Το Θέρος, τα Σκίρα, η Δήμητρα και το Θερινό Ηλιοστάσιο.

Στην αρχαιότητα ο άνθρωπος ζούσε σε άμεση σχέση με τη φύση, από την οποία εξαρτιόταν η ίδια του η επιβίωση. 

Η εναλλαγή των εποχών, η πορεία του Ήλιου και των άστρων, οι βροχές και οι άνεμοι καθόριζαν τον βλαστικό κύκλο και, κατ’ επέκτασιν, την καλλιέργεια της γης που εξασφάλιζε τα αναγκαία προς το ζην. 

Γι’ αυτό και οι εορτές των θεών και των πόλεων ήταν άρρηκτα συνδεδεμένες με τον ρυθμό της φύσεως και την ιερή περιοδικότητα του χρόνου.

Σήμερα ο άνθρωπος έχει απομακρυνθεί από αυτή τη βιωματική σχέση με τον φυσικό κόσμο. 

Όπως παρατηρούσε ο Carl Gustav Jung, όσο αυξάνεται η επιστημονική γνώση, τόσο ο κόσμος τείνει να απογυμνώνεται από το συμβολικό του περιεχόμενο και να γίνεται απρόσωπος. Ο άνθρωπος αισθάνεται απομονωμένος, επειδή έχει χάσει τη συναισθηματική και ασυνείδητη ταύτισή του με τα φυσικά φαινόμενα.

Αυτή την εποχή του έτους, η αρχή του θέρους συμπίπτει με το θερινό ηλιοστάσιο, όταν ο Ήλιος φθάνει στο υψηλότερο σημείο της πορείας του και η ημέρα αποκτά τη μέγιστη διάρκειά της. Για τους αρχαίους, η στιγμή αυτή δεν ήταν απλώς ένα αστρονομικό γεγονός, αλλά μία ιερή καμπή του χρόνου, μία κορύφωση του φωτός.

Η λέξη «θέρος» απαντά ήδη στον Όμηρο («οὔτ᾽ ἐν θέρει οὐδ᾽ ἐν ὀπώρῃ») και δηλώνει τη θερμή εποχή. Από την ίδια ρίζα συνδέεται και με τον θερισμό, δηλαδή τη συγκομιδή των ώριμων καρπών. Το θέρος είναι συγχρόνως εποχή θερμότητας και εποχή ωρίμανσης, η ολοκλήρωση ενός κύκλου και η αρχή ενός νέου.

Στον βλαστικό κύκλο που αντανακλάται στα Ελευσίνια Μυστήρια, αυτή είναι η εποχή κατά την οποία θερίζεται το ιερό φυτό της Δήμητρος, το στάχυ.

Ο εποχικός κύκλος των εορτών της θεάς αρχίζει με το όργωμα και τη σπορά περίπου εννέα μήνες πριν και συνεχίζεται με τη βλάστηση, την άνθηση, το καλάμωμα, την πλήρωση και την ωρίμανση του κόκκου, τον θερισμό, το αλώνισμα και το λίχνισμα. 

Ο Ήλιος ολοκληρώνει το έργο της Γης, ωριμάζοντας το θερισμένο κριθάρι και το σιτάρι, ώστε να μεταβληθούν σε άρτο, δηλαδή σε φορείς ζωής.

Για την αρχαία μυσταγωγική σκέψη, ο κύκλος αυτός δεν αποτελούσε απλώς μία αλληλουχία γεωργικών εργασιών, αλλά μία εικόνα των αοράτων νόμων της ζωής. Δεν είναι ίσως τυχαίο ότι η διάρκεια από τη σπορά έως τη συγκομιδή προσεγγίζει τους εννέα μήνες, όσους και η ανθρώπινη κύηση. Ο ίδιος αριθμός κατέχει εξέχουσα θέση στην ελευσίνια παράδοση, αφού η Δήμητρα περιπλανήθηκε επί εννέα ημέρες αναζητώντας την Περσεφόνη, ενώ και τα Μεγάλα Μυστήρια διαρκούσαν εννέα ημέρες.

Στην πυθαγόρεια παράδοση, η εννεάδα θεωρείται αριθμός τελειώσεως και πληρότητας, καθώς ολοκληρώνει έναν κύκλο πριν από τη γέννηση ενός νέου. Έτσι, οι εννέα μήνες της ανθρώπινης κυήσεως, οι εννέα ημέρες της αναζητήσεως της Κόρης και οι εννέα ημέρες της μυσταγωγίας αντανακλούν έναν κοινό συμβολισμό. Όπως ο σπόρος κυοφορείται στα βάθη της γης μέχρι να αναδυθεί στο φως, έτσι και ο άνθρωπος καλείται να διανύσει μία περίοδο εσωτερικής κυήσεως και μεταμορφώσεως.

Η μύηση δεν ήταν απλώς μετάδοση γνώσεων, αλλά μία δεύτερη γέννηση. Ο μύστης, αφού αποθέσει τον παλαιό άνθρωπο, αναγεννάται σε μία νέα κατάσταση υπάρξεως. Όπως ο σπόρος πεθαίνει μέσα στη γη και αναδύεται ως νέος βλαστός, έτσι και ο άνθρωπος καλείται να γνωρίσει τη δική του εσωτερική αναγέννηση.

Στην Αθήνα και στους αγρούς της Αττικής, ο κύκλος αυτός αντανακλάται στις εορτές των Θεσμοφορίων, των Προηροσίων, των Χλοαίων, των Ανθείων, των Καλαμαίων και τέλος των Σκίρων. Το πρώτο και το τελευταίο της σειράς ήταν τα σημαντικότερα, διότι σηματοδοτούσαν την αρχή και την ολοκλήρωση του κύκλου των σιτηρών.

Τα Σκίρα ή Σκιροφόρια τελούνταν κατά τον μήνα Σκιροφοριώνα και συνδέονταν με το αλώνισμα της νέας σοδειάς. Αφού καθαρίζονταν τα αλώνια, άρχιζε το αλώνισμα και το λίχνισμα των καρπών, εργασίες που απαιτούσαν ηλιόλουστο ουρανό και σταθερούς ανέμους. Τα «σκίρα», πιθανώς οι λευκοί αλεσμένοι κόκκοι της νέας κριθής, έδωσαν το όνομά τους στην εορτή.

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των Σκίρων ήταν ότι συνέδεαν τη Δήμητρα και την Αθηνά, τις δύο μεγάλες θεές της γονιμότητας και της σοφίας, με τον αρχαίο ήρωα Ερεχθέα. Η πομπή ξεκινούσε από την Ακρόπολη προς το Σκίρον υπό τη σκιά του μεγάλου λευκού σκιάδιου, συνοδεία της ιέρειας της Αθηνάς, του ιερέως του Ποσειδώνος και του λεγόμενου ιερέως του Ήλιου.

Η αναφορά αυτή δεν φαίνεται να αφορά μία ανεξάρτητη ηλιακή λατρεία, αλλά τον Δία Ύπατο, του οποίου ο βωμός βρισκόταν πλησίον του ιερού του Ερεχθέως. Το επίθετο «Ύπατος» φανερώνει τον Ήλιο στην ανώτατη θέση του, ενώ το ποιητικό όνομα Υπερίων εκφράζει την ηλιακή πληρότητα του θερινού ουρανού.

Κατά την ίδια εποχή τελούνταν τα Πλυντήρια και τα Καλλυντήρια προς τιμήν της Αθηνάς. Όπως καθαρίζονταν τα ιερά αντικείμενα της θεάς, έτσι καθαρίζονταν και τα αλώνια, προετοιμάζοντας τη μετάβαση από τον θερισμό στη νέα ζωή.

Δεν είναι ίσως τυχαίο ότι η ολοκλήρωση αυτού του κύκλου συμπίπτει με το θερινό ηλιοστάσιο, όταν ο Ήλιος φανερώνεται στην πληρότητα της δύναμής του. Για την Ελληνική παράδοση, το φως δεν είναι απλώς φυσικό φαινόμενο, αλλά σύμβολο της αλήθειας, της γνώσεως και της παρουσίας του θείου. Ο ορατός ήλιος είναι εικόνα του αοράτου και νοητού Φωτός.

Όπως ο Ήλιος ωριμάζει τους καρπούς της γης, έτσι και το φως του Νου ωριμάζει τους καρπούς της ψυχής. Το αλώνισμα και ο διαχωρισμός του καρπού από το άχυρο συμβολίζουν τη διάκριση του ουσιώδους από το περιττό. Ο άνθρωπος καλείται να αποβάλει ό,τι είναι φθαρτό και να διατηρήσει τον αληθινό καρπό της υπάρξεώς του.

Για τον Πλάτωνα, το Αγαθό είναι εκείνο που παρέχει την αλήθεια στα νοούμενα, όπως ο ήλιος παρέχει το φως στα ορατά. Για τους νεοπλατωνικούς, και ιδιαίτερα για τον Πρόκλο και τον αυτοκράτορα Ιουλιανό, ο ορατός Ήλιος αποτελεί εικόνα του νοητού Ηλίου, του Απόλλωνος, της νοερής πηγής του φωτός, της αρμονίας και της ζωής.

Έτσι, η κορύφωση του φωτός κατά το θερινό ηλιοστάσιο αντανακλά την ολοκλήρωση της εσωτερικής πορείας του ανθρώπου. Το θέρος γίνεται όχι μόνο εποχή θερισμού, αλλά και καιρός φανερώσεως. Και όπως ο σπόρος αναδύεται από τα βάθη της γης για να αντικρίσει το φως, έτσι και ο άνθρωπος, αφού ολοκληρώσει τη μυστική κυοφορία της ψυχής, γεννάται εκ νέου σε μία ανώτερη κατάσταση υπάρξεως.

Ίσως γι’ αυτό οι μύστες της Ελευσίνας αντίκριζαν στο ταπεινό στάχυ όχι μόνο την υπόσχεση της τροφής, αλλά και το σύμβολο της αθανασίας. Διότι, όπως ο σπόρος επιστρέφει στη γη για να γεννηθεί πάλι, έτσι και η ψυχή, αφού διανύσει τον κύκλο της γενέσεως και της φθοράς, καλείται να ανέλθει προς το άδυτο και αείζωο Φως, εκεί όπου η ζωή, η σοφία και το θείο συνυπάρχουν σε αδιάσπαστη ενότητα.

Μυσταγωγία - Μυθαγωγία - Φυσιολατρία

Διαβάστε Περισσότερα...

Κυριακή 21 Ιουνίου: Θερινό Ηλιοστάσιο - Η μεγαλύτερη ημέρα του έτους

 

Το θερινό ηλιοστάσιο θα πραγματοποιηθεί, φέτος, την Κυριακή 21 Ιουνίου

Θα γιορταστεί σε ολόκληρο το βόρειο ημισφαίριο αυτή την εβδομάδα, σηματοδοτώντας την επίσημη έναρξη του αστρονομικού καλοκαιριού.

Φέτος, πέφτει την Κυριακή 21 Ιουνίου και συμβαίνει σε μία μοναδική στιγμή, όταν το ημισφαίριο έχει κλίση στο μέγιστο προς τον Ήλιο.

Ωστόσο, για όσους βρίσκονται στο βόρειο ημισφαίριο, αναγνωρίζεται γενικά ως η ημερομηνία του μεσοκαλοκαιριού με τη μεγαλύτερη διάρκεια φωτός της ημέρας και τη μικρότερη περίοδο σκοταδιού.

Το ηλιοστάσιο συμβαίνει πάντα στις 21 Ιουνίου;

Το ηλιοστάσιο δεν «πέφτει» πάντα στις 21 Ιουνίου. Ανάλογα με το έτος, μπορεί να συμβεί και στις 20 ή στις 22 Ιουνίου. Σε δίσεκτο έτος, γενικά πέφτει στις 20 Ιουνίου.

Αυτή η διακύμανση οφείλεται στο γεγονός ότι η Γη χρειάζεται σχεδόν έξι ώρες περισσότερο για να ολοκληρώσει την τροχιά της γύρω από τον Ήλιο σε σχέση με τη διάρκεια ενός πλήρους ημερολογιακού έτους.

Για να διατηρήσουμε το ημερολόγιο ευθυγραμμισμένο με την τροχιά της Γης, προσθέτουμε μια δίσεκτη ημέρα κάθε τέσσερα χρόνια για να αντισταθμίσουμε αυτή τη διαφορά.

Γιατί μεταβάλλεται η ποσότητα του ηλιακού φωτός;

Ο πλανήτης μας δεν περιστρέφεται γύρω από έναν απόλυτα κατακόρυφο άξονα - είναι κεκλιμένος.

Αυτή η κλίση προκαλεί μεταβολές στην ποσότητα του ηλιακού φωτός που φτάνει σε διαφορετικές περιοχές της Γης κατά τη διάρκεια του έτους, καθώς η Γη περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο.

Για το μισό έτος, το βόρειο ημισφαίριο της Γης είναι στραμμένο προς τον Ήλιο.

Κατά το θερινό ηλιοστάσιο, το βόρειο ημισφαίριο είναι στραμμένο όσο το δυνατόν πιο άμεσα προς τον Ήλιο και ο Ήλιος φαίνεται να βρίσκεται ακριβώς πάνω από τον Τροπικό του Καρκίνου.

