Βυθισμένος ημιτελής αρχαίος ναός του 5ου αι. π.Χ. βρέθηκε σε αποικία Αχαιών στο Ιόνιο πέλαγος!

 

Του Γιώργου Λεκάκη

Η αρχαία αχαϊκή αποικία της Καυλώνος ή Καυλωνίας / Αυλωνίας στην Βρεττία εντοπίστηκε στην σημερινή πόλη Μοναστηράκι / Μοναστεράτσε Μαρίνα, μια πόλη που βρίσκεται στις ιώνιες ακτές της Καλαβρίας, στα σύνορα μεταξύ των επαρχιών Ρηγίου – Καταντζάρο, στον 38ο παράλληλο [38.344132905758215, 16.463988460887506].

Το όνομα της πόλης προέρχεται από τον Καυλώνα, γιο της Αμαζόνας Κλείτης, τροφού της Πενθεσιλείας. Μετά τον Τρωικό, εμφύλιο των Ελλήνων, Πόλεμο, οι Αχαιοί με επί κεφαλής τον Τύφωνα (από το Αίγιο) αποβιβάσθηκαν στις ακτές της Καλαβρίας και, με την βοήθεια των Κροτωναίων, κατέστρεψαν το βασίλειο της Κλείτης. Μόνον ο γιος του Καυλώνος επέζησε και ξαναέκτισε την πόλη. Σύμφωνα με τον Στράβωνα[1], το όνομα της πόλης ετυμολογείται από τον αυλώνα (> Αυλωνία > Βαλωνία / vallonia = βαθειά κοιλάδα > valley κ.ά.). Ο Fr. de Sanctis την ετυμολογεί από την λέξη καυλός (= θήκη για στέλεχος δόρατος – βλ. Όμηρο > βλαστός, κορμός κίονα (χωρίς το κιονόκρανο), αλλά και το ανδρικό μόριο > λατ. cavus, caulis = κοῖλος).

Στην περιοχή έχουν εντοπιστεί και άλλοι 7 μικροί ελληνικοί οικισμοί της αρχαϊκής περιόδου, όλοι στην δεξιά όχθη[2] του ποταμού Στύλαρου και σχεδόν όλοι σε υπερυψωμένες θέσεις και σε απόσταση 1 χλμ. μεταξύ τους (εκτός από έναν στην περιοχή Στύλος – νυν Φράγκι – και έναν στην περιοχή Σέρρες). Ίσως μεγάλα «αγροκτήματα». Υπήρχαν μεταξύ 7ου – 6ου αιώνα π.Χ. Αλλά κανείς τους δεν επέζησε έως την ελληνιστική περίοδο.

Ο αρχαιολογικός χώρος, που εντοπίστηκε από τον Π. Όρσι στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, έχει αποφέρει σημαντικά δεδομένα με την πάροδο των ετών, σχετικώς με την έκταση των τειχών της πόλεως και την θέση ιερών περιοχών, νεκροπόλεων και αρκετών συνοικιών που προορίζονταν για ιδιωτική κατοικία.

Η Καυλων ιδρύθηκε, όπως και άλλες αποικίες στην περιοχή, από Αχαιούς αποίκους. Μερικοί μελετητές έχουν υποθέσει ότι μπορεί να ήταν υποαποικία του Κρότωνος (709 – 708 π.Χ.). Αυτή η εκδοχή θα εξηγούσε την ισχυρή επιρροή που αρχικώς άσκησε ο Κρότων στην Καυλωνα. Πρόσφατα αρχαιολογικά ευρήματα, ωστόσο, υποδηλώνουν μια αρχαιότερη προέλευση της πόλεως, η οποία ιδρύθηκε από αποίκους που έφτασαν απ’ ευθείας από την Ελλάδα, γύρω στο τελευταίο τέταρτο του 8ου αιώνα π.Χ.!

Μετά την ήττα του Κρότωνα στην Μάχη της Σάγρας, όπου πολέμησε εναντίον της άλλης μεγάλης αρχαίας ελληνικής αποικίας της περιοχής, των Επιζεφυρίων Λοκρών (περίπου στα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ.), η Καυλών σίγουρα αύξησε την αυτονομία της, αναπτύσσοντας παράλληλα μια σειρά από οικονομικές δραστηριότητες, που διευκόλυναν την ανάπτυξη και την επιρροή της στην περιοχή. Ο θρύλος λέει ότι η θαυματουργή παρέμβαση των Διοσκούρων ήταν καθοριστική σε αυτή την μάχη – αυτό δείχνει μια κάποια σχέση με Λάκωνες. Τα δυνατά της σημεία ήταν αναμφίβολα:

• η κοπή και πώληση ξυλείας, η παραγωγή πίσσας – όλα απαραίτητα για την ναυπηγική – και
• η εξόρυξη.

Αλλά πόλη δεν εδραιώθηκε ποτέ πραγματικά οικονομικά, επειδή πολύ πιο ισχυρές αρχαίες ελληνικές αποικίες εμπόδισαν την επέκτασή της. Όπως και με την ιστορία της ίδρυσής της, οι λόγοι για την εγκατάλειψή της είναι επίσης ασαφείς. Ορισμένες πιθανές ημερομηνίες είναι:

• η καταστροφή της το 389 π.Χ. από τον Διονύσιο Α’ τον Πρεσβύτερο, τύραννο των Συρακουσών, και
• η καταστροφή των Καμπανών Ελλήνων (της Καμπανίας), που ήταν σύμμαχοι των Ρωμαίων, το 280 π.Χ., κατά την εκστρατεία του Πύρρου.

Μόλις το 205 π.Χ. η πόλις κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους. Δυστυχώς, η τελική εγκατάλειψη αυτού του κέντρου της Μεγάλης Ελλάδας είναι αίνιγμα.

Ωστόσο, οι αρχαιολογικές έρευνες έχουν επιβεβαιώσει την παρουσία ενός οχυρωμένου σταθμού για τον έλεγχο της κυκλοφορίας (statio), που χτίστηκε στο τέλος της ρεπουμπλικανικής εποχής (1ος αιώνας π.Χ.) κατά μήκος του δρόμου Τάραντα – Ρήγιου Καλαβρίας). Οι πηγές το αναφέρουν με διαφορετικά τοπωνύμια (Καυλων, Στυλίδα, Κόκυνθος). Η επικράτειά του χαρακτηρίζεται από την παρουσία αγροτικών επαύλεων, που μαρτυρούνται μέχρι το τέλος της αρχαιότητας

Ακριβώς μπροστά στη θάλασσα, λίγα μέτρα από το Αρχαιολογικό Μουσείο της αρχαίας Καυλώνας και κοντά σε αυτό που πρέπει να ήταν το αρχαίο ακρωτήριο Κόκυνθος, έχουν ανακαλυφθεί τα ερείπια ενός δωρικού ναού, που χρονολογείται στο β΄ μισό του 5ου αιώνα π.Χ. και ο οποίος, σύμφωνα με ορισμένους μελετητές, ίσως ήταν αφιερωμένος στον Ομάριο Δία[5]. Οι θεότητες που λατρεύονται στο ιερόν με βεβαιότητα είναι η Αφροδίτη και ο Ζευς. Η χάλκινη πλάκα που βρέθηκε και ορίζεται ως Cauloniensis έχει μια αφιέρωση στον Δία γραμμένη στο αχαϊκό αλφάβητο[3]. Η ανακάλυψη χάλκινων φύλλων δάφνης υποδηλώνει επίσης μια λατρεία αφιερωμένη στον Απόλλωνα, μεταξύ άλλων που απεικονίζονται στα εγχάρακτα ασημένια νομίσματα της Καυλωνίας. Τέλος, πάντα στον πίνακα Cauloniensis, βρίσκονται επίσης αναφορές στην Άρτεμη, τις Μούσες και τις Χάριτες. Στην θέση Καζεμάτα βρέθηκαν αρκετά νομίσματα της περιόδου, και ίχνη λατρείας της Δήμητρας. Τον 3ο αιώνα π.Χ. ο ναός εγκαταλείφθηκε και η περιοχή αναδιοργανώθηκε για το θαλάσσιο λιμάνι. Τα θεμέλιά του έχουν διαστάσεις 41 x 18 μ. και διαθέτουν 36 κίονες κατά μήκος της εξωτερικής περιμέτρου. Επομένως, είναι ένας περίπτερος και εν παραστάσι ναός. Δεν σώζεται μεγάλο μέρος του άνω μέρους: ανάμεσα στους κίονες, ένα τύμπανο δωρικού ρυθμού και ένα κιονόκρανο. Με βάση αυτά τα δεδομένα, οι μελετητές έχουν εκτιμήσει ότι η κιονοστοιχία είχε ύψος 5 μ. περίπου. Το άνω μέρος έχει αποκαλύψει αρκετά θραύσματα, συμπεριλαμβανομένου του γείσου, το οποίο πρέπει να ήταν βαμμένο μαύρο/μπλε και κόκκινο σε ορισμένα σημεία για να τονιστεί. Ο Π. Όρσι, ο οποίος ανέσκαψε πρώτος τον ναό το 1912 – 1913, βρήκε επίσης και κεραμίδια, κατασκευασμένα από το πολύτιμο παριανό ελληνικό μάρμαρο! Το ιερό ενσωμάτωσε ένα ακόμη αρχαιότερο, του 6ου αιώνα π.Χ., όπως τεκμηριώνεται από τα ευρήματα. Ο τελικός δωρικός ναός, ωστόσο, κτίστηκε γύρω στο 430 – 420 π.Χ. και παρέμεινε σε χρήση μόνο για λίγα χρόνια, αφού ο τύραννος Διονύσιος Α΄ των Συρακουσών κατέστρεψε την πόλη το 389 π.Χ.

Με βάση τις περιορισμένες πληροφορίες σχετικά με την εγκατάλειψη της ελληνικής πόλης, είναι σχεδόν βέβαιον ότι τα οικοδομικά της υλικά λεηλατήθηκαν ήδη από την ρωμαϊκή κατοχή. Παρά ταύτα, πολλά άθικτα κεραμίδια στέγης βρέθηκαν στα κατεστραμμένα στρώματα της κατασκευής.

• Επώνυμοι άνδρες της πόλεως ήταν ο κατ’ επανάληψιν ολυμπιονίκης Δίκων και σημαντικών πυθαγορείων φιλοσόφων, όπως ο Δρύμων, ο Νάστας, ο Ξέντας, κ.ά.

Τα τετράγωνα τείχη της πόλης της Καυλωνίας περιέκλειαν την αρχαία ακρόπολη, η οποία ταυτιζόταν με τον λόφο Πιατσέτα, αλλά, το πιο σημαντικό μέρος τους, εκτεινόταν ανάμεσα στην ακτή και τους λόφους στα δυτικά. Αποτελούνταν από 11 πύργους, με ύψος 3 – 5 μ., ανάλογα με την μορφολογία του εδάφους και τον αμυντικό σχεδιασμό. Η κατασκευή των τειχών της πόλης εκτείνεται σε μια μακρά χρονολογική περίοδο, από τον 7ο – 6ο αιώνα π.Χ. έως τον 3ο αιώνα π.Χ. Η τεχνική κατασκευής που χρησιμοποιήθηκε μπορεί να παρομοιαστεί με μια κατασκευή από «μπάζα», τοποθετημένη μέσα σε μια επένδυση από σειρές από βότσαλα και ασβεστόλιθους. Τα άκρα και οι γωνίες ενισχύθηκαν με μεγαλύτερα, πιο τετραγωνισμένα τεμάχια διαφορετικής προέλευσης. Τουλάχιστον 4 πύλες άνοιγαν κατά μήκος της περιμέτρου. Τουλάχιστον μία από τις αυτές διέθετε εξαιρετικά προηγμένες στρατηγικές αμυντικές λύσεις.

Οι αρχαιολογικές ανασκαφές έχουν δείξει ότι η αστική διάταξη της αρχαίας πόλης ήταν ορθολογική, βασισμένη σε ορθογώνιους δρόμους. Αυτοί οι δρόμοι διέθεταν επίσης κατοικίες τυποποιημένου μεγέθους με μια κεντρική αυλή γύρω από την οποία ήταν διατεταγμένα τα διάφορα δωμάτια.

Ένα καλοδιατηρημένο παράδειγμα είναι η λεγόμενη «Πύλη του Δράκου», που ονομάστηκε έτσι από το υπέροχο πολύχρωμο μωσαϊκό που βρέθηκε στο κατώφλι της, και εικονίζει ιππόκαμπο – θαλάσσιο δράκο. Είναι το μεγαλύτερο ελληνικό ψηφιδωτό που βρέθηκε στην Μεγάλη Ελλάδα / Νότια Ιταλία. Εκτίθενται σήμερα στο Μουσείο της Μονής.

Στις ανασκαφές του 2009 ανακαλυφθηκε ένας κορινθιακος πρωτοκοτυλος, θραύσμα κορινθιακού κυπέλλου «τύπου Θάψου» και θραύσμα ενός σκύφου.

Το Μουσείο και Αρχαιολογικό Πάρκο Αρχαίας Καυλώνας

Ευρίσκονται κοντά στην σύγχρονη πόλη Μοναστεράτσε Μαρίνα, κατά μήκος μιας θαλάσσιας έκτασης που συνδέεται με την Ιώνια Οδό 106 και την σιδηροδρομική γραμμή Ρέτζιο Καλάμπρια-Τάραντα. Τα διαχειρίζεται το Κέντρο Μουσείων Καλαβρίας του Υπουργείου Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Δραστηριοτήτων και Τουρισμού Ιταλίας (MIBAC).

Το Μουσείο περιλαμβάνει κυρίως τα ευρήματα από την αρχαία αχαϊκή αποικία, που ανακαλύφθηκαν κατά την διάρκεια ανασκαφών που πραγματοποίησε ο Π. Όρσι στις αρχές του 20ού αιώνα, μαζί με πιο πρόσφατες ανακαλύψεις, εκείνες που επέτρεψαν την εξερεύνηση του οικισμού και των ιερών περιοχών από την δεκαετία του 1980.

Μέρος του μουσείου παρουσιάζει τις σημαντικές υποβρύχιες ανακαλύψεις που έγιναν στην θάλασσα μπροστά από το λιμάνι από τον «Σύλλογο Κόδρος», υπό την διεύθυνση του Στ. Μαριοτίνι. Αυτά είναι, αρχιτεκτονικά στοιχεία (κορυφές και βάσεις κιόνων από τον 5ο αιώνα π.Χ.) και κάποιος εξοπλισμός (αγκύρες, ράβδοι βαρών, βάρη κλπ.).

Το κοντινό Αρχαιολογικό Πάρκο βρίσκεται σε ένα γραφικό τοπίο. Η πρόσβαση σε αυτό από το Μουσείο γίνεται μέσω μιας υπόγειας διάβασης που παρακάμπτει την επικίνδυνη κρατική Οδό 106. Από εδώ, ανάμεσα στον σύγχρονο δρόμο και την θάλασσα, μπορείτε να ακολουθήσετε ένα μονοπάτι που σας επιτρέπει να δείτε τις τυπολογίες κατοικιών της αρχαίας πόλεως, μέχρι τον μνημειώδη δωρικό ναό.

Η βυθισμένη αρχαιολογική περιοχή

Οι πρώτες θεάσεις βυθισμένου αρχαιολογικού υλικού στην θάλασσα μπροστά από τον δωρικό ναό της Καυλωνίας χρονολογούνται από το 1935. Ο πρώτος υποβρύχιος αρχαιολόγος που κατάδυσε στην περιοχή ήταν ο G. Kapitän, ο οποίος το 1967, βρίσκοντας σπόνδυλους κιόνων και άλλα επεξεργασμένα υλικά, τα απέδωσε σε ναυάγιο. Ο Γερμανός μελετητής, όπως και άλλοι, δεν είχε κατάλαβε ότι ολόκληρη η παράκτια περιοχή αποτελείται από έναν σχηματισμό ψαμμίτη που επηρεάζεται από ισχυρά φαινόμενα θαλάσσιας διείσδυσης και καθίζησης, τα οποία προκαλούν μια συνεχή υποχώρηση της ακτής, η οποία κυριολεκτικά καταπίνεται από την θάλασσα λόγω ασταθούς τεκτονικής.

Οι υποβρύχιες έρευνες, που διεξάγονται για πάνω από 30 χρόνια από τον «Σύλλογο Κόδρος» με επί κεφαλής τον S. Mariottini σε συνεργασία με την Αρχαιολογική Εφορεία Καλαβρίας (MT Iannelli), έχουν επικεντρωθεί στην ακτή μεταξύ του δωρικού ναού και του ποταμού Άσσι, με ιδιαίτερη προσοχή σε μια ορθογώνια περιοχή, διαστάσεων 500 x 250 μ., όπου είναι διάσπαρτοι περίπου 200 ογκόλιθοι, που ανήκουν σε δομικά υλικά που μπορούν να ταξινομηθούν ως μέρος του ελληνικού τριλιθικού συστήματος (40 τύμπανα κιόνων, 25 ημιτελή ογκόλιθοι, 124 άλλοι ογκόλιθοι, δυο βάσεις κιόνων, δυο δέστρες πρόσδεσης). Ανάμεσα σε άλλα ευρέθησαν επίσης και κορινθιακοί αμφορείς (ή κορινθιακής παραγωγής, τύπου Β)[4]. Οι πετρολογικές αναλύσεις έχουν εντοπίσει κυρίως ασβεστόλιθο, ψαμμίτη, σχιστόλιθο και σκάρνο. Μάρμαρο βρέθηκε μόνο σε μία περίπτωση.

Η ερμηνεία αυτής της τοποθεσίας δεν είναι απλή, αλλά πρόσφατες γεωμορφολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι ολόκληρη η περιοχή έχει υποστεί βαθειά διάβρωση, καθίζηση και ευστατισμό για χιλιετίες. Είναι επομένως σαφές ότι κάποτε πρέπει να βρισκόταν επάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και, με βάση αυτά τα δεδομένα, έχουν διατυπωθεί μερικές ερμηνευτικές υποθέσεις:

• 1) Η περιοχή ειδικευόταν στην επεξεργασία δομικών υλικών που εισάγονταν δια θαλάσσης και εκφορτώνονταν σε κοντινές αποβάθρες του λιμανιού. Οι δύο δέστρες που βρέθηκαν φαίνεται να αποτελούν καλή ένδειξη για μια κοντινή αποβάθρα, ή μαλλον
• 2) Βρισκόμαστε μπροστά στο εργοτάξιο ενός υπό κατασκευή ιωνικού ναού. Θα πρέπει να αποκλειστεί η χρήση που σχετίζεται με την εκκαθάριση παλαιών κτηρίων, λόγω της παντελούς απουσίας επαναχρησιμοποιήσιμων υλικών.

Αν επιχειρούσαμε μια παλαιοπεριβαλλοντική ανακατασκευή, είναι πιθανόν ολόκληρη η περιοχή να ήταν μέρος ενός συμπλέγματος αμμόλοφων, που αργότερα καταβροχθίσθηκε από την θάλασσα, και βρισκόταν κοντά σε μια λιμενική λεκάνη ή ένα λιμάνι καναλιού. Η τοποθεσία είναι πιθανόν να ταυτίζεται με το ακρωτήριο Κοκυνθος, που βρίσκεται κοντά στην Καυλωνια.

Η υποβρύχια αρχαιολογική περιοχή SOMMERSA DELL’ANTICA KAULON

Ο αρχαίος ναός στην ακτή του Κaulon Park, στο ακρωτήριο Στύλος / νυν Punta Stilo, διαθέτει ένα σημαντικό υποβρυχιο αρχαιολογικό πεδίο. Με τον καιρό, λόγω της ακτογραμμής και του φαινομένου bradisism, η ακτή έχει υποχωρήσει περίπου 300 μ. από την εποχή της αχαϊκής αποικίας!

Αυτή η ευρύχωρη περιοχή, ευρίσκεται τώρα σε βάθος 7,5 – 3 μ. και χαρακτηρίζεται από την παρουσία πολλών καλά διαμορφωμένων και ημιτελών αρχιτεκτονικών στοιχείων: Πέτρες, βάθρα, τετράγωνα διαφορετικών μεγεθών, και σκαλιστές σκαφες.

Με βάση το στυλ, είναι πιθανόν να είναι του 480 και 470 π.Χ.

Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος από αυτά τα αντικείμενα είναι ακόμα υπό το νερό, περιτριγυρισμένο από ψάρια, καβούρια, σαλιγκάρια, trichs, castanets κ.ά. και πιστοποιημένο με άδεια για καταδύσεις, χάρη στο εξαιρετικά χαμηλό βάθος.

ΠΗΓΗ: progetto musas. Γ. Λεκακης «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.12.2012. Φωτ.: Εργαστήριο καταδύσεων «Megale Hellas».

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Lepore L. και P. Turi «Καυλωνία, μεταξύ Κροτόνε και Λοκρών», εκδ. Fupress.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] “Μετὰ δὲ Λοκροὺς Σάγρα, ὃν θηλυκῶς ὀνομάζουσιν, ἐφ᾽ οὗ βωμοὶ Διοσκούρων, περὶ οὓς Λοκροὶ μύριοι μετὰ Ῥηγίνων πρὸς δεκατρεῖς μυριάδας Κροτωνιατῶν συμβαλόντες ἐνίκησαν· ἀφ᾽ οὗ τὴν παροιμίαν πρὸς τοὺς ἀπιστοῦντας ἐκπεσεῖν φασιν «ἀληθέστερα τῶν ἐπὶ Σάγραι.» προσμεμυθεύκασι δ᾽ ἔνιοι καὶ διότι αὐθημερὸν τοῦ ἀγῶνος ἐνεστῶτος Ὀλυμπίασιν ἀπαγγελθείη τοῖς ἐκεῖ τὸ συμβάν, καὶ εὑρεθείη τὸ τάχος τῆς ἀγγελίας ἀληθές. ταύτην δὲ τὴν συμφορὰν αἰτίαν τοῖς Κροτωνιάταις φασὶ τοῦ μὴ πολὺν ἔτι συμμεῖναι χρόνον διὰ τὸ πλῆθος τῶν τότε πεσόντων ἀνδρῶν. μετὰ δὲ τὴν Σάγραν Ἀχαιῶν κτίσμα Καυλωνία, πρότερον δ᾽ Αὐλωνία λεγομένη διὰ τὸν προκείμενον αὐλῶνα. ἔστι δ᾽ ἔρημος· οἱ γὰρ ἔχοντες εἰς Σικελίαν ὑπὸ τῶν βαρβάρων ἐξέπεσον καὶ τὴν ἐκεῖ Καυλωνίαν ἔκτισαν. μετὰ δὲ ταύτην Σκυλλήτιον ἄποικος Ἀθηναίων τῶν μετὰ Μενεσθέως νῦν δὲ Σκυλάκιον καλεῖταἰ, Κροτωνιατῶν δ᾽ ἐχόντων Διονύσιος Λοκροῖς προσώρισεν. ἀπὸ δὲ τῆς πόλεως καὶ ὁ κόλπος Σκυλλητικὸς ὠνόμασται, ποιῶν τὸν εἰρημένον ἰσθμὸν πρὸς τὸν Ἱππωνιάτην κόλπον. ἐπεχείρησε δ᾽ ὁ Διονύσιος καὶ διατειχίζειν τὸν ἰσθμὸν στρατεύσας ἐπὶ Λευκανούς, λόγωι μὲν ὡς ἀσφάλειαν παρέξων ἀπὸ τῶν ἐκτὸς βαρβάρων τοῖς ἐντὸς ἰσθμοῦ, τὸ δ᾽ ἀληθὲς λῦσαι τὴν πρὸς ἀλλήλους κοινωνίαν τῶν Ἑλλήνων βουλόμενος, ὥστ᾽ ἄρχειν ἀδεῶς τῶν ἐντός· ἀλλ᾽ ἐκώλυσαν οἱ ἐκτὸς εἰσελθόντες”. – ΠΗΓΗ: Στράβων «Γεωγραφία», VI,1,10.

[2] Μόνο ένα αγρόκτημα – με ίχνη ελληνικού οικισμού του 6ου αιώνα π.Χ. υπάρχει στην αριστερή όχθη, στην περιοχή Fontanelle.

[3] Στην ανασκαφή του του 2008 ανακαλύφθηκε ένα λίθινο θραύσμα αφιέρωσης, σε μια μεικτή ελληνο – οσκική γλώσσα, γραμμένη σε ένα μεικτό ελληνο-οσκικο αλφάβητο, του 4ου – 3ου αιώνα π.Χ. Αναφέρεται στην θεά Αφροδίτη.

Στην ανασκαφή του 2013, βρέθηκε στο αστικό ιερό μια χάλκινη πλάκας του 5ου αιώνα π.Χ. με αφιέρωση στο αχαϊκό αλφάβητο, με γραφικό στυλ στοιχηδόν(*), ανεπτυγμένη σε 18 γραμμές. Πρόκειται για το μεγαλύτερο αχαϊκό κείμενο που βρέθηκε ποτέ στη Μεγάλη Ελλάδα!

(*) Το στυλ στοιχηδόν (= κατά στοίχους / σειρές, γραμμές) ήταν ένα επιγραφικό στυλ με χάραξη των κεφαλαίων γραμμάτων των αρχαίων ελληνικών επιγραφών με τέτοιο τρόπο, ώστε τα γράμματα να ευθυγραμμίζονται τόσο κάθετα όσο, και οριζόντια. Χρησιμοποιήθηκε κυρίως στην Αττική, αλλά ήταν σε ευρεία χρήση σε όλον τον αρχαίο ελληνικό κόσμο, τουλάχιστον από τον 6ο αιώνα π.Χ. – βλ. Κόρη Φρασίκλεια, Διάταγμα της Σαλαμίνας, γενεαλογική επιγραφή από το Ηρώο των Οινόανδων Λυκίας (3ος αι. μ.Χ.), κ.ά. Ήταν το επίσημο στυλ των αθηναϊκών επιγραφών (5ου – 4ου αιώνα π.Χ.) και αυτό που προτιμούσαν οι επίσημες κρατικές διακηρύξεις (λ.χ. ιερος νόμος για την λατρεία στους ναούς της Ακρόπολης – EM 6794, IG I 3 4B.

[4] με ελαφρώς ανεστραμμένο χείλος, κυλινδρικό λαιμό, λοξές, παχειές ταινιωτές λαβές, ωοειδές σώμα, πόδι με κοντή, πεπλατυσμένη άκρη. Οι κορινθιακοί αμφορείς εισήχθησαν σε μεγάλο μέρος της Μεσογείου, γύρω στον 6ο αιώνα π.Χ.

[5] Ο Ἁμάριος > Ὁμάριος Ζευς ήταν ο προστάτης των συνεδριάσεων της Αχαϊκής Ομοσπονδίας > Ὁμαγύριος, επίθετο, προσωνυμία του Διος. Η λατρεία επεκτάθηκε και στον Ορχομενό Αρκαδίας, και στην Αίγυπτο (από επιγραφές) < ἁμαρεῖν, ἀκολουθεῖν, πείθεσθαι από το αμάρτυρο επίθετο ἁμᾱρης ή ἅμᾱρος (< ἅμα + ἀραρίσκω, επιθ. ἁμαρές) και συνδέεται με το επίρρημα ἁμαρτῆ και το ρ. ἁμαρτῶ – ΠΗΓΗ: Ησύχ. Plb.2.39.6, cf. 5.93.10, cf. και επιγραφές IG 5(2).344.8 (από Ορχομενό Αρκαδίας, 3ος μ.Χ. αι.), και SB 357 (Αιγύπτου).

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Η αρχαιότερη... μαχαιριά της ιστορίας: Τραύμα 100.000 ετών αποκαλύπτει νέα μελέτη

 

Κρανίο και κάτω γνάθος από το Qafzeh 25, στα οποία φαίνονται τα απολιθωμένα υπολείμματα που μελέτησαν οι ερευνητές. [Credit: Pantoja-Pérez et al., Sci Rep (2026) / CENIEH]

Μια εντυπωσιακή  αρχαιολογική μελέτη φέρνει στο φως πιθανότατα το αρχαιότερο γνωστό περιστατικό  τραυματισμού από μαχαίρι στην  ιστορία του ανθρώπου. Ερευνητές εκτιμούν ότι ένας Homo sapiens, ο οποίος έζησε πριν από περίπου 100.000 χρόνια, δέχθηκε ισχυρό χτύπημα με αιχμηρό αντικείμενο στο πρόσωπο, κατάφερε να επιζήσει για κάποιο διάστημα και τελικά πέθανε αργότερα.

Είδη και αξεσουάρ μαχαιροποιίας

Τα ευρήματα προέρχονται από το απολίθωμα Qafzeh 25, που ανακαλύφθηκε το 1979 στο Σπήλαιο Κάφζεχ στο Ισραήλ και χρονολογείται μεταξύ 92.000 και 145.000 ετών. Το συγκεκριμένο εύρημα ξεχωρίζει, καθώς διατηρεί τραύμα στην κάτω γνάθο, το οποίο φαίνεται να είχε ήδη αρχίσει να επουλώνεται.

Οι επιστήμονες του Ισπανικού Εθνικού Κέντρου Έρευνας για την Ανθρώπινη Εξέλιξη ανέλυσαν το απολίθωμα με μικροσκοπικές τεχνικές και αξονική τομογραφία υψηλής ανάλυσης. Η εξέταση αποκάλυψε μια βλάβη που επηρέαζε τόσο το οστό της κάτω γνάθου όσο και έναν κάτω προγόμφιο, χαρακτηριστικά που συνάδουν με τραυματισμό από αιχμηρό αντικείμενο, πιθανότατα μαχαίρι ή δόρυ.

Το γεγονός ότι το τραύμα είχε αρχίσει να επουλώνεται υποδηλώνει πως ο άνθρωπος δεν πέθανε αμέσως μετά την επίθεση, αλλά έζησε αρκετό χρονικό διάστημα ώστε να ξεκινήσει η διαδικασία επούλωσης.

Κοντινή λήψη του επουλωμένου τραύματος από αιχμηρό αντικείμενο στην κάτω γνάθο του Qafzeh 25. [Credit: Pantoja-Pérez et al., Sci Rep (2026) / CENIEH]

Παρότι οι ερευνητές δεν μπορούν να προσδιορίσουν με βεβαιότητα τις συνθήκες κάτω από τις οποίες προκλήθηκε ο τραυματισμός, εκτιμούν ότι πρόκειται για μία από τις ελάχιστες γνωστές περιπτώσεις πιθανής βίας με αιχμηρό όπλο κατά τη Μέση Παλαιολιθική περίοδο.

Τραυματισμοί

Η μελέτη αποκάλυψε επίσης στοιχεία για την υγεία του ατόμου. Οι επιστήμονες εντόπισαν τερηδόνα που δεν είχε καταγραφεί στο παρελθόν, καθώς και ατέλειες στο σμάλτο των δοντιών, ευρήματα που προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για τις συνθήκες διαβίωσης των πρώτων σύγχρονων ανθρώπων που εγκαταστάθηκαν εκτός Αφρικής.Αρχαιολογία

Παράλληλα, οι ερευνητές θεωρούν απίθανο ο θάνατός του να προκλήθηκε από επίθεση άγριου ζώου. Η κατάσταση διατήρησης του σκελετού δείχνει ότι το σώμα είχε ταφεί σκόπιμα, ενισχύοντας την άποψη ότι το Σπήλαιο Κάφζεχ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους για τη μελέτη των πρώιμων ταφικών πρακτικών του Homo sapiens.

