιάζει με τίποτα άλλο. Είναι ξένο. Είναι αρχαίο. Είναι τεχνολογικό με τρόπο που δεν ταιριάζει σε κανέναν γνωστό πολιτισμό της περιοχής.

Οι πέτρες του είναι κομμένες με ακρίβεια που δεν εξηγείται. Η γεωμετρία του είναι υπερβολικά καθαρή. Η βάση του είναι υπερβολικά συμμετρική. Και το πιο παράξενο: ο προσανατολισμός του δεν ταιριάζει με τον ήλιο της Τιτικάκα. Ταιριάζει με τον ήλιο του Αιγαίου. Σαν να το έστησε κάποιος που ήξερε έναν άλλο ουρανό. Οι επιστήμονες που το είδαν δεν μπόρεσαν να το χρονολογήσουν με ασφάλεια. Οι πέτρες είναι παλιές, αλλά η κατασκευή ομοιάζει νεότερη. Ή παλαιότερη. Ή κάτι ανάμεσα.

Οι Aymara γελούν όταν τους ρωτούν. «Το άγαλμα είναι πάνω από 17.000 χρονων», λένε. «Αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι μόνο 17.000 χρονων. Είναι όσο παλαιά είναι η γη». – σ.σ.: Κάτι θέλουν να πουν με αυτό, δεν κυριολεκτούν.

Και όταν τους ρωτούν ποιος το έφτιαξε, απαντούν: «Εκείνοι που θα επιστρέψουν». Την νύχτα, όταν ο άνεμος περνά πάνω από την chacana, ακούγεται ένας ήχος. Σαν χαμηλό βουητό. Σαν αναπνοή. Σαν μηχανή που ξυπνά. [σ.σ: Μοχο / μοχλος / μοχθος].

Κάποιοι λένε πως το άγαλμα δεν είναι πέτρα. Είναι κάτι άλλο. Κάτι που μοιάζει με πέτρα αλλά δεν είναι. Κάτι που περιμένει. Κάτι που θυμάται. Κάτι που δεν έχει τελειώσει το έργο του. Και τότε, όταν το φεγγάρι πέφτει πάνω του, η chacana δεν μοιάζει πια με σβάστικα. Μοιάζει με τροχό [σ.σ: Μοχο / μοχλος / μοχθος]. Με ήλιο. Με μηχανισμό [σ.σ: Μοχο / μοχλος / μοχθος] που γυρίζει αργά, αόρατα, μέσα στον κόσμο. Μοιάζει με κάτι που δεν ανήκει ούτε στους Aymara ούτε στους Μινύες ούτε στους Λευκούς Θεούς. Μοιάζει με κάτι που ανήκει σε όλους. Και σε κανέναν.

Και το άγαλμα, εκεί, στη σιωπή των υψιπέδων, συνεχίζει να κοιτάζει. Όχι τον κόσμο. Αλλά αυτό που έρχεται.

Και συνεχίζουμε!

ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 12.5.2026.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Η περιοχή και η πόλη στην γλώσσα αϊμάρα λέγεται Muju. Η πόλη ευρίσκεται ΒΑ. της λίμνης Τιτικάκα στο οροπέδιο Κολάο. Είναι γνωστή και ως ο «Κήπος του Αλτιπλάνο», λόγω των πολλών λουλουδιών που κοσμούν τα σπίτια της. Πανηγυρίζει της Υψώσεως του Σταυρού(*) (Τάτα Εξάλτο), κάθε 14 Σεπτεμβρίου! Επίσης ιδιαιτέρως εορτάζεται το καρναβάλι(**)και η εορτη Κοραβασιρι.

• Χωριό με το ίδιο όνομα (Μοχός) υπάρχει και στο Ηράκλειο Κρήτης, στους πρόποδες του όρους Κεφάλα, στον 35ο παράλληλο [35.26424224984636, 25.42223586409638]! – στις βενετικές απογραφές αναφέρεται ως Mogho. Με δημοτική κρήνη – δεξαμενή ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Με Λαογραφικό Μουσείο. Και σημαντικό και ιδιαίτερο πανηγύρι της Αποκριάς(**), το «Ξυνόχοντρος και μουζουδιά» – αναβίωση παλαιού τοπικού εθίμου με ψήσιμο ζεστού παραδοσιακού ξυνόχοντρου και μεταμφίεσης με μουζουδιά. Και διήμερο πανηγύρι (14 – 15 Αυγούστου) της Παναγίας, με έκθεση εργόχειρων, υφαντών, κεντημάτων, πλεκτών, κ.ά.

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Τι έκρυβε η θήκη δίπλα σε έναν σκελετό — συγκινητική ανακάλυψη στην Πομπηία

 

Το εκμαγείο του θύματος της έκρηξης, από το οποίο προέρχεται το αντικείμενο. [Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας]

Οι ιατρικές διαγνωστικές τεχνικές και η αρχαιολογία της αποκατάστασης κατέστησαν δυνατή την ταυτοποίηση του επαγγέλματος ενός από τα θύματα της έκρηξης του Βεζούβιου, εξήντα χρόνια μετά την αρχική ανασκαφή.

Πάνω από έξι δεκαετίες μετά τις ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στο λεγόμενο Orto dei Fuggiaschi (Κήπος των Φυγάδων), μια νέα ανάλυση των υλικών που ανακτήθηκαν τότε κατάφερε να αποδώσει επαγγελματική ταυτότητα σε ένα από τα θύματα της ηφαιστειακής καταστροφής του 79 μ.Χ. που έθαψε αυτή τη ρωμαϊκή πόλη.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των ερευνών, που δημοσιοποιήθηκαν σήμερα από το Αρχαιολογικό Πάρκο της Πομπηίας, το άτομο αυτό ήταν πιθανότατα γιατρός, ο οποίος βρέθηκε στη μέση της τραγωδίας ενώ προσπαθούσε να διαφύγει μεταφέροντας διάφορα εργαλεία του επαγγέλματός του.

Η καμπή στην έρευνα προήλθε από τη μελέτη μιας μικρής θήκης που είχε παραμείνει κρυμμένη μέσα στο γύψο ενός ανθρώπινου εκμαγείου. Το εκμαγείο ανακαλύφθηκε κατά τη διάρκεια των ανασκαφών υπό τη διεύθυνση του Amedeo Maiuri το 1961.

Σε εκείνη την περιοχή, που τότε καταλαμβανόταν από έναν αμπελώνα, οι αρχαιολόγοι βρήκαν τα εκμαγεία δεκατεσσάρων ανθρώπων που χτυπήθηκαν από το πυροκλαστικό σύννεφο τη στιγμή που προσπαθούσαν απεγνωσμένα να σωθούν φεύγοντας από την πόλη.

Πρόσφατες αναλύσεις που πραγματοποιήθηκαν στα υλικά που φυλάσσονται στις αποθήκες του Αρχαιολογικού Πάρκου της Πομπηίας έφεραν στο φως μια προσωπική συλλογή εξαιρετικού ενδιαφέροντος. Η συλλογή περιλαμβάνει ένα μικρό κουτί από οργανικό υλικό με μεταλλικά στοιχεία, έναν υφασμάτινο σάκο που περιέχει χάλκινα και ασημένια νομίσματα, καθώς και μια σειρά εργαλείων που ταιριάζουν με ένα ιατρικό κιτ.

Η ανακαλυφθείσα θήκη του γιατρού.

[Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας]

Οι διαγνωστικές εξετάσεις, που πραγματοποιήθηκαν με ακτινογραφίες και αξονικές τομογραφίες στο Casa di Cura Maria Rosaria στην Πομπηία, αποκάλυψαν στο εσωτερικό της θήκης μια σχιστολιθική πλάκα που χρησιμοποιούνταν για την παρασκευή φαρμακευτικών ή καλλυντικών ουσιών, καθώς και μικρά μεταλλικά εργαλεία που μπορούν να ερμηνευθούν ως χειρουργικά εργαλεία.

Συνολικά, αυτά τα στοιχεία επιτρέπουν να υποτεθεί ότι το θύμα ήταν ιατρός, παρέχοντας έτσι μια σπάνια και εξαιρετικά πολύτιμη ένδειξη σχετικά με το επάγγελμα που ασκούσε στη ζωή του το συγκεκριμένο άτομο.

Η εφαρμογή προηγμένων διαγνωστικών τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένων των αξονικών τομογραφιών με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και των τρισδιάστατων ανακατασκευών, κατέστησε δυνατή την ανάλυση του περιεχομένου του εκμαγείου χωρίς να διακυβευθεί η φυσική του ακεραιότητα

 

 Αυτή η μεθοδολογική προσέγγιση ανοίγει νέες προοπτικές για τη μελέτη των καλουπιών της Πομπηίας και έχει επίσης αποκαλύψει μέχρι τώρα άγνωστες λεπτομέρειες σχετικά με την εξελιγμένη μηχανική δομή του μικρού κουτιού, το οποίο διέθετε ένα προηγμένο σύστημα κλειδώματος που λειτουργούσε με οδοντωτό τροχό.

Η έρευνα είναι το αποτέλεσμα μιας έντονα διεπιστημονικής συνεργασίας στην οποία συμμετείχαν αρχαιολόγοι, συντηρητές, ανθρωπολόγοι, αρχαιοβοτανολόγοι, νομισματολόγοι, ακτινολόγοι, ειδικοί στη διαγνωστική απεικόνιση και εμπειρογνώμονες στην ψηφιακή μοντελοποίηση. Το αποτέλεσμα δεν περιορίζεται στην ανάκτηση ενός αντικειμένου, αλλά καθιστά δυνατή την ανασύσταση μιας ιστορίας ζωής που διακόπηκε από την έκρηξη.

Ο διευθυντής του Αρχαιολογικού Πάρκου της Πομπηίας, Gabriel Zuchtriegel, δήλωσε: «Ήδη πριν από δύο χιλιάδες χρόνια, υπήρχαν εκείνοι που δεν ασκούσαν την ιατρική μόνο κατά τις ώρες εργασίας, αλλά ήταν απλά γιατροί ανά πάσα στιγμή, ακόμη και τη στιγμή της φυγής από την έκρηξη, που ματαιώθηκε από το πυροκλαστικό σύννεφο που πρόλαβε την ομάδα των φυγάδων που προσπαθούσαν να εγκαταλείψουν την πόλη μέσω της Πύλης της Nocera. Αυτός ο άνδρας μετέφερε τα εργαλεία του μαζί του, προκειμένου να είναι έτοιμος να ξαναχτίσει μια ζωή αλλού χάρη στο επάγγελμά του, αλλά ίσως και για να βοηθήσει άλλους. Αφιερώνουμε αυτή τη μικρή αλλά σημαντική ανακάλυψη σε όλες τις γυναίκες και τους άνδρες που σήμερα συνεχίζουν να ασκούν αυτό το επάγγελμα με εξαιρετικά υψηλό αίσθημα ευθύνης και προσφοράς προς την κοινότητα».

Πηγή: LBV Magazine

Διαβάστε Περισσότερα...

Φως στο μυστήριο εκατομμυρίων ετών: Γιατί σχεδόν όλοι είναι δεξιόχειρες;

  Μια νέα πρωτοποριακή μελέτη με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης ρίχνει φως σε ένα από τα πιο παράξενα παζλ της ανθρώπινης εξέλιξης, προτείνοντας ότι η καθολική επικράτηση των δεξιόχειρων στον πλανήτη οφείλεται σε δύο καθοριστικά χαρακτηριστικά του είδους μας: την όρθια στάση και τη δραματική επέκταση του ανθρώπινου εγκεφάλου.2

Περίπου το 90% των ανθρώπων σε κάθε πολιτισμό προτιμά το δεξί του χέρι, ένα ποσοστό μοναδικό στο ζωικό βασίλειο, καθώς οι μεγάλοι πίθηκοι παρουσιάζουν μόνο μια ήπια τάση χωρίς καθολική κυριαρχία.

Αναλύοντας δεδομένα από περισσότερα από 2.000 άτομα σε 41 διαφορετικά είδη πρωτευόντων, οι επιστήμονες εξέτασαν διάφορες υποθέσεις, όπως τη χρήση εργαλείων, τη διατροφή και το περιβάλλον, όμως ο άνθρωπος παρέμενε μια εξελικτική παραφωνία μέχρι τη στιγμή που εισήχθησαν στο μοντέλο η δίποδη βάδιση και το μέγεθος του εγκεφάλου.

Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Δρ. Τόμας Πούσελ, ανακάλυψε ότι η ανάπτυξη της δεξιοχειρίας πραγματοποιήθηκε σε μια διαδικασία δύο σταδίων κατά τη διάρκεια εκατομμυρίων ετών.

Σε πρώτο στάδιο, η υιοθέτηση της όρθιας στάσης και το περπάτημα στα δύο πόδια απελευθέρωσαν τα χέρια των προγόνων μας από την ανάγκη της μετακίνησης.

Νέες εξελικτικές πιέσεις

Αυτή η ανατομική αλλαγή, η οποία αποτυπώνεται στη σχέση του μήκους των χεριών σε σύγκριση με τα πόδια, δημιούργησε νέες εξελικτικές πιέσεις που ευνόησαν την εξειδίκευση και την ασύμμετρη χρήση των άνω άκρων για λεπτές χειρωνακτικές εργασίες.

Σε δεύτερο στάδιο, καθώς ο εγκέφαλος του γένους Homo μεγάλωνε και αναδιοργανωνόταν, η προτίμηση προς τη δεξιά πλευρά σταθεροποιήθηκε και ενισχύθηκε, οδηγώντας στο σημερινό ακραίο ποσοστό.

 Εξετάζοντας εξαφανισμένα είδη ανθρωπίνων ειδών, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι πρώιμοι πρόγονοι όπως ο Αρδιπίθηκος και ο Αυστραλοπίθηκος είχαν μάλλον ασθενή προτίμηση στο δεξί χέρι, παρόμοια με αυτή των σημερινών χιμπαντζήδων.

Ωστόσο, η τάση αυτή εντάθηκε σημαντικά με την εμφάνιση ειδών όπως ο Homo erectus και οι Νεάντερταλ.

Μια αξιοσημείωτη εξαίρεση στον κανόνα αποτελεί ο Homo floresiensis, ο λεγόμενος «Χόμπιτ» της Ινδονησίας, ο οποίος λόγω του μικρού του εγκεφάλου και του σώματος που ήταν προσαρμοσμένο τόσο για περπάτημα όσο και για σκαρφάλωμα, παρουσίαζε πολύ ασθενέστερη προτίμηση στο δεξί χέρι, επιβεβαιώνοντας τη θεωρία των επιστημόνων.