Χωρίς αυτή την κλίση, θα εξακολουθούσαμε να έχουμε καιρικά φαινόμενα, αλλά όχι διακριτές εποχές, καθώς η διάρκεια της ημέρας θα παρέμενε σχεδόν σταθερή όλο τον χρόνο.

Η λέξη «ηλιοστάσιο» προέρχεται από τις λατινικές λέξεις sol (ήλιος) και sistere (σταματώ, μένω ακίνητος), αναφερόμενη στη φαινομενική παύση της κίνησης του Ήλιου στον ουρανό.

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ αστρονομικού και μετεωρολογικού καλοκαιριού;

Ενώ το θερινό ηλιοστάσιο σηματοδοτεί την έναρξη του αστρονομικού καλοκαιριού, από μετεωρολογική άποψη το καλοκαίρι ξεκίνησε αρκετές εβδομάδες νωρίτερα.

Οι μετεωρολόγοι ορίζουν το καλοκαίρι στο βόρειο ημισφαίριο ως την περίοδο από την 1η Ιουνίου έως τις 31 Αυγούστου.

Αυτό συμβαίνει επειδή και οι τέσσερις εποχές χωρίζονται σε συγκεκριμένες περιόδους των τριών μηνών, ώστε να είναι ευκολότερη η σύγκριση και η ανάλυση των εποχικών στατιστικών στοιχείων.

Με πληροφορίες από BBC

Διαβάστε Περισσότερα...

ΔΕΛΦΟΙ και ΡΟΔΟΣ: Το… Γκρίνουιτς της αρχαίας Ελλάδας

Αν ρωτήσουμε ποιο ήταν το «Greenwich» της αρχαίας Ελλάδας, πρέπει πρώτα να προσέξουμε τη λέξη. Το Γκρίνουιτς είναι νεότερη σύμβαση. Είναι ο μηδενικός μεσημβρινός από τον οποίο μετράμε σήμερα τα γεωγραφικά μήκη. Στην αρχαιότητα δεν υπήρχε ένας τέτοιος παγκόσμια αποδεκτός μεσημβρινός. Οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν ένα μοναδικό σημείο αναφοράς όπως το σημερινό Γκρίνουιτς. Είχαν όμως διάφορα κέντρα και άξονες, ανάλογα με το αν μιλούμε για μυθική γεωγραφία / γεωμυθολογια, επιστημονική χαρτογραφία ή μαθηματικές συντεταγμένες.

Στην παλαιότερη ελληνική σκέψη, το κέντρο δεν ήταν απαραίτητα γεωμετρικό. Ήταν ιερό και συμβολικό. Οι Δελφοί θεωρούνταν ο ομφαλός της γης, το κέντρο της ελληνικής ιερής γεωγραφίας. Αυτή όμως δεν είναι ακόμη η έννοια του «Γκρίνουιτς». Είναι περισσότερο θρησκευτικό και πολιτισμικό κέντρο, όχι σημείο από το οποίο μετριούνται μήκη και πλάτη, κέντρο του ελληνικού πολιτισμού.

Στην ελληνιστική επιστημονική γεωγραφία, το κέντρο της γεωγραφίας μετακινείται. Εκεί εμφανίζεται η Ρόδος ως ένα από τα σπουδαιότερα σημεία αναφοράς. Όχι επειδή οι αρχαίοι την ονόμασαν «μηδενικό μεσημβρινό», αλλά επειδή η Ρόδος βρέθηκε πάνω σε βασικούς γεωγραφικούς άξονες της οικουμένης. Η θέση της, ανάμεσα στο Αιγαίο, την Μικρά Ασία, την Ανατολική Μεσόγειο και την Αλεξάνδρεια, την έκανε εξαιρετικά σημαντική για αστρονομικές και γεωγραφικές παρατηρήσεις.

Ο Στράβων, στα Γεωγραφικά, διασώζει τη βασική ιδέα του Ερατοσθένη. Ο Ερατοσθένης, προσπαθώντας να κατασκευάσει χάρτη της οικουμένης, χάραξε μια κύρια γραμμή από τη δύση προς την ανατολή, παράλληλη προς τον ισημερινό. Η γραμμή αυτή άρχιζε από τις Ηράκλειες Στήλες και προχωρούσε προς την Ινδία. Το σημαντικό για εμάς είναι ότι περνούσε από τη Σικελία, τα νότια άκρα της Πελοποννήσου και της Αττικής, την Ρόδο και τον κόλπο της Ισσού Κιλικίας.

Το αρχαίο κείμενο λέει: «Ἐν δὲ τῶι τρίτωι τῶν γεωγραφικῶν καθιστάμενος τὸν τῆς οἰκουμένης πίνακα γραμμῆι τινι διαιρεῖ δίχα ἀπὸ δύσεως ἐπ᾽ ἀνατολὴν παραλλήλωι τῆι ἰσημερινῆι γραμμῆι, πέρατα δ᾽ αὐτῆς τίθησι πρὸς δύσει μὲν τὰς Ἡρακλείους στήλας, ἐπ᾽ ἀνατολῆι δὲ τὰ ἄκρα καὶ ἔσχατα ὄρη τῶν ἀφοριζόντων ὀρῶν τὴν πρὸς ἄρκτον τῆς Ἰνδικῆς πλευράν. γράφει δὲ τὴν γραμμὴν ἀπὸ στηλῶν διά τε τοῦ Σικελικοῦ πορθμοῦ καὶ τῶν μεσημβρινῶν ἄκρων τῆς τε Πελοποννήσου καὶ τῆς Ἀττικῆς μέχρι τῆς Ῥοδίας καὶ τοῦ Ἰσσικοῦ κόλπου».

Νεοελληνική απόδοση: «Στο τρίτο βιβλίο των Γεωγραφικών του, όταν ο Ερατοσθένης καταρτίζει τον χάρτη της οἰκουμένης, τη χωρίζει στα δύο με μια γραμμή από τη δύση προς την ανατολή, παράλληλη προς τον ισημερινό. Ως δυτικό άκρο της θέτει τις Ηράκλειες Στήλες και ως ανατολικό τα έσχατα βουνά που ορίζουν τη βόρεια πλευρά της Ινδικής. Χαράζει αυτή τη γραμμή από τις Στήλες, μέσα από τον Σικελικό πορθμό και τα νότια άκρα της Πελοποννήσου και της Αττικής, μέχρι τη Ρόδο και τον κόλπο της Ισσού».

Αυτό είναι ένα από τα βασικά χωρία που μας επιτρέπει να πούμε ότι η Ρόδος λειτούργησε σαν κεντρικός γεωγραφικός κόμβος. Όχι ως μηδενικός μεσημβρινός, αλλά ως σημείο πάνω στον κύριο παράλληλο της ελληνιστικής γεωγραφίας. Ο Στράβων αναφέρει και κάτι ακόμη σημαντικό: τον μεσημβρινό που περνά από τη Ρόδο και το Βυζάντιο. Το αρχαίο χωρίο είναι σύντομο αλλά χαρακτηριστικό: «εἰ γὰρ ὁ διὰ Ῥόδου καὶ Βυζαντίου μεσημβρινὸς ὀρθῶς εἴληπται…»

• Νεοελληνική απόδοση: «Αν πράγματι έχει ληφθεί σωστά ο μεσημβρινός που περνά από τη Ρόδο και το Βυζάντιο…»

Η φράση αυτή δείχνει ότι η Ρόδος δεν ήταν απλώς ένα νησί μέσα στον χάρτη. Ήταν σημείο γεωγραφικού υπολογισμού. Συνδεόταν με παράλληλους και μεσημβρινούς, δηλαδή με τη μαθηματική οργάνωση του χώρου.

Ο Στράβων δίνει επίσης την ιδέα μιας μεγάλης γραμμής που συνδέει την Αλεξάνδρεια με τη Ρόδο και από εκεί με τη Μικρά Ασία, την Τρωάδα, το Βυζάντιο και ακόμη βορειότερα. Το αρχαίο κείμενο λέει:

«πάλιν δ᾽ ἀπὸ τῆς Ἀλεξανδρείας ἐπ᾽ εὐθείας τῆι ῥύσει τοῦ Νείλου πάντες ὁμολογοῦσι τὸν ἐπὶ Ῥόδον πλοῦν κἀντεῦθεν δὲ τὸν τῆς Καρίας παράπλουν καὶ Ἰωνίας μέχρι τῆς Τρωιάδος καὶ Βυζαντίου καὶ Βορυσθένους»

• Νεοελληνική απόδοση: «Και πάλι, από την Αλεξάνδρεια, όλοι συμφωνούν ότι ο πλους προς τη Ρόδο βρίσκεται σε ευθεία με τη ροή του Νείλου· και από εκεί συνεχίζει η παράπλευση της Καρίας και της Ιωνίας μέχρι την Τρωάδα, το Βυζάντιο και τον Βορυσθένη [σ.σ.: του νυν ποταμού που λεγεται Δνείπερος]»

Εδώ φαίνεται καθαρά η Ρόδος ως κόμβος. Η Αλεξάνδρεια ήταν το μεγάλο επιστημονικό κέντρο. Η Ρόδος ήταν ένα γεωγραφικό σημείο αναφοράς μέσα στη Μεσόγειο. Η γραμμή Αλεξάνδρεια – Ρόδος – Μικρά Ασία – Βυζάντιο λειτουργούσε σαν σκελετός προσανατολισμού.

Πριν από τον Ερατοσθένη, σημαντικός είναι και ο Δικαίαρχος. Ο Δικαίαρχος από τη Μεσσήνη, μαθητής της αριστοτελικής παράδοσης, προσπάθησε να χαράξει μια βασική ευθεία γραμμή που χώριζε την οἰκουμένη σε βόρεια και νότια μέρη. Η σχετική πληροφορία σώζεται στον Αγαθήμερο, στο έργο Γεωγραφίας Ὑποτύπωσις: «Ο Δικαίαρχος δεν ορίζει τη γη με βάση τις θάλασσες, αλλά με μια ευθεία γραμμή από τις Ηράκλειες Στήλες, μέσω Σαρδηνίας, Σικελίας, Πελοποννήσου, Ιωνίας, Καρίας, Λυκίας, Παμφυλίας, Κιλικίας και Ταύρου, μέχρι το όρος Ίμαον[2]· και ονομάζει τις περιοχές άλλες βόρειες και άλλες νότιες».

Στον Πτολεμαίο, όμως, η απάντηση αλλάζει. Ο Κλαύδιος Πτολεμαίος, στη Γεωγραφικὴ Ὑφήγησιν, χρησιμοποιεί πλέον σύστημα συντεταγμένων. Εκεί το πρακτικό μηδέν των γεωγραφικών μηκών δεν είναι η Ρόδος. Είναι οι Μακάρων Νήσοι, στα δυτικά άκρα του τότε γνωστού κόσμου. Συνήθως ταυτίζονται με τις Κανάριες Νήσους ή με νησιωτικό σύμπλεγμα του ανατολικού Ατλαντικού, έξι νησιά σα χάντρες στη σειρά.

Στον Πτολεμαίο βρίσκουμε καθαρή αναφορά στον μεσημβρινό των Μακάρων Νήσων: «τὸ μὲν ἀπὸ τοῦ διὰ τῶν Μακάρων νήσων μεσημβρινοῦ ἕως τοῦ Ἱεροῦ ἀκρωτηρίου τῆς Ἱσπανίας διάστημα…»

• Νεοελληνική απόδοση: «Η απόσταση από τον μεσημβρινό που περνά από τις Μακάρων Νήσους έως το Ιερό Ακρωτήριο της Ισπανίας…»

Και λίγο πιο κάτω: «τοῦ δ᾽ ὅλου τῆς ἐγνωσμένης γῆς μήκους ἀπὸ τοῦ διὰ τῶν Μακάρων νήσων μεσημβρινοῦ μέχρι τῆς Σήρας[1]…»

• Νεοελληνική απόδοση: «Για όλο το μήκος της γνωστής γης, από τον μεσημβρινό που περνά από τις Μακάρων Νήσους μέχρι την Σήρα[1]…»

Εδώ έχουμε πια κάτι πολύ κοντά στην ιδέα του μηδενικού μεσημβρινού. Ο Πτολεμαίος χρησιμοποιεί έναν δυτικό μεσημβρινό, ώστε τα γεωγραφικά μήκη να μετρώνται προς την ανατολή. Δεν είναι η Ρόδος το μηδέν του συστήματος. Είναι οι Μακάρων Νήσοι. Όμως η Ρόδος εξακολουθεί να παίζει σημαντικό ρόλο, διότι ο ίδιος ο Πτολεμαίος χρησιμοποιεί την Ρόδο για υπολογισμούς αποστάσεων.

Το σχετικό χωρίο λέει: «Τὴν μὲν γὰρ ἀπὸ τῆς κατὰ Ἱεράπολιν τοῦ Εὐφράτου διαβάσεως … ἐνδέχεται περὶ τὸν διὰ τῆς Ῥοδίας πίπτειν παράλληλον.»

• Νεοελληνική απόδοση: «Η οδός από την διάβαση του Ευφράτη κοντά στην Ιεράπολη … μπορεί να θεωρηθεί ότι πέφτει περίπου πάνω στον παράλληλο που περνά από τη Ρόδο».

