Στα ελληνικά, υπάρχει ειδική λέξη για την φωνή κάθε ζώου!

  Του Γιώργου Λεκάκη

Στα ελληνικά, γλώσσα στην οποία δεν υπάρχουν συνώνυμα, υπάρχει ειδική λέξη για την φωνή κάθε ζώου!

Η λέξις φωνή είναι ομόρριζος με το ρήμα φάω και το φάος / φως. Πόση επιστημονική αλήθεια, αφού και τα δυο είναι συχνότητες! Φωνή είναι κυρίως ὁ ἦχος ὁ διὰ τοῦ λάρυγγος παραγόμενος, φωνὴ εἴτε τῶν ἀνθρώπων, εἴτε ἄλλου τινὸς ζῴου ἔχοντος πνεύμονας καὶ λάρυγγα “ἡ φωνὴ ψόφος τίς ἐστιν ἐμψύχου“, Ἀριστ. περὶ Ψυχ. 2.8,14, πρβλ. 18, περὶ τὰ Ζῷα Ἱστ. 4.9,1, περὶ Ζῴων Μορ. 3.3,5). > λατ. vox, αγγλ. voice, ισπ. vocales, voz, κλπ.

Έτσι, λ.χ.:

• Αίγα: Των αιγών η φωνή λέγεται μήκη: Μηκάδας, ἤτοι μηκωμένας ἀπὸ τῆς φωνῆς· μήκη γὰρ λέγεται ἡ τῶν αἰγῶν φωνή· ἢ ἀπὸ τοῦ ἐπὶ τὰ μήκη κίειν, ὁ ἔστι πορεύεσθαι – επειδή η αίγα κινείται πολύ, πάει πολύ μακριά και ακούγεται η φωνή της από τα μήκη… – Ετυμ. Γουδ.
• Βους: Των βοών η φωνή λέγεται μυκηθμός: Μυκηθμὸς, ἡ τῶν βοῶν φωνή.
• Ίππος: Του ίππου η φωνή λέγεται μιμιχμός και χραιματισμός: μιμιχμός· τοῦ ἵππου φωνή. Και χραιματίσαι· κρᾶξαι ὡς ἵππος, χραιματισμός· ἡ τῶν ἵππων φωνή. Και νυν χλιμίντρισμα < χραιματισμός.
• Κύνες: Των κυνών η φωνή λέγεται κνύζα και υλακή και ωρυγή: κνύζα· [κνυζηθμός S, ἀπὸ τοῦ κνυζᾶσθαι· ἐπὶ τῶν κυνῶν. καὶ] ἡ κόνυζα κατὰ συγκοπήν κνύζεσθαι· μοχθεῖν. κλαίειν. ἀφανίζεσθαι > κνυζηθμός· ἰδίωμα ἤχου φωνῆς (π 163), καὶ κλαυθμός > κνυζόν· ἀέρα ἐπινέφελον καὶ πνευματώδη (r) rp > κνυζοί· οἱ τὰ ὄμματα πονοῦντες (r) > κνυζούμενον· στένοντα. [ἢ φωνὴ κυνῶν [ἢ] κνυζηθμὸς γοερὸν φθεγγομένων] – Ησύχ. Και κνυζηθμός: Κλαυθμὸς, ἄσημος φωνὴ ἐπὶ τῶν κυνῶν. ᾿Απὸ τοῦ κνυζῶ κνυζήσω. Τὸ δὲ κνυζῶ, ἔστι πρώτης καὶ δευτέρας συζυγίας· ἔστι καὶ τρίτης, ὡς τὸ «Κνυζώσω δέ τοι ὄσσε». – Μ. Ετυμ. Και ῾Υλακὴ, κυρίως ἡ φωνὴ τῶν κυνῶν. Και ὠρυγή· φωνή. θόρυβος. κυρίως δὲ ἡ τῶν κυνῶν φωνή > ὠρύεσθαι· κλαίειν. τάττεται δὲ ἐπὶ τῶν κυνῶν > ὠρύεται· ὑλακτεῖ > ὤρυξαν· ἔσκαψαν > ὠρυόμενος· βρυχόμενος, ὑλακτῶν ὠρυομένων· κραζόντων. κυρίως δὲ ἐπὶ λιμῷ κλαιόντων λύκων, ἢ λεόντων, ἢ κυνῶν. Νυν γαύγισμα, γαύλισμα, αλύχτημα.
• Λέων, βριμάζων: τῇ τοῦ λέοντος χρώμενος φωνῇ.
• Όνος: Των όνων η φωνή λέγεται όγκασμα: Βρωμᾶσθαι: τὸ ὀγκᾶσθαι πεινῶντα ὄνον. καὶ Βρῶμα, ἡ φωνή. καὶ Βρωματίζω· αἰτιατικῇ.