Παρά τη σημαντική αυτή ανακάλυψη, η μελέτη αφήνει ανοιχτά ερωτήματα για το μέλλον, όπως τον ρόλο που έπαιξε η ανθρώπινη κουλτούρα στη διατήρηση αυτής της τάσης, αλλά και τον λόγο για τον οποίο οι αριστερόχειρες συνεχίζουν να υπάρχουν διαχρονικά στον πληθυσμό.

tanea.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Αποκάλυψη σοκ: Οι Νεάντερταλ έκαναν οδοντιατρικές επεμβάσεις σε χαλασμένα δόντια

 

Πριν 59.000 χρόνια, ένας Νεάντερταλ υπέφερε από χαλασμένο τραπεζίτη και φαίνεται πως επιχείρησε «οδοντιατρική επέμβαση» με πέτρινο εργαλείο

Περίπου 59.000 χρόνια πριν, ένας Νεάντερταλ στη Σιβηρία υπέφερε από έντονο πονόδοντο, εξαιτίας ενός χαλασμένου τραπεζίτη στην κάτω γνάθο. Το δόντι του, που βρέθηκε στο σπήλαιο Τσαγκίρσκαγια, φέρει σαφή ίχνη «οδοντιατρικής επέμβασης» με τη χρήση μικρού πέτρινου εργαλείου, πιθανότατα για να καθαριστεί το χάλασμα και να ανακουφιστεί ο πόνος.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, το εύρημα αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι οι Νεάντερταλ είχαν την ικανότητα να πραγματοποιούν τέτοιου είδους «οδοντιατρικές εργασίες» χιλιάδες χρόνια πριν από τον σύγχρονο άνθρωπο. Η ανακάλυψη υπογραμμίζει τις τεχνικές και γνωστικές δεξιότητές τους, αποδεικνύοντας ότι διέθεταν πολύ πιο ανεπτυγμένες ικανότητες απ’ ό,τι θεωρούνταν έως σήμερα.

Το δόντι βρέθηκε στη νότια Σιβηρία, στην αριστερή όχθη του ποταμού Τσαρίς, στους πρόποδες της οροσειράς Αλτάι. Στο κέντρο του γομφίου εντοπίστηκε μια βαθιά τρύπα που φτάνει έως τον πολφό, όπου βρίσκονται τα νεύρα και τα αιμοφόρα αγγεία. Το σχήμα και τα ίχνη στο δόντι δείχνουν ότι πρόκειται για σκόπιμη επέμβαση και όχι για φυσική φθορά.

Ενδείξεις υποδεικνύουν πως ο Νεάντερταλ επέζησε για αρκετό διάστημα μετά τη θεραπεία, χρησιμοποιώντας κανονικά το δόντι του. Πειράματα σε σύγχρονα ανθρώπινα δόντια έδειξαν ότι παρόμοια τρύπα θα μπορούσε να δημιουργηθεί με ένα λίθινο εργαλείο, αντίστοιχο με αυτά που βρέθηκαν στο ίδιο σπήλαιο.

Η πρώτη γνωστή οδοντιατρική επέμβαση στην ιστορία

Η αρχαιολόγος Ξένια Κολομπόβα, από το Ινστιτούτο Αρχαιολογίας και Εθνογραφίας της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών, χαρακτήρισε το εύρημα ως το παλαιότερο παράδειγμα «επεμβατικής οδοντιατρικής χειρουργικής». Όπως ανέφερε στη μελέτη που δημοσιεύεται στην επιστημονική επιθεώρηση PLOS One, «είναι σημαντικό, επειδή αποδεικνύει ότι οι Νεάντερταλ διέθεταν εξελιγμένες γνωστικές ικανότητες και μπορούσαν να σχεδιάσουν μια ιατρική στρατηγική».

Η ίδια επισήμανε ότι η διαδικασία απαιτούσε διάγνωση της πηγής του πόνου, επιλογή κατάλληλου εργαλείου και προσεκτική διάτρηση του δοντιού με ελεγχόμενες κινήσεις. Ο Νεάντερταλ που υποβλήθηκε στη θεραπεία ήταν ενήλικος, ωστόσο δεν κατέστη δυνατό να προσδιοριστεί το φύλο του.

Παράλληλα, έχουν εντοπιστεί στοιχεία πως οι Νεάντερταλ χρησιμοποιούσαν οδοντογλυφίδες για την απομάκρυνση υπολειμμάτων τροφής, δείχνοντας μια πρώιμη αντίληψη στοματικής υγιεινής.

Σύγκριση με τον Homo sapiens

Μέχρι σήμερα, το παλαιότερο δείγμα οδοντιατρικής επέμβασης είχε βρεθεί σε δόντι Homo sapiens στην Ιταλία, ηλικίας περίπου 14.000 ετών. Και εκεί, η κουφάλα είχε καθαριστεί με πέτρινο εργαλείο, αλλά η νέα ανακάλυψη μεταθέτει το χρονικό όριο δεκάδες χιλιάδες χρόνια πίσω.

Οι Νεάντερταλ, με τη στιβαρή σωματική τους διάπλαση και τα χαρακτηριστικά τόξα φρυδιών, ήταν ευφυείς και κοινωνικά οργανωμένοι. Χρησιμοποιούσαν σύνθετες τεχνικές στο κυνήγι, δημιουργούσαν τέχνη και είχαν αναπτύξει προφορική επικοινωνία. Εξαφανίστηκαν πριν από περίπου 40.000 χρόνια, αφήνοντας ωστόσο ίχνη DNA στους σύγχρονους ανθρώπους.

Η ζωή στην Τσαγκίρσκαγια και τα πειράματα των ερευνητών

Στην περιοχή της Τσαγκίρσκαγια, οι Νεάντερταλ έζησαν μεταξύ 59.000 και 49.000 ετών πριν από σήμερα. Εκεί τεμάχιζαν και κατανάλωναν κρέας βίσονα και αλόγου, ενώ έχουν βρεθεί και νεογιλά δόντια παιδιών, δείχνοντας ότι επρόκειτο για μόνιμη κοινότητα.

Η ερευνήτρια Λίντια Ζότκινα τόνισε ότι η επέμβαση θα ήταν εξαιρετικά επώδυνη χωρίς αναισθησία ή εξοπλισμό. «Νομίζω ότι είναι απόδειξη μιας εκπληκτικής δύναμης θέλησης», δήλωσε, εκφράζοντας τον θαυμασμό της για την αντοχή του ασθενούς.

Το άνοιγμα του τραπεζίτη κάλυπτε σχεδόν ολόκληρη τη μασητική επιφάνεια. Σύμφωνα με την Κολομπόβα, τα πειράματα έδειξαν ότι η πιο αποτελεσματική τεχνική ήταν η περιστροφική κίνηση με το χέρι, χρησιμοποιώντας μικρό λίθινο εργαλείο. Η Ζότκινα πραγματοποίησε τα δικά της πειράματα με εργαλείο από ίασπη, παρόμοιο με εκείνα που βρέθηκαν στο σπήλαιο.

Όπως πρόσθεσε, «υποθέσαμε επίσης ότι η κοιλότητα μπορεί να σφραγίστηκε με κάποια ουσία, όπως κερί», αν και δεν υπάρχουν ακόμη αποδείξεις για κάτι τέτοιο.

tanea.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

«ΜΑΘΟΥ»: Βρέθηκε αρχαίο ελληνικό μήνυμα σε βλήμα 2.100 ετών

  Η μολύβδινη βολίδα σφενδόνης από την αρχαία Ίππο, με την ελληνική επιγραφή «ΜΑΘΟΥ», που οι ερευνητές διαβάζουν ως σαρκαστικό μήνυμα προς τον εχθρό.

Μια μολύβδινη βολίδα σφενδόνης από την αρχαία Ίππο, κοντά στη Θάλασσα της Γαλιλαίας, φέρει την ελληνική επιγραφή «ΜΑΘΟΥ». Οι ερευνητές τη διαβάζουν ως σαρκαστικό μήνυμα προς τον εχθρό, κάτι σαν «πάρε το μάθημά σου», αποκαλύπτοντας μια απρόσμενα ανθρώπινη πλευρά του αρχαίου πολέμου: μαζί με το βλήμα ταξίδευε και ο χλευασμός.

Πριν από περίπου 2.100 χρόνια, κάποιος δεν ήθελε απλώς να χτυπήσει τον εχθρό. Ήθελε να του στείλει και μήνυμα.

Σε ανασκαφές στην αρχαία Ίππο, γνωστή και ως Hippos-Sussita, κοντά στη Θάλασσα της Γαλιλαίας, βρέθηκε μολύβδινη βολίδα σφενδόνης με ελληνική επιγραφή. Πάνω στο μικρό πολεμικό αντικείμενο διαβάζεται η λέξη «ΜΑΘΟΥ», μια προστακτική που οι ερευνητές ερμηνεύουν ως σαρκαστικό μήνυμα προς τον αντίπαλο: «μάθε», ή πιο ελεύθερα, «πάρε το μάθημά σου».

Το εύρημα παρουσιάστηκε σε μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό Palestine Exploration Quarterly από τους Μάικλ Άιζενμπεργκ, Αρλέτα Κοβαλέφσκα και Γκρέγκορ Σταμπ. Σύμφωνα με τους ερευνητές, πρόκειται για έναν έως τώρα άγνωστο τύπο επιγραφής σε βολίδα σφενδόνης, που πιθανότατα λειτουργούσε ως σκωπτικό μήνυμα των υπερασπιστών της πόλης προς όσους επιχειρούσαν να την πολιορκήσουν.

Η βολίδα εντοπίστηκε το 2025 στη Νότια Νεκρόπολη της Ίππου, κοντά στην κοίτη του ρέματος Sussita, από όπου περνούσε αρχαίος δρόμος. Οι ερευνητές θεωρούν πιθανό ότι εκτοξεύθηκε από τους υπερασπιστές της πόλης εναντίον επιτιθέμενων που ανέβαιναν προς την οχυρωμένη θέση.

 Η αρχαία Ίππος / Hippos-Sussita, χτισμένη σε ύψωμα ανατολικά της Θάλασσας της Γαλιλαίας, σε θέση με στρατηγικό έλεγχο των δρόμων της περιοχής.

Το αντικείμενο έχει αμυγδαλόσχημη μορφή, είναι κατασκευασμένο από χυτό μόλυβδο και έχει μήκος περίπου 3,2 εκατοστά και πλάτος 1,95 εκατοστά. Σήμερα ζυγίζει περίπου 38 γραμμάρια, αν και εκτιμάται ότι αρχικά έφτανε περίπου τα 45 γραμμάρια, καθώς φέρει φθορές από πρόσκρουση. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για συμβολικό αντικείμενο ή απλή άσκηση γραφής, αλλά για βλήμα που φαίνεται πως χρησιμοποιήθηκε σε πραγματική σύγκρουση.

Η Ίππος ανήκε στη Δεκάπολη, το δίκτυο ελληνιστικών και αργότερα ρωμαϊκών πόλεων της περιοχής. Η θέση της, σε ύψωμα ανατολικά της Θάλασσας της Γαλιλαίας, της έδινε στρατηγικό έλεγχο στους δρόμους της περιοχής. Η ιστορία της συνδέεται με διαδοχικές συγκρούσεις της ελληνιστικής περιόδου, από την πτολεμαϊκή επιρροή μέχρι τη σελευκιδική κατάκτηση μετά τη μάχη του Πανείου, γύρω στο 199 π.Χ.

Οι μολύβδινες βολίδες σφενδόνης ήταν φθηνά αλλά αποτελεσματικά όπλα. Μπορούσαν να παραχθούν γρήγορα σε καλούπια και, στα χέρια έμπειρου σφενδονήτη, να πλήξουν στόχο από μεγάλη απόσταση. Σε πολλές περιοχές του αρχαίου κόσμου έχουν βρεθεί βολίδες με σύμβολα, ονόματα, θεότητες ή σύντομα μηνύματα.

Στην Ίππο έχουν εντοπιστεί συνολικά 69 μολύβδινες βολίδες σε 26 χρόνια ερευνών, μερικές διακοσμημένες με σκορπιό ή κεραυνό. Αυτή όμως είναι η πρώτη από την περιοχή με επιγραφή και η πρώτη γνωστή με τη λέξη «ΜΑΘΟΥ».

Αυτό κάνει το εύρημα ιδιαίτερα γοητευτικό. Δεν μας δείχνει μόνο την τεχνολογία του πολέμου, αλλά και τη γλώσσα του. Ένα μικρό κομμάτι μολύβδου μεταφέρει μια στιγμή αρχαίου ψυχολογικού πολέμου: την επιθυμία όχι απλώς να τραυματίσεις τον αντίπαλο, αλλά να τον χλευάσεις την ώρα που το βλήμα κατευθύνεται προς το μέρος του.

Η φράση έχει κάτι σχεδόν ανησυχητικά σύγχρονο. Σαν ένα αρχαίο πολεμικό σχόλιο, σύντομο, αιχμηρό, φτιαγμένο για να φτάσει μαζί με την πρόσκρουση. Οι ερευνητές το διαβάζουν ως τοπικό σαρκαστικό χιούμορ των υπερασπιστών της πόλης: μια ειρωνική προστακτική προς τον εχθρό, ένα «μάθε το μάθημά σου» χαραγμένο πάνω σε βλήμα.

Και ίσως γι’ αυτό η μικρή βολίδα από την Ίππο μοιάζει τόσο ζωντανή. Γιατί μέσα από ένα αντικείμενο πολέμου δεν σώζεται μόνο η βία, αλλά και η φωνή. Όχι μια μεγάλη επιγραφή σε μνημείο, όχι μια επίσημη αφήγηση νίκης, αλλά μια κοφτή, σχεδόν πικρόχολη φράση πάνω σε μόλυβδο: «ΜΑΘΟΥ».

Με στοιχεία από Palestine Exploration Quarterly, University of Haifa και Archaeology Magazine.

Διαβάστε Περισσότερα...

Η Αφρική «κόβεται» στα δύο: Η γέννηση ενός νέου ωκεανού αλλάζει τον παγκόσμιο χάρτη

  Γεωλόγοι παρακολουθούν με δέος το σχηματισμό μιας τεράστιας ρωγμής στην Ανατολική Αφρική, η οποία σε βάθος εκατομμυρίων ετών θα διαχωρίσει την ήπειρο και θα πλημμυρίσει τις κοιλάδες της με θαλασσινό νερό

Μια κοσμογονική γεωλογική μεταβολή βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη στην Αφρική, προκαλώντας τον ενθουσιασμό αλλά και το δέος της επιστημονικής κοινότητας.

Σύμφωνα με πρόσφατες αναφορές γεωλόγων, η Αφρική βρίσκεται στη διαδικασία της οριστικής της διάσπασης, ένα φαινόμενο που θα οδηγήσει στη δημιουργία μιας νέας ωκεάνιας λεκάνης.