Και επίσης: «κατὰ τὸν διὰ τῆς Ῥοδίας παράλληλον…»

• Νεοελληνική απόδοση: «κατά τον παράλληλο που περνά από τη Ρόδο…»

Άρα η σωστή απάντηση δεν είναι μία απλή λέξη. Αν εννοούμε ιερό κέντρο της γης, τότε οι Δελφοί είχαν αυτόν τον συμβολικό ρόλο. Αν εννοούμε κεντρικό γεωγραφικό άξονα της ελληνιστικής επιστήμης, τότε η Ρόδος είναι η καλύτερη απάντηση. Αν εννοούμε πραγματική αρχή μέτρησης γεωγραφικών μηκών, δηλαδή κάτι πιο κοντά στο σημερινό Γκρίνουιτς, τότε στον Πτολεμαίο ο ρόλος αυτός ανήκει στις Μακάρων Νήσους.

Η πιο ακριβής διατύπωση είναι η εξής: Η αρχαία Ελλάδα δεν είχε ένα μοναδικό Γκρίνουιτς. Στην ιερή γεωγραφία, κέντρο ήταν οι Δελφοί. Στην ελληνιστική επιστημονική γεωγραφία, η Ρόδος λειτούργησε ως βασικός κόμβος παραλλήλων και μεσημβρινών. Στην πτολεμαϊκή χαρτογραφία, όμως, ο δυτικός μεσημβρινός των Μακάρων Νήσων ήταν το σημείο από όπου μπορούσαν να αρχίσουν οι μετρήσεις των γεωγραφικών μηκών. Όλος ο κόσμος ήταν στην Ανατολή.

Έτσι, αν θέλουμε να μιλήσουμε απλά, μπορούμε να πούμε:

• Η Ρόδος ήταν το “επιστημονικό Γκρίνουιτς” της ελληνιστικής γεωγραφίας.
• Οι Μακάρων Νήσοι ήταν το πτολεμαϊκό μηδέν των γεωγραφικών μηκών, και
• οι Δελφοί ήταν το ιερό κέντρο της ελληνικής θρησκείας.

Τεκμηρίωση χωρίων: Το βασικό χωρίο του Στράβωνα για τη γραμμή του Ερατοσθένη από τις Ηράκλειες Στήλες έως την Ρόδο και τον κόλπο της Ισσού βρίσκεται στα Γεωγραφικά Β΄ 1.1. Το χωρίο για τον «μεσημβρινό διὰ Ῥόδου καὶ Βυζαντίου» βρίσκεται στα Γεωγραφικά Β΄ 1.10. Η γραμμή Αλεξάνδρεια–Ρόδος–Καρία–Ιωνία–Τρωάδα–Βυζάντιο–Βορυσθένης σώζεται στα Γεωγραφικά Β΄, στο σημείο όπου ο Στράβων συνοψίζει γεωγραφικές αποστάσεις και ευθυγραμμίσεις. Για τον Δικαίαρχο, η πληροφορία σώζεται στον Αγαθήμερο, Γεωγραφίας Ὑποτύπωσις 1.5. Στον Πτολεμαίο, η αναφορά στον μεσημβρινό των Μακάρων Νήσων και στο συνολικό μήκος της γνωστής γης από αυτόν μέχρι την Σήρα[1] βρίσκεται στη Γεωγραφικὴ Ὑφήγησιν Α΄ 12. Η ίδια παράδοση φαίνεται και στους πτολεμαϊκούς καταλόγους, όπου οι Μακάρων Νήσοι εμφανίζονται ως δυτικό σύνολο νησιών με συντεταγμένες.

ΠΗΓΗ: Δημ. Νικολόπουλος, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 18.6.2026.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Γ. Λεκάκη:

[1] Με το όνομα Σήρα, αναφέρεται η γνωστή νήσος Θήρα των Κυκλάδων. Αλλά και αρχαία πόλη στην έκταση της νυν βόρειας Κίνας / Ινδίας, ή της Κεντρικής Ασίας / Άπω Ανατολής, που δεν είναι ακριβώς ταυτισμένη. Σε αυτήν ζούσαν λαοί που συνδέονταν με την παραγωγή μεταξιού (αρχαία ελληνικά θήρ / σήρ > λατ. seres, sericum = μετάξι > αγγλ. silk, γαλλ. serge, soie, κλπ.), οι Σῆρες, λαός που γνώριζαν οι αρχαίοι Έλληνες ως «οι άνθρωποι του μεταξιού». – ΠΗΓΗ: Κλ. Πτολεμαίος “Γεωγραφικὴ Ὑφήγησις”, Α΄12.

[2] Το αρχαίο Ίμαον Όρος είναι η οροσειρά που σήμερα καλείται παραφρασμένα Ιμαλάια! Άλλοι λένε πως είναι το Παμίρ και άλλοι το Τιεν Σαν.

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Τα ερωτικά Λευκάτια, μια αρχαία εορτή στην Λευκάδα και στο Άκτιο, υπέρ του Απόλλωνος

  Του Γιώργου Λεκάκη

Τα Λευκάτια ήταν αρχαία πανελλήνια ετήσια εορτή σε συνδυασμό με αθλητικούς αγώνες που γίνονταν στην Λευκάδα, προς τιμήν του Λευκατίου Απόλλωνος… Αυτή η έκφανση του Απόλλωνα (του Κυρίου του Λευκού Βράχου) ελατρεύετο στο Άκτιον και στην Λευκάδα. Ο Απόλλων του Ακτίου ονομαζόταν και Ακτιακός.

Ο Απολλων ονομάσθηκε Λευκάτας[1] / Λευκάτιος (και στα ρωμαϊκά χρόνια Λευκάδιος), από το ακρωτήρι Λευκάτας, το νοτιώτερο της Λευκάδος, στον 38ο παράλληλο [38.560808915436084, 20.54100740893315] οποίο υπήρχε περίφημος ναός του. Ο ναός αυτός, στο επικινδυνωδέστατο για τους ναυτιλλομένους ακρωτήρι, είχε και χρήση φάρου [38.5637835123446, 20.542446123538333] – όπως και σήμερα. Άλλωστε ο δίαυλος Λευκάδος – Ιθάκης είχε μεγάλη κίνηση, από την ομηρική ακόμη εποχή, και ακόμη πιο πριν… Απεχει από την Κεφαλονιά 10 χλμ. και από τις Αφάλες της Ιθάκης 12 χλμ. ενώ είχε οπτική επαφή με το ανάκτορο του Οδυσσέως στην Ιθάκη!

Στον εσωτερικό κόλπο της Λευκάδος, το μικρονήσι Σιδηρά.

• Ο Λεύκος ήταν ένας Ζακυνθινός, εταίρος του Οδυσσέως, που σκοτώθηκε στην μάχη από τον Άντιφο. Απ’ αυτόν ονομάσθηκε Λευκάς Πέτρα (> Λευκάτας, σκόπελος της Λευκάτης) το προς Ιθάκη ακρωτήρι της Λευκάδος.

Ο Λευκάτιος Απόλλων εικονίζεται σε νόμισμα της Νικοπόλεως, εποχής Τραϊανού. Βαστά στο αριστερό του χέρι τόξο, ενώ το δεξί είναι τεντωμένο και βαστά πυρσό.

Στο ακρωτήρι Λευκάτας λατρευόταν ο Απόλλων και ως Άκτιος.

Οι εορτές και οι αθλητικοί αγώνες

Οι εορτές και οι αγώνες υπέρ του Λευκάτα Απόλλωνα είχαν συμμετοχή από πολλά μέρη της Ελλάδος. Θυσίαζαν βόδι, το κουφάρι του οποίου κατέτρωγαν οι μύγες, οι οποίες χόρταιναν κι έφευγαν, απαλλάσσοντας τον χώρο και τους πανηγυριστάς από την ενοχλητική παρουσία τους… Άρα οι γιορτές γίνονταν κατά πάσα πιθανότητα, το θέρος.[2]

Οι αθλητικοί αγώνες υπέρ του Λευκάτα είχαν μεγαλύτερη συμμετοχή και φήμη από την εορτή. Αυτό συμπεραίνεται από την πληθώρα στλεγγίδων που βρέθηκαν στον χώρο. Και τις σχετικές επιγραφές.[3]

Ο Απόλλων ως προστάτης ναυτικών

Ο Απόλλων δεν είναι σπάνιο που αναφέρεται ως προστάτης ναυτικών. Τέτοια λατρεία του απαντάται το πρώτον στην μινωική Κρήτη, όπου λατρεύεται ως Δελφίνιος Απόλλων. Είναι αυτός που μεταμορφώθηκε σε δελφίνι για να οδηγήσει τους Κρήτες της νότιας κρητικής πόλης του Τάραντος προς τον Κορινθιακό κόλπο, και να τους υποδείξει πού θέλει να ιδρύσουν ιερό του, όπου και έγινε το περίφημο Μαντείο των Δελφών.

Απ’ τους Κρήτες η λατρεία του μεταλαμπαδεύθηκε στην Αίγινα κι απ’ εκεί στην Κόρινθο. Μινωίτες και Κορίνθιοι, στους πλόες τους προς Κέρκυρα, και ακόμη βορειότερα, εκτίμησαν το ακρωτήρι αυτό της Λευκάδος. Οι δε Κορίνθιοι που τον 7ο αι. π.Χ. κατέκτησαν την Λευκάδα ενίσχυσαν την λατρεία του Απόλλωνος ως προστάτη των ναυτικών. Και πράγματι, στον χώρο του ιερού ευρέθησαν στατήρες του 6ου αι. π.Χ. με σύμβολα τον Πήγασο και τετραγωνίδια, που «μαρτυρούν» τους Κορινθίους.

Στο φημισμένο αυτό ιερό του θεού οι ναυτικοί σταματούσαν και έκαμαν θυσίες ζώων, για να ’ναι καλοτάξειδοι οι ναυτικοί και με ήλιο – επίσης έκφανση του Απόλλωνα – οι πλόες τους…

Ο Απόλλων που θεράπευε τον έρωτα

Ο θεός Απόλλων ήταν και καθάρσια θεότητα, ιατρός ψυχής και σώματος. Έτσι θεωρείται ότι «καθάριζε» και τον έρωτα. Θεωρείται ο εμπνευστής του πηδήματος από βράχο, για να γλυτώσει κάποιος ερωτοκτυπημένος από το βασανιστικό πάθος! Εάν εσώζετο, αυτό σήμαινε πως ο έρωτάς του θα ευοδώσει, θα ολοκληρωθεί! Αυτό ήταν, έλεγαν, «το άλμα του έρωτος», το πήδημα του έρωτα…

• Πρώτος πήδηξε από τον βράχο ο γενάρχης των Κεφαλήνων, Κέφαλος, για να απαλλαγεί από τον έρωτα που αισθανόταν για τον Πτερέλα, τον γιο του φίλου του και συμπολεμιστή, Δηιονέα. Ο Κέφαλος θεωρούσε ντροπή τον έρωτα που τον βρήκε, γι’ αυτό και αυτοκτόνησε.
• Κατ’ άλλους, πρώτος πήδηξε από τον Λευκάτα στην θάλασσα ο Φόβος[4], από την Φώκαια. Η παράδοση αυτή, ίσως είναι διδακτική, θέλοντας να πει πως για να νοιώσει κανείς τον αληθινό και θεϊκό έρωτα, πρέπει να απαλλαγεί από τον φόβο…
• Όταν η Αφροδίτη έκλαιγε απαρηγόρητη για τον θάνατο του αγαπημένου της Άδωνι, ο Απόλλων την συμβούλεψε να πηδήξει από τον βραχο του, τον Λευκάτα. Κατ’ άλλην παράδοση, ο ίδιος ο θεός την οδήγησε έως τον βράχο του…

• Την Αφροδίτη μιμήθηκε από τον Λευκάτα και η ποιήτρια Σαπφώ η Ερεσία, η 10η Μούσα, που θρηνούσε για τον απορριπτικό έρωτα ενός νέου ναύτη, του Φάωνα του Μυτιληναίου![5] Έκτοτε το ακρωτήρι ελέγετο και Σαπφούς Άλμα!

Το ερωτικό καθάρσιο έθιμο από τον Λευκάτα τήρησαν και άλλοι επώνυμοι:

• Η βασίλισα της Καρίας, Αρτεμισία.
• Ο Βουλαγόρας από την Φαναγόρεια[6].
• Η Ροδόπη από την Αμισό[7].
• Ο Νηρεύς ο Καταναίος[8].

Επίσης, ποιητές και λογοτέχνες, όπως:

• ο κωμικός ποιητής Νικόστρατος (του Αριστοφάνους) και
• ο ιαμβογράφος Χαρίνος.
• Η Καλύκη, που ερωτεύθηκε τον νεανίσκο Εύαθλο.[9]
• Οι Ηπειρώτες Ιππομέδων, από την Επίδαμνο, και Μάκης από το Βουθρωτό. Μάλιστα ο Μάκης, πρέπει να ήταν ένας πολύ ερωτίλος αρχαίος νέος, τόσο που τον έλεγαν και «Λευκοπέτρα»! Γιατί τετράκις επλήγη από έρωτα, έως ότου πήγε και… στρογγυλοκάθησε στην λευκή πέτρα της Λευκάδος, για να του φύγει η ερωτική διάθεσις, όπως κι εγινε…

Γι’ αυτό και το ακρωτήριο Λευκάτας της Λευκάδος απεκλήθη το πιο ερωτικό άκρον της ελληνικής γης!

Βλέπουμε λοιπόν, πως προσέτρεχαν για το έθιμο άνθρωποι από όλες τις γωνιές της αρχαίας Ελλάδος! Αυτό, λοιπόν, το εκούσιο πήδημα από τον βραχο Λευκάτα έμεινε παροιμιώδες στην αρχαιότητα, να εκφράζει κάθε υψηλόβαθμο ερωτικό πάθος, αλλά και την ερωτική απελπισία. Κάποτε κάποιος πήγε να ρίξει τον εαυτό του από τον Λευκάτα. Αλλά όταν είδε το ύψος, υπέστρεψε και είπε: «Ουκ ώμαν ταν ευχάν, άλλας μείζονος ευχάς δείσθαι» / «Δεν νόμιζα ότι αυτή η ευχή ήταν αρκετή, αλλά ότι χρειαζόμουν μεγαλύτερες ευχές» ή «Δεν θεωρούσα ότι αρκούσε αυτή η ευχή· χρειαζόμουν κάτι σπουδαιότερο» (δωρική διάλεκτος).6

Ο Απόλλων που χάριζε την θανατική ποινή

Ο θεός Απόλλων είχε και καθάρσιες ιδιότητες. Γι’ αυτό και κατακρήμνιζαν από τον λευκαδίτικο ναό του όσους έκριναν ενόχους. Εκτελείτο στον βράχο αυτόν δηλ. μια θανατική ποινή. Οι ιερείς του Λευκάτα αναλάμβαναν να την εκτελέσουν. Αλλά και πάλι, και παρά την δικαστική απόφαση, ο καταδικασμένος σε θάνατο είχε την ευκαιρία να γλυτώσει: Αναφέρεται ότι έδεναν γύρω από το σώμα του πτερά και πούπουλα ή και πουλιά, για να τύχει μιας ευτυχούς προσθαλάσσωσης. Ενώ κάτω από τα βράχια, στην θάλασσα, τον περίμεναν βάρκες να του προσφέρουν τις «πρώτες βοήθειες». Εάν ο κατάδικος γλύτωνε, τότε του χαριζόταν η ζωή, αλλά έπρεπε να εγκαταλείψει τον τόπο, ως εναγής (καταραμένος). Αυτό επ’ ουδενί μπορεί να χαρακτηρισθεί ανθρωποθυσία. Είναι μια καθαρά νομική διαδικασία και καταδίκη, και μάλιστα με δυνατότητα ανατροπής και μη εκτελέσεώς της, από καθαρή τύχη ή ικανότητα του καταδικασμένου!

Ο Λευκάτας σήμερα

Σήμερα στο ακρωτήριο Λευκάτας υπάρχουν λίγα αρχαία λείψανα αυτού του περίφημου ναού του Απόλλωνος – αρχαιολογικός χώρος ΥΠΠΟΤ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ/Α1/Φ43/44725/2230/6.6.2012. Σώζεται ο βωμός. Εντυπωσιακοί οι κάτασπροι γκρεμοί του βράχου (υψους 70 μ.)! Αργότερα το είπαν και Κάβο Δουκάτο ή ακρωτήρι Νιρά ή Κάβος της Κυράς (Σαπφούς). 

• Επισκεφθείτε και το ιδιαίτερο ναΐδριο του Αγίου Κήρυκου στο Αθάνι (αρχαία Φάρα[10]) – παραπάνω φωτ. – [38.66277239900795, 20.566741792463407]. Η αρχική μονή ιδρύθηκε επί οθωμανοκρατίας (1479 – 1684). Ανοικοδομήθηκε και επεκτάθηκε το 1725. Στην οικοδομική αυτή φάση ανήκει η ημικυκλική λιθόκτιστη επενδεδυμένη με επίχρισμα αψίδα του ναού, καθώς και η κυλινδρική δεξαμενή στα ΒΔ. του. Η τελευταία μεγάλη καταστροφή του ναού έγινε το 1914 από μεγάλο σεισμό. Η περιουσία του μοιράστηκε με τις απαλλοτριώσεις το 1929. Έκτοτε παρέμεινε εγκαταλελειμένο, μέχρι το 1974, όταν ο εφημέριος του χωριού Γεράσιμος Αρβανίτης το ξαναέκτισε με την σημερινή του μορφή. Ερείπια της παλαιάς μονής σώζονται ακόμα γύρω από τον ναό. – ΠΗΓΗ: Αρχαιολογικο Κτηματολογιο.

Για να φθάσει κανείς οδικώς έως αυτό, θα πρέπει να συνεχίσει από το Πόρτο Κατσίκι έναν χωματόδρομο, εν μέσω πευκώνων, ελαιώνων και αμπελώνων. Στάση να δείτε την απόκοσμη Κόκκινη Έρημο… Στην θέση Νηρά λοιπόν, υπάρχουν δύο ρηχές λεκάνες με αποθέσεις ερυθρογής / πόλγες, από τις οποίες έχουν περισυλλεχθεί λίθινα εργαλεία από πυριτόλιθο της μέσης παλαιολιθικής περιόδου – αρχαιολογικός χώρος ΥΠΠΟΤ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ/Α1/Φ43/44725/2230/6.6.2012!

… τον στενό βράχο, ο οποίος κρατά το ακρωτήρι δεμένο με το νησαίο σώμα της Λευκάδος, και να καταλήξει στο προαύλιο του φάρου. Ο φάρος εκτίσθη επί του αρχαίου ναού! Το ακρωτήρι είναι μια προβολή μήκους 4,5 μιλίων.

Κοντά στην ίδια θέση, που λατρευόταν ο αρχαίος προστάτης των ναυτικών, καπηλεύθηκε την αίγλη του ο χριστιανός προστάτης των ναυτικών, άγιος Νικόλαος, και κτίσθηκε η εκκλησιά του Αγιου Νικολάου Νηρά [38.587421224013, 20.55700929872382]. Κτίσθηκε το 1087, περίπου, όταν πέρασαν οι Σταυροφόροι μεταφέροντας το λείψανο του Αγίου Νικολάου από τα Μύρα Λυκίας Μικράς Ασίας προς το Βάριον / Μπάρι Απουλίας της Μεγάλης Ελλάδος / Κάτω Ιταλίας. Ανακαινίστηκε τον 16ο – 17ο αιώνα. Από τις εικόνες του ξυλόγλυπτου τέμπλου του, 13 είναι έργα του αγιογράφου Α. Μπέτζου (1799). Η δεσποτική εικόνα του Αγίου Νικολάου είναι έργο του Δ. Φώσκαρη (1699) – θεωρείται η πιο παλαιά ενυπόγραφη και χρονολογημένη φορητή εικόνα της Λευκάδος. Η μονή, την δεκαετία του 1920, χρησιμοποιήθηκε ως τόπος απομόνωσης όσων είχαν προσβληθεί από ευλογιά και τόπος εξορίας κληρικών. Διόλου απίθανο, το επίθετο Νηράς να το επήρε ο χριστιανός άγιος της θάλασσας από αρχαίο ελληνικό ναό της θαλάσσιας θεότητας του Νηρέως, τον οποίο και καταπλάκωσε…

Τουριστικό-ιστορικό αξιοθέατό του, το μοναδικό παλαιό λίθνο μελισσοκομείο – σώζονται μελισσοθυρίδες του 17ου αι. μ.Χ. [38.58816011144844, 20.557699617370293].

Απεικονίσεις πέτρινων κυψελών ίσως εμφανίζονται ήδη σε μυκηναϊκά έργα τέχνης (1400 π.Χ.). Στην Ελλάδα πετρινες κυψελες υπάρχουν:

• στα Επτάνησα – Κύθηρα (λαξευμένες από πορώδη πέτρα – λέγονται «γούρνες»), αλλά και κυψέλες κτισμένες από πέτρινες πλάκες. – Παξοί, Κέρκυρα, Κεφαλονιά.
• στις Κυκλάδες: Άνδρο (πέτρινες ή λαξευμένες σε βράχους) – Τήνο, Σύρο, Πάρο, Αντίπαρο, Κέα, Κύθνο (οριζόντιες κυψέλες από σχιστόλιθο ή μάρμαρο).
• Στο Αιγαίο: Χίος, Φούρνοι.
• στην Κρήτη (λαξευμένες απ΄ευθείας σε φυσικό βράχο)
• στην Καρδαμύλη Μεσσηνίας (παρόμοιες με των Κυθήρων) και
• στο εξωτερικό, στα Νησιά της Δαλματίας (όπως το Brač, από τον 18ο αιώνα και ορεινές περιοχές της Σαουδικής Αραβίας.

ΠΗΓΗ: άρθρο του Γ. Λεκάκη στην στήλη του “ΓΙΟΡΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ”, περ. “Νέα Σκέψη”, τ. Ιαν.-Μάρτ 2013. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.4.2013.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Αθην. ιδ΄,11 ή 619d-e. Αιλ. «Περί Φύσεως Ζώων», 11,8. Αποστολ. παροιμιογράφος. Πτολ. Ηφαιστίων ή Χέννος «Καινή Ιστορία», ζ, εκδ. A. Westerman. Οβ. «Her.», 15,165-166. Πλούτ. «Πομπ.», 20,6. Και «Γυν. αρεταί»,255α. Και «Λακ. Αποφθέγματα». Στρ. (Ι,452). Φώτιος λεξικ.
• Λεκάκης Γ. «Τάματα και αναθήματα», εκδ. «Γεωργιάδης». Του ιδίου «Αρχαίες Γιορτές και Πανηγύρια των Ελλήνων» (υπό έκδοσιν).
• Oberhummer E. «Ακαρνανία».
• Ροντογιάννης Π. Γ. «Ιστ. της νήσου Λευκάδος», εκδ. Λευκαδ. Μελετών, Αθήναι, 1980.
• Head-Σβορώνος «Ιστ. των νομισμάτων».
• Καιρατος.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Η κατάληξις -άτας > -άτης είναι συνηθέστατη στους Δωριείς: βλ. σχ. Απόλλων Μαλεάτας (στην Επίδαυρο) και Αργελάτας (στην Μεσσήνη) και Αγυιάτας (στην Θεσσαλία), Ζευς Ιθωμάτας (στην Μεσσήνη) και Θενάτας (στην Αμνισό Κρήτης), Ηρακλής Εριδανάτας (στον Τάραντα), κλπ.

[2] Οι γιορτές προς τιμήν του Δελφινίου Απόλλωνος στην Αίγινα και στα παράλια του Αιγαίου γίνονταν τον μήνα Μουνιχιώνα.

[3] CIG. 4472 Inscr. V. Λαοδίκεια.

[4] Δίδυμος αδελφός του Βλέψιου. Από το γένος των Κοδρινών. Όταν φεύγει ο φόβος, μένει ο Βλέψιος, και μπορεί κανείς να έχει «βλέψεις» στον έρωτα…

[5] Εάν η Λεσβία Σαπφώ ήταν ομοφυλόφιλη, όπως λεν – και κακώς χαρακτηρίζουν εξ αυτής «λεσβίες» τις ομοφυλόφιλες γυναίκες – δεν θα αυτοκτονούσε για έναν άνδρα!

[6] Η Φαναγορία / Φαναγόρεια / Φαιναγόρη / Φαναγόρα, ήταν αρχαία ελληνική αποικία της πόλεως Τέως Λυδίας, η οποία ιδρύθηκε από τον Φαναγορα, τον 6ο αιώνα π.Χ. Πόλη της Ασιατικής Σαρματίας, επί του Κιμμερίου Βοσπόρου, απέναντι του επίσης αρχαίου ελληνικού Παντικαπαίου, αποικία της Μιλήτου Ιωνίας, που ίδρυσαν μινωίτες Κρήτες.

[7] Παραθαλασσία πόλη της επαρχίας του Πόντου, αποικία Αθηναίων, η νυν Σαμψούς.

[8] Πόλη επί των ανατολικών παραλίων της Σικελίας, στης Αίτνης τους πρόποδας, ιδρυθείσα το 730 π.Χ. υπό Ναξιωτών και Χαλκιδέων.

[9] Γι’ αυτό οι αρχαίοι της είχαν αφιερώσει και μια ωδή, ποίημα του Στησιχόρου!

[10] Συνηθέατατο όνομα στην ελληνική τοπιογραφία:

• Φᾶρα Λευκάδος, κοντά στην Βασιλική.
• Φαραί Αχαΐας (μία από τις 12 πόλεις της Αχαϊκής Συμπολιτείας κοντά στον ποταμό Πείρο – στο νυν χωριό Φαρρές / Φαρές Αχαΐας),
• Φαραί Μεσσηνίας (στην σημερινή Καλαμάτα, στον ποταμό Νέδοντα, ο Όμηρος την αναφέρει ως μία από τις πόλεις που υποσχέθηκε ο Αγαμέμνονας στον Αχιλλέα!)
• Φάρις / Φαραί Λακωνίας (στην λακωνική πεδιάδα, στον δρόμο από τις Αμύκλες προς την θάλασσα, κοντά στην νυν Σκάλα / Σκούρα Λακωνίας – Ομ. Ιλιάς).
• Φάρα Λέσβου.
• Σχετικά επίσης τα τοπωνυμια Φαρασα Καππαδοκία, Φερες Θεσσαλίας / Εβρου, Φάρος, κ.ά. όπως και σχετικά τοπωνύμια στην αλλοδαπή (Αφγανισταν, Φαρόαι, κλπ.).

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...