• Όρνεα, όρνιθες, γερανοί: Των ορνέων η φωνή λέγεται κλαγγή: κλαγγή· φωνή, ἠχή (Α 49), βοή. ἢ κλαγγὴ ὀρνέων (Γ 3) ASvg > κλαγγηδόν· μετὰ κραυγῆς (Β 463) Ab > κλαγγεῖν· κλάγξαι, φθέγξασθαι > κλάγξαντος (> κλάξον)· κράξαντος (Κ 276) A (b) – Ησύχ. Και Κλαγγῇ τ’ ἐνοπῇ τ’ ἴσαν ὄρνιθες ὣς, ἐπιρρήματα εἰσὶ ποιότητος. Γίνεται δὲ τὸ κλαγγῇ ἐκ τοῦ κλάζω· πεποίηται δὲ ἡ φωνὴ ἐπὶ τῆς προσκρούσεως τῶν βελῶν. Κλαγγὴ δὲ ἡ βοὴ τῶν γεράνων. Ομ.᾿Ιλιάδος γ′, «᾿Ηΰτέ περ κλαγγὴ γεράνων πέλει».
• Πρόβατο: Του προβάτου η φωνή λέγεται βληχή / γλιχή: βηνῶσα· ἡ φωνὴ τῶν προβάτων. Και βληχή· φωνὴ προβάτων (μ 266) vgPp > βληχᾶται· φωνεῖ > βλήχημα· μωρός. προβατώδης > βληχήματα· βοαὶ προβατώδεις AS > βληχήσασθαι· ὡς πρόβατα βοῆσαι – Ησύχ. Και βληχῶ, ὅ ἐστι ποιὰ φωνὴ τῶν προβάτων· καὶ τὸ ἠχῶ, ἐξ οὗ ἤχησαν· ἐν δὲ τοῖς βαρυτόνοις τὸ γλίχω. – Μ. Ετυμ. Και Βλήχω· τὸ βοῶ. βληχῶ δὲ ποιὰ[1] φωνὴ τῶν προβάτων, ἐξ οὗ καὶ βληχώμενος καὶ βλήχων καὶ βληχώνη. – Ετυμ. Γουδ. Νυν βέλασμα, η χαρακτηριστική φωνή των προβάτων και των γιδιών.
• Ταύρος: Του ταύρου η φωνή λέγεται ταυρείη / ταυρεία: Ταυρείη φωνή: τοῦ ταύρου. μυκώμαι, βρυχώμαι.
• Χελιδόνι: Του χελιδονιού η φωνή λέγεται χελιδόνιον μέλος: Χελιδόνιον μέλος: τῆς χελιδόνος. ἔστι δὲ αὐτῆς ἡ φωνὴ οὐ θρῆνος, ἀλλ’ ᾆσμα ἐνδοτικὸν καὶ κελευστικὸν πρὸς ἔργα.
• Χοίρος: Του χοίρου η φωνή λέγεται γρύλλη και ερπυσμός: γρυλίων· ὁ χοῖρος > γρυλίζοντα· γρύζοντα > γρυλίζειν· γογγύζειν > γρύλλη· ὑῶν φωνή > γρύλλος· χοῖρος AS. Και ἑρπυσμός· ἡ φωνὴ τῶν χοίρων n.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Λεξικο παραδοσεων”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.4.1999.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Ποιά, λέγεται η πεποιημένη φωνή.

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Οι Σουμέριοι χρησιμοποιούσαν ήδη πριν από 4.000 χρόνια «τεχνολογικές συνταγές» υψηλής ακρίβειας, παρόμοιες με τη σύγχρονη άσφαλτο, για την κατασκευή υλικών

 

Λεπτομέρεια του κτιρίου Α στην περιοχή 1, με το δωμάτιο 23 να έχει αναγνωριστεί ως εργαστήριο ασφάλτου. [Credit: V. Caruso et al. 2026 / Romano και D'Agostino, 2019]

Μια ομάδα ερευνητών ανακάλυψε ότι οι αρχαίοι τεχνίτες της Μεσοποταμίας εφάρμοζαν αρχές μηχανικής υλικών που ήταν εξαιρετικά παρόμοιες με αυτές που χρησιμοποιούνται σήμερα για την παραγωγή ασφάλτου. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Journal of Archaeological Science: Reports, δείχνει ότι οι Σουμέριοι δεν επεξεργάζονταν την πίσσα τυχαία, αλλά ακολουθούσαν ακριβείς «συνταγές» για να δημιουργήσουν κόλλες, στεγανωτικά και δομικά υλικά, προλαβαίνοντας κατά περισσότερο από 4.000 χρόνια τις τεχνικές που έχει επικυρώσει η σύγχρονη επιστήμη.

Οι επιστήμονες ανέλυσαν 59 δείγματα από τον αρχαιολογικό χώρο του Abu Tbeirah, στο νότιο Ιράκ, ένα σημαντικό αστικό κέντρο της τρίτης χιλιετίας π.Χ. Χρησιμοποιώντας ψηφιακή μικροσκοπία και αλγόριθμους μηχανικής μάθησης, κατάφεραν να προσδιορίσουν και να ποσοτικοποιήσουν τα εσωτερικά συστατικά αυτών των υλικών χωρίς να καταστρέψουν τα αρχικά κομμάτια.

Η άσφαλτος, ένας φυσικός υδρογονάνθρακας πετρελαϊκής προέλευσης, ήταν ένα πολύτιμο υλικό στην αρχαία Μεσοποταμία. Χρησιμοποιούνταν ως κόλλα, αδιάβροχο υλικό και για την κατασκευή αντικειμένων. Ωστόσο, οι τεχνίτες ανακάλυψαν ότι η καθαρή άσφαλτος είχε περιορισμούς: μπορούσε να είναι πολύ κολλώδης, να μαλακώνει με τη θερμότητα ή να γίνεται εύθραυστη με την πάροδο του χρόνου. Για να λύσουν αυτό το πρόβλημα, ανέπτυξαν διαφορετικές συνταγές προσθέτοντας δύο τύπους υλικών: φυτικά (άχυρο, ίνες καλαμιού) και ανόργανα (ορυκτή σκόνη, θραύσματα βράχων ή κοχυλιών).

a) Γεωγραφικός χάρτης του Ιράκ που δείχνει τη θέση του οικισμού Abu Tbeirah. b) Επισκόπηση του αρχαιολογικού χώρουAbu Tbeirah, με ένδειξη των περιοχών όπου συλλέχθηκαν τα σύνθετα δείγματα με βάση την πίσσα. [Credit: V. Caruso et al. 2026 / Romano και D'Agostino, 2019]

*

Η ανάλυση εικόνων επέτρεψε στους ερευνητές να διακρίνουν τέσσερις κύριες ομάδες αντικειμένων, καθεμία με χαρακτηριστική σύνθεση:

• Κόλλες για εργαλεία: Δείγματα που εξήχθησαν από δρεπάνια από πυριτόλιθο περιείχαν άφθονο φυτικό υλικό και πολύ λίγα ανόργανα συστατικά. Οι ίνες λειτουργούσαν ως ενίσχυση, προσδίδοντας ευκαμψία και αποτρέποντας το σπάσιμο της κόλλας.
• Ράβδοι εμπορίου: Τα τυποποιημένα κομμάτια παρουσίαζαν πολύ ομοιόμορφη σύνθεση, με συστηματική παρουσία τόσο φυτικών όσο και ανόργανων υλικών. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτά ήταν ημιτελή προϊόντα, προετοιμασμένα για μεταφορά και αργότερα προσαρμοσμένα ανάλογα με τις ανάγκες.
• Σφαιρικά αντικείμενα: Η λειτουργία τους ήταν ένα μυστήριο, αλλά η ανάλυση αποκάλυψε μια πολύ ομοιογενή δομή, με άφθονο ανόργανο υλικό και ελάχιστο φυτικό περιεχόμενο. Θα μπορούσαν να είναι «αποθέματα» υλικού, που διαμορφώνονταν πρακτικά όταν τα υπολείμματα λιωμένης ασφάλτου έπρεπε να αποθηκευτούν και να επαναχρησιμοποιηθούν αργότερα.
• Υπολείμματα στεγανωτικού: Δείγματα που ελήφθησαν από φέρετρα ή καλάθια από καλάμι έδειξαν ισορροπημένους συνδυασμούς και των δύο προσθέτων, με στόχο την ανθεκτικότητα και την αδιαβροχοποίηση.

