Ανακαλύφθηκε αρχαίος πετρόκυκλος στην Ιρλανδία, σε περιοχή που κατοικείται 8.500 χρόνια, με ταφή γυναίκας «από την Μεσόγειο»

  Του Γιώργου Λεκάκη

Το Ballynahatty (< ιρλ. Baile na hÁite Tí) είναι μια κωμόπολη στην κομητεία Ντάουν της Βόρειας Ιρλανδίας, στο νότιο άκρον του Μπέλφαστ, στον 54ο παράλληλο [54.54318569774006, -5.944307457702592]. Γνωστή παγκοσμίως για ένα μνημείο henge, με το όνομα Giants Ring, έναν μεγάλο κυκλικό περίβολο με κεντρικό κρομλεχ [54.540285359116126, -5.95025123287789]!

Σε αυτό ευρέθησαν θαμμένα τα λείψανα μιας γυναίκας, νεολιθικής αγροτικής κοινότητας, το 1855. Η αλληλουχία του γονιδιώματός της γνωστής πλέον ως «Ballynahatty woman / γυναίκα Ballynahatty», που έγινε το 2015, αποκάλυψε μια γυναίκα με μαύρα μαλλιά και καστανά μάτια, δηλ. τυπικά για άτομα με μεσογειακή κληρονομιά! Άρα η γυναίκα Ballynahatty ήταν μέρος της λεγομένης «ομάδας Πρώιμων Ευρωπαίων Αγροτών» / EEFs, που μετανάστευσαν σε όλην την Ευρώπη, κατά την νεολιθική περίοδο, με προέλευση από την Μεσόγειο.

– Ήταν σε μια υπόγεια κυκλική κατασκευή, διαμέτρου περίπου 2 μ., η οποία βρισκόταν σε ένα χωράφι, σχεδόν δίπλα στην βόρεια πλευρά του «Δαχτυλιδιού του Γίγαντα». Ο θάλαμος διέθετε πλακόστρωτο δάπεδο, έξι εσωτερικά διαμερίσματα, που σχηματίζονταν από όρθιες πέτρες και μια πλακόστρωτη στέγη από μεγάλες πλάκες. Τα αποτεφρωμένα λείψανα ήταν σε πήλινες τεφροδόχους, άκαυστα ανθρώπινα οστά (συμπεριλαμβανομένων πέντε κρανίων), μαζί με οστά οικόσιτων ζώων. Άρα χρησίμευε ως κοινόχρηστος χώρος ταφής για έναν εγκατεστημένο / μόνιμο πληθυσμό, που ασχολείτο με την γεωργία και την κτηνοτροφία. Βρέθηκαν επίσης πέτρινα φέρετρα, εργαλεία από πυριτόλιθο και σημάδια εκτεταμένων ταφών. Όλα αντανακλούν τις πρακτικές ταφής ενός προηγμένου πρώιμου πληθυσμού. Η ποικιλομορφία των μεθόδων ταφής και η απουσία επιγραφών ή αντικειμένων περιπλέκουν την ακριβή χρονολόγηση, αλλά τα ευρήματα συμβάλλουν σημαντικά στην κατανόηση της προϊστορικής ζωής στην Ιρλανδία. Το χωράφι κατείχε η οικογένεια Μπόντελ.

Το Ballynahatty χαρακτηρίσθηκε ως ιστορικό μνημείο το 2019 – Διάταγμα Ιστορικών Μνημείων και Αρχαιολογικών Αντικειμένων (NI, 1995) λόγω και της πυκνής συγκέντρωσης αρχαιολογικών μνημείων: Ορθόλιθους, μεγαλιθικούς τάφους, ξυλόκυκλους, ταφές με καύση νεκρών και κιβωτιόσχημες, νεκροταφεία, δακτυλιοειδείς τάφροι, αρχαίες διαδρομές και περιφράξεις.

Η θέση “Ballynahatty-5”, που ανασκάφηκε την δεκαετία του 1990, αποκάλυψε και έναν τεράστιο ξύλινο κυκλικό ναό, σαν συγκρότημα. Οι εναέριες έρευνες το 2018 διεύρυναν αποκάλυψαν δακτυλιοειδείς τάφρους και διαδρομές, που οδηγούν προς τον ποταμό Lagan.

• Το τοπίο θεωρείται συγκρίσιμο σε σημασία, με το Brú na Bóinne, στον 53ο παράλληλο [53.6947364296164, -6.446442900320562] τοποθεσία κυριαρχείται από τους τάφους με διαδρόμους του Newgrange (Sí an Bhrú), του Knowth (Cnogbha) και του Dowth (Dubhadh), του 32ου αιώνα π.Χ. οι οποίοι αποτελούν το μεγαλύτερο σύνολο μεγαλιθικής τέχνης στην Ευρώπη. Ο σχετικός αρχαιολογικός πολιτισμός στην κοιλάδα του ποταμού Boyne, που ονομάζεται «πολιτισμός Μπόιν» / “Boyne culture”.