Το επίκεντρο αυτής της δραστηριότητας εντοπίζεται στο Ρήγμα της Ανατολικής Αφρικής, μια γιγαντιαία σχισμή μήκους 3.000 χιλιομέτρων που εκτείνεται από το Τρίγωνο Αφάρ στην Αιθιοπία μέχρι τη Μοζαμβίκη, αποτελώντας το μοναδικό σημείο στον πλανήτη όπου μπορεί να μελετηθεί ζωντανά η μετατροπή ενός ηπειρωτικού ρήγματος σε ωκεάνιο.

Η διαδικασία αυτή είναι το αποτέλεσμα της απομάκρυνσης τριών τεκτονικών πλακών —της Αραβικής, της Νουβικής και της Σομαλικής— οι οποίες σταδιακά αποκλίνουν η μία από την άλλη. Η πιο ορατή απόδειξη αυτής της αργόσυρτης αλλά ασταμάτητης δύναμης εμφανίστηκε το 2005, όταν μια ρωγμή μήκους άνω των 60 χιλιομέτρων άνοιξε ξαφνικά στην έρημο της Αιθιοπίας μετά από μια ηφαιστειακή έκρηξη. Αν και η πλήρης ολοκλήρωση του νέου ωκεανού εκτιμάται ότι θα απαιτήσει από πέντε έως δέκα εκατομμύρια χρόνια, οι γεωλόγοι προειδοποιούν ότι οι συνέπειες θα είναι ριζικές, οδηγώντας στο διαχωρισμό της Σομαλίας και τμημάτων της Αιθιοπίας, της Κένυας και της Τανζανίας από την υπόλοιπη ήπειρο.

Η δημιουργία αυτής της νέας μάζας γης, που θα αποκοπεί από την κύρια πλάκα της Νουβίας, θα σημάνει την απώλεια του «Κέρατος της Αφρικής» όπως το γνωρίζουμε σήμερα, καθώς αυτό θα μετατοπιστεί προς τον Ινδικό Ωκεανό. Πέρα όμως από τη γεωγραφική αναδιαμόρφωση, οι κλιματικές επιπτώσεις αναμένονται καταιγιστικές.

Η εμφάνιση ενός θαλάσσιου καναλιού ανάμεσα στο νέο νησί και την ήπειρο θα μεταβάλει πλήρως τα ωκεάνια ρεύματα, επηρεάζοντας τις θερμοκρασίες και τους κύκλους των βροχοπτώσεων. Περιοχές που σήμερα είναι άνυδρες μπορεί να αποκτήσουν ακτογραμμές και αυξημένη υγρασία, ενώ η τεκτονική δραστηριότητα ενδέχεται να υψώσει νέες οροσειρές, αλλάζοντας οριστικά το οικοσύστημα της ανατολικής πλευράς της ηπείρου.

tanea.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Έξι χαμένα μεταλλεία στην Ισπανία αποκαλύπτουν άγνωστα δίκτυα της Εποχής του Χαλκού

  Αρχαιολόγοι εντόπισαν έξι άγνωστα μέχρι σήμερα μεταλλευτικά κέντρα της Εποχής του Χαλκού στην Εξτρεμαδούρα της Ισπανίας

Αρχαιολόγοι εντόπισαν έξι άγνωστα μέχρι σήμερα μεταλλεία της Εποχής του Χαλκού στην περιοχή Εξτρεμαδούρα, στη νοτιοδυτική Ισπανία. Οι ανακαλύψεις έγιναν κατά τη διάρκεια έρευνας που πραγματοποιήθηκε τον Φεβρουάριο από ερευνητές του προγράμματος Maritime Encounters του Πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ στη Σουηδία. Τα νέα αυτά ευρήματα ενδέχεται να ρίξουν φως στο μακροχρόνιο ερώτημα σχετικά με την προέλευση των μετάλλων που χρησιμοποιήθηκαν στα σκανδιναβικά αντικείμενα της Εποχής του Χαλκού.

Οι επιτόπιες εργασίες διεξήχθησαν από τις 9 έως τις 16 Φεβρουαρίου γύρω από την περιοχή Cabeza del Buey, στην επαρχία Μπανταχόθ. Το έργο υλοποιήθηκε σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Σεβίλλης και ειδικούς από το Επαρχιακό Αρχαιολογικό Μουσείο της Μπανταχόθ.

Οι ερευνητές κατέγραψαν έξι διαφορετικές θέσεις εξόρυξης, από μικρές περιοχές εξαγωγής έως πιο εκτεταμένα και σύνθετα σημεία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε ένα από τα μεταλλεία, όπου εντοπίστηκαν περίπου 80 λαξευμένες λίθινες αξίνες, εργαλεία που χρησιμοποιούνταν για τη θραύση και επεξεργασία μεταλλεύματος.

Χαλκός, μόλυβδος και ασήμι αποκαλύπτουν εμπορικά δίκτυα της εποχής

Τα μεταλλεία περιέχουν χαλκό, μόλυβδο και ασήμι — μέταλλα που διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στις οικονομίες της Εποχής του Χαλκού. Οι πρώτες ύλες αυτές αποτέλεσαν τη βάση εκτεταμένων εμπορικών δικτύων που συνέδεαν μακρινές περιοχές της Ευρώπης.

Η συγκεκριμένη έρευνα βασίζεται σε προηγούμενες μελέτες του προγράμματος Maritime Encounters και άλλων αρχαιολογικών πρωτοβουλιών υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Johan Ling του Πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ. Προγενέστερες αναλύσεις χημικής σύστασης και ισοτόπων μολύβδου σε σκανδιναβικά αντικείμενα της Εποχής του Χαλκού είχαν ήδη υποδείξει ότι μεγάλο μέρος των μετάλλων τους προερχόταν από τη νοτιοδυτική Ισπανία.

Μια συνδεδεμένη Ευρώπη πριν από 3.000 χρόνια

«Οι πρόσφατα εντοπισμένες μεταλλευτικές εγκαταστάσεις της Εποχής του Χαλκού —τόσο από άλλες ερευνητικές ομάδες όσο και μέσω των περίπου 20 νέων μεταλλείων που καταγράφει η δική μας ομάδα μεταξύ 2024 και 2026— μετασχηματίζουν την κατανόησή μας για το πόσο διασυνδεδεμένη ήταν η Ευρώπη πριν από 3.000 χρόνια», δήλωσε ο καθηγητής Αρχαιολογίας Johan Ling.

Όπως εξηγεί, τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι η εξόρυξη μετάλλων στη νοτιοδυτική Ευρώπη ήταν πολύ πιο εκτεταμένη και οργανωμένη απ’ ό,τι πιστευόταν έως σήμερα, παρέχοντας απτό αρχαιολογικό πλαίσιο για τις χημικές και ισοτοπικές αναλύσεις που αποδεικνύουν τις μακρινές ανταλλαγές της Εποχής του Χαλκού.

Διαβάστε Περισσότερα...

Η φυγή που δεν έγινε ποτέ: Θύμα της έκρηξης του Βεζούβιου «ζωντανεύει» 2.000 χρόνια μετά μέσω AI

  Όταν το Όρος Βεζούβιος εξερράγη το 79 μ.Χ., καταστρέφοντας την αρχαία πόλη της Πομπηίας, ο Ρωμαίος συγγραφέας Πλίνιος ο Νεότερος παρακολουθούσε τη συμφορά από το Μισένουμ, απέναντι από τον Κόλπο της Νάπολης.

Σε επιστολή του περιέγραψε τις φρικτές σκηνές που είδε, σημειώνοντας πως οι κάτοικοι της πόλης είχαν «δέσει μαξιλάρια στα κεφάλια τους για να προστατευτούν από τη βροχή των πετρών». Ακόμη και όταν ξημέρωσε, κρατούσαν πυρσούς για να βλέπουν μέσα στο σκοτάδι, που ήταν «πυκνότερο από οποιαδήποτε νύχτα».

Σήμερα, αρχαιολόγοι αποκάλυψαν δύο σκελετούς έξω από τα τείχη της αρχαίας πόλης, ευρήματα που φαίνεται να επιβεβαιώνουν τις περιγραφές του Πλίνιου. Ο πρώτος, άνδρας περίπου 35 ετών, πέθανε λίγο μετά την έκρηξη καθώς η τέφρα κάλυπτε την περιοχή. Ο δεύτερος, ηλικίας 18 έως 20 ετών, φαίνεται πως σκοτώθηκε από πυροκλαστικές ροές λίγες ώρες αργότερα.

Ο μεγαλύτερος άνδρας βρέθηκε κοντά σε ένα πήλινο κύπελλο, το οποίο, σύμφωνα με τους ερευνητές που δημοσίευσαν τη μελέτη τους στο περιοδικό Scavi di Pompei, πιθανόν χρησιμοποίησε για να προστατεύσει το κεφάλι του. Κρατούσε επίσης ένα μικρό λυχνάρι.

Οι ερευνητές αξιοποίησαν τεχνητή νοημοσύνη για να δημιουργήσουν ψηφιακή αναπαράσταση της προσπάθειάς του να διαφύγει. Στην εικόνα, ο άνδρας φαίνεται να τρέχει μέσα σε δρόμους γεμάτους συντρίμμια, κρατώντας το κύπελλο πάνω από το κεφάλι του, ενώ στο βάθος διακρίνεται η έκρηξη του Βεζούβιου.

«Αν χρησιμοποιηθεί σωστά, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει στην ανανέωση των κλασικών σπουδών, παρουσιάζοντας τον αρχαίο κόσμο με πιο καθηλωτικό τρόπο», δήλωσε ο Γκαμπριέλε Τσούχτριγκελ, διευθυντής του Αρχαιολογικού Πάρκου της Πομπηίας, σύμφωνα με μετάφραση του Reuters.

Διαβάστε Περισσότερα...

Το άγνωστο «global trade» της Εποχής του Σιδήρου – Τι βρέθηκε σε ιταλικό τάφο

  Νέα μελέτη σε ευρήματα τάφου κοντά στη Βισέντσιο αποκαλύπτει εμπόριο πολυτελών υλικών στη μεσόγειο του 8ου αιώνα π.Χ.

Ανασκαφές στην Ιταλία φέρνουν στο φως νέα στοιχεία για τις εμπορικές σχέσεις της Ετρουρίας κατά την Εποχή του Σιδήρου, σύμφωνα με δημοσίευμα της La Brújula Verde. Νέα ανάλυση αντικειμένων από τάφο που εντοπίστηκε το 1927 κοντά στον ετρουσκικό χώρο του Μπιζέντσιο δείχνει ότι πολυτελή υλικά από τη δυτική Μεσόγειο διακινούνταν στο εσωτερικό της ιταλικής χερσονήσου.

Ο τάφος, που βρίσκεται στη νεκρόπολη του Όλμο Μπέλο στην κεντρική Ιταλία, περιείχε καύση νεκρού, όπλα και κεραμικά, τα οποία χρονολογούνται μεταξύ 750 και 725 π.Χ. Σύμφωνα με τον Αντρέα Μπάμπι του Ινστιτούτου Επιστήμης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ιταλίας, ένα από τα ευρήματα –μια χάλκινη πόρπη– ήταν τυλιγμένο με λεπτό, διακοσμητικό ασημένιο σύρμα, το οποίο είχε σχηματιστεί με αυλακωτούς κυλίνδρους.

Η ανάλυση του μετάλλου με φασματομετρία μάζας και ισοτοπική ανάλυση μολύβδου αποκάλυψε ότι το ασήμι προερχόταν από ορυχεία της νότιας Ισπανίας. Το εύρημα αυτό ενισχύει την άποψη ότι υπήρχαν εμπορικές ανταλλαγές μεγάλης εμβέλειας ήδη από τον 8ο αιώνα π.Χ.

Παράλληλα, οι ερευνητές εξέτασαν ένα φλασκί κατασκευασμένο από κολοκύθα, το οποίο είχε διατηρηθεί μέσα στον τάφο. Η ανάλυση υπολειμμάτων με αέρια χρωματογραφία και φασματομετρία μάζας εντόπισε οργανικές ενώσεις που συναντώνται συνήθως σε ζυμωμένους χυμούς φρούτων – πιθανώς από σταφύλι, μήλο ή αχλάδι. Δεν ανιχνεύθηκε τρυγικό οξύ, συστατικό του κρασιού.

Οι έρευνες στο υπόλειμμα της κολοκύθας αποκάλυψαν επίσης ίχνη θερμαινόμενης ρητίνης πεύκου και μαστίχας, ουσίες που θεωρούνταν τότε ότι είχαν φαρμακευτικές ιδιότητες.

Τα αποτελέσματα της μελέτης δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Archaeological Science: Reports.

Διαβάστε Περισσότερα...

Αρχαιολογική «βόμβα»: Ανακαλύφθηκε τεράστιο άγαλμα του Ραμσή Β΄ στην Αίγυπτο

 

Στο Τελ Ελ-Φαραούν στην ανατολική Δέλτα της Αιγύπτου βρέθηκε το άνω τμήμα τεράστιου αγάλματος, πιθανόν του Ραμσή Β

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Ahram Online, το άνω τμήμα ενός επιβλητικού αγάλματος αποκαλύφθηκε στον αρχαιολογικό χώρο Tell El-Faraoun, στην επαρχία Σαρκίγια, στην ανατολική Δέλτα του Νείλου στη βόρεια Αίγυπτο.

Ο Χισάμ Ελ-Λέιθι, από το Ανώτατο Συμβούλιο Αρχαιοτήτων, δήλωσε ότι το μνημείο πιστεύεται πως απεικονίζει τον φαραώ Ραμσή Β΄ (περίπου 1279–1213 π.Χ.) και ότι είχε επαναχρησιμοποιηθεί στην αρχαιότητα.

«Το εύρημα παρέχει πολύτιμα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο τα αγάλματα μεταφέρονταν και επανατοποθετούνταν κατά τη διάρκεια του Νέου Βασιλείου, ιδιαίτερα σε περιφερειακά κέντρα που συνδέονταν με τις μεγάλες βασιλικές πρωτεύουσες», εξήγησε ο Ελ-Λέιθι.

Το σωζόμενο τμήμα του αγάλματος έχει ύψος περίπου δύο μέτρα και ζυγίζει μεταξύ πέντε και έξι τόνων. Σύμφωνα με τον ίδιο, πιθανότατα αποτελούσε μέρος ομάδας τριών αγαλμάτων που βρίσκονταν αρχικά σε ναό της πρωτεύουσας Περ-Ραμσής.

Το άγαλμα έχει μεταφερθεί σε ειδικό χώρο φύλαξης, όπου θα υποβληθεί σε διαδικασία αποκατάστασης.9

Διαβάστε Περισσότερα...

Τι βρήκε ο Δημήτρης Λαζαρίδης κάτω από τη βάση του λέοντα στον ΤΥΜΒΟ ΚΑΣΤΑ;

 

Ο Δ. Λαζαρίδης, που ξεκίνησε τις ανασκαφές στον λόφο Καστά το 1964, είχε εκμυστηρευτεί σε στενό του συνεργάτη – τη δεκαετία του ’80 – τα συμπεράσματά του – σύμφωνα αυτά, πίστευε πως αυτός ο τύμβος, με βάση το έργο του όλα εκείνα τα χρόνια και με τα στοιχεία που είχε με τα μέσα που διέθετε, ότι μπορεί να κρύβει όχι μόνο τέσσερις ταφικούς θαλάμους, αλλά συνολικά ότι υπήρχαν πιθανότητες να φτάνουν τους οκτώ(!)… και ήταν ο πρώτος που μίλησε για πολυεπίπεδο ταφικό μνημείο. Δυστυχώς πολλά από αυτά τα στοιχεία του δεν πρόλαβε να τα μεταφέρει με τη γραφίδα του στις πολλές σημειώσεις που κρατούσε και δεν έχουμε μια εικόνα με ακρίβεια, για το τι «έβλεπε»!

Το σημαντικό σε αυτές τις πληροφορίες είναι ότι ο μεγάλος αρχαιολόγος Δημήτρης Λαζαρίδης που διεξήγαγε αναρίθμητες ανασκαφές στην ευρύτερη περιοχή μας, αλλά τελικά εκείνη που τον έκανε διάσημο έξω από τα σύνορα της χώρα ήταν αυτή στον Τύμβο Καστά, είκαζε ότι υπήρχε και δεύτερη είσοδος στο μνημείο στην κορυφή του Τύμβου και ότι «σφραγίστηκε» από το Λιοντάρι της Αμφίπολης, το οποίο όπως έχει επισημανθεί και επιβεβαιώνεται από την ανασκαφική ομάδα βρισκόταν στην κορυφή του τύμβου.

Σύμφωνα με τον συνεργάτη του, αυτός είναι και ο λόγος που ο Δ. Λαζαρίδης ξεκίνησε το ανασκαφικό του έργο από το πάνω μέρος του τύμβου Καστά, για να βρει την μυστική πύλη, ωστόσο έμεινε μόνο με τα ευρήματα αρχαϊκών τάφων, καθώς τα διαθέσιμα χρήματα, ο χρόνος και τα σκαπτικά μέσα της εποχής δεν επέτρεπαν περαιτέρω έρευνες σε βάθος.

Όπως, λοιπόν, αποκάλυψε στον συνεργάτη του ο Δημήτρης Λαζαρίδης, κάτω από τη μαρμάρινη βάση του Λέοντα της Αμφιπόλεως κρυβόταν η μυστική είσοδος και σύμφωνα με την ίδια μαρτυρία από άνθρωπο που εργάστηκε στο πλευρό του μεγάλου αρχαιολόγου, η τεχνοτροπία για τη σφράγιση της δεύτερης εισόδου ήταν τέτοια, κατά την οποία ενδεχόμενη βίαιη προσπάθεια παραβίασης της, θα είχε ως συνέπεια την σφράγισή της, από άμμο, στο εσωτερικό του μνημείου.

Τι βρήκε ο Δημήτρης Λαζαρίδης κάτω από τη βάση του λέοντα;

Αξίζει να προσέξουμε ότι στο τοπογραφικό που παρουσίασε ο κ. Σβολόπουλος μέσα στον κενό χώρο υπάρχει αποτυπωμένος ως οδηγός ένα σχήμα πλάγιας «αγκύλης». Αυτή η «αγκύλη» με μια απόπειρα υπέρθεσης διαπιστώνουμε ότι ταυτίζεται με την ανατολική πλευρά της βάσης, στο σχέδιο που έχει παρουσιάσει ο αρχιτέκτονας Μιχάλης Λεφαντζής, στην ομιλία του στο ίδρυμα Μποδοσάκη!

Κάτοψη της κορυφής του Τύμβου Καστά, από τον αρχιτέκτονα της ανασκαφής Μιχάλη Λεφαντζή, η οποία παρουσιάστηκε στην ομιλία του στο Ίδρυμα Μποδοσάκη.

Από τις μέχρι τώρα παρουσιάσεις της αρχιτεκτονικής του Τύμβου Καστά, από τον κ. Λεφαντζή έχει επιβεβαιωθεί ότι κάτω από τη βάση υπάρχει ένα κυλινδρικό κάθετο όρυγμα, για την ύπαρξη του οποίου έχει διατυπώσει διάφορες ερμηνείες.

Η πρώτη ήταν ότι λειτούργησε ως βάση του διαβήτη για να χαραχθεί ο κύκλος του Τύμβου και να καθοριστούν τα όρια του περιβόλου. 

Σύμφωνα με αυτή την εικασία τοποθετήθηκε ένας στύλος στο φρεάτιο και με ένα σχοινί χάραξαν τον κύκλο της περιφέρειας του τύμβου. 

Στην συνέχεια μια δεύτερη εικασία ήταν ότι τοποθετήθηκε ένας ξύλινος στύλος επάνω στον οποίο «κούμπωσαν» και ευθυγραμμίστηκαν τα μαρμάρινα τμήματα του λέοντα. Η τελευταία ερμηνεία που ακούσαμε ήταν στην ομιλία του κ. Λεφαντζή, στην οποία μίλησε για την ένθεση ενός ξύλινου τρόπαιου!!!

Αυτό που γνωρίζουμε γι’ αυτό το κάθετο όρυγμα είναι τα όσα αναφέρει στο ημερολόγιο της ανασκαφής ο Δημήτρης Λαζαρίδης, στο οποίο σημειώνει λοιπόν ότι με το σκάψιμο έφτασε μέχρι βάθους 12,3 μέτρα από την επιφάνεια του τύμβου και στο χαμηλότερο σημείο της τομής εντοπίστηκε ένα αμμώδες σκληρό στρώμα κυκλικής οπής διαμέτρου 1,2 μέτρα το οποίο ήταν γεμάτο με λεπτότατη καθαρή άμμο και προσθέτει ότι τερματίστηκε η έρευνα σε βάθος 15,30 μέτρων. 

Το πιο σημαντικό το αφήνει για το τέλος προσθέτοντας ότι «λιθόπλινθοι, πωρόλίθοι, λίθοι του βουνού και κροκάλες (;) τα οποία βρέθηκαν στα βαθύτερα στρώματα υποδηλώνουν εκεί πλησίον την ύπαρξη μεγάλου τάφου, όπως συμβαίνει και με άλλους μακεδονικούς τάφους»!

Το λεγόμενο πηγάδι του Δ.Λαζαρίδη, σε φωτογραφία από την πρώτη ανασκαφή που έφτασε μέχρι ένα σημείο βάθους και μετά σταμάτησε λόγω έλλειψης χρημάτων και χρόνου.

Το ερώτημα λοιπόν είναι το τι μνημείο είναι αυτό που βρίσκεται στο βάθος του ορύγματος και πόσο κοντά έφτασε η σκαπάνη του Δημήτρη Λαζαρίδη, όταν σταμάτησε την έρευνα; 

Είναι προφανές ότι αναζητούσε ένα πέρασμα – πιθανότατα το κλειδί – για να μπει στον τάφο ή ακόμη και την παγιδευμένη είσοδο κατά τα πρότυπα των αιγυπτιακών τάφων. 

Από μόνο του το γεγονός της ύπαρξης αυτού του ανοίγματος και η πλήρωσή του με την λεπτή άμμο είναι από μόνο του ένα σοβαρό θέμα για έρευνα.

Πληροφορίες από το xronometro.com

Διαβάστε Περισσότερα...

Έρευνα για τα σεισμικά ρήγματα του ΚΑΣΤΑ - Προβληματίζουν τα 7 ρίχτερ στην ΑΜΦΙΠΟΛΗ - Έως 5 εκατομμυρίων ετών τα ρήγματα (ΦΩΤΟ-ΒΙΝΤΕΟ)

Τρία σεισμικά ρήγματα κυκλώνουν την περιοχή που βρίσκεται ο τύμβος Καστά ενώ το μεγαλύτερο από αυτά συνδέει τον τύμβο με το λόφο 133 στη Μεσολακκιά.

Ο καθηγητής σεισμολογίας του ΑΠΘ Σπύρος Παυλίδης κρίνει αναγκαία την περαιτέρω επιστημονική έρευνα σε Αμφίπολη, Παγγαίον και στα παράλια του εθνικού δρόμου Θεσσαλονίκης- Καβάλας προκειμένου να ενταχθούν τα ρήγματα αυτά στον κατάλογο των ενεργών ή αδρανών ρηγμάτων και διευκρινίζει «για ορισμένα δεν έχουμε ενδείξεις ακόμα». 

Ωστόσο ο κύριος Παυλίδης εκτιμά ότι σεισμός των 7 ρίχτερ που συντάραξε την Αμφίπολη στα τέλη του 6ου μ.Χ. αιώνα είχε επίκεντρο στο τρίγωνο μεταξύ Αμφίπολης, Φιλίππων και Θάσου κάτι που τον προβληματίζει ιδιαίτερα. (VIDEO)

Ομάδα καθηγητών του τμήματος Γεωλογίας του ΑΠΘ θεωρούν σημαντικού γεωλογικού ενδιαφέροντος την έρευνα του ρήγματος μεταξύ Καστά και λόφου 133 καθώς οι γεωλογικές δομές που παρατηρήθηκαν είναι μεγάλες «μας οδηγούν στην ανάγκη για διερεύνηση καθώς πρέπει να έχουμε μια σαφή εικόνα για το αν λειτουργούσε ή όχι τα τελευταία χρόνια» δηλώνει με έμφαση ο κύριος Παυλίδης.

Σύμφωνα με τον καθηγητή, ένα άλλο μεγάλο ρήγμα διασχίζει εσωτερικά το τύμβο ενώ ένα μικρότερο υπάρχει δίπλα στο μνημείο. «Αυτά τα ρήγματα τα κουβαλούσε ο λόφος πολύ πριν την ανθρώπινη επέμβαση. Είναι δομές από τριών έως πέντε εκατομμυρίων χρόνων που σχηματίστηκαν σε λιμναίο και θαλάσσιο περιβάλλον».

Αναφορικά με το πώς ο ίδιος εκτιμά ,ότι το μνημείο του Καστά διασώθηκε από το καταστροφικό σεισμό των 7 ρίχτερ, δηλώνει εντυπωσιασμένος από τις γνώσεις και την τεχνική των μηχανικών της εποχής. «Το μνημείο ήταν δεμένο με το χώμα και έτσι άντεξε στο σεισμό, το έσκαψαν, το προστάτεψαν και μετά το κάλυψαν».

Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό της Ελληνικής Γεωλογικής εταιρίας η επιστημονική έρευνα των καθηγητών Γιώργου Σηρίδη , Αλέξανδρου Χατζηπέτρου και του κυρίου Παυλίδη που αφορά στη γεωλογική δομή του τύμβου Καστά , και κατατέθηκε ως επιστημονική εργασία. «Πρόκειται για μια πρόδρομη επιστημονική εργασία» διευκρινίζει παραθέτοντας τα στοιχεία .

«Στο λόφο Καστά έχει ανασκαφεί ο μεγαλύτερος τάφος που έχει ανακαλυφθεί έως τώρα στην Ελλάδα. Τα πρανή του τύμβου καταγράφηκαν και μοντελοποιήθηκαν με λεπτομέρεια χρησιμοποιώντας φωτογραμμετρικές μεθόδους κοντινού πεδίου. Επίσης, συζητείται το πρόβλημα του διαχωρισμού των φυσικών από τις ανθρωπογενείς αποθέσεις.

Το μεγαλύτερο μέρος του όγκου του λόφου Καστά αποτελείται από φυσικά ιζήματα, τα οποία εμφανίζονται ως εναλλασσόμενα στρώματα γκρίζας συνεκτικής και χαλαρής άμμου, με χάλικες και τοπικά κροκάλες. Αργιλούχα στρώματα πάχους έως 20-30 cm παρεμβάλλονται ανάμεσα στα στρώματα άμμου.

Στην κορυφή του λόφου, οι ανθρωπογενείς αποθέσεις είναι τυπικές των Μακεδονικών τύμβων, με εναλλαγές αργίλων και εδάφους για τη σφράγιση και σταθεροποίησή τους. Παρατηρήθηκαν ορίζοντες παλαιοεδαφών τόσο στα φυσικά ιζήματα, όσο και στις ανθρωπογενείς αποθέσεις.

Δύο ορίζοντες χρονολογήθηκαν με διαφορετικές μεθόδους (OSL και 14C AMS), δείχνοντας ανάπτυξη διαδοχικών αποθέσεων κατά τη διάρκεια της Εποχής του Σιδήρου, την Αρχαϊκή και την Κλασσική περίοδο. Η χρονολόγηση με τη μέθοδο AMS ενός θραύσματος ξυλάνθρακα που συνδέεται άμεσα με την κατασκευή του κυρίως μνημείου, έδειξε βαθμονομημένη ηλικία 2.310 BP (360 π.Χ.).

Ο λόφος του Καστά είναι ένας φυσικός λόφος που αποτελείται από ιζήματα του Πλειόκαινου. Κατά τη διάρκεια της εποχής του σιδήρου ήταν ένα Αρχαϊκό νεκροταφείο ενεργό στην ανώτερη επιφάνεια του ενώ κατά τη διάρκεια της Κλασικής περιόδου, ο λόφος επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τις ανθρώπινες παρεμβάσεις.

Η μηχανική και τα χαρακτηριστικά του χώρου υγειονομικής ταφής, καθώς και το πρότυπο και τα χαρακτηριστικά των καταγμάτων των δομικών στοιχείων στην κορυφή του τύμβου δείχνουν ότι μπορεί να στηρίξει ένα βαρύ μνημείο όπως το άγαλμα του λιονταριού της Αμφίπολης. Για πρώτη φορά, οι απόλυτοι προσδιορισμοί ηλικίας πραγματοποιήθηκαν στα ιζήματα του λόφου του Καστά.

Ο σχηματισμός παλαιών εδαφών (κάτω από τον χώρο υγειονομικής ταφής) ήταν ενεργός από την Εποχή του Σιδήρου , Αρχαϊκή εποχή μέχρι την Κλασική περίοδο ενώ ο ξυλάνθρακας επιτρέπει για πρώτη φορά την άμεση χρονολόγηση της κατασκευής του μνημείου κατά την Ύστερη Κλασική περίοδο και όχι στη Ρωμαϊκή, όπως είχε προταθεί».

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:
(Oι φωτογραφίες της επιστημονικής έρευνας των Σηρίδη,Παυλίδη, Χατζηπέτρου, δημοσιεύονται κατόπιν εγκρίσεως)

ΔΗΛΩΣΗ ΠΑΥΛΙΔΗ ΔΕΙΤΕ ΤΟ VIDEO

 thousandnews.gr

Διαβάστε Περισσότερα...