Σύμφωνα με την επικεφαλής της έρευνας, Άνα Παντόχα Πέρεθ, τα νέα δεδομένα συμβάλλουν στην κατανόηση της κοινωνικής εξέλιξης του ανθρώπου, καθώς προσφέρουν νέα στοιχεία για τη διαπροσωπική βία, τη φροντίδα τραυματισμένων ατόμων και τις πρώτες οργανωμένες ταφικές πρακτικές, συμπεριφορές που θεωρούνται καθοριστικές για την ανάπτυξη των ανθρώπινων κοινωνιών.

Pantoja-Pérez, A., Martín-Francés, L., May, H., Hershkovitz, I., & Sala, N. (2026). A taphonomic reassessment of Qafzeh 25 and its implications for violence, health and funerary practices. Scientific Reports. doi:10.1038/s41598-026-58670-0

Πηγή: Στ. Παπαγρηγορίου, CNN, Archaeology News

Διαβάστε Περισσότερα...

Οι πριγκίπισσες της αρχαίας Αιγύπτου ασκούνταν στην τοξοβολία και το κυνήγι πριν από 4.000 χρόνια και θάβονταν μαζί με τα όπλα τους

 

Οι πριγκίπισσες στην αρχαία Αίγυπτο χρησιμοποιούσαν συνήθως τόξα και στιλέτα. [Credit: Guillermo Carvajal / labrujulaverde.com]

Η επανεκτίμηση έξι βασιλικών μουμιών που ανακαλύφθηκαν στο Dahshur στα τέλη του 19ου αιώνα και επανανακαλύφθηκαν το 2020 επέτρεψε σε μια ομάδα ερευνητών να διαπιστώσει ότι ορισμένες πριγκίπισσες της Αιγύπτου της Μέσης Βασιλείας όχι μόνο έλαβαν όπλα ως συμβολικά ταφικά αντικείμενα, αλλά τα χρησιμοποιούσαν πράγματι κατά τη διάρκεια της ζωής τους.Βασιλικές οικογένειες

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Frontiers in Environmental Archaeology», εξέτασε τα λείψανα πέντε πριγκιπισσών και ενός βασιλιά, των οποίων οι σκελετοί παρουσιάζουν έντονες μυϊκές προσφύσεις, συμβατές με συνεχή εξάσκηση στη χρήση τόξων και βελών.

Η ανακάλυψη αυτών των μουμιοποιημένων σωμάτων έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια ενός προγράμματος καταλογογράφησης στο Αιγυπτιακό Μουσείο το 2020, αφού είχαν παραμείνει σε λάθος θέση για δεκαετίες. Τα έξι άτομα είχαν αρχικά ανακαλυφθεί τη δεκαετία του 1890 στο ταφικό συγκρότημα του Dahshur, έναν χώρο που φιλοξενεί πυραμίδες και υπόγειους τάφους όπου αναπαύονταν μέλη της βασιλικής οικογένειας.Ιστορία

Τέσσερις από τις έξι μούμιες ανήκαν σε αδελφές, κόρες του Φαραώ  Amenemhat II, οι οποίες είχαν ταφεί σε ζεύγη υπόγειων θαλάμων: η πριγκίπισσα Ita δίπλα στην πριγκίπισσα Khenmet, και η πριγκίπισσα Itaweret δίπλα σε μια ανώνυμη γυναίκα που προσωρινά ταυτοποιήθηκε ως πριγκίπισσα Sathathormeryt.

Α) Χάρτης της νεκρόπολης τουDahshur. (Β) Το συγκρότημα της πυραμίδας του Amenemhat II με τις δυτικές στοές, όπου φαίνονται οι ταφές των Khnumit και Ita (Β1) και των Itaweret και Sathathormeryt (Β2). (C) Το συγκρότημα πυραμίδων του Amenemhat III με τa βόρειa φρεάτια, συμπεριλαμβανομένων των φρεατίων του βασιλιά Hor (C3) και του Noub Hotep (C4). [Credit: Z. Hashesh et al. 2026]

Τα ταφικά αντικείμενα περιλάμβαναν τόξα, βέλη και στιλέτα, αντικείμενα που παραδοσιακά συνδέονται με τον ανδρικό κόσμο, ενώ στο φέρετρο της πριγκίπισσας Ita βρέθηκε ένα ιδιαίτερα όμορφο στιλέτο. Παράλληλα, εξετάστηκαν και τα λείψανα της πριγκίπισσας Noub-Hotep και του βασιλιά Hor.

Η Δρ.  Zeinab Hashesh, από το Πανεπιστήμιο Beni-Suef και κύρια συγγραφέας της μελέτης, εξήγησε ότι τα μέλη της βασιλικής οικογένειας, ιδίως οι γυναίκες, συμμετείχαν ενεργά σε σωματικά απαιτητικές δραστηριότητες που απαιτούσαν εξειδικευμένες δεξιότητες, όπως η τοξοβολία και το  κυνήγι.Γεωγραφική αναφορά

Αυτό το συμπέρασμα υποστηρίζεται από τον τρόπο με τον οποίο αναπτύχθηκαν τα οστά τους ώστε να αντέχουν στην έντονη μυϊκή καταπόνηση, κάτι που αντιστοιχεί άμεσα στα όπλα που ανακαλύφθηκαν στους τάφους τους. Για δεκαετίες, οι επιστήμονες συζητούσαν αν τα αντικείμενα αυτά ήταν απλώς συμβολικά ή πρακτικά εργαλεία, και η νέα ανάλυση έριξε το ζυγό προς την τελευταία ερμηνεία.

Αν και όλα τα σώματα είχαν μουμιοποιηθεί προσεκτικά, οι μαλακοί ιστοί είχαν μετατραπεί σε σκόνη και ορισμένα οστά δεν είχαν διασωθεί, μεταξύ των οποίων και τα κρανία των πριγκιπισσών, τα οποία χάθηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα. Ωστόσο, τα υπόλοιπα οστά ήταν σε καλή κατάσταση, επιτρέποντας στους αρχαιολόγους να υπολογίσουν την ηλικία κατά τον θάνατο, το ύψος και το φύλο των ατόμων, καθώς και να εντοπίσουν ενδείξεις ασθένειας ή τραυματισμού.Κυνήγι και σκοποβολή

Το στιλέτο της πριγκίπισσας Ita και τα βέλη της πριγκίπισσας Noub Hotep. [Credit: Sameh Abdel Mohsen, Egyptian Museum]

Η πριγκίπισσα Ita, σύμφωνα με την Hashesh, ήταν μια νεαρή γυναίκα ηλικίας μεταξύ 28 και 34 ετών, η οποία παρουσίαζε έντονες μυϊκές προσφύσεις στο άνω μέρος του σώματος, γεγονός που υποδηλώνει ότι χειριζόταν τακτικά όπλα όπως ρόπαλα ή στιλέτα. Η πριγκίπισσα Khenmet, από την άλλη, ήταν μια γυναίκα ηλικίας μεταξύ τριάντα και σαράντα ετών, η οποία παρουσίαζε σημάδια οστικής αραίωσης, αλλά είχε πολύ ανθεκτικούς συνδέσμους. Η πριγκίπισσα Itaweret, μια νεαρή γυναίκα ηλικίας μεταξύ 20 και 34 ετών, είχε επιβιώσει από σπασμένα πλευρά και κατάγματα στα πόδια της, ενώ το σκελετό της υποδεικνύει ότι ήταν έμπειρη τοξοβόλος.Βασιλικές οικογένειες

Οι έντονες μυϊκές προσφύσεις στα χέρια αυτών των γυναικών αποδεικνύουν ότι εκτελούσαν επαναλαμβανόμενες κινήσεις υψηλής έντασης, όπως το τέντωμα της χορδής του τόξου ή τη σταθεροποίηση ενός όπλου, επιβεβαιώνοντας ότι αυτές οι δραστηριότητες αποτελούσαν τακτικό μέρος της ζωής τους.Ιστορικοί τόποι και κτίρια

Αυτά τα ανατομικά στοιχεία εξηγούν άμεσα την παρουσία τόξων, βελών και ροπάλων στους γυναικείους τάφους, τα οποία δεν ήταν συμβολικά δώρα, αλλά εργαλεία που χρησιμοποιούσαν ενεργά. Τραυματισμοί, όπως τα σπασμένα πλευρά της πριγκίπισσας Itaweret, που πιθανότατα προκλήθηκαν από χτύπημα ή πτώση από κάποιο ύψος, ήταν συνηθισμένοι, ενώ αρκετά άτομα παρουσίαζαν λοιμώξεις και διατροφικές ανεπάρκειες. Οι αδελφές παρουσίαζαν επίσης κοινές, ασυνήθιστες ανωμαλίες της σπονδυλικής στήλης, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι γονείς τους και η ευρύτερη οικογένειά τους διατηρούσαν πολύ στενούς οικογενειακούς δεσμούς.

Η Δρ. Hashesh σημείωσε ότι αυτοί οι τραυματισμοί προκλήθηκαν πιθανώς από ατυχήματα, πτώσεις, ισχυρά χτυπήματα ή άλλες κρούσεις που συνδέονταν με έναν δραστήριο τρόπο ζωής, είτε μέσω του κυνηγιού, της στρατιωτικής εκπαίδευσης είτε άλλων απαιτητικών δραστηριοτήτων. Είναι εντυπωσιακό, πρόσθεσε, ότι οι πληγές επουλώθηκαν σωστά, γεγονός που υποδηλώνει ότι είχαν πρόσβαση σε προηγμένη για την εποχή τους ιατρική περίθαλψη.Κυνήγι και σκοποβολή

Παρά τα ευρήματα αυτά, οι αρχαιολόγοι αναγνωρίζουν ότι η απώλεια των κρανίων περιορίζει τις αναλύσεις τους και δεν έχουν ακόμη καταφέρει να πραγματοποιήσουν όλες τις προγραμματισμένες μελέτες, όπως η ανάλυση σταθερών ισοτόπων, η οποία θα μπορούσε να ρίξει περισσότερο φως σε πιθανές διατροφικές ανεπάρκειες.

Ο τελικός στόχος της ομάδας, σύμφωνα με την Hashesh, δεν περιορίζεται απλώς στην ταυτοποίηση των μελών της βασιλικής οικογένειας του Dahshur. Στόχος τους είναι να ανακατασκευάσουν τις πλήρεις ιστορίες της ζωής τους, συμπεριλαμβανομένων των οικογενειών τους, της υγείας τους και των πολιτικών τους ρόλων, με όσο το δυνατόν περισσότερες λεπτομέρειες.Βασιλικές οικογένειες

Πέρα από την επιστήμη, σκοπεύουν να συντηρήσουν τα λείψανα, να δημιουργήσουν τρισδιάστατα εκτυπωμένα μοντέλα για διδακτικούς σκοπούς και εικονικές εκθέσεις, και να τα εκθέσουν μαζί με τα κοσμήματα, τα όπλα και τα ταφικά αντικείμενά τους. Όλα αυτά, όπως τόνισε, θα γίνουν με σεβασμό, διασφαλίζοντας ότι τα λείψανα θα παρουσιαστούν με ηθικό τρόπο, ακριβώς όπως είχαν αρχικά ταφεί.Ιστορικοί τόποι και κτίρια

Η ερευνήτρια υπογράμμισε ότι τα αντικείμενα και τα κοσμήματα είναι συναρπαστικά και παρουσιάζουν εκπληκτική δεξιοτεχνία, αλλά ενώ οι αρχαιολόγοι έχουν επικεντρωθεί εδώ και καιρό στη διατήρηση αυτών των θησαυρών, τα ίδια τα άτομα έχουν συχνά ξεχαστεί, και η παρούσα μελέτη επιδιώκει να αλλάξει αυτή την τάση.

