Μελέτη λύνει το μυστήριο της σεξουαλικής ζωής των Νεάντερταλ και Homo Sapiens – Τι δεν μπορούν να εξηγήσουν οι επιστήμονες

 

Μια νέα μελέτη διαπιστώνει ότι η διασταύρωση μεταξύ των Νεάντερταλ και των σύγχρονων ανθρώπων συνήθως αφορούσε αρσενικά των πρώτων και θηλυκά των δεύτερων. [Credit: Kennis & Kennis/MSF/Science Source]

Γενετική μελέτη αποκαλύπτει ότι οι γυναίκες Homo sapiens ζευγάρωναν πιο συχνά με άνδρες Νεάντερταλ από ό,τι οι άνδρες Homo sapiens με γυναίκες του άλλου είδους.

Οι άνδρες Νεάντερταλ και οι γυναίκες Homo Sapiens είχαν την έντονη τάση να ζευγαρώνουν, υποστηρίζει νέα επιστημονική μελέτη. Η συνήθεια αυτή επιτρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα την εξέλιξη του ανθρώπινου γονιδιώματος.

Το 2010, επιστήμονες αποκρυπτογράφησαν το γονιδίωμα του ανθρώπου του Νεάντερταλ στο DNA, σε μια μείζονα μελέτη που επιβεβαίωσε ότι οι Homo Sapiens και οι Νεάντερταλ είχαν πράγματι διασταυρωθεί.

Οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που ζουν σήμερα φέρουν μερικά θραύσματα του DNA αυτού του εξαφανισμένου είδους, κληρονομημένα από την επιμειξία που υπήρξε μεταξύ των δύο ειδών.

Οι έρευνες, τα αποτελέσματα των οποίων δημοσιεύθηκαν την Παρασκευή (27/02) από την επιθεώρηση Science, δείχνουν ότι οι δύο ομάδες είναι απόγονοι ενός πληθυσμού εγκατεστημένου πριν από μερικά εκατομμύρια χρόνια στην Αφρική. Με το πέρασμα εκατοντάδων χιλιετιών, οι ανθρώπινες μεταναστεύεις επέφεραν επιμειξίες μεταξύ των δύο ομάδων.

Οι Νεάντερταλ εξαφανίστηκαν μυστηριωδώς πριν από περίπου 30.000 χρόνια.

Εντούτοις οι σύγχρονοι άνθρωποι έχουν λίγο ή καθόλου DNA των Νεάντερταλ στο χρωμόσωμα Χ, το ένα από τα δύο ανθρώπινα χρωμοσώματα που καθορίζουν το φύλο του εμβρύου.

Οι ειδικοί πίστευαν πως αυτό ήταν αποτέλεσμα της φυσικής επιλογής, ωστόσο μια νέα μελέτη, που πραγματοποιήθηκε από το πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, δείχνει ότι το φαινόμενο αυτό είναι στην πραγματικότητα αποτέλεσμα «προτιμήσεων στην αναπαραγωγή».

Η ομάδα ανέλυσε DNA του σύγχρονου ανθρώπου που υπήρχε σε έναν άνθρωπο του Νεάντερταλ και διαπίστωσε ότι ήταν ιδιαίτερα άφθονο στο χρωμόσωμα Χ, ακριβώς το αντίθετο αυτού που είχε παρατηρηθεί στον σύγχρονο άνθρωπο.6

Το αποτέλεσμα αυτό τους επέτρεψε να απορρίψουν την ιδέα περί αναπαραγωγικής ασυμβατότητας μεταξύ των ειδών.

Αντιθέτως, η γενετική ροή «υπήρξε κυρίως μεταξύ των αρσενικών Νεάντερταλ και των θηλυκών ανατομικά σύγχρονων ανθρώπων», εξηγεί ο Αλεξάντερ Πλατ, ο κύριος ερευνητής της μελέτης.

Δεδομένου ότι οι γυναίκες διαθέτουν δύο χρωμοσώματα Χ και οι άνδρες μόνο ένα, τότε, αν οι αρσενικοί Νεάντερταλ και οι θηλυκοί σύγχρονοι άνθρωποι ζευγάρωναν πιο συχνά, περισσότερα χρωμοσώματα Χ σύγχρονου ανθρώπου θα διείσδυαν στη γενετική δεξαμενή των Νεάντερταλ και λιγότερα χρωμοσώματα Χ των Νεάντερταλ θα βρίσκονταν στους πληθυσμούς του σύγχρονου ανθρώπου.

Μπορεί να υπάρχουν κι άλλοι λόγοι, ωστόσο αυτές οι αρχαίες πρακτικές ζευγαρώματος «προσφέρουν την απλούστερη εξήγηση», υποστηρίζει ο Αλεξάντερ Πλατ.

Παραμένει ωστόσο ανεξήγητο το γιατί: οι άνδρες Νεάντερταλ και οι γυναίκες Homo sapiens μπορεί να είχαν σχέσεις κατόπιν επιλογής, διά της βίας ή με εξαναγκασμό. Το φλερτ θα μπορούσε να ήταν φιλειρηνικό, όμως κανείς δεν αποκλείει το σενάριο να υπήρξαν επιδρομές των Νεάντερταλ με στόχο να κλέψουν τις γυναίκες των ξένων.

Οι ερευνητές ελπίζουν τώρα να αναλύσουν τους λόγους που θα μπορούσαν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε καλύτερα πώς αναπτύχθηκε αυτό το μοντέλο ζευγαρώματος.

Μεταξύ των πιθανοτήτων είναι οι δυναμικές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην κοινωνία των Νεάντερταλ ή οι μεταναστευτικές συνήθειες. Είναι πιθανό, για παράδειγμα, οι άνδρες να είχαν μεγαλύτερη τάση να εγκαταλείπουν την κοινότητά τους ενώ οι γυναίκες παρέμεναν με τις οικογένειές τους.

Καλλιτεχνική απεικόνιση ΑΙ μιας μικτής οικογένειας Νεάντερταλ-Homo sapiens από το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ.

Σε κάθε περίπτωση, η επιμειξία διαμόρφωσε τη γονιδιακή δεξαμενή και των δύο ειδών, όπως μαρτυρά το γεγονός ότι έως και το 4% του γονιδιώματος ορισμένων σύγχρονων πληθυσμών αποτελείται από γονίδια των Νεάντερταλ.

«Πριν από περίπου 600.000 χρόνια, οι πρόγονοι των ανατομικά σύγχρονων ανθρώπων διαχωρίστηκαν από τους προγόνους του πιο συγγενικού τους είδους, των Νεάντερταλ, και σχημάτισαν δύο ανεξάρτητες ομάδες» λέει η Σάρα Πλατ του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια, τελευταία συγγραφέας της μελέτη.

«Οι πρόγονοί μας εξελίχθηκαν στην Αφρική, ενώ οι πρόγονοι των Νεάντερταλ εξελίχθηκαν στην Ευρασία και προσαρμόστηκαν στο περιβάλλον της. Όμως ο χωρισμός αυτός μόνο μόνιμος δεν ήταν».

Σε κάθε περίπτωση, ο αριθμός των γονιδίων Nεάντερταλ που διατηρούνται στη γονιδιακή δεξαμενή μας είναι εντυπωσιακός, επισήμανε ο Πλατ, δεδομένου ότι οι Homo sapiens υπερτερούσαν αριθμητικά.

«Αν σκεφτεί κανείς ότι μπορεί να υπήρχαν 10 έως 20 φορές περισσότεροι Homo sapiens από ό,τι Νεάντερταλ, η παρατήρηση ότι είχαμε έως και 5% νεαντερτάλεια καταγωγή πριν από 30.000 έως 40.000 χρόνια υποδηλώνει ότι είναι απολύτως λογικό να υπήρξε τόσο εκτεταμένη διασταύρωση ώστε να κατακλύστηκε η  γονιδιακή δεξαμενή μας -ότι δηλαδή οι Νεάντερταλ στην πραγματικότητα δεν εξαφανίστηκαν, αλλά απλώς έγιναν μέρος μας» δήλωσε ο ερευνητής.

«Είναι συναρπαστικό να σκέφτεται κανείς ότι σήμερα κυκλοφορούν περίπου έξι δισεκατομμύρια άνθρωποι με περίπου 2% νεαντερτάλειο γονιδίωμα» είπε ο Πλατ.

«Στον βαθμό που αυτό αντιστοιχεί στα γονιδιώματα 120 εκατομμυρίων Νεάντερταλ, τα πάνε καλύτερα από ποτέ».

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Alexander Platt et al., Interbreeding between Neanderthals and modern humans was strongly sex biased. Science391,922-925(2026). DOI:10.1126/science.aea6774

Πηγή: ErtNews, με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ, Β. Πρατικάκης, in.gr, 

anaskafi.blogspot.com

Διαβάστε Περισσότερα...

Ενεπίγραφα όστρακα από την Ρόδο: Ένα με ερωτικό περιεχόμενο – Μόλις το δεύτερο γνωστό σύνολο επιγραφών οστράκων από τον ελλαδικό χώρο!

Η ομιλία αποτελεί μια πρώτη παρουσίαση της μελέτης των ενεπίγραφων οστράκων από την Ρόδο Δωδεκανήσων. Πρόκειται για θραύσματα πήλινων χρηστικών αγγείων, των οποίων η επιφάνεια χρησιμοποιήθηκε ως φορέας καταγραφής ποικίλων εγγράφων, που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων.

Η έκδοση των οστράκων έχει ήδη προετοιμαστεί από τους ομιλητές / The Rhodian Centennial Project, το οποίο αφορά την μελέτη 5 ροδιακών ανασκαφών σχετικών με τα αρχαία κοινά (συλλόγους).

Η σημασία των ροδιακών ενεπίγραφων οστράκων έγκειται στο ότι αποτελεί μόλις το δεύτερο γνωστό σύνολο επιγραφών οστράκων από τον ελλαδικό χώρο, μετά την έκδοση των οστράκων της Χερσονήσου Κρήτης.

Στην ομιλία θα παρουσιαστούν τα αρχαιολογικά και παλαιογραφικά δεδομένα, το περιεχόμενο ορισμένων χαρακτηριστικών τύπων κειμένων, όπως επιστολές, κατάλογοι και λογαριασμοί, καθώς και ένα επίγραμμα με ερωτικό περιεχόμενο. Τα όστρακα παρουσιάζουν ενδιαφέρον γιατί μας παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την παραγωγή, την διακίνηση και την διανομή προϊόντων της ροδιακής γης κατά την ελληνιστική περίοδο.

ΠΗΓΗ: Ομιλία της Αν. Δρελιώση / Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου και του Ν. Λίτινα / Πανεπιστήμιο Κρήτης, στις 10.3.2026, στην Γαλλική Σχολή Αθηνών (Διδότου 6, Αθήνα). ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 6.2.2026.

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Ελληνική επιγραφή που βρέθηκε στο Μεγάλο Τζαμί της Χομς αποκαλύπτει τον χαμένο Ναό του Ήλιου του αυτοκράτορα Ελαγάβαλου

 

Η επιγραφή ανακαλύφθηκε στο Μεγάλο Τζαμί της Χομς στη Συρία. [Credit: Teriz Lyoun]

Η ανακάλυψη μιας ελληνικής επιγραφής στη βάση ενός κίονα κολόνας κατά τη διάρκεια εργασιών αποκατάστασης στο Μεγάλο Τζαμί της Χομς, στη Συρία, έχει αναζωπυρώσει την ακαδημαϊκή διαμάχη σχετικά με την ακριβή τοποθεσία του Ναού του Ήλιου, του οποίου ο αρχιερέας ανέβηκε στον ρωμαϊκό αυτοκρατορικό θρόνο τον 3ο αιώνα με το όνομα Ελαγάβαλος.

Η πόλη, γνωστή στην αρχαιότητα ως Έμεσα και πρωτεύουσα της ομώνυμης επαρχίας, είναι διάσημη εδώ και αιώνες για τα ιστορικά της μνημεία, ενώ το μεγάλο τζαμί της, με οβάλ σχήμα και ορθογώνιο σχέδιο, αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά αξιοθέατά της.

Η ανακάλυψη, που έγινε κάτω από έναν κίονα του κτιρίου, αποκτά επιπλέον σημασία, καθώς η τοποθεσία έχει και συμβολική σημασία που συνδέεται με τον ηγεμόνα των Ζενγκίδων, Νουρεντίν Ζενγκί, τον 12ο αιώνα και, σύμφωνα με την παράδοση, βρίσκεται πάνω από τα ερείπια μιας εκκλησίας αφιερωμένης στον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή.

Για δεκαετίες, οι ιστορικοί συζητούσαν αν το τζαμί, το οποίο ακολουθεί ένα ορθογώνιο αρχιτεκτονικό σχέδιο, είχε όντως χτιστεί πάνω στα ερείπια του ναού αφιερωμένου στον ηλιακό θεό της Έμεσα, αλλά η έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων είχε αφήσει το ζήτημα ανεπίλυτο.

Ο κίονας στη βάση του οποίου ανακαλύφθηκε η ελληνική επιγραφή. Οι μελετητές που αποκρυπτογραφούν αρχαίες ελληνικές επιγραφές στη Συρία επισημαίνουν ορθογραφικές ή γραμματικές αποκλίσεις, που αντανακλούν το συριακό (αραμαϊκό) γλωσσικό υπόβαθρο του τοπικού πληθυσμού. [Credit: Abdulhadi Al-Najjar]

Τώρα, μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο αρχαιολογικό περιοδικό Shedet, με συγγραφέα τον καθηγητή Maamoun Saleh Abdulkarim, καθηγητή αρχαιολογίας και ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Sharjah, υποστηρίζει ότι η επιγραφή αποτελεί μια αποφασιστική πρόοδο στην αποσαφήνιση της προέλευσης αυτού του μουσουλμανικού χώρου, ο οποίος, σύμφωνα με την ενισχυόμενη υπόθεση, θα είχε ξεκινήσει ως ειδωλολατρικό ιερό, αργότερα θα είχε μετατραπεί σε χριστιανική εκκλησία και τελικά θα είχε μεταμορφωθεί σε ισλαμικό χώρο λατρείας.6

Η επιγραφή παρέμεινε θαμμένη κάτω από το δάπεδο του τζαμιού μέχρι που ανακαλύφθηκε κατά τη διάρκεια ανασκαφών που πραγματοποιήθηκαν το 2016, αν και η αστάθεια στη Συρία καθυστέρησε τη λεπτομερή ανάλυσή της. Τον Μάιο του ίδιου έτους, ο ιστορικός Abdulhadi Al-Najjar δημοσίευσε στη σελίδα του στο Facebook μια αρχική μετάφραση του ελληνικού κειμένου, το οποίο χαρακτηρίζεται από ηρωικό και στρατιωτικό ύφος και περιγράφει έναν πολεμιστή ηγεμόνα που συγκρίνεται με τον άνεμο, την καταιγίδα και τη λεοπάρδαλη, ικανό να νικήσει τους εχθρούς του και να επιβάλει φόρο τιμής με σταθερή βασιλική εξουσία.

Το κομμάτι, που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της βάσης μιας στήλης, είναι χαραγμένο απευθείας στην επιφάνεια του γρανίτη και έχει διαστάσεις ενός μέτρου επί ενός μέτρου στη βάση του, με μια επιγραφή που καταλαμβάνει περίπου 75 εκατοστά του μπροστινού μέρους, ενώ τα υπόλοιπα 25 εκατοστά αντιστοιχούν σε στοιχεία του διακοσμητικού πλαισίου.

Ο αρχαιολόγος Teriz Lyoun, επικεφαλής του Τμήματος Ανασκαφών στη Χομς, εξήγησε ότι η γραφή που είναι ορατή στην εικόνα της επιγραφής εμφανίζεται συμμετρική, τυπική και διαχωρισμένη σε οριζόντιες γραμμές, ένα ύφος που είναι συνηθισμένο σε αναμνηστικά ή αφιερωτικά κείμενα, και ότι το σχέδιο είναι οργανωμένο σε ευθείες γραμμές με διακοσμητικό άνω περίγραμμα.

Μάσκα ενός ατόμου που πιστεύεται ότι ανήκε στην βασιλική οικογένεια, η οποία ανακαλύφθηκε στο νεκροταφείο Αμπού Σαμούν στη Χομς (Έμεσα).
[Credit: Shedet 2026]

Ο καθηγητής Abdulkarim μελέτησε την επιγραφή με σκοπό να εντοπίσει μια σύνδεση μεταξύ του σημερινού τζαμιού και των ειδωλολατρικών και χριστιανικών ιερών που ενδέχεται να προηγήθηκαν, τονίζοντας ότι, εάν επιβεβαιωθεί η σύνδεσή του με τον συμβολισμό της ηλιακής λατρείας, αυτό θα αποτελούσε απόδειξη της χωρικής συνέχειας μεταξύ του ειδωλολατρικού περιβόλου και των μεταγενέστερων θρησκευτικών κτιρίων που χτίστηκαν στον ίδιο χώρο.

Αυτή η απόδειξη θα ενίσχυε τη θέση ότι η θρησκευτική μεταμόρφωση στην Έμεσα πραγματοποιήθηκε μέσω της αρχιτεκτονικής επικάλυψης και της επανερμηνείας των ιερών χώρων και όχι μέσω μιας ριζικής ρήξης, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για διεπιστημονική συνεργασία μεταξύ της αρχαιολογίας, της επιγραφικής, της αρχιτεκτονικής ιστορίας και της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η έρευνα τοποθετεί την Έμεσα, τη σύγχρονη Χομς, σε τρεις σημαντικές θρησκευτικές φάσεις που περιλαμβάνουν τον παγανισμό, τον χριστιανισμό και τον ισλαμισμό, προσφέροντας έτσι μια μοναδική διαχρονική μελέτη της θρησκευτικής μεταμόρφωσης, της πολιτιστικής ανθεκτικότητας και της διαστρωματοποιημένης αστικής ταυτότητας στο πλαίσιο της αρχαιολογίας της Εγγύς Ανατολής.

Ο Abdulkarim εξετάζει την εξέλιξη της θρησκευτικής ζωής στην Έμεσα κατά τη ρωμαϊκή περίοδο και την ύστερη αρχαιότητα, δείχνοντας πώς το θρησκευτικό τοπίο της πόλης μεταβλήθηκε από τη λατρεία τοπικών θεών, όπως ο Ελαγάβαλος, στην ευρεία αποδοχή του Χριστιανισμού τον 4ο αιώνα, μια διαδικασία που διαμορφώθηκε από πολιτικούς και κοινωνικούς παράγοντες, αποκαλύπτοντας μια πολύπλοκη ιστορία ανοχής και συγκρούσεων που επέτρεψε την άνθηση του Χριστιανισμού.

Το ελληνικό κείμενο της επιγραφής περιέχει αρκετές γραμματικές ανωμαλίες, ένα κοινό χαρακτηριστικό στη Συρία κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, όπου η αραμαϊκή, και όχι η ελληνική, ήταν η κυρίαρχη ομιλούμενη γλώσσα. Ο Abdulkarim σημειώνει ότι αυτή η επιγραφή, αν και έχει επικό χαρακτήρα και δεν είναι υπερβολικά λεπτομερής, παρέχει ενδείξεις για τη σύνδεση μεταξύ του τζαμιού και ενός ειδωλολατρικού κτιρίου που μπορεί να ήταν ο Ναός του Ήλιου, ειδικά δεδομένου ότι οι ερευνητές έχουν προτείνει από καιρό μια τέτοια σχέση. Κάθε νέα επιγραφή της ρωμαϊκής περιόδου που ανακαλύπτεται σε αυτόν τον χώρο θα συμβάλει στην επέκταση των γνώσεων σχετικά με το θέμα.

Η ρωμαϊκή ταυτότητα της Έμεσα είχε τις ρίζες της στον παγανισμό, και η πνευματική της ζωή περιστρεφόταν γύρω από τον Ελαγάβαλο, την τοπική ηλιακή θεότητα, το όνομα της οποίας υιοθέτησε ο αυτοκράτορας. Ο ναός αποτελούσε το κεντρικό σημείο των εποχιακών εορτών και των θρησκευτικών δραστηριοτήτων σε ολόκληρη την περιοχή.

Η ανώτατη ιεροσύνη αυτής της λατρείας συγκέντρωσε τέτοια δύναμη που ένα από τα μέλη της έγινε Ρωμαίος αυτοκράτορας το 218 μ.Χ., υιοθετώντας ακριβώς το όνομα Ελαγάβαλος και προσπαθώντας να επιβάλει τον Σύριο θεό του ως την υπέρτατη θεότητα της Αυτοκρατορίας. Ωστόσο, η θρησκευτική αλλαγή στην Έμεσα δεν ήταν απότομη, καθώς οι Χριστιανοί και οι παγανιστές συνυπήρχαν για γενιές, όπως αιώνες αργότερα συνυπήρχαν ο Ισλαμισμός και ο Χριστιανισμός στη Χομς και σε όλη τη Συρία.

Η μελέτη του καθηγητή Abdulkarim, αναλύοντας την επιγραφή και το περιβάλλον της, συμβάλλει στην επίλυση ενός ζητήματος που απασχολεί τους ειδικούς για σχεδόν έναν αιώνα, αποσαφηνίζοντας την ακριβή θέση του ναού και αποδεικνύοντας ότι ο χώρος μετατράπηκε αργότερα σε εκκλησία και στη συνέχεια σε τζαμί μετά την ισλαμική κατάκτηση, μια εξέλιξη που καταγράφεται επίσης στα γραπτά των αραβικών ιστορικών.

Τελικά, η Έμεσα δεν έσβησε το παρελθόν της, αλλά το επανερμήνευσε, και ο αρχαίος Ναός του Ήλιου, αφιερωμένος στον Ελαγάβαλο, επέζησε πέρα από τις διαδοχικές θρησκευτικές μεταβάσεις ως το συμβολικό και πολιτικό κέντρο μιας πόλης που κατάφερε να διαπραγματευτεί μεταξύ αρχαίων και αναδυόμενων πεποιθήσεων, μετασχηματίζοντας όχι μόνο τα ιερά κτίρια, αλλά και τις δυναμικές εξουσίας, την ταυτότητα και τον αστικό χώρο.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Maamoun Saleh Abdulkarim, Religious Transformation in the City of Emesa, Syria: From Paganism to Christianity During the Roman and Early-Byzantine Periods, Shedet, 15, 15.1, 2026, 82-98. doi: 10.21608/shedet.2025.392640.1307

Πηγή: LBV Magazine, anaskafi.blogspot.com

Διαβάστε Περισσότερα...