Ειδώλιο 7.800 χρόνων βρέθηκε στην Γη των Σικελών, στην αρχαία Θράκη, νυν Ρουμανία

 

Του Γιώργου Λεκάκη

Το χωριό Τόξο – ρουμ. Arcuş / ουγγρικά Árkos) είναι μια κοινότητα στα ανατολικά της λεκάνης στην Τρανσυλβανία στους νότιους πρόποδες των βουνών Μπαραόλτερ, στον 45ο παράλληλο [45°54′N 25°46′E]. Σήμερα ανήκει στην κομητεία Covasna, της κεντρικής Ρουμανίας 

Αποτελούσε μέρος της Σεκλερλάνδης[1] της ιστορικής επαρχίας της Τρανσυλβανίας, στην συμβολή του ποταμού Βάλεα Ράποασα και του ποταμού Άρκους – ενός δεξιού παραποτάμου του Όλτ (Αλτ). Απέχει 7 χλμ. βόρεια της πρωτεύουσας της κομητείας, τον Άγιο Γεώργιο[2].

• 

Σε αυτό το χωριό που στα αρχαία χρόνια ανήκε στην έκταση της Θράκης, βρέθηκε ένα νεολιθικό ειδώλιο 6,35 εκατ., που απεικονίζει μια γυναίκα (δύο μικρές προεξοχές υποδηλώνουν στήθος) με εκτεταμένα χέρια, σαν να προσεύχεται, ανάμεσα σε ίχνη κατοικιών, κεραμικής και κάρβουνου, που χρονολογούνται μεταξύ 5800 και 5500 π.Χ.

• 

Οι αρχαιολόγοι του Εθνικού Μουσείου των Ανατολικών Καρπαθίων ερευνούσαν σε σωστικές ανασκαφές (παραπάνω φωτ.) την τοποθεσία Arcuș – Fair Plateau (Vásártető), όταν ανακάλυψαν τον οικισμό, ο οποίος είχε κτιστεί από τους πρώτους αγρότες του λεγομένου «Πολιτισμού Starčevo-Criş». Το ειδώλιο ήταν κατασκευασμένο από πηλό που είχε σκληρυνθεί με άχυρο και άμμο, ψημένο σε υψηλές θερμοκρασίες, για να δώσει ένα κόκκινο χρώμα (τούβλου), αλλά οι πιο σκούρες περιοχές του υποδηλώνουν ότι η θερμότητα ήταν ανομοιόμορφη. Το κεφάλι του ειδωλίου διαθέτει μάτια σκαλισμένα σε σχήμα V, μια μικρή οβάλ μύτη και λεπτές τομές, που ομοιάζουν με μακριά μαλλιά δεμένα σε κότσο – μια από τις αρχαιότερες αναπαραστάσεις γυναικείων χτενισμάτων, που είναι γνωστές στην περιοχή του Βόρειου Δούναβη. Το σώμα του ειδωλίου είναι λεπτό, με προεξοχές στον κορμό. Τα μέλη της ομάδας πιστεύουν ότι το ειδώλιο μπορεί να χρησιμοποιήθηκε ως οικιακό φυλακτό, τελετουργικό αντικείμενο ή συμβολική προσφορά.

Τέτοια ειδώλια είναι σπάνια στον “πολιτισμό Starčevo-Criș”, γεγονός που καθιστά την ανακάλυψη από το Arcuș ακόμη πιο πολύτιμη. Τα περισσότερα από τα γνωστά “είδωλα” της ίδιας περιόδου προέρχονται από το Βανάτο / Banat ή την περιοχή Κρις, και πολλά από αυτά έχουν τονισμένα σχήματα, όπως η “Αφροδίτη” – αγαλματίδια με έντονα ισχία, σύμβολα γονιμότητας. Αυτό από το Άρκους, ωστόσο, είναι διαφορετικό: δεν έχει υπερβολικά χαρακτηριστικά, καθώς είναι μάλλον μια λεπτή, απλή σιλουέτα, αλλά γεμάτη εκφραστικότητα!

Αυτό το μικρό πήλινο ειδώλιο, ηλικίας άνω των 7.500 χρόνων, μας προσφέρει ένα “παράθυρο” στον κόσμο εκείνης της εποχής! Έναν κόσμο στον οποίο συμβατικώς οι άνθρωποι πρωτάρχιζαν να κτίζουν τα χωριά τους, να καλλιεργούν την γη και να αναζητούν πνευματικά νοήματα σε χειρονομίες και σύμβολα…

Τέλος, στα τουριστικά αξιοθέατα της πόλης είναι:

• η οχυρωμένη εκκλησία των Ουνιταριανών (του 16ου αιώνα – κτίστηκε το 1568, ανακαινίστηκε το 1831). Έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό μνημειο. Και
• το κάστρο και το κτήμα της ουγγρικής ευγενούς οικογένειας Syentkereszthy. Κτισμένο το 1860. και η ρωμαιοκαθολική εκκλησία του, επίσης κτισμένη τον 19ο αιώνα. Επίσης ιστορικα μνημεια. Ο τελευταίος ιδιοκτήτης του κτήματος, ο Ούγγρος βαρώνος Béla Szentkereszty, Υψηλός Κόμης της Κομητείας Háromszék, έκανε τις τελευταίες μετατροπές στο κάστρο, στις αρχές της δεκαετίας του 1890. Στο σφυρήλατο σιδερένιο κιγκλίδωμα, υπάρχουν διακοσμημένα αγγεία που απεικονίζουν μυθολογικές και βιβλικές σκηνές. Περιβάλλεται από ένα πάρκο με πολλά σπάνια είδη δένδρων και μια λίμνη κατάλληλη για βαρκάδα. Μετά το 1945, το κτήριο κρατικοποιήθηκε και χρησίμευσε ως ορφανοτροφείο, Σχολή Γεωργικών Μηχανικών και η έδρα του Αγροτικού Συνεταιρισμού. Μετά το 1982, το ακίνητο περιήλθε στην ιδιοκτησία του Κομμουνιστικού Κόμματος και χρησιμοποιήθηκε ως προεδρική κατοικία. Μετά την αλλαγή καθεστώτος του 1989, το κτήριο αναλήφθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού και, μέχρι πρόσφατα, στέγαζε το Πολιτιστικό Κέντρο Arcuş.

ΠΗΓΗ: δρ. D.-L. Buzea, αρχαιολόγος στο MNCR – Εθνικό Μουσείο Ανατολικών Καρπαθίων
Ερευνητική ομάδα στο MNCR – Εθνικό Μουσείο Ανατολικών Καρπαθίων: δρ. D.-Călin Ștefan (υπεύθυνος έργου), δρ. D.-L. Buzea και δρ. J. Puskás. Ανεξάρτητοι αρχαιολογικοί συνεργάτες: δρ N. P. Mazăre, δρ. Fl. Mărcuți και σρ. M. M. Ciută. MNCR – Muzeul Naţional al Carpaţilor Răsăriteni, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 8.2.2026. Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Κατάλογος ιστορικών μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού και Εθνικής Κληρονομιάς  Ρουμανίας (Ministerul Culturii și Patrimoniului Național).
• Heltmann H. και G. Servatius (επιμ.) «Travel Guide to Transylvania», εκδ. Kraft, Würzburg, 1993.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] λατινικά ελέγετο Terra Siculorum, δηλ. Γη των Σικελών, από την εγκατάσταση κατοίκων εκ Σικελίας Μεγάλης Ελλάδος / Κάτω Ιταλίας, κατά την ρωμαϊκή κατοχή > Székely Land / Szeklerland / ουγγρικά Székelyföld, ρουμανικά Ținutul Secuiesc ή Secuime.

[2] Sfântu Gheorghe, Sankt Georgen / Σφάντου Γκεόργκε, Σανκτ Γκέοργκεν.

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Εντυπωσιακά άθικτο ανθρώπινο κρανίο, 1.770.000 χρόνων ανακαλύφθηκε στην Κίνα, με ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά!

 

Του Γιώργου Λεκάκη

Τα απολιθώματα από την Γιουνξιάν της επαρχίας Χουμπέι είναι γνωστά από το 1989, όταν τοπικοί αρχαιολόγοι ανακάλυψαν το πρώτο από τα δύο σχεδόν πλήρη κρανία του είδους Homo erectus κατά την διάρκεια έρευνας. Ένα τρίτο βρέθηκε το 2022. Αντιπροσωπεύουν μερικά από τα πιο άθικτα πρώιμα ανθρωπινα λείψανα που έχουν ανακαλυφθεί ποτέ στην ανατολική Ασία. Το πρόβλημα ήταν ότι κανείς δεν μπορούσε να πει το πότε έζησαν πραγματικά αυτά τα άτομα:

• Παλαιομαγνητική εργασία είπε ότι τα απολιθώματα προηγούνται της γεωμαγνητικής αντιστροφής Brunhes-Matuyama, άρα έχουν ηλικία περίπου 870.000 – 830.000 χρόνια πριν από σήμερα.
• Η χρονολόγηση με ηλεκτρονικό σπιν συντονισμού των δοντιών έδωσε έναν μέσο όρο περίπου 600.000 χρονων.
• Μεταγενέστερη εργασία έδωσε ένα εύρος 800.000 – 1,1 εκατομμυρίων ετών – υπο-Jaramillo 990.000 – 1.070,000)! Αλλά
• Μια νέα επιστημονική ομάδα εφάρμοσε ταφική χρονολόγηση sochron ²⁶Al/¹⁰Be[1] σε quartz gravels (χαλίκια χαλαζία), που εξήχθησαν απ’ ευθείας από το στρώμα ιζημάτων που περιέχει τα απολιθώματα. Το αποτέλεσμά τους: 1,77 ± 0,08 εκατομμύρια χρόνια πριν. Με το σφάλμα να εκτείνεται σε ±0,11 Ma. Ένα δεύτερο, βαθύτερο στρώμα ιζημάτων χρονολογήθηκε ανεξάρτητα στα 1,76 ± 0,22 εκατ. χρόνια. Άρα στο Πρώιμο Πλειστόκαινο. Αυτή δεν είναι μια μικρή αναθεώρηση. Μετατοπίζει τον Homo erectus του Γιουνξιάν κατά τουλάχιστον 670,000 χρόνια πίσω, σε σχέση με τις προηγούμενες εκτιμήσεις! Καθιστά αυτά τα κρανία τα αρχαιότερα με ασφαλή χρονολόγηση απολιθώματα H. erectus που έχουν βρεθεί στο αρχικό τους πλαίσιο οπουδήποτε στην ανατολική Ασία! Οι νέες χρονολογήσεις υποδηλώνουν ότι η ζώνη αντιστοιχεί στην πραγματικότητα στο υπο-Olduvai (1,78 – 1,95 εκατομμύρια χρόνια πριν από σήμερα και Homo erectus στο Ντμανισι Γεωργιας 1,78 – 1,85 εκατομμυρίων ετών πριν). Αυτή δεν είναι μια μικρή ανακατανομή! Απαιτεί επαναβαθμονόμηση ολόκληρης της παλαιομαγνητικής ερμηνείας του χώρου του ποταμού Han. – ΠΗΓΗ: Tu H., κ.ά. “The oldest in situ Homo erectus crania in eastern Asia: The Yunxian site dates to ~1.77 Ma”, Science Advances, 12(8), eady2270. https://doi.org/10.1126/sciadv.ady2270, 2026.

Το αρχαίο ανθρώπινο κρανίο, στην κεντρική Κίνα, είναι σημαντικότατο εύρημα. Καθώς η ανασκαφή του εντυπωσιακά άθικτου απολιθώματος συνεχίζεται, αρχαιολόγοι και παλαιοανθρωπολόγοι αναμένουν ότι το κρανίο θα μπορούσε να δώσει μια πληρέστερη εικόνα του ποικίλου γενεαλογικού δένδρου των αρχανθρώπων που ζούσαν σε όλην την Ευρασία κατά την «προϊστορία».

Το κρανίο ανακαλύφθηκε στις 18 Μαΐου 2022, σε μια τοποθεσία 20 χλμ. δυτικά του Yunyang – παλαιότερα γνωστή ως Yunxian – στην επαρχία Hubei της κεντρικής Κίνας. Βρίσκεται σε απόσταση 35 μ. από το σημείο όπου ανακαλύφθηκαν δύο κρανία – που ονομάστηκαν Yunxian Man skulls (Yunxian-1 και 2) – το 1989 και το 1991 και πιθανότατα ανήκει στο ίδιο είδος αρχαίων ανθρώπων, λένε οι ερευνητές.

 «Είναι μια θαυμάσια ανακάλυψη», λέει η παλαιοανθρωπολόγος Am. Vialet (Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, Παρίσι), η οποία έχει εργαστεί στα δύο πρώτα κρανία. Σε αντίθεση με εκείνες τις προηγούμενες ανακαλύψεις, όπου τα κρανία συντρίφθηκαν και παραμορφώθηκαν, μετά χιλιετίες υπόγειας κρύπτης τους, το τρίτο κρανίο, το Yunxian-3, φαίνεται να είναι σε καλή κατάσταση.

Το 2010, η Vialet και οι συνεργάτες της δημιούργησαν ψηφιακές ανακατασκευές του κρανίου Yunxian 2 και επιβεβαίωσαν ότι πιθανώς ήταν μέλος του αρχαανθρώπινου είδους Homo erectus. Η χρονολόγηση ιζημάτων και απολιθωμάτων ζώων από την τοποθεσία υποδηλώνει ότι οι άνθρωποι της Γιουνξίας έζησαν μεταξύ 1.100.000 – 800.000 χρόνια πριν είπαν αρχικώς.

Ο Homo erectus περιγράφηκε για πρώτη φορά από απολιθώματα που βρέθηκαν στο νησί της Ιάβας της Ινδονησίας στα τέλη του 19ου αιώνα. Τα απολιθώματα της Ιάβας που χρονολογούνται πριν από 1.500.000 χρόνια. Ο Homo erectus ήταν τόσο διαδεδομένος όσο και μακρόβιος. Υπολείμματα έχουν βρεθεί στην Ελλάδα, την ανατολική Αφρική, την ανατολική Ασία και πιθανώς αλλαχού στην Ευρώπη, και καλύπτουν μια περίοδο από 1.900.000 – 250.000 χρόνια πριν από σήμερα. [ΣΧΟΛΙΟ Γ. Λεκάκη: Στην Ελλάδα είναι πολύ αρχαιότεροι].

Το κρανίο Yunxian-3 ήταν μισοθαμμένο σε όρθια θέση. Οι ερευνητές αποκάλυψαν το μέτωπο, συμπεριλαμβανομένης της κορυφογραμμής των φρυδιών και των κογχών των ματιών, καθώς και το πάνω, το πίσω μέρος και το αριστερό ζυγωματικό του κρανίου. Δεν είναι ακόμη γνωστό εάν τα δόντια ή ένα οστό της κάτω γνάθου συνδέονται με το κρανίο, λέει ο κ. Gao Xing (Ινστιτούτο Παλαιοντολογίας και Παλαιοανθρωπολογίας Σπονδυλωτών, Πεκίνο), ο οποίος ηγείται της ανασκαφής.

Η κ. Vialet λέει ότι τα κρανία Yunxian-1 και 2 μοιράζονται ορισμένα χαρακτηριστικά με αρχαιότερα απολιθώματα της Ιάβας και άλλα με νεώτερα απολιθώματα Homo erectus από την ηπειρωτική Ασία. Όπως και τα απολιθώματα της Ιάβας, είναι μεγάλα κρανία με μεγάλο εγκέφαλο. Αλλά λέει ότι είναι λιγότερο «βαρειά κτισμένα», ένα χαρακτηριστικό που συνήθως υποδηλώνει ένα πιο σύγχρονο άτομο.

Οι ερευνητές βρήκαν υπολείμματα Homo erectus σε περισσότερες από 12 τοποθεσίες σε όλην την Κίνα. Η κ. Vialet λέει ότι οι αρχαίοι άνθρωποι στο Yunxian θα μπορούσαν να είναι οι πρόγονοι ορισμένων από αυτούς τους πληθυσμούς, αλλά τα κρανία τους φέρουν ξεχωριστά χαρακτηριστικά.

Για παράδειγμα, απολιθώματα 700.000 χρόνων που ανακαλύφθηκαν στο σπηλαιοσύστημα Zhoukoudian, στα προάστια του Πεκίνου – γνωστό ως το Peking Man Site – έχουν ένα προεξέχον τοξοειδές σκαρί, μια κορυφή που εκτείνεται κατά μήκος της μέσης γραμμής του κρανίου για την σύνδεση ισχυρής γνάθου με μύες. Όλα τα κρανία Yunxian φαίνεται να στερούνται αυτό το χαρακτηριστικό, λέει ο Vialet.

Ο κ. Yameng Zhang (παλαιοανθρωπολόγος, Πανεπιστήμιο Shandong), λέει ότι τα απολιθώματα Homo erectus που βρέθηκαν στην Κίνα είναι εξαιρετικά διαφορετικά και οι ερευνητές δεν γνωρίζουν γιατί.

Η κ. Vialet λέει ότι το κρανίο Yunxian-3 πρέπει να συγκριθεί με απολιθώματα κινεζικών καθώς και ευρωπαϊκών ανθρώπων, όπως το κρανίο ηλικίας 1.400.000 χρόνων από το σπήλαιο Sima del Elefante στην Atapuerca της Ισπανίας, που ανακαλύφθηκε τον Ιούλιο. Αυτήν την στιγμή συγκρίνει το Yunxian-2 με τα ευρωπαϊκά απολιθώματα ανθρώπων και λέει ότι ο λαός της Yunxian θα μπορούσε να ομοιάζει περισσότερο με τους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς από την μέση εποχή του Πλειστόκαινου, παρά με μεταγενέστερα δείγματα από την Κίνα!

Εάν το κρανίο Yunxian-3 έχει δόντια, ειδικά γομφίους, θα μπορούσαν να είναι χρήσιμα για την διάκριση των εξελικτικών σχέσεων με άλλους πρώιμους ανθρώπους, λέει ο κ. Clément Zanolli (Πανεπιστήμιο του Μπορντώ, Γαλλία).

Ο κ. Wei Wang (γεωχρονολόγος, Πανεπιστήμιο Shandong), λέει ότι τα απολιθώματα ανθρώπων στην Κίνα είναι συχνά πιο δύσκολο να χρονολογηθούν, από εκείνα στην Αφρική, επειδή η Κίνα δεν διαθέτει ηφαιστειακά ιζήματα, που μπορούν να χρονολογηθούν αξιόπιστα, με την μέτρηση των ποσοτήτων ραδιενεργών ισοτόπων στα βράχια.

ΠΗΓΗ: D. Lewis «Ancient skull uncovered in China could be million-year-old Homo erectus», doi: https://doi.org/10.1038/d41586-022-04142-0, Nature, 29.11.2022. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 30.11.2022.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Η κοσμογονική χρονολόγηση αυτή λειτουργεί επειδή οι ίδιες κοσμικές ακτίνες που βομβαρδίζουν συνεχώς την επιφάνεια της Γης παράγουν συγκεκριμένα ραδιενεργά ισότοπα μέσα στα ορυκτά χαλαζία. Δύο συγκεκριμένα, το αλουμίνιο-26 και το βηρύλλιο-10, συσσωρεύονται στον χαλαζία με γνωστούς ρυθμούς, ενώ τα πετρώματα και τα ιζήματα βρίσκονται κοντά στην επιφάνεια. Όταν αυτό το υλικό θάβεται βαθειά κάτω από το έδαφος, η ροή κοσμικών ακτινων μειώνεται δραματικά. Η παραγωγή σταματά. Η ραδιενεργός αποσύνθεση συνεχίζεται. Και επειδή τα ²⁶Al και ¹⁰Be αποσυντίθενται με διαφορετικούς ρυθμούς, η αναλογία τους μεταβάλλεται με προβλέψιμο τρόπο με την πάροδο του χρόνου. Έτσι μπορούμε να τα χρονολογήσουμε.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Tianyuan L. και Etler D. Nature 357, σελ. 404–407, 1992.
• Vialet A., κ.ά. Comptes Rendus Palevol, 9, σελ. 331–339, 2010.
• Bahain J.-J., κ.ά. Anthropologie, 121, σελ. 215–233, 2017.
• Feng X., κ.ά. “The phylogenetic position of the Yunxian cranium elucidates the origin of Homo longi and the Denisovans”, Science, 389, 2025.
• Zhu Z., κ.ά. “Hominin occupation of the Chinese Loess Plateau since about 2.1 million years ago“, Nature, 559, 2018.
• Shen G. J., κ.ά. “Isochron ²⁶Al/¹⁰Be burial dating of Xihoudu: Evidence for the earliest human settlement in northern China”, Anthropologie, 124, 102790, 2020.
• Luo L., κ.ά. “The first radiometric age by isochron ²⁶Al/¹⁰Be burial dating for the Early Pleistocene Yuanmou hominin site, southern China”, Quaternary Geochronology, 55, 101022, 2020.
• Tu H., κ.ά. “Isochron ²⁶Al/¹⁰Be burial dating of the Lantian hominin site at Gongwangling in Northwestern China”, Quaternary Geochronology, 41, 2017.
• Gabunia L., κ.ά. “Earliest Pleistocene hominid cranial remains from Dmanisi, Republic of Georgia: Taxonomy, geological setting, and age”, Science, 288, 2000.
• Antón S. C., κ.ά “Evolution of early Homo: An integrated biological perspective”, Science, 345, 1236828, 2014.

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Στα ελληνικά, υπάρχει ειδική λέξη για την φωνή κάθε ζώου!

  Του Γιώργου Λεκάκη

Στα ελληνικά, γλώσσα στην οποία δεν υπάρχουν συνώνυμα, υπάρχει ειδική λέξη για την φωνή κάθε ζώου!

Η λέξις φωνή είναι ομόρριζος με το ρήμα φάω και το φάος / φως. Πόση επιστημονική αλήθεια, αφού και τα δυο είναι συχνότητες! Φωνή είναι κυρίως ὁ ἦχος ὁ διὰ τοῦ λάρυγγος παραγόμενος, φωνὴ εἴτε τῶν ἀνθρώπων, εἴτε ἄλλου τινὸς ζῴου ἔχοντος πνεύμονας καὶ λάρυγγα “ἡ φωνὴ ψόφος τίς ἐστιν ἐμψύχου“, Ἀριστ. περὶ Ψυχ. 2.8,14, πρβλ. 18, περὶ τὰ Ζῷα Ἱστ. 4.9,1, περὶ Ζῴων Μορ. 3.3,5). > λατ. vox, αγγλ. voice, ισπ. vocales, voz, κλπ.

Έτσι, λ.χ.:

• Αίγα: Των αιγών η φωνή λέγεται μήκη: Μηκάδας, ἤτοι μηκωμένας ἀπὸ τῆς φωνῆς· μήκη γὰρ λέγεται ἡ τῶν αἰγῶν φωνή· ἢ ἀπὸ τοῦ ἐπὶ τὰ μήκη κίειν, ὁ ἔστι πορεύεσθαι – επειδή η αίγα κινείται πολύ, πάει πολύ μακριά και ακούγεται η φωνή της από τα μήκη… – Ετυμ. Γουδ.
• Βους: Των βοών η φωνή λέγεται μυκηθμός: Μυκηθμὸς, ἡ τῶν βοῶν φωνή.
• Ίππος: Του ίππου η φωνή λέγεται μιμιχμός και χραιματισμός: μιμιχμός· τοῦ ἵππου φωνή. Και χραιματίσαι· κρᾶξαι ὡς ἵππος, χραιματισμός· ἡ τῶν ἵππων φωνή. Και νυν χλιμίντρισμα < χραιματισμός.
• Κύνες: Των κυνών η φωνή λέγεται κνύζα και υλακή και ωρυγή: κνύζα· [κνυζηθμός S, ἀπὸ τοῦ κνυζᾶσθαι· ἐπὶ τῶν κυνῶν. καὶ] ἡ κόνυζα κατὰ συγκοπήν κνύζεσθαι· μοχθεῖν. κλαίειν. ἀφανίζεσθαι > κνυζηθμός· ἰδίωμα ἤχου φωνῆς (π 163), καὶ κλαυθμός > κνυζόν· ἀέρα ἐπινέφελον καὶ πνευματώδη (r) rp > κνυζοί· οἱ τὰ ὄμματα πονοῦντες (r) > κνυζούμενον· στένοντα. [ἢ φωνὴ κυνῶν [ἢ] κνυζηθμὸς γοερὸν φθεγγομένων] – Ησύχ. Και κνυζηθμός: Κλαυθμὸς, ἄσημος φωνὴ ἐπὶ τῶν κυνῶν. ᾿Απὸ τοῦ κνυζῶ κνυζήσω. Τὸ δὲ κνυζῶ, ἔστι πρώτης καὶ δευτέρας συζυγίας· ἔστι καὶ τρίτης, ὡς τὸ «Κνυζώσω δέ τοι ὄσσε». – Μ. Ετυμ. Και ῾Υλακὴ, κυρίως ἡ φωνὴ τῶν κυνῶν. Και ὠρυγή· φωνή. θόρυβος. κυρίως δὲ ἡ τῶν κυνῶν φωνή > ὠρύεσθαι· κλαίειν. τάττεται δὲ ἐπὶ τῶν κυνῶν > ὠρύεται· ὑλακτεῖ > ὤρυξαν· ἔσκαψαν > ὠρυόμενος· βρυχόμενος, ὑλακτῶν ὠρυομένων· κραζόντων. κυρίως δὲ ἐπὶ λιμῷ κλαιόντων λύκων, ἢ λεόντων, ἢ κυνῶν. Νυν γαύγισμα, γαύλισμα, αλύχτημα.
• Λέων, βριμάζων: τῇ τοῦ λέοντος χρώμενος φωνῇ.
• Όνος: Των όνων η φωνή λέγεται όγκασμα: Βρωμᾶσθαι: τὸ ὀγκᾶσθαι πεινῶντα ὄνον. καὶ Βρῶμα, ἡ φωνή. καὶ Βρωματίζω· αἰτιατικῇ.
• Όρνεα, όρνιθες, γερανοί: Των ορνέων η φωνή λέγεται κλαγγή: κλαγγή· φωνή, ἠχή (Α 49), βοή. ἢ κλαγγὴ ὀρνέων (Γ 3) ASvg > κλαγγηδόν· μετὰ κραυγῆς (Β 463) Ab > κλαγγεῖν· κλάγξαι, φθέγξασθαι > κλάγξαντος (> κλάξον)· κράξαντος (Κ 276) A (b) – Ησύχ. Και Κλαγγῇ τ’ ἐνοπῇ τ’ ἴσαν ὄρνιθες ὣς, ἐπιρρήματα εἰσὶ ποιότητος. Γίνεται δὲ τὸ κλαγγῇ ἐκ τοῦ κλάζω· πεποίηται δὲ ἡ φωνὴ ἐπὶ τῆς προσκρούσεως τῶν βελῶν. Κλαγγὴ δὲ ἡ βοὴ τῶν γεράνων. Ομ.᾿Ιλιάδος γ′, «᾿Ηΰτέ περ κλαγγὴ γεράνων πέλει».
• Πρόβατο: Του προβάτου η φωνή λέγεται βληχή / γλιχή: βηνῶσα· ἡ φωνὴ τῶν προβάτων. Και βληχή· φωνὴ προβάτων (μ 266) vgPp > βληχᾶται· φωνεῖ > βλήχημα· μωρός. προβατώδης > βληχήματα· βοαὶ προβατώδεις AS > βληχήσασθαι· ὡς πρόβατα βοῆσαι – Ησύχ. Και βληχῶ, ὅ ἐστι ποιὰ φωνὴ τῶν προβάτων· καὶ τὸ ἠχῶ, ἐξ οὗ ἤχησαν· ἐν δὲ τοῖς βαρυτόνοις τὸ γλίχω. – Μ. Ετυμ. Και Βλήχω· τὸ βοῶ. βληχῶ δὲ ποιὰ[1] φωνὴ τῶν προβάτων, ἐξ οὗ καὶ βληχώμενος καὶ βλήχων καὶ βληχώνη. – Ετυμ. Γουδ. Νυν βέλασμα, η χαρακτηριστική φωνή των προβάτων και των γιδιών.
• Ταύρος: Του ταύρου η φωνή λέγεται ταυρείη / ταυρεία: Ταυρείη φωνή: τοῦ ταύρου. μυκώμαι, βρυχώμαι.
• Χελιδόνι: Του χελιδονιού η φωνή λέγεται χελιδόνιον μέλος: Χελιδόνιον μέλος: τῆς χελιδόνος. ἔστι δὲ αὐτῆς ἡ φωνὴ οὐ θρῆνος, ἀλλ’ ᾆσμα ἐνδοτικὸν καὶ κελευστικὸν πρὸς ἔργα.
• Χοίρος: Του χοίρου η φωνή λέγεται γρύλλη και ερπυσμός: γρυλίων· ὁ χοῖρος > γρυλίζοντα· γρύζοντα > γρυλίζειν· γογγύζειν > γρύλλη· ὑῶν φωνή > γρύλλος· χοῖρος AS. Και ἑρπυσμός· ἡ φωνὴ τῶν χοίρων n.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Λεξικο παραδοσεων”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.4.1999.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Ποιά, λέγεται η πεποιημένη φωνή.

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Οι Σουμέριοι χρησιμοποιούσαν ήδη πριν από 4.000 χρόνια «τεχνολογικές συνταγές» υψηλής ακρίβειας, παρόμοιες με τη σύγχρονη άσφαλτο, για την κατασκευή υλικών

 

Λεπτομέρεια του κτιρίου Α στην περιοχή 1, με το δωμάτιο 23 να έχει αναγνωριστεί ως εργαστήριο ασφάλτου. [Credit: V. Caruso et al. 2026 / Romano και D'Agostino, 2019]

Μια ομάδα ερευνητών ανακάλυψε ότι οι αρχαίοι τεχνίτες της Μεσοποταμίας εφάρμοζαν αρχές μηχανικής υλικών που ήταν εξαιρετικά παρόμοιες με αυτές που χρησιμοποιούνται σήμερα για την παραγωγή ασφάλτου. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Journal of Archaeological Science: Reports, δείχνει ότι οι Σουμέριοι δεν επεξεργάζονταν την πίσσα τυχαία, αλλά ακολουθούσαν ακριβείς «συνταγές» για να δημιουργήσουν κόλλες, στεγανωτικά και δομικά υλικά, προλαβαίνοντας κατά περισσότερο από 4.000 χρόνια τις τεχνικές που έχει επικυρώσει η σύγχρονη επιστήμη.

Οι επιστήμονες ανέλυσαν 59 δείγματα από τον αρχαιολογικό χώρο του Abu Tbeirah, στο νότιο Ιράκ, ένα σημαντικό αστικό κέντρο της τρίτης χιλιετίας π.Χ. Χρησιμοποιώντας ψηφιακή μικροσκοπία και αλγόριθμους μηχανικής μάθησης, κατάφεραν να προσδιορίσουν και να ποσοτικοποιήσουν τα εσωτερικά συστατικά αυτών των υλικών χωρίς να καταστρέψουν τα αρχικά κομμάτια.

Η άσφαλτος, ένας φυσικός υδρογονάνθρακας πετρελαϊκής προέλευσης, ήταν ένα πολύτιμο υλικό στην αρχαία Μεσοποταμία. Χρησιμοποιούνταν ως κόλλα, αδιάβροχο υλικό και για την κατασκευή αντικειμένων. Ωστόσο, οι τεχνίτες ανακάλυψαν ότι η καθαρή άσφαλτος είχε περιορισμούς: μπορούσε να είναι πολύ κολλώδης, να μαλακώνει με τη θερμότητα ή να γίνεται εύθραυστη με την πάροδο του χρόνου. Για να λύσουν αυτό το πρόβλημα, ανέπτυξαν διαφορετικές συνταγές προσθέτοντας δύο τύπους υλικών: φυτικά (άχυρο, ίνες καλαμιού) και ανόργανα (ορυκτή σκόνη, θραύσματα βράχων ή κοχυλιών).

a) Γεωγραφικός χάρτης του Ιράκ που δείχνει τη θέση του οικισμού Abu Tbeirah. b) Επισκόπηση του αρχαιολογικού χώρουAbu Tbeirah, με ένδειξη των περιοχών όπου συλλέχθηκαν τα σύνθετα δείγματα με βάση την πίσσα. [Credit: V. Caruso et al. 2026 / Romano και D'Agostino, 2019]

*

Η ανάλυση εικόνων επέτρεψε στους ερευνητές να διακρίνουν τέσσερις κύριες ομάδες αντικειμένων, καθεμία με χαρακτηριστική σύνθεση:

• Κόλλες για εργαλεία: Δείγματα που εξήχθησαν από δρεπάνια από πυριτόλιθο περιείχαν άφθονο φυτικό υλικό και πολύ λίγα ανόργανα συστατικά. Οι ίνες λειτουργούσαν ως ενίσχυση, προσδίδοντας ευκαμψία και αποτρέποντας το σπάσιμο της κόλλας.
• Ράβδοι εμπορίου: Τα τυποποιημένα κομμάτια παρουσίαζαν πολύ ομοιόμορφη σύνθεση, με συστηματική παρουσία τόσο φυτικών όσο και ανόργανων υλικών. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτά ήταν ημιτελή προϊόντα, προετοιμασμένα για μεταφορά και αργότερα προσαρμοσμένα ανάλογα με τις ανάγκες.
• Σφαιρικά αντικείμενα: Η λειτουργία τους ήταν ένα μυστήριο, αλλά η ανάλυση αποκάλυψε μια πολύ ομοιογενή δομή, με άφθονο ανόργανο υλικό και ελάχιστο φυτικό περιεχόμενο. Θα μπορούσαν να είναι «αποθέματα» υλικού, που διαμορφώνονταν πρακτικά όταν τα υπολείμματα λιωμένης ασφάλτου έπρεπε να αποθηκευτούν και να επαναχρησιμοποιηθούν αργότερα.
• Υπολείμματα στεγανωτικού: Δείγματα που ελήφθησαν από φέρετρα ή καλάθια από καλάμι έδειξαν ισορροπημένους συνδυασμούς και των δύο προσθέτων, με στόχο την ανθεκτικότητα και την αδιαβροχοποίηση.

Ο παραλληλισμός με τη σύγχρονη τεχνολογία

Το πιο σημαντικό εύρημα της μελέτης είναι η αξιοσημείωτη ομοιότητα μεταξύ αυτών των παραδοσιακών πρακτικών που χρονολογούνται πριν από 4.000 χρόνια και της σύγχρονης τεχνολογίας ασφάλτου. Οι σημερινοί μηχανικοί προσθέτουν φυτικές ίνες (όπως κυτταρίνη, γιούτα ή κάνναβη) και ορυκτά πρόσθετα (ασβεστόλιθο, τσιμέντο, τέφρα) στα μείγματα ασφάλτου για να βελτιώσουν ακριβώς τις ίδιες ιδιότητες που επιδίωκαν οι Σουμέριοι.

«Η σύγκριση μεταξύ των τεχνικών επεξεργασίας ασφάλτου των Σουμέριων και των σύγχρονων μεθόδων αποκαλύπτει αξιοσημείωτες ομοιότητες στις αρχές της μηχανικής των υλικών, ιδίως στη στρατηγική χρήση προσθέτων για την προσαρμογή των ιδιοτήτων των υλικών σε συγκεκριμένες εφαρμογές», σημειώνουν οι συγγραφείς της μελέτης.

Και στις δύο περιπτώσεις, τα φυτικά πρόσθετα βελτιώνουν τη συνοχή, την ευκαμψία και την αντοχή στις ρωγμές, ειδικά σε ακραίες κλιματολογικές συνθήκες. Τα ορυκτά πρόσθετα, με τη σειρά τους, αυξάνουν την ανθεκτικότητα, ρυθμίζουν το ιξώδες και προστατεύουν από τη γήρανση.

Αντιπροσωπευτικά παραδείγματα τυπολογιών σύνθετων υλικών με βάση την άσφαλτο που προσδιορίστηκαν μέσω αρχαιολογικής ανάλυσης. Τα δείγματα παρουσιάζονται στην κατάσταση στην οποία βρέθηκαν, με τις εξωτερικές επιφάνειες να φέρουν ακόμη προσκολλημένα σωματίδια εδάφους.
 [Credit: V. Caruso et al. 2026 / Romano και D'Agostino, 2019]

Μια αναμενόμενη κυκλική οικονομία

Η μελέτη αποκαλύπτει επίσης ότι οι Σουμέριοι διαχειρίζονταν την πίσσα ως έναν σπάνιο και πολύτιμο πόρο. Η προσθήκη άχυρου και ορυκτής σκόνης όχι μόνο βελτίωνε τις τεχνικές ιδιότητες, αλλά τους επέτρεπε επίσης να «απλώσουν» ένα υλικό που συχνά έπρεπε να μεταφέρεται σε μεγάλες αποστάσεις.

Επιπλέον, η ευρεία παρουσία φυτικών υπολειμμάτων στα δείγματα υποδηλώνει συνήθεις πρακτικές ανακύκλωσης: η χρησιμοποιημένη άσφαλτος συλλεγόταν, επαναθερμαινόταν και, με την προσθήκη περισσότερων ινών για να διευκολυνθεί η τήξη, επαναχρησιμοποιούνταν σε νέες εφαρμογές.

Για τους ερευνητές, αυτό το εύρημα αποδεικνύει ότι η τεχνολογική γνώση μπορεί να φτάσει σε υψηλό επίπεδο εξειδίκευσης χωρίς επίσημα θεωρητικά πλαίσια. «Αυτή η τεχνολογική ανθεκτικότητα κατά τη διάρκεια χιλιετιών αποτελεί μια συναρπαστική μαρτυρία για την εφευρετικότητα και την επιστημονική διορατικότητα των αρχαίων μεσοποταμίων τεχνιτών», καταλήγει το άρθρο.

«Οι εμπειρικές ανακαλύψεις τους, που αναπτύχθηκαν μέσα από γενιές συστηματικής παρατήρησης και πειραματισμού, προηγήθηκαν των θεμελιωδών αρχών που αργότερα κωδικοποίησε η σύγχρονη επιστήμη των υλικών». Οι Σουμέριοι τεχνίτες, που εργάζονταν με πίσσα, άχυρο και πέτρες, είχαν ήδη ανακαλύψει τα μυστικά για την κατασκευή ανθεκτικών υλικών προσαρμοσμένων σε κάθε ανάγκη.

V. Caruso, C. Scatigno, et al., Decoding Sumerian craft technologies: morphological image processing and mesoscopic feature analysis of archaeological bitumen-based composites. Journal of Archaeological Science: Reports, Volume 70, April 2026, 105607. doi.org/10.1016/j.jasrep.2026.105607

Πηγή: LBV Magazine, anaskafi.blogspot.com

Διαβάστε Περισσότερα...