Hashesh Z, Gabr A and Walker R (2026) Bioarchaeological reassessment of Dahshur royal skeletal remains from the Late Middle Kingdom (c. 1850–1700 BCE). Front. Environ. Archaeol. 5:1844402. doi: 10.3389/fearc.2026.1844402

Πηγή: LBV Magazine

Διαβάστε Περισσότερα...

Πώς κατάφερε ο Αννίβας να περάσει τους ελέφαντές του από τις Άλπεις; Νέοι υπολογισμοί υποδεικνύουν μία διαδρομή

 

Ο Αννίβας διασχίζει τις Άλπεις, σχέδιο του  Clarkson Stanfield.

[Credit: The Trustees of the British Museum]

Μια διεθνής μελέτη εφαρμόζει μοντέλα ενεργειακής δαπάνης των αφρικανικών ελεφάντων για να επιλύσει την ιστορική διαμάχη σχετικά με τη διέλευση του καρχηδονιακού στρατού το 218 π.Χ.

Η διάβαση των Άλπεων που πραγματοποίησε ο καρχηδόνιος στρατηγός Αννίβας Βάρκας το 218 π.Χ. με δύναμη 40.000 στρατιωτών, 7.000 αλόγων και 37 πολεμικών ελεφάντων αποτελεί αντικείμενο ιστορικών εικασιών εδώ και αιώνες.

Μια νέα ανάλυση υπό την ηγεσία του Γερμανικού Κέντρου Ολοκληρωμένης Έρευνας για τη Βιοποικιλότητα (iDiv), του Πανεπιστημίου Friedrich Schiller της Ιένας και του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης προσέγγισε το ζήτημα αυτό από μια πρωτοφανή οπτική γωνία, εφαρμόζοντας αρχές της οικολογίας της κίνησης και της βιοενέργειας για να αξιολογήσει τις διάφορες διαδρομές που προτείνονται από την ιστοριογραφία.

Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), υποδεικνύουν το Col de la Traversette ως τη διαδρομή που θα είχε το χαμηλότερο ενεργειακό κόστος για την αποστολή, μπροστά από το Col du Clapier, το οποίο μέχρι τώρα θεωρούνταν η πιο πιθανή επιλογή από τους περισσότερους ειδικούς.

Η έρευνα χρησιμοποίησε μια ποσοτική μεθοδολογία βασισμένη στην εκτιμώμενη θερμιδική δαπάνη για τη μετακίνηση των αφρικανικών ελεφάντων ανάλογα με τη σωματική τους μάζα και την κλίση του εδάφους, εξάγοντας αυτές τις παραμέτρους στις ορογραφικές συνθήκες των αλπικών περασμάτων.

Αυτή η προσέγγιση, η οποία μεταφέρει μοντέλα που έχουν αναπτυχθεί για τη μελέτη των σημερινών πληθυσμών ελεφάντων στην Κένυα σε ένα ιστορικό σενάριο, επέτρεψε στους ερευνητές να υπολογίσουν τη συνολική ενέργεια που απαιτείται από ολόκληρη τη στρατιωτική φάλαγγα για καθεμία από τις τέσσερις κύριες διαδρομές που παραδοσιακά θεωρούνται πιθανές.

Η ομάδα, υπό την ηγεσία του καθηγητή Fritz Vollrath του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και της οργάνωσης Save the Elephants UK, καθώς και του Δρ. Emilio Berti του iDiv και του Πανεπιστημίου της Ιένας, ποσοτικοποίησε αυτή την ενεργειακή ζήτηση σε Terajoule (TJ), παρέχοντας έτσι ένα αντικειμενικό μέτρο που επιτρέπει τη σύγκριση των διαφόρων γεωγραφικών επιλογών.

(A) Οι πιθανές διαδρομές που θα μπορούσε να είχε ακολουθήσει ο Αννίβας κατά τη διέλευσή του από τις Άλπεις. Τα χρώματα υποδεικνύουν το υψόμετρο και οι λευκές γραμμές τις πιθανές διαδρομές. Οι έγχρωμες γραμμές υποδεικνύουν τις τρεις καλύτερες διαδρομές συνολικά. Τα δεδομένα υψομέτρου παρέχονται από τη NASA. (B) Σωρευτικό ενεργειακό κόστος για τις τρεις καλύτερες διαδρομές συνολικά για έναν άνδρα, ένα άλογο και έναν ελέφαντα. Τα χρώματα αντιστοιχούν στις διαδρομές του (Α). Εμφανίζονται μόνο τα άμεσα ενεργειακά κόστη, τα οποία δεν περιλαμβάνουν κόστη όπως η μεταφορά τροφίμων και η διατροφή του μη στρατιωτικού προσωπικού. (C) Προφίλ υψομέτρου των τριών καλύτερων διαδρομών. Τα χρώματα δείχνουν το αθροιστικό ενεργειακό κόστος για τον στρατό του Αννίβα που βαδίζει κατά μήκος της διαδρομής.

[Credit: E. Berti, & F. Vollrath 2026]

Σύμφωνα με τα μοντέλα που αναπτύχθηκαν, η διέλευση μέσω του Col de la Traversette θα απαιτούσε συνολική κατανάλωση ενέργειας 5,42 TJ (5,42 × 10^12 joule) για ολόκληρο το στρατό. Ο αριθμός αυτός κατατάσσει τη διαδρομή αυτή ως τη πιο αποδοτική από μεταβολική άποψη, ξεπερνώντας τις άλλες εναλλακτικές λύσεις που αναλύθηκαν.

Στη δεύτερη θέση βρέθηκε η διαδρομή που διασχίζει τις Άλπεις μέσω του Col de Montgenèvre και κατεβαίνει στην κοιλάδα του Πό από τη Σούσα, με εκτιμώμενο κόστος 6,02 TJ. Η διαδρομή του Col du Clapier, η οποία μέχρι τώρα απολάμβανε τη μεγαλύτερη ακαδημαϊκή υποστήριξη, κατέλαβε την τρίτη θέση με κατανάλωση 6,28 TJ, ενώ η λιγότερο ευνοϊκή επιλογή αποδείχθηκε αυτή που διέρχεται από το Col du Mont Cenis, με ενεργειακή απαίτηση 6,45 TJ.

Η συγκριτική ανάλυση αποκαλύπτει σημαντικές διαφορές μεταξύ των διαφόρων επιλογών. Σε σχετικούς όρους, η διαδρομή μέσω του Col de Montgenèvre θα απαιτούσε 11% περισσότερη ενέργεια από ό,τι η Traversette, ενώ η διαδρομή μέσω του Col du Clapier θα συνεπαγόταν αύξηση κατά 16% και η διαδρομή μέσω του Col du Mont Cenis υπερβολική κατανάλωση κατά 19%.

Αυτές οι διαφορές, αν και φαινομενικά μικρές σε ποσοστά, καθίστανται κρίσιμες όταν λαμβάνεται υπόψη η κλίμακα της εκστρατείας και οι υλικοτεχνικοί περιορισμοί μιας στρατιωτικής επιχείρησης που έπρεπε να μεταφέρει προμήθειες, ζωοτροφές και νερό για δεκάδες χιλιάδες άτομα σε εχθρικό έδαφος, σε υψόμετρα που ξεπερνούσαν τα δύο χιλιάδες μέτρα σε πολλά σημεία. Η επιλογή μιας διαδρομής έναντι μιας άλλης θα μπορούσε, επομένως, να καθορίσει την ίδια τη σκοπιμότητα της επιχείρησης και την επιβίωση των στρατευμάτων μόλις έφταναν σε ιταλικό έδαφος.

Χαρακτικό της Μάχης της Ζάμα από τον Cornelis Cort, 1567. [Credit: Cornelis Cort – Hunterian Museum and Art Gallery]

Τα αποτελέσματα της μελέτης προσφέρουν επίσης μια νέα προοπτική σχετικά με το βιολογικό κόστος που επέβαλε η διάβαση των Άλπεων στα διάφορα τμήματα του στρατού. Οι προσομοιώσεις δείχνουν ότι οι στρατιώτες θα είχαν χάσει περίπου το 19% των αποθεμάτων σωματικού λίπους τους κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, ένα ποσοστό που οι ερευνητές θεωρούν συμβατό με τα υψηλά ποσοστά θνησιμότητας που τεκμηριώνονται στις κλασικές πηγές και το οποίο θα εξηγούσε τoν αποδεκατισμό των στρατευμάτων κατά τη διάρκεια της διάβασης των βουνών.

Αντίθετα, το μοντέλο υποδηλώνει ότι οι πολεμικοί ελέφαντες θα είχαν υποστεί μείωση μόλις περίπου 4% των ενεργειακών τους αποθεμάτων, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με την ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι τα ζώα αυτά υπέφεραν ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της διέλευσης των Άλπεων. Αυτή η αξιοσημείωτη μεταβολική ανθεκτικότητα, που αποδίδεται στο μεγαλύτερο μέγεθός τους και στην αποτελεσματικότητα στην αποθήκευση ενέργειας, πιθανότατα συνέβαλε στο γεγονός ότι τα περισσότερα παχύδερμα επέζησαν της διάβασης, κάτι που είχε ήδη σημειωθεί με έκπληξη στις σύγχρονες χρονογραφίες.

Η εργασία αυτή αποτελεί μια πρωτοποριακή εφαρμογή των αρχών της οικολογίας της μετακίνησης σε ένα ιστορικό πρόβλημα, αποδεικνύοντας πώς η διεπιστημονική ανάλυση μπορεί να ρίξει νέο φως σε γεγονότα του παρελθόντος μέσω του συνδυασμού αρχαίων πηγών και σύγχρονων αναλυτικών μεθόδων.

Το ζήτημα της ακριβούς διαδρομής που ακολούθησε ο Αννίβας έχει προκαλέσει μια ακαδημαϊκή συζήτηση που διαρκεί εδώ και πολλές γενιές, η οποία τροφοδοτείται από την έλλειψη αρχαιολογικών στοιχείων και τις αντιφάσεις που υπάρχουν στις λογοτεχνικές πηγές, κυρίως στις περιγραφές του Πολύβιου και του Λίβιου. Η εφαρμογή αυτής της βιοενεργειακής προσέγγισης δεν εξαλείφει πλήρως την εγγενή αμφισημία που ενέχει η ερμηνεία των κλασικών κειμένων, αλλά παρέχει ένα αντικειμενικό κριτήριο που ενισχύει την υπόθεση της Traversette, δείχνοντας ότι αυτή η διαδρομή ανταποκρίνεται καλύτερα στις φυσιολογικές απαιτήσεις μιας στρατιωτικής φάλαγγας τέτοιου μεγέθους.

Ο καθηγητής Fritz Vollrath, συν-συγγραφέας της μελέτης και συνεργάτης του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και της οργάνωσης «Save the Elephants UK», σημείωσε ότι η εφαρμογή των γνώσεων που αποκτήθηκαν από τη μελέτη της βιοενέργειας των αφρικανικών ελεφάντων στην Κένυα προσδίδει μια εντελώς νέα διάσταση στην αρχαία συζήτηση σχετικά με τη διάβαση του Αννίβα στις Άλπεις.

Η έρευνα αξιοποίησε μοντέλα που αναπτύχθηκαν για την εκτίμηση της ενεργειακής δαπάνης των ελεφάντων με βάση την κλίση του εδάφους, μια κρίσιμη μεταβλητή σε ορεινό περιβάλλον όπου κάθε μέτρο υψομέτρου αντιστοιχεί σε εκθετική αύξηση του μεταβολικού κόστους. Τα μοντέλα αυτά, τα οποία έχουν βαθμονομηθεί με εμπειρικά δεδομένα από τους σημερινούς πληθυσμούς, επέτρεψαν στους ερευνητές να ανακατασκευάσουν με άνευ προηγουμένου ακρίβεια τις συνθήκες που αντιμετώπιζε ο καρχηδονιακός στρατός.

Από την πλευρά του, ο Δρ. Emilio Berti, ερευνητής στο iDiv και στο Πανεπιστήμιο της Ιένας, τόνισε ότι, αν και η ανάλυση δεν διαλύει όλες τις αβεβαιότητες σχετικά με την ακριβή διαδρομή, ενισχύει σημαντικά τα επιχειρήματα υπέρ της διαδρομής της Traversette, αποδεικνύοντας ότι αυτή η επιλογή θα ανταποκρινόταν καλύτερα στις απαιτήσεις της μετακίνησης ενός μεγάλου στρατού, που περιλάμβανε και ελέφαντες, μέσα από το εξαιρετικά δύσκολο αλπικό έδαφος.

Η επιλογή των ελεφάντων ως μέρους του στρατιωτικού αποσπάσματος παραμένει θέμα συζήτησης μεταξύ των ιστορικών, οι οποίοι σταθμίζουν διαφορετικές υποθέσεις σχετικά με τον στρατηγικό τους ρόλο. Ορισμένοι ειδικοί υποστηρίζουν ότι ο Αννίβας σκόπευε να τους χρησιμοποιήσει ως στοιχείο τακτικής έκπληξης στις πρώτες συγκρούσεις εναντίον των ρωμαϊκών λεγεώνων, ενώ άλλοι προτείνουν ότι η παρουσία τους αποσκοπούσε να εντυπωσιάσει και να διευκολύνει τη στρατολόγηση των κέλτικων φυλών της βόρειας Ιταλίας, οι οποίες ενδέχεται να ήταν διατεθειμένες να προσχωρήσουν σε έναν αγώνα που υποστηριζόταν από μια τέτοια επίδειξη στρατιωτικής δύναμης.

Η εργασία της γερμανοβρετανικής ομάδας προσφέρει μια πιθανή απάντηση σε ένα από τα πιο επίμονα αινίγματα της στρατιωτικής ιστορίας και καθιερώνει ένα μεθοδολογικό πλαίσιο που θα μπορούσε να εφαρμοστεί και σε άλλες παρόμοιες ιστορικές αντιπαραθέσεις. Ο συνδυασμός βιοενεργειακών μοντέλων, συστημάτων γεωγραφικών πληροφοριών και παλαιοκλιματικών δεδομένων καθιστά πλέον δυνατή την αντιμετώπιση ζητημάτων που παρέμεναν για καιρό στο πεδίο της εικασίας, παρέχοντας αντικειμενικά κριτήρια που συμβάλλουν στην επίλυση αντικρουόμενων ερμηνειών.

Η διάβαση των Άλπεων από τον Αννίβα αποτελεί ένα από τα πιο εξαιρετικά επεισόδια της αρχαιότητας, και η μελέτη της συνεχίζει να προσελκύει το ενδιαφέρον όχι μόνο των στρατιωτικών ιστορικών, αλλά και των γεωγράφων, των κλιματολόγων και των βιολόγων. Η διαδρομή της Traversette, την οποία τα μοντέλα προσδιορίζουν πλέον ως την πιο εφικτή επιλογή, διασχίζει το ορεινό συγκρότημα των Άλπεων μέσω ενός περάσματος σε υψόμετρο 2.947 μέτρων, στα σύνορα μεταξύ Γαλλίας και Ιταλίας, κατεβαίνοντας προς την περιοχή του Piedmont.

Οι κλιματολογικές συνθήκες κατά τη στιγμή της διάβασης, η οποία πραγματοποιήθηκε στα τέλη του φθινοπώρου, πρόσθεσαν έναν επιπλέον παράγοντα δυσκολίας σε ένα ήδη τολμηρό εγχείρημα, ενώ οι κλασικές πηγές αναφέρουν χιονοπτώσεις και ακραίες θερμοκρασίες που αποδεκάτισαν τις καρχηδονιακές δυνάμεις. Η έρευνα δεν εξετάζει άμεσα αυτές τις κλιματικές μεταβλητές, αλλά το γεγονός ότι η διαδρομή της Traversette αποδεικνύεται η πιο ενεργειακά αποδοτική υποδηλώνει ότι, ακόμη και υπό αντίξοες συνθήκες, ήταν η επιλογή που ελαχιστοποιούσε την καταπόνηση μιας εκστρατείας που έπρεπε να αντιμετωπίσει όχι μόνο το έδαφος, αλλά και την εχθρότητα των τοπικών φυλών και την ανάγκη να διατηρηθεί η συνοχή ενός πολυπολιτισμικού στρατού.

Η μελέτη αποτελεί σημαντική πρόοδο στην κατανόηση των παραγόντων που καθόρισαν την επιτυχία μιας από τις πιο τολμηρές στρατιωτικές επιχειρήσεις στην ιστορία, ενώ η διεπιστημονική της προσέγγιση καταδεικνύει την αξία της ενσωμάτωσης διαφορετικών επιστημονικών προοπτικών για την αντιμετώπιση σύνθετων ιστορικών ζητημάτων.

Η εφαρμογή των αρχών της οικολογίας της κίνησης σε ένα γεγονός που συνέβη πριν από πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια καταδεικνύει τη γονιμότητα μιας προσέγγισης που υπερβαίνει τα παραδοσιακά όρια των επιστημονικών κλάδων, προσφέροντας απαντήσεις όπου οι γραπτές πηγές είναι ανεπαρκείς ή αντιφατικές. Οι συγγραφείς της εργασίας ελπίζουν ότι η μεθοδολογία τους θα μπορεί να εφαρμοστεί και σε άλλα ιστορικά επεισόδια στα οποία οι ενεργειακοί και υλικοτεχνικοί περιορισμοί διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο, ανοίγοντας έτσι ένα νέο πεδίο έρευνας στο σταυροδρόμι της οικολογίας, της φυσιολογίας και της ιστορίας.

E. Berti, & F. Vollrath, Energy costs of Hannibal’s alpine crossing, Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 123 (28) e2612764123, doi.org/10.1073/pnas.2612764123 (2026).

Πηγή: LBV Magazine

Διαβάστε Περισσότερα...

Οι δίδυμες πόλεις Αθήναι: Η προκατακλυσμιαία και η μετακατακλυσμιαία

Αθήναι Ωκεανού ως Ατλαντίς Τυφώνα Ταρταρίας Ανταρκτικής

 Του ιατρού πνευμονολόγου-φυματιολόγου Στυλιανού Θ. Μητρόπουλου

Την προκατακλυσμιαία εποχή η Δωρεά Πυρός και Λόγου των θεών από τον θεό Προμηθέα πρόσφερε στους ανθρώπους:

• Γλώσσες Λόγου και
• Γραφή (Μνήμης) Λόγου.

Τότε οι Ζήνες ίδρυσαν πόλεις θεών και Ηρώων. Στις προκατακλυσμιαίες πόλεις ο Δευκαλίων με την Πρωτόπλαστη των θεών Πύρρα ανάπτυξαν την προκατακλυσμιαία Ελληνική γλώσσα λόγου και αλφάβητο γραφής Μνήμης Λόγου. Την 10η χιλιετία π.Χ. από τον Ζήνα Ποσειδώνα είχαν ιδρυθεί δίδυμες ηρωικές “πόντιες” πόλεις, θεών και ηρώων των Αθηνών, δηλαδή:

• α) Αι Αθήναι – Ποσειδωνία του Σαρωνικού της Άσπρης Θάλασσας – Τηθύος και
• β) Αι Αθήναι – της θυγατρικής Ποσειδωνίας του Ωκεανού της Γαλάζιας Θάλασσας.

Αθήναι Σαρωνικού βασιλιά Αιγαία

Πορεία Θησέα από Τροιζηνία και Αθήναι Σαρωνικού

Ο Θησεύς γεννηθείς την προκατακλυσμιαία θαυμαστή 10η χιλιετία π.Χ. στην Τροιζηνία, σε πορεία συνάντησης του Αιγαία, βασιλιά Αθηνών, ακολούθησε πορεία μέσω ισθμού Αίγινας προς Ποσειδωνία Αθηνών Σαρωνικού, καταποντισμένη μετά την παγετώδη περιόδου στον Βυθό του Σαρωνικού, πλησίον του ναού Ποσειδώνος στο Σούνιο. Ο Θησεύς, στα μεταγενέστερα αφηγήματα, αναφέρεται σε πορεία από Τροιζηνία μέσω Ισθμού Κορίνθου – Κακιάς Σκάλας με προορισμό συνάντησή του στην κατανοητή μεταγενέστερη στους κατοίκους της κλασσικής πόλεως Αθηνών (Περικλέους).

Στον Κριτία, ο Πλάτων αναφέρει ότι ο Ζην Ποσειδών με “κυκλική” γεωμετρία χώρισε την γη Αθηνών Ωκεανού, με ομόκεντρους δακτυλίους και δημιούργησε κανάλια με τεχνητές λίμνες της θυγατρικής δίδυμης πόλεως Αθηνών Ωκεανού. Η δίδυμη θυγατρική πόλις Αθηνών Ωκεανού, μετά κατάληψη από τον Τυφώνα Ταρταρίας μετονομάστηκε σε Ατλαντίδα και οι ηρωικοί κάτοικοι της σε Άτλαντες. Η Ατλαντίδα υπό τον Τυφώνα έγινε ορμητήριο εκστρατειών πολεμόχαρης φυλής Ατλάντων για κατάληψη και υποδούλωση πόλεων λαών του προκατακλυσμιαίου ηρωικού κόσμου , δηλαδή των πόλεων Φθίας και Δίκτας, Αθηνών Σαρωνικού, Άδη Ταινάρου, Θούλης και θυγατρικών πόλεων.

Αθήναι Ποσειδωνίας Δίδυμες, Σαρωνικού και Ωκεανού (Ατλαντίς)

Ο Πλάτων αναφέρει ότι αι προκατακλυσμιαίαι Αθήναι διχάστηκαν και αντιπαρατιθέμενες ανάπτυξαν στρατούς και στόλους με διαθέσεις επιθετικές κατακτητικές Ατλάντων και Αμυντικές Αθηναίων στις χαοτικές κατακτητικές διαθέσεις των Ατλάντων. Έτσι που τελικά ο ηρωικός κόσμος ξαφνικά «κατεποντίσθη ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ καὶ νυκτί» κάτω από ανεξέλεγκτα τυφωνικά φαινόμενα κοσμικών καταρρεύσεων με σεισμούς, κατακλυσμούς, καταβυθίσεις, άνοιγμα χασμάτων και εξαφάνισης γης, με άλλα λόγια τεκτονικών γεωλογικών και θαλάσσιων. Ακολούθησε η πολιτισμική καταστροφή με επιζώντες ήρωες να κωδικοποιούν σε μύθους τις ανείπωτες καταστροφές με καταβυθίσεις, σεισμούς, παγετώνες, μετακινήσεις πόλων και πολέμους.

Η ακρόπολις της κλασσικής Αθήνας εκτίσθη σε μνήμη και κατ’ αντιγραφή της ακροπόλεως της Αθήνας Σουνιάδος.

Αθηναίοι εναντίων Ατλάντων

Με τις αντιπαραθέσεις επιτιθέμενων και αμυνομένων, με εκστρατείες κατάληψης του κόσμου από τους Άτλαντες (Ωγύγου, Δαρδάνου Κέκροπα) και θεομηνίες -κατακλυσμούς που ακολούθησαν οο προκατακλυσμιαίος πολιτισμός έλαβε τέλος. Ο θεός Προμηθέας, έχοντας το χάρισμα της πρόβλεψης, προέτρεψε τον υιό του Δευκαλίωνα με την σύζυγό του Πύρρα να μεταβούν άμεσα από την Θούλη Αρκτικής για να βοηθήσουν με αναγκαίες προμήθειες και εφόδια τους αμυνόμενους των ηρωικών πόλεων Φθίας, Αθηνών Σαρωνικού, Δίκτας Αφροδισίου και τις Θυγατρικές τους πόλεις. Παρά τα εμπόδια κατακλυσμού του Δευκαλίωνα από τους Άτλαντες, ο Δευκαλίων και η Πύρρα διέσχισαν τον “Δευκαλιδώνιο” Ωκεανό (Ατλαντικό Κυανό) και μετά 9 μέρες και εννέα νύχτες προσγειώθηκαν στην κορυφή του Παρνασσού με όλες τις προμήθειες και εφόδια.

Αιγύπτιοι ιερείς, Σόλων και Πλάτων

Αιγύπτιοι ιερείς γνώριζαν τα συμβάντα και είπαν στον Σόλωνα με μύθους που ο Πλάτων αξιοποίησε σε έργα του, Τιμαίος και Κριτίας. Επιπρόσθετα ο Όμηρος λέγουν ότι στην Ιλιάδα και Οδύσσεια μυθολογεί τον προκατακλυσμιαίο πόλεμο Αντιπαράθεσης Αθηναίων και Ατλάντων ως “Τρωικό πόλεμο” και όχι κάποιον άλλο μεταγενέστερο από τους πολλούς μετακατακλυσμιαίους πολέμους. “Κείμενα” μαρτυρίες αρχαίων συγγραφέων έχουν διατηρήσει σε μύθους και παραδόσεις και καταποντισμένες προκατακλυσμιαίες ηρωικές πόλεις πολιτισμού καθώς και μετακατακλυσμιαίες πόλεις αναγέννησης πολιτισμού, γλώσσας λόγου Ελληνικής και γραφής μνήμης με ελληνικό αλφάβητο που αν και ξεχασμένο το επανέφεραν.

Η Σουνιάς Αθήνα.

Αθήναι Προκατακλυσμιαία Σαρωνικού συγγραφείς, μύθοι και παραδόσεις

Οι Παυσανίας, ο Στράβων και Ανώνυμες αττικές παραδόσεις που αφορούν τον Σαρωνικό, αναφέρονται σε αρχαιότατες πόλεις με παλαιότατες αχρονολόγητες καταβυθίσεις, χαμένες καταβυθισμένες ακτές και πόλεις, παλαιά ιερά της Αθηνάς και παλαιές ονομασίες σε παράκτιες περιοχές που εντοπίζουν χαρακτηριστικά αρχαιότατα ιερά, οχυρώσεις, πόλεις, προ-μυκηναϊκά κέντρα, προ-μινωικά ίχνη, σε Σούνιο, Λαύριο, Πάτροκλο, Σαλαμίνα – Αμπελάκια, Τροιζήνα, Πόρος-Καλαυρία, Αίγινα-Κολώνα, Επίδαυρο-Παλαιά Επίδαυρο… κ.ά.

Στράβων, Αναφέρεται σε παλαιές ακτές που καταβυθίστηκαν, παλαιές πόλεις που χάθηκαν στον Σαρωνικό, παλαιά ονόματα που δεν σώζονται. Ο Στράβων, στο έργο του «Γεωγραφικά», καταγράφει συστηματικά τις γεωλογικές μεταβολές που επηρέασαν τις ακτές της Ελλάδας και ιδιαίτερα τον Σαρωνικό. Φαινόμενα καταβύθισης και μεταβολής της ακτογραμμής, συνδέοντάς τα με τη δράση του Ποσειδώνα. Καταβυθίσεων στον Σαρωνικό – «Γεωγραφικά» (Βιβλίο Α΄, 3.16), ο Στράβων περιγράφει πώς η θάλασσα αλλάζει τα όρια της ξηράς «…οὐ μόνον δὲ τὰ πελάγη μεταβάλλειν, ἀλλὰ καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν μὲν ἀναδιδόναι τὴν δὲ καταπίνειν, ὥστε καὶ νήσους ποτὲ μὲν ἠπείρους γίνεσθαι, ποτὲ δὲ εἰς τὸ πέλαγος καταδύνειν…» = «…όχι μόνο οι θάλασσες μεταβάλλονται, αλλά και η στεριά, και την μεν (θάλασσα) να αποκαλύπτει (ξηρά), την δε να την καταπίνει, έτσι ώστε τα νησιά άλλοτε να γίνονται ηπειρωτική γη και άλλοτε να βυθίζονται στο πέλαγος…», Ο Στράβων (Βιβλίο Α΄, 3.18) αναφέρεται συγκεκριμένα σε περιοχές του Σαρωνικού και της Αργολίδας «…ἔστι δὲ καὶ τὰ περὶ Μήθυμναν καὶ τὰ περὶ Μεθώνην καὶ Τροιζῆνα… ἐκρήξεσιν ὑπὸ γῆς πυρὸς καὶ ὑδάτων καὶ πνευμάτων…»=«…είναι δε και τα μέρη γύρω από τη Μήθυμνα, τη Μεθώνη και την Τροιζήνα… (που επηρεάστηκαν) από εκρήξεις υπόγειου πυρός, υδάτων και ανέμων…». Ο Στράβων επιβεβαιώνει ότι η γεωγραφία των Ακτών της Ακτικής του Σαρωνικού δεν ήταν στατική αφού «παλαιές πόλεις» εντοπίζονται συχνά στη φιλολογία του ως «αφανισθείσες» λόγω σεισμών ή καθιζήσεων. Στην αρχαία γραμματεία, η απουσία ονομάτων για ορισμένες βυθισμένες πόλεις οφείλεται στο ότι η «μνήμη» της γλώσσας και των ονομάτων χάθηκε μαζί με τη φυσική τους υπόσταση, επιβεβαιώνοντας ότι η γλώσσα και ο τόπος είναι αδιαχώριστα στοιχεία.

Ο Πλούταρχος, στο έργο του «Βίοι Παράλληλοι» (κυρίως στον βίο του Θησέως), αναφέρεται συχνά στην ενοποίηση της Αττικής και στη μνήμη παλαιότερων οικισμών που υπήρχαν πριν από την καθιέρωση των Αθηνών ως ενιαίου κέντρου. Ακολουθούν χαρακτηριστικά αποσπάσματα που αφορούν τη διασπορά ιερών και τη μνήμη παλαιών πόλεων. Περί της ενοποίησης και των παλαιών οικισμών (Πλούταρχος, Θησεύς 24.1-2) Ο Πλούταρχος περιγράφει πώς ο Θησέας κατέλυσε τα τοπικά συμβούλια και τα αρχηγεία των πόλεων για να δημιουργήσει μία πόλη, διατηρώντας όμως τα ιερά «…καταλύσας δὲ τὰ παρ’ ἑκάστοις πρυτανεῖα καὶ βουλευτήρια καὶ ἀρχεῖα, μίαν δὲ καὶ κοινὴν ἅπασι πρυτανείαν καὶ βουλευτήριον ἐν τῇ νῦν ἔτι τῇ πόλει συνετάξατο, τὰ δ’ ἐν μέρει τοῖς ἄλλοις πάλαι συνοικοῦσιν ἀφῆκε…» = «…αφού κατάλυσε τα πρυτανεία, τα βουλευτήρια και τις αρχές που υπήρχαν στον καθένα (από τους οικισμούς), ίδρυσε ένα κοινό πρυτανείο και βουλευτήριο στην πόλη (των Αθηνών) που υπάρχει ακόμη και σήμερα, ενώ τα ιερά των άλλων πόλεων, όπου κατοικούσαν παλαιότερα, τα άφησε (ως είχαν)…». Ο Πλούταρχος, στον βίο του Θησέως (18.1), αναφέρει την εγκατάσταση της λατρείας και τα ιερά που σηματοδοτούσαν την παρουσία της θεάς στις ακτές και τα όρια, Αθηνά και παράκτια ιερά «…ἐπεὶ δὲ ἐπανῆλθεν, ᾠκοδομήσατο ἱερὰ τῆς Ἀθηνᾶς… καὶ τὰς θυσίας τὰς ἐπὶ τῷ Σκιρῷ καθίδρυσε, καὶ τῇ Ἀθηνᾷ τῇ Σκιράδι…» = «…όταν επέστρεψε, έχτισε ιερά της Αθηνάς… και καθιέρωσε τις θυσίες στον Σκίρο και Αθηνά Σκιράδα…». Τα κείμενα του Πλουτάρχου αποτελούν μαρτυρία μιας εποχής όπου η Αττική ήταν στις ακτές ψηφιδωτό αυτόνομων, ισχυρών παραθαλάσσιων οικισμών . Η αναφορά του σε «ιερά που έμειναν» (με κέντρα που καταλύθηκαν) επιβεβαιώνει τη θέση ότι η θρησκευτική και πολιτισμική μνήμη των παράκτιων οικισμών προηγούνταν της κρατικής υπόστασης των Αθηνών. Η εμμονή του Πλουτάρχου να διασώσει αυτά τα ονόματα των ιερών επιτρέπει σήμερα την ανασύνθεση μιας ιστορίας που η επίσημη αρχαιολογία ως ατεκμηρίωτη συχνά θεωρεί «μυθολογική».

Πυθαγόρεια κοσμολογία, Η σύνδεση του Κέντρου (Αθήνα) με το Όλον

Οι Πυθαγόρειοι πίστευαν ότι το «Κέντρο» του κόσμου (Πυρ /Ζευς) συνδέει τον Κάτω Κόσμο με τον Πάνω Κόσμο (Ουρανό). Ο Ιάμβλιχος στο «Περί Πυθαγορικού Βίου» (34) αναφέρεται στη σύνδεση αυτή «…τὸ δὲ πᾶν εἶναι διῃρημένον εἴς τε τὰ ὑπὸ σελήνην καὶ τὰ ὑπὲρ σελήνην, καὶ τὰ ἐν τοῖς τόποις τούτοις συμφώνως ἔχειν πρὸς ἄλληλα…»= «…το δε παν (το σύμπαν) είναι διαιρεμένο σε αυτά που είναι κάτω από τη σελήνη και σε αυτά που είναι πάνω από τη σελήνη, και τα πράγματα σε αυτούς τους τόπους βρίσκονται σε συμφωνία (αρμονία) μεταξύ τους…». Αι Αθήναι, τμήμα Ουράνιου και Υπόγειου άξονα η γεωγραφία είναι συμβολική.

Ο Πλάτων, επηρεασμένος από αυτές τις παραδόσεις, περιγράφει την «Ατλαντίδα» (Κριτίας 112a) την Αθήνα ως ιερή πόλη, συνδεδεμένη με τις δυνάμεις του Ωκεανού και των Θεών «…τῆς δὲ Ἀθήνηθεν αὐτοῖς οἱ τῇδε τῆς παλαιᾶς Ἀτθίδος οἰκήτορες, ἱεροὶ ὄντες καὶ θεῖοι… τοὺς δὲ πάλαι τοὺς Ἀτλαντικοὺς ὄντας καὶ τῆς Ἀτλαντίδος ἑκάστοτε…»= «…όσο για εκείνους από την Αθήνα, οι κάτοικοι της παλαιάς Ατθίδας, όντες ιεροί και θεϊκοί… και για εκείνους τους παλαιούς που ήταν Ατλάντιοι και ανήκαν στην Ατλαντίδα σε κάθε εποχή…»

Η γραμμή Ταίναρο (Άδης) – Ανταρκτική (Τάρταρος) – Ποσειδωνία – Ατλαντίδα / Αθήναι Σαρωνικού παρουσιάζει μια κάθετη σύνδεση του «Κάτω» με το «Άνω» μέσω Αθηνών ως σήμα θαμμένης Μνήμης. Στην αρχαία παράδοση, το Ταίναρο λειτουργεί ως «πύλη» της σε λήθη “Μνήμης” στον Κάτω Κόσμο επίγειου ζεύξης με το υποχθόνιο. Αντίθετα ο Τάρταρος στα τρίσβαθα της Ανταρκτικής, τόπου τιμωρίας και «συντήρησης» Τιτάνων, Γιγάντων και άλλων είναι το σκοτεινό «αντίβαρο» της Ατλαντίδας που κατά την Ορφική παράδοση αντιρροπίζεται με το φωτεινό των Αθηνών. Τα αρχαία κείμενα «αρμονίας» και «συμφωνίας» παρέχουν μια ερμηνευτική ανασύνθεση της μυθολογίας Αθηνών και Ατλαντίδας και τις δυνάμεις Τυφωνικής Ταρταρίας Ανταρκτικής με τις κυρίαρχες Δυνάμεις Ελπίδος Αρκτικής (Υπερβόρειας).

Αθήναι, Γεωλογικές Αλλαγές από την 10η χιλιετία π.Χ.

Πριν τον κατακλυσμό οι επιστήμονες βεβαιώνουν ότι είχε διαφορετική ακτογραμμή η Ακτή της Αττικής και Αι Αθήναι τότε παράκτια κατέληξαν στον Βυθό του Σαρωνικού εγγύς του ναού του Ποσειδώνα στο Σούνιο. Στις χιλιετίες η κλασσική πόλις Αθηνών (Περικλέους) χρεώθηκε όλες τις καταστροφές, προκατακλυσμιαίες και μετακατακλυσμιαίες όπως και την έκρηξη του Ηφαιστείου της Θήρας ως “επικρατούσα επιστημονική άποψη” τεκμηριωμένη με ραδιοχρονολόγηση – δενδροχρονολόγηση το 1560 πΧ.. Έτσι τα συμπεράσματα δεν συμβαδίζουν δικαιολογημένα με τις μυθολογικές αναφορές καταβύθισης ακτογραμμών κ.ά. Αυτονόητο ποικίλες καταστροφές καταλήγουν σε ποικιλία από συμπεράσματα που αδιαφιλονίκητα δεν τεκμηριώνουν τις “προκατακλυσμιαίες” Δίδυμες πόλεις των Αθηνών, Σαρωνικού και θυγατρική Ωκεανού Ατλαντίδα (Πηγές: Ορφικά Πυθαγόρεια παράδοση και Νεοπλατωνικοί Πρόκλος, Δαμάσκιος) με μόνη τεκμηριωμένη καταστροφή το 1560 π.Χ. Το Αιγαίο ως τόπος από τις πιο σεισμογενείς της Ευρώπης (υποβύθισης αφρικανικής πλάκας κάτω από θρυμματισμένη πλάκα Αιγηίδος και Αιγαίου) με εκατοντάδες σεισμικά γεγονότα ιστορικά και άγνωστα προϊστορικά χρόνια. Πολύ μεγάλοι σεισμούς, όπως ο ισχυρός σεισμός του 365μΧ., (~8,3 Ρίχτερ) με εκτεταμένες καταστροφές την Κρήτη και από παλιρροϊκά κύματα καταστροφές και στην ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο (Αλεξάνδρεια, κτλ. ). Η τεκμηρίωση για γεγονότα πριν από τους ιστορικούς χρόνους, 4η χιλιετία π.Χ., μέχρι και την 10 χιλιετία πΧ., είναι αρκετά ελλειπής και πρέπει να ερευνηθούν με παλαιο- σεισμολογία χωρίς κάλυψη όλων των γεγονότων. Η στάθμη της θάλασσας στο Αιγαίο από την 10η χιλιετία π.Χ., τέλους της τελευταίας παγετώδους περιόδου βρέθηκε αρχικά σε ταχεία άνοδο που από την 3η χιλιετία πΧ., εξακολουθεί με σταθερή άνοδο με ρυθμό περίπου 1 χιλιοστό ανά έτος. Αυτονόητο ότι η στάθμη ότι έχει ανέβει δεκάδες μέτρα (~100 μ. από το 10.000 πΧ.) από το χαμηλότερο επίπεδο στάθμης του τέλους των παγετώνων που εξαρτάται όμως και από τις τοπικές τεκτονικές κινήσεις… (1).

Αθηνών Μνήμης ιερά. Σκιροφόριον Ναός θεάς Αθηνάς.

Αθηνών Ποσειδωνίας Σαρωνικού ως ιερά σήματα μνήμες «σιωπηλοί μάρτυρες» της προκατακλυσμιαίας ηρωικής περιόδου. Σε αναφορές (Παυσανίας και Στράβων) και ευρήματα κλασικής αρχαιολογίας συνδέουν την τοπογραφία της Αττικής με τις λατρευτικές διαδρομές των Αθηναίων της κλασσικής Αθήνας…

«Αθηνά Σκιράς», συνδέεται με τον μυθικό ήρωα Σκίρο Αττικής Ακτής μεταγενέστερου τόπου λατρείας, Σκιρόν -Σκιροφόριον Ναός Αθηνάς Σκιράδας, Δήμητρας – Κόρης και Ζήνα Ποσειδώνα. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Σκίρος μάντης από την Ελευσίνα στην Ακτή Αττικής ίδρυσε ιερό επίκλησης της θεάς Αθηνάς ως γιορτή «Σκιροφορίων» πομπής από Ακρόπολη προς Σκιρόν, όπου μεταφερόταν ιερό σκιάδειο (= λευκό αλεξήλιον / ομπρέλα) της Αθηνάς Σκιράδας. Όλα τα παραπάνω ίσως ανατραπούν ανάλογα με την πόλιν των Αθηνών, την προκατακλυσμιαία «Ηρωικής Εποχής» ή την κλασσική. Τα παράκτια ιερά, για τοπικές λατρείες, αλλά και ίχνη μνήμης παλαιάς γεωγραφίας από μεθηρωικούς επιζώντες και ηρωικούς απογόνους τους της εποχής πριν από τις μεγάλες αλλαγές… ξηράς και θάλασσας.

Αθηνών, Μνήμη και Άδης

Η σύνδεση Αθηνών με τον Άδη Ταινάρου έως Τάρταρο της Ανταρκτικής, μέσα από Ορφικά αποσπάσματα και Πυθαγόρειες κοσμολογικές αντιλήψεις, οι οποίες θεωρούσαν την πόλη ως «μικρόκοσμο» συνδεδεμένο με το «όλον» του σύμπαντος Κόσμου….

ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 8.6.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ), Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (Γεωδυναμικό Ινστιτούτο). Υπουργείο Πολιτισμού (για αρχαιολογικά δεδομένα που σχετίζονται με καταστροφές), Τμήματα Γεωλογίας, ΕΚΠΑ παλαιοκλιματολογίας -θαλάσσιας γεωλογίας.

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...