Ο παραλληλισμός με τη σύγχρονη τεχνολογία

Το πιο σημαντικό εύρημα της μελέτης είναι η αξιοσημείωτη ομοιότητα μεταξύ αυτών των παραδοσιακών πρακτικών που χρονολογούνται πριν από 4.000 χρόνια και της σύγχρονης τεχνολογίας ασφάλτου. Οι σημερινοί μηχανικοί προσθέτουν φυτικές ίνες (όπως κυτταρίνη, γιούτα ή κάνναβη) και ορυκτά πρόσθετα (ασβεστόλιθο, τσιμέντο, τέφρα) στα μείγματα ασφάλτου για να βελτιώσουν ακριβώς τις ίδιες ιδιότητες που επιδίωκαν οι Σουμέριοι.

«Η σύγκριση μεταξύ των τεχνικών επεξεργασίας ασφάλτου των Σουμέριων και των σύγχρονων μεθόδων αποκαλύπτει αξιοσημείωτες ομοιότητες στις αρχές της μηχανικής των υλικών, ιδίως στη στρατηγική χρήση προσθέτων για την προσαρμογή των ιδιοτήτων των υλικών σε συγκεκριμένες εφαρμογές», σημειώνουν οι συγγραφείς της μελέτης.

Και στις δύο περιπτώσεις, τα φυτικά πρόσθετα βελτιώνουν τη συνοχή, την ευκαμψία και την αντοχή στις ρωγμές, ειδικά σε ακραίες κλιματολογικές συνθήκες. Τα ορυκτά πρόσθετα, με τη σειρά τους, αυξάνουν την ανθεκτικότητα, ρυθμίζουν το ιξώδες και προστατεύουν από τη γήρανση.

Αντιπροσωπευτικά παραδείγματα τυπολογιών σύνθετων υλικών με βάση την άσφαλτο που προσδιορίστηκαν μέσω αρχαιολογικής ανάλυσης. Τα δείγματα παρουσιάζονται στην κατάσταση στην οποία βρέθηκαν, με τις εξωτερικές επιφάνειες να φέρουν ακόμη προσκολλημένα σωματίδια εδάφους.
 [Credit: V. Caruso et al. 2026 / Romano και D'Agostino, 2019]

Μια αναμενόμενη κυκλική οικονομία

Η μελέτη αποκαλύπτει επίσης ότι οι Σουμέριοι διαχειρίζονταν την πίσσα ως έναν σπάνιο και πολύτιμο πόρο. Η προσθήκη άχυρου και ορυκτής σκόνης όχι μόνο βελτίωνε τις τεχνικές ιδιότητες, αλλά τους επέτρεπε επίσης να «απλώσουν» ένα υλικό που συχνά έπρεπε να μεταφέρεται σε μεγάλες αποστάσεις.

Επιπλέον, η ευρεία παρουσία φυτικών υπολειμμάτων στα δείγματα υποδηλώνει συνήθεις πρακτικές ανακύκλωσης: η χρησιμοποιημένη άσφαλτος συλλεγόταν, επαναθερμαινόταν και, με την προσθήκη περισσότερων ινών για να διευκολυνθεί η τήξη, επαναχρησιμοποιούνταν σε νέες εφαρμογές.

Για τους ερευνητές, αυτό το εύρημα αποδεικνύει ότι η τεχνολογική γνώση μπορεί να φτάσει σε υψηλό επίπεδο εξειδίκευσης χωρίς επίσημα θεωρητικά πλαίσια. «Αυτή η τεχνολογική ανθεκτικότητα κατά τη διάρκεια χιλιετιών αποτελεί μια συναρπαστική μαρτυρία για την εφευρετικότητα και την επιστημονική διορατικότητα των αρχαίων μεσοποταμίων τεχνιτών», καταλήγει το άρθρο.

«Οι εμπειρικές ανακαλύψεις τους, που αναπτύχθηκαν μέσα από γενιές συστηματικής παρατήρησης και πειραματισμού, προηγήθηκαν των θεμελιωδών αρχών που αργότερα κωδικοποίησε η σύγχρονη επιστήμη των υλικών». Οι Σουμέριοι τεχνίτες, που εργάζονταν με πίσσα, άχυρο και πέτρες, είχαν ήδη ανακαλύψει τα μυστικά για την κατασκευή ανθεκτικών υλικών προσαρμοσμένων σε κάθε ανάγκη.

V. Caruso, C. Scatigno, et al., Decoding Sumerian craft technologies: morphological image processing and mesoscopic feature analysis of archaeological bitumen-based composites. Journal of Archaeological Science: Reports, Volume 70, April 2026, 105607. doi.org/10.1016/j.jasrep.2026.105607

Πηγή: LBV Magazine, anaskafi.blogspot.com

Διαβάστε Περισσότερα...

Νήματα και σύμβολα κύρους. Τα υφάσματα των Ταφικών Κύκλων των Μυκηνών

Λεπτομέρεια διακόσμησης με ταπισερί στο στερεοσκόπιο, τάφος Ν, Ταφικός Κύκλος Β, Μυκήνες. [Credit: Στέλλα Σπαντιδάκη]

«Νήματα και σύμβολα κύρους. Τα υφάσματα των Ταφικών Κύκλων των Μυκηνών» είναι ο τίτλος διάλεξης που θα δώσει η Στέλλα Σπαντιδάκη (ARTEX Centre – Κέντρο Έρευνας και Συντήρησης Αρχαιολογικού Υφάσματος) στο πλαίσιο των Αιγαιακών Διαλέξεων που διοργανώνει ο «Αιγεύς – Εταιρεία Αιγαιακής Προϊστορίας» σε συνεργασία με το Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών.

Οι περισσότερες πληροφορίες που διαθέτουμε για την τεχνολογία των μυκηναϊκών υφασμάτων προέρχονται από δεδομένα της ανακτορικής περιόδου (ΥΕ ΙΙΙ) και βασίζονται κυρίως σε έμμεσες πηγές, όπως γραπτές μαρτυρίες, εργαλεία κλωστοϋφαντουργίας, εικονογραφία και άλλα αρχαιολογικά ευρήματα. Γνωρίζουμε, πράγματι, πως τα μυκηναϊκά ανάκτορα ήλεγχαν μια ισχυρή «βιομηχανία» υφασμάτων που αποτελούσε σημαντικό κλάδο της οικονομίας και στην οποία εμπλεκόταν μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Ωστόσο, οι γνώσεις μας για τα υφάσματα της πρώιμης Μυκηναϊκής περιόδου είναι πολύ περιορισμένες.

Το ερευνητικό πρόγραμμα FAROS, The Fabric of Kings: Funerary Textile Remains from Mycenae and the Early Mycenaean Textile Production, που φιλοξενήθηκε στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου (2023-2025) και χρηματοδοτήθηκε από το ΕΛ.Ι.Δ.Ε.Κ. (αρ. 7354),  απετέλεσε μια πολύτιμη ευκαιρία για επιστημονική μελέτη των στοιχείων που διαθέτουμε για την κατασκευή υφασμάτων στην εποχή των λακκοειδών τάφων. Μέσω διεπιστημονικής προσέγγισης, εξετάστηκαν τόσο τα κατάλοιπα πολυτελών υφασμάτων από τους Ταφικούς Κύκλους των Μυκηνών, όσο και το σύνολο των διαθέσιμων πηγών (εργαλεία κλωστοϋφαντουργίας, εικονογραφία) και ήρθαν σε αντιπαράθεση με δεδομένα της ανακτορικής περιόδου με στόχο να κατανοηθεί καλύτερα το επίπεδο τεχνογνωσίας και η πρώιμη μυκηναϊκή υφαντουργία.

Στη διάλεξη θα παρουσιαστούν αποτελέσματα του προγράμματος που εικονογραφούν τα χαρακτηριστικά των πολυτελών υφασμάτων της εποχής.

Λίγα λόγια για την ομιλήτρια

Η Στέλλα Σπαντιδάκη είναι αρχαιολόγος με ειδίκευση στο αρχαιολογικό ύφασμα και την αρχαία υφαντική τεχνολογία. Σπούδασε αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στην αρχαιολογία του υφάσματος στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και στη μουσειολογία στη Σχολή του Λούβρου. Η διδακτορική της διατριβή, στα Πανεπιστήμια της Σορβόννης και της Χαϊδελβέργης, αφορά στην κατασκευή υφασμάτων στην κλασική Αθήνα. Είναι Πρόεδρος του ARTEX από το 2015 και έχει διδάξει κλασική αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Υπήρξε Επιστημονικά Υπεύθυνη του ερευνητικού έργου FAROS – The Fabric of Kings, που χρηματοδοτήθηκε από το ΕΛΙΔΕΚ όπου επικεντρώθηκε στη διεπιστημονική μελέτη των μυκηναϊκών υφασμάτων από τους Ταφικούς Κύκλους των Μυκηνών.

Πηγή: Αιγεύς, anaskafi.blogspot.com

Διαβάστε Περισσότερα...