Οι αρχαιολογικές έρευνες έχουν αποκαλύψει στοιχεία ανθρώπινης δραστηριότητας από την Μεσολιθική περίοδο, με την ανάλυση γύρης να υποδεικνύει χρονολόγηση 6410 – 6220 π.Χ. Κατά την Πρώιμη Νεολιθική (περίπου 3950 – 3700 π.Χ.), η περιοχή εγνώρισε σημαντική αποψίλωση δασών και την ανάπτυξη μιας μεικτής γεωργικής οικονομίας. Στην Μέση Νεολιθική Εποχή (3600 – 3100 π.Χ.) ακολούθησαν μνημειώδεις κατασκευές, συμπεριλαμβανομένου ενός τάφου με διοδο-διαδρομο και του τείχους του «Δαχτυλιδιού του Γίγαντα», που περιβάλλει τον τάφο και έχει διάμετρο 190 μ.! Οι ανασκαφές έχουν επίσης εντοπίσει ξύλινους περιβόλους με διπλά κιγκλιδώματα, λάκκους αποτέφρωσης και κατασκευές με πασσάλους, ίσως νεκροταφικά στοιχεία. Η χρονολόγηση με ραδιενεργό άνθρακα έδειξε 3080 – 2490 π.Χ.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.5.2000.

ΤΩΡΑ, ένας νέος πετρόκυκλος 4.000 χρόνων ανακαλύφθηκε στην Βόρεια Ιρλανδία, κοντά στο «Δαχτυλίδι του Γίγαντα». Αεροφωτογραφίες της περιοχής έδειξαν ότι «το Τελετουργικό Σύμπλεγμα Ballynahatty εκτεινόταν πολύ περισσότερο από ό,τι αρχικά νομίζαμε», εδήλωσε ο Brian Sloan (του Πανεπιστημίου Queen’s του Μπέλφαστ). «Δεν υπάρχουν ακόμη στοιχεία ότι αυτό που ανασκάπτουμε σχετίζεται με τυχόν ταφές», είπε. «Φαίνεται να είναι ένας πετρόκυκλος που χρονολογείται από την Ύστερη Νεολιθική / Πρώιμη Εποχή του Χαλκού. Δυστυχώς, αυτό διαταράχθηκε τον 19ο αιώνα, όταν οι αγρότες της περιοχής αποσυναρμολόγησαν χώρους που εμπόδιζαν την γεωργία».

ΠΗΓΗ: «Unknown 4,000-year-old stone circle in Belfast uncovered by archaeologists», Πανεπιστήμιο Queen’s του Μπέλφαστ, phys.org, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 26.6.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• “Discovery of an Ancient Sepulchral Chamber”, Ulster Journal of Archaeology, 1855
• Conway M. «Geophysical Survey No. 1: Minnowburn, National Trust Property, Ballynahatty, County Down», Survey report, Belfast, Ulster Archaeological Society, 5.8.2025.

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Είκοσι σκελετοί ενός «αρχαίου συγγενή του ανθρώπου» βρέθηκαν σε σπήλαιο της Νότιας Αφρικής

  Ο Homo naledi αποτελεί μία από τις πιο παράξενες ανακαλύψεις στην ιστορία της παλαιοανθρωπολογίας

Από το 2013, οι επιστήμονες ανασύρουν εκατοντάδες οστά από τους σκοτεινούς θαλάμους του σπηλαίου Rising Star στη Νότια Αφρική, τα οποία ανήκουν σε έναν μυστηριώδη ανθρωπίδη – έναν αρχαίο συγγενή του σύγχρονου ανθρώπου – που είναι γνωστός ως Homo naledi.

Μέχρι σήμερα θεωρούσαν ότι επρόκειτο για έναν μικτό πληθυσμό, αποτελούμενο από άνδρες και γυναίκες. Ωστόσο, μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 24 Ιουνίου 2026 στο περιοδικό Cell ανέτρεψε αυτή την υπόθεση: πρωτεΐνες που διατηρήθηκαν στο σμάλτο των δοντιών έδειξαν ότι και τα 20 άτομα που αναλύθηκαν μέχρι σήμερα ήταν πιθανότατα γυναίκες. Το γιατί παραμένει άγνωστο.

Ο Homo naledi αποτελεί μία από τις πιο παράξενες ανακαλύψεις στην ιστορία της παλαιοανθρωπολογίας. Ο αρχαίος αυτός συγγενής του ανθρώπου έζησε πριν από 241.000 έως 335.000 χρόνια και διέθετε εγκέφαλο περίπου στο ένα τρίτο του μεγέθους του σύγχρονου ανθρώπου, ενώ το σώμα του συνδύαζε χαρακτηριστικά παλαιότερων αυστραλοπιθήκων με πιο ανθρώπινα στοιχεία στα χέρια και τα πόδια.6

Από το 2013, επιστήμονες υπό την καθοδήγηση του Lee Berger, από το Πανεπιστήμιο του Witwatersrand, έχουν ανασύρει περισσότερα από 1.500 απολιθώματα που αντιπροσωπεύουν δεκάδες άτομα από τον θάλαμο Dinaledi του σπηλαίου Rising Star. Η πρόσβαση στον χώρο γίνεται μέσω ενός εξαιρετικά στενού κατακόρυφου περάσματος, από το οποίο μπορούσαν να περάσουν μόνο πολύ λεπτόσωμα άτομα. Για τον λόγο αυτό, η ανασκαφή πραγματοποιήθηκε από ομάδα γυναικών παλαιοανθρωπολόγων, καθώς οι περισσότεροι άνδρες επιστήμονες δεν μπορούσαν να χωρέσουν.

Για περισσότερο από μία δεκαετία, ένα μυστήριο απασχολούσε την παλαιοανθρωπολογική κοινότητα: γιατί όλοι οι ενήλικοι σκελετοί από το Rising Star Cave έμοιαζαν τόσο πολύ μεταξύ τους; Στα θηλαστικά, τα δύο φύλα διαφέρουν συνήθως στο μέγεθος, στο σχήμα των οστών και στα χαρακτηριστικά του κρανίου. Αυτή η διαφοροποίηση σχεδόν απουσίαζε από τους σκελετούς του Dinaledi. Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες απέδιδαν το φαινόμενο είτε στις ιδιαιτερότητες του είδους είτε στους περιορισμούς των μεθόδων ανάλυσης. Η νέα μελέτη προτείνει μια πολύ απλούστερη εξήγηση: η διαφοροποίηση απουσίαζε επειδή όλα τα άτομα ανήκαν στο ίδιο βιολογικό φύλο.

Πώς ένα προϊστορικό δόντι αποκαλύπτει το φύλο

Η κλασική παλαιοανθρωπολογία προσδιορίζει το φύλο ενός σκελετού με βάση τη μορφολογία της λεκάνης, του κρανίου και της συνολικής σωματικής διάπλασης. Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση είναι αναξιόπιστη όταν πρόκειται για αποσπασματικά απολιθώματα ηλικίας εκατοντάδων χιλιάδων ετών.

Μια διεθνής ερευνητική ομάδα με επικεφαλής την Palesa Madupe, από το Ινστιτούτο Εξελικτικής Ανθρωπολογίας Max Planck στη Λειψία, και τον Alberto Taurozzi χρησιμοποίησε μια διαφορετική μέθοδο: την παλαιοπρωτεωμική, δηλαδή την ανάλυση πρωτεϊνών που έχουν διατηρηθεί στο σμάλτο των δοντιών.

Οι ερευνητές εφάρμοσαν μια ελάχιστα επεμβατική μέθοδο όξινης χάραξης στο σμάλτο 23 απολιθωμένων δοντιών που ανήκαν σε 20 διαφορετικά άτομα και αναζήτησαν την πρωτεΐνη Amelogenin-Y, η οποία παράγεται από το γονίδιο AMELY στο χρωμόσωμα Υ και φυσιολογικά απαντάται μόνο στους βιολογικούς άνδρες.

Το αποτέλεσμα ήταν σαφές και απρόσμενο: η πρωτεΐνη Amelogenin-Y δεν εντοπίστηκε σε κανένα από τα άτομα που εξετάστηκαν. Όλα στερούνταν του μοριακού δείκτη του ανδρικού φύλου.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στις 24 Ιουνίου 2026 στο περιοδικό Cell, αποτελεί την πρώτη ανάλυση αυτού του είδους σε τόσο αρχαία απολιθώματα. Επειδή το DNA δεν έχει διατηρηθεί στο θερμό περιβάλλον της Νότιας Αφρικής επί εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, οι πρωτεΐνες του σμάλτου αποτελούν την πλησιέστερη διαθέσιμη εναλλακτική λύση. Οι συγγραφείς επισημαίνουν πάντως ότι, αν και τα αποτελέσματα συμφωνούν με την υπόθεση μιας αποκλειστικά γυναικείας ομάδας, δεν μπορούν να αποκλειστούν εντελώς άλλες εξηγήσεις, όπως μια γενετική διαγραφή του γονιδίου AMELY, η οποία σε σπάνιες περιπτώσεις σύγχρονων ανδρών οδηγεί στην απουσία της συγκεκριμένης πρωτεΐνης.

Τι σημαίνει αυτό για το μυστήριο του σπηλαίου

Ο θάλαμος Dinaledi δεν είναι ένα τυχαίο σημείο. Βρίσκεται βαθιά μέσα στο σπήλαιο και η πρόσβαση γίνεται μέσω ενός εξαιρετικά δύσκολου κατακόρυφου περάσματος, γεγονός που καθιστά απίθανο τα σώματα να κατέληξαν εκεί τυχαία ή από φυσικές διεργασίες.

Το στοιχείο αυτό είχε οδηγήσει τον Lee Berger και την ομάδα του να προτείνουν το 2015 ότι οι Homo naledi έθαβαν σκόπιμα τους νεκρούς τους, κάτι που θα αποτελούσε ένδειξη συμβολικής σκέψης σε έναν ανθρωπίδη με εγκέφαλο τρεις φορές μικρότερο από του σύγχρονου ανθρώπου. Η άποψη αυτή εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έντονης επιστημονικής διαμάχης.

Το νέο εύρημα, σύμφωνα με το οποίο τα άτομα φαίνεται να ήταν όλα γυναίκες, προσθέτει ακόμη ένα επίπεδο μυστηρίου. Η πιθανότητα να συγκεντρώθηκαν τυχαία 20 γυναίκες στο ίδιο σημείο χωρίς ούτε έναν άνδρα θεωρείται εξαιρετικά μικρή από στατιστικής άποψης.

Ορισμένοι ερευνητές εκτιμούν ότι το μοτίβο ίσως αντανακλά κοινωνικές ή ταφικές πρακτικές, δηλαδή μια εσκεμμένη διαχωριστική αντιμετώπιση των δύο φύλων μετά τον θάνατο. Παρόμοιες πρακτικές έχουν παρατηρηθεί σε μεταγενέστερους ανθρώπινους πολιτισμούς, αν και καμία δεν παρουσιάζει τόσο ακραία μονομέρεια.

Ο Lee Berger δήλωσε στο Live Science ότι τα αποτελέσματα τον εξέπληξαν, επισημαίνοντας ωστόσο πως ο Homo naledi ήταν ανέκαθεν ένα ιδιαίτερα αινιγματικό είδος. Η πρώτη συγγραφέας της μελέτης, Palesa Madupe, πρόσθεσε ότι το εύρημα πιθανότατα λύνει ένα παλιό ερώτημα σχετικά με την περιορισμένη μορφολογική ποικιλία των απολιθωμάτων: απλώς όλα τα εξεταζόμενα άτομα ενδέχεται να ανήκαν στο ίδιο φύλο.

Μια μεθοδολογική πρόοδος για την παλαιοντολογία

Τα αποτελέσματα της μελέτης έχουν σημασία που ξεπερνά το συγκεκριμένο εύρημα. Η παλαιοπρωτεωμική του σμάλτου των δοντιών προσφέρει πλέον ένα νέο εργαλείο για τον προσδιορισμό του βιολογικού φύλου απολιθωμάτων στα οποία δεν έχει διατηρηθεί DNA.

Το σμάλτο μπορεί να αναλυθεί με ελάχιστη επέμβαση, χωρίς ουσιαστική καταστροφή του δείγματος, ενώ η μέθοδος λειτουργεί ακόμη και σε απολιθώματα ηλικίας εκατοντάδων χιλιάδων ετών.

Η τεχνική αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει στην επανεκτίμηση της σύνθεσης πολλών ακόμη προϊστορικών πληθυσμών, όπου η μορφολογική ανάλυση ενδέχεται να είχε οδηγήσει σε λανθασμένα συμπεράσματα. Αν πράγματι πρόκειται για έναν χώρο ταφής αποκλειστικά γυναικών, τότε πρόκειται για ένα μοναδικό φαινόμενο στην ιστορία της παλαιοανθρωπολογίας, χωρίς αντίστοιχο σε οποιοδήποτε άλλο γνωστό μη ανθρώπινο είδος.

Τα ερωτήματα που παραμένουν

Η νέα ανακάλυψη δεν λύνει το μυστήριο του Rising Star Cave· αντίθετα, το κάνει ακόμη πιο σύνθετο. Πού βρίσκονται οι άνδρες; Τα λείψανά τους βρίσκονται σε άλλο σημείο του σπηλαίου ή σε διαφορετική τοποθεσία; Πρόκειται για τυχαία συσσώρευση, για συνειδητή ταφική πρακτική ή για κάποια άγνωστη μέχρι σήμερα διαδικασία; Και ποιο κοινωνικό σύστημα θα μπορούσε να οδηγήσει έναν πληθυσμό ανθρωπιδών με τόσο μικρό εγκέφαλο στον διαχωρισμό των ταφών ανά φύλο;

Η ίδια η μελέτη αφήνει όλα αυτά τα ερωτήματα ανοιχτά και ζητά περαιτέρω έρευνα σε άλλους θαλάμους του σπηλαίου, καθώς και την εφαρμογή των μεθόδων παλαιοπρωτεωμικής σε απολιθώματα που δεν έχουν ακόμη αναλυθεί.

Από την ανακάλυψή του το 2013, ο Homo naledi έχει επανειλημμένα ανατρέψει τις αντιλήψεις των επιστημόνων για το τι μπορούσαν και τι δεν μπορούσαν να κάνουν οι πρώιμοι συγγενείς του ανθρώπου. Το εύρημα του Ιουνίου του 2026 δείχνει ότι το μυστήριο απέχει ακόμη πολύ από τη λύση του.

newsbomb.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Ο άτρωτος από σίδερο άνδρας, ένας από τους ισχυρότερους κατοίκους της γης, ήταν γυναίκα!

 -

Του Γιώγου Λεκάκη

Η Καινίς / Καινή[1] ήταν μια νέα γυναίκα από την Θεσσαλία, κόρη του Άτρακος (του Πηνειού) ή του Ελάτου / Ελάθου / Ελάσου και της Ιππέας.

Έμεινε στην ιστορία για δυο ρόλους: Τον ερωτικό και τον ηρωικό:

Η Καινίς παρέμενε ανύπαντρη, παρά τους πολυάριθμους μνηστήρες της. Αλλά πλάγιασε συναινετικώς (κατ’ άλλους με αποπλάνηση) με τον θεό Ποσειδώνα, για να της εκπληρώσει μια ευχή[2]: Επειδή ήταν «ιερό θέμα» για εκείνην η παρθενία και το να μην κάνει παιδιά, να της χαρίσει ένα τρομερό δώρο: Την ατρωτότητα. Έτσι την μεταμόρφωσε σε αδάμαστο και άτρωτο από σίδερο άνδρα[3]. Όταν της εκπλήρωσε την ευχή της, εκείνη απάντησε: «Αυτή η πράξη βίας ξυπνά μέσα μου μια μεγάλη επιθυμία: να μην μου ξανασυμβεί ποτέ κάτι τέτοιο. Ας μην είμαι πια γυναίκα! Με αυτό, Ποσειδώνα, μου δίνεις τα πάντα»! Η Καινίς, λοιπόν, συνέχισε τον βίο της ως άνδρας, με θεϊκή πανοπλία.

• Κατ’ άλλην εκδοχή, η Καινίς εκ του Ποσειδώνος έτεκε τον Καινέα.

Ο Καινεύς με ασπίδα, μάχεται με Κενταυρο. Αττική μελανόμορφη λήκυθος, 520–510 π.Χ.

Ο Καινεύς / Καινέας έγινε βασιλιάς των Λαπιθών.[4] Αδελφός του ο γενναίος ιππεύς Ίσχυς / Ίσχιος καθώς και ο Αργοναύτης Πολύφημος, ο Δωτίας ή Δώτιος και ο μάντης Άμπυκος. Ζούσε στο όρος Όθρυς (οροσειρά-όριο Θεσσαλίας-Στερεάς), στην πόλη Γόρτυς. Διέταξε τον λαό του να λατρέψει ένα δόρυ, που είχε στήσει στην αγορά, ως θεό.[5] Διέταξε τον λαό του να προσκυνούν το όπλο, αντί τους θεούς. Έλαβε μέρος στην Αργοναυτική Εκστρατεία και στο κυνήγι του Καλυδώνιου Κάπρου.

• Κατ’ άλλους, ήταν οπαδός ή μία υπόσταση του θεού Άρη.

Έγινε ένας άτρωτος Λαπίθης, ο οποίος στην Μάχη Λαπιθών – Κενταύρων στους γάμους του Πειρίθου, εσκότωσε 5 Κενταύρους! Κατά την διάρκεια της μάχης, μάλιστα, αρκετοί κένταυροι ανέφεραν ειρωνικώς την υπερανδρική φύση[6] της μητρός του Καινέα (ή και του ιδίου ως προερχομένου από γυναίκα-άνδρα):

• «Bella relinque viris[7] – Άφησε τους πολέμους στους άνδρες» (λέγει ο Κένταυρος Λατρεύς), και
• «Superamur ab uno vixque viro? – Θα νικηθούμε από έναν μόνον άνδρα, που μόλις έγινε άντρας;» (λέγει ο Κένταυρος Μόνιχος).

Ο Νέστωρ επικαλέστηκε την γνωριμία του μαζί του – έναν από τους «ισχυρότερους κατοίκους της γης»! Οι ακροατές του Νέστορος έμειναν έκπληκτοι από την «καινοτομία του θαύματος» της αλλαγής φύλου (“monstri novitate”) – ο δε Αχιλλεύς[8] ιδιαιτέρως επέμενε να ακούσει αυτήν την ιστορία.

Ο Καινεύς ήταν πατέρας του Κορώνου, του Φώκου και του Πρίασου – και παππούς του Λεοντέα, αρχηγού των Λαπιθών[9]. Ο Κόρωνος μάλιστα γέννησε υιόν, τον οποίο επίσης ονόμασε Καινέα (Καινεύς Β΄).

Και αφού δεν μπορούσε να τραυματιστεί από μέταλλο:

• εξοντώθηκε μόνον όταν καταπλακώθηκε από πέτρες και τεράστια ύλη, από μεγάλα κλαδιά ή κορμούς πεύκων ή πράσινων ελάτων. Τότε «άνοιξε η γη και τον κατάπιε» και βυθίστηκε στα Τάρταρα. Βυθίσθηκε όρθιος μέσα στην γη, κάτω από το βάρος της ύλης [ΣΧΟΛΙΟ: ιδού τι παθαίνει όποιος αγαπά μόνον την ύλη)… Ο Καινέας καρφώθηκε όρθιος στο έδαφος, όπως το λατρευτικό δόρυ που έστησε. Από τιμωρία του Δία ή του Απόλλωνος για αυτή την βλασφημία.
• Ή αιχμαλωτίσθηκε και τάφηκε κάτω από τόνους χώμα
• Ή συνελήφθη και αυτοκτόνησε.

Σύμφωνα με τον μάντη Μόψο, μεταμορφώθηκε σε ένα μοναδικό πουλί, στο χρώμα της κίτρινης σκουριάς, ίσως τον φοίνικα.

Έτσι λατρεύθηκε ως χθόνια θεότητα.

Ήταν μια από τις μορφές που συναντά ο Αινείας στον Κάτω Κόσμο μεταμορφωμένο ξανά σε παρθένο (Βιργ. «Αινειάς»).

• Η ιστορία είναι παλαιοτάτη, αφού η αρχαιότερη σωζόμενη απεικόνιση του Καινέα είναι σε ένα μικρό χάλκινο ανάγλυφο ελληνικής τέχνης του 7ου αιώνα π.Χ. από το Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας. Σε ένα ετρουσκικό μελανόμορφο αγγείο, του 500 π.Χ., ο Καινευς δεν απεικονίζεται με ασπίδα, αλλά οπλισμένος με δύο σπαθιά. Ήταν ο πρώτος τύπος πολεμιστή με δύο σπαθιά ανά χείρας. Ο Καινεύς απεικονίζεται και στο «αγγείο Φρανσουά». Η δε μάχη των Λαπιθών με τους Κένταυρους αποδίδεται σε πολλά έργα τέχνης, όπου απεικονίζεται βέβαια και ο Καινέας.

«Περὶ Καινέως» αναφέρει και ο Παλαίφατος

«Καινέα φασὶν ὅτι ἄτρωτος ἦν. ὅστις δὲ ὑπο λαμβάνει ἄτρωτον εἶναί τινα ἀπὸ σιδήρου ἄνθρωπον ὄντα, ματαιάζει. ἡ δὲ ἀλήθεια ἔχει ὧδε. Καινεὺς ἦν ἀνὴρ Θετταλὸς τὸ γένος, ἀγαθὸς τὰ πολεμικὰ καὶ ἐπιστήμων τοῦ μάχεσθαι· γενόμενος δὲ ἐν πολλαῖς μάχαις οὐδέποτε ἐτρώθη, οὐδὲ ὅτε Λαπίθαις συμμαχῶν πρὸς Κενταύρους ἀπέθανεν· ἀλλὰ συλλαβόντες αὐτόν, μόνον κατέχωσαν, καὶ οὕτως ἐτελεύτησεν. ἔλεγον οὖν οἱ Λαπίθαι, ἀνελόμενοι τὸν νεκρὸν αὐτοῦ καὶ εὑρόντες μὴ τετρωμένον τὸ σῶμα, “Καινεὺς τόν τε ἄλλον βίον ἄτρωτος ἦν καὶ ἀπέθανεν ἄτρωτος”». Απόδοση Γ. Λεκάκη: Λένε ότι ο Καινεύς ήταν άτρωτος. Όποιος όμως πιστεύει ότι μπορεί ένας άνθρωπος να είναι άτρωτος στα σιδερένια όπλα, ματαιοπονεί / πλανάται. Η αλήθεια είναι η εξής: Ο Καινέας ήταν Θεσσαλός στην καταγωγή, γενναίος πολεμιστής και πολύ έμπειρος στην τέχνη του πολέμου. Αν και συμμετείχε σε πολλές μάχες, δεν τραυματίστηκε ποτέ. Ακόμη και όταν, πολεμώντας στο πλευρό των Λαπιθών εναντίον των Κενταύρων, έχασε την ζωή του, δεν σκοτώθηκε από τραύματα. Οι αντίπαλοί του τον συνέλαβαν και τον καταπλάκωσαν με χώμα· έτσι πέθανε. Γι’ αυτό οι Λαπίθες, όταν πήραν το σώμα του και διαπίστωσαν ότι δεν έφερε κανένα τραύμα, έλεγαν: «Ο Καινέας ήταν άτρωτος σε όλην του την ζωή και πέθανε άτρωτος».

• Ο αρχαίος Έλλην κωμικός συγγραφέας Αντιφάνης[10] (408; – 334 π.Χ.) είχε γράψει κωμωδία με τίτλο «Κενεύς».

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Ελληνικη Μυθολογία”. Γ. Λεκάκης “Παραδόσεις των λαών”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 30.8.2003.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Ομ. Ιλιάς 1,264 και 266. Ησίοδος «Κατάλογος Γυναικών», απόσπασμα 87 και Ψευδο-Ησίοδος «Ασπίδα του Ηρακλή», 179. Απολλόδ. Επ. 1.22. Ψευδο-Απολλόδωρος «Μυθολογική Βιβλιοθήκη» Ι,9,16. Απόλλ. Ρόδιος «Αργον.» I,57 και Σχόλ. Απολ. Ρ. σελ. 12.6. Ασπ. Ηρ. 179. Διόδ. Σικ. 4/37.3. Ηράκλειτος ο Αλληγοριστής «Απίστ.» 3. Ηρόδοτος, V,92. Παυσ. 5/10.8. Πίνδαρος, απόσπασμα 167, Bergk. Σχόλ. Πλάτ. Νόμ. 944d. Στησίχορος «Το Κυνήγι Κάπρου», fr. 222. Φλέγων FGrH 2b 257F απόσπ. 36.331-335.
• Οβ. «Μεταμ.» VIII 305, XII 12.189-209 / 459–521. Βιργ. «Αιν.», VI, 448 f. Αντ. Λιβ. Μετ. 17.4. Υγίν. μύθ. 14.3-4, 14.19, 173.3.
• Lecocq Fr. “Caeneus auis unica (Ovide: Mét. 12, 532) est-il le phénix?” στο Le phénix et son Autre. Poétique d’un myth – des origines au XVI e siècle, εκδ. Universitaires de Rennes, Rennes, 2013.
• Northrop Ch. «Caeneus and Heroic (Trans)Masculinity in Ovid’s Metamorphoses», στο Arethusa 53, τ. 1, 2020.
• Patsi-Garin E. «Επίτομο λεξικό Ελληνικής Μυθολογίας», εκδ. Χ. Πάτση, Αθήνα, 1969.
• Robertson M. «The Hero with Two Swords», στο Journal of the Warburg and Courtauld Institutes 15, τ. 1/2, 1952.
• Visser Edz. «Kaineus» στο Der Neue Pauly (DNP), τ. 2, εκδ. Metzler, Stuttgart, 1997.
• Waldner K. «Geburt und Hochzeit des Kriegers. Geschlechterdifferenz und Initiation in Mythos und Ritual der griechischen Polis», εκδ. De Gruyter, Berlin / New York 2000.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] ρήμα: καινόω (< καινὸς) = μεταβάλλω, ἀλλάσσω / αλλάζω, τὰ ἐπιβουλεύματα  ἐπὶ γλώσσης – παθ., ἐπὶ πολιτικῶν μεταβολῶν· καινοῦσθαι τὰς διανοίας, κλίσιν εἰς νεωτερισμοὺς καὶ μεταβολὰς ἐν τῇ πολιτείᾳ ἔχειν. ΙΙ. = ἐγκαινίζω, κάμνω τὰ ἐγκαίνια οἰκοδομῆς. ΙΙΙ. ἀνακαινίζω, ἀνανεώνω, καινίζω. – ΠΗΓΗ: Δίων Κ. 47. 4. Διον. Ἁλ. π. Θουκ. 21. και 1.71, 3.82. Ἡρόδ. 2.100. Συλλ. Ἐπιγρ. 8790.

• Με το όνομα Καινίας υπάρχει και Ταραντίνος φιλόσοφος, οπαδός του Πυθαγόρα (Ιάμβλ. 36.267). Και Πολεμιστής στον Επτά επί Θήβας πόλεμο, όπου σκοτώθηκε από τον Θηβαίο Αίμο (Στάτ. Θηβ. 7.644).

[2] ΠΗΓΗ: Φλέγων Τράλλεων (παραδοξογράφος του 2ου αι.), Ησίοδος.

[3] Και άλλες φορές αναφέρεται η αλλαγη φύλου στην ελληνική μυθολογία: Τειρεσίας, Ίφις, Μήστρα, Κάλλω, κ.ά. – βλ. Γ. Λεκάκης «Και εγχειρήσεις αλλαγής φύλου στην αρχαία Ελλάδα!» εφημ. Έθνος της Κυριακής», 24.8.2003.

[4] Πρόγονος του Κύψελου από την Κόρινθο από την πλευρά του πατέρα του.

[5] ΠΗΓΗ: Ακουσίλαος από το Άργος, μυθογράφος του 6ου αιώνα π.Χ. Οβιδίου «Μεταμορφώσεις», ΧΙΙ, 171-209, 459-525.

[6] Σήμερα από τους ξένους αυτό διαβάζεται ως τρανσεξουαλικότητα.

[7] virtus = αρετή, γενναιότητα < vir = άνδρας, άνθρωπος.

[8] Σημειώνεται πως ο ίδιος είχε μεταμφιεστεί σε γυναίκα για να αποφύγει στον πόλεμο.

[9] ΠΗΓΗ: Ομ. Ιλιάς Α 262-268.

[10] Ο Αντιφάνης, ήταν ένας από τους σημαντικότερους (μαζί με τον Άλεξί και τον Εύβουλο), εκπροσώπους της αττικής «μέσης» κωμωδίας. Ήλθε στην Αθήνα, και άρχισε να γράφει γύρω στο 387 π.Χ. Ήταν ένας παραγωγικός συγγραφέας: Έγραψε 260 – 365 κωμωδιες! Καμμία από αυτές δεν έχει διασωθεί ολόκληρη! Περισσότερες από 200 είναι γνωστές μόνο ως τίτλοι ή από εκτενή αποσπάσματα που αναφέρει ο Αθήναιος.

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Τι απαιτούσε ο Νόμος για να γίνει κάποιος βουλευτής στην Αρχαία Αθήνα: Οι 4 όροι και η ποινή θανάτου

 

Διαβάζοντας κανείς τους όρους και τις αυστηρές προϋποθέσεις που ίσχυαν για να συμμετέχει κάποιος ενεργά στη διακυβέρνηση και τη νομοθετική εξουσία στην Αρχαία Αθήνα, αμέσως καταλαμβάνει το μεγαλείο αλλά και την υπευθυνότητα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας.

Το Ελληνικό Δίκαιο που ίσχυε κατά τον 5ο π.Χ. αιώνα, δηλαδή το Δίκαιον του Χρυσού Αιώνα, βασιζόταν σε νόμους που έθεταν το δημόσιο συμφέρον πάνω από κάθε ατομικό όφελος. Αν ένας πολίτης ήθελε να γίνει μέλος των θεσμών της πόλης και να προτείνει νόμους, ο νόμος απαιτούσε τέσσερις βασικές και απαράβατες προϋποθέσεις.

Οι 4 απαράβατοι όροι του Νόμου στην Αρχαία Αθήνα

Για να κριθεί κάποιος ικανός και αξιοπρεπής ώστε να εκπροσωπεί τους συμπολίτες του, έπρεπε να περάσει από αυστηρό έλεγχο:

1. 1. Να είναι Αθηναίος πολίτης: Να έχει πλήρη πολιτικά δικαιώματα καταγωγή.
2. 2. Να κατέχει την Ελληνική θρησκεία και παιδεία: Αυτό που περιγραφόταν ως «όμαιμον, ομότροπον, ομόθρησκον».
3. 3. Να ΜΗΝ είναι κίναιδος: Ο νόμος απέκλειε όσους είχαν υποπέσει σε ηθικά παραπτώματα ή στερούνταν αξιοπρέπειας στην ιδιωτική τους ζωή, καθώς θεωρούνταν ευάλωτοι σε εκβιασμούς ή χρηματισμό.
4. 4. Πλήρης καταγραφή της περιουσίας του: Καταγραφόταν όλη η προσωπική και οικογενειακή του περιουσία, μέχρι και τα σανδάλια που φορούσε! Αυτό γινόταν για έναν πολύ συγκεκριμένο λόγο, ο οποίος εξασφάλιζε ότι κανείς δεν θα ζημίωνε την πόλη χωρίς συνέπειες.

5. Η βαριά προσωπική ευθύνη του Νομοθέτη

   Οι νόμοι που εισάγονταν στην Εκκλησία του Δήμου για ψήφιση ήταν πάντα ονομαστικοί. Έφεραν, δηλαδή, ξεκάθαρα το όνομα του προτείνοντος. Εκείνος που είχε την πρωτοβουλία να προτείνει έναν νέο νόμο έπρεπε να είναι εξαιρετικά προσεκτικός

6. Όχι μόνο έπρεπε να έχει εξετάσει αν υπήρχε άλλος προγενέστερος νόμος που ρύθμιζε το ίδιο θέμα με διαφορετικό τρόπο, αλλά ήταν και προσωπικά υπεύθυνος για τα αποτελέσματα και τις συνέπειες του νόμου του.

   Αν κάποιος πρότεινε και ψήφιζε έναν νόμο ο οποίος αποδεικνυόταν οικονομικά ζημιογόνος για την Αθήνα, τότε το κράτος κατέσχετε από την καταγεγραμμένη περιουσία του όλο το ποσό κατά το οποίο ζημιώθηκε η πόλη!

   Από την κατάσχεση των σανδαλιών μέχρι την ποινή του θανάτου

   Η ευθύνη δεν σταματούσε εκεί. Αν η προσωπική περιουσία του νομοθέτη (ακόμα και τα καταγεγραμμένα σανδάλια του) δεν επαρκούσε για να καλύψει τη ζημιά της Αθήνας, τότε το ανεξόφλητο υπόλοιπο υποχρεωνόταν να το εξοφλήσει ο ίδιος **δουλεύοντας αναγκαστικά σε δημόσια έργα**.

   Το πιο συγκλονιστικό, όμως, αφορούσε την ηθική τάξη. Αν ο νόμος που πρότεινε και ψηφίστηκε αποδεικνυόταν ότι ζημίωνε ηθικά την Αθήνα ή υπονόμευε το πολίτευμα, η ποινή ήταν αμείλικτη και άμεση:

   «ΑΥΘΗΜΕΡΟΝ ΤΕΛΕΥΘΗΣΑΤΩ»
   (Να θανατώνεται την ίδια κιόλας ημέρα)

   Αυτός ο απόλυτος συνδυασμός προνομίου και ευθύνης ήταν που κράτησε την Αθηναϊκή Δημοκρατία στο επίκεντρο της παγκόσμιας  ιστορίας, δείχνοντας ότι η εξουσία στην αρχαιότητα δεν ήταν ασυλία, αλλά μια ενδεχομένως θανάσιμη ευθύνη απέναντι στο σύνολο.

7. hellas-now.com

Διαβάστε Περισσότερα...