Amfipoli News
















Πέμπτη 6 Οκτωβρίου 2022

Αρχιμήδης: Ο «μάγος» των μοχλών και των πολεμικών μηχανών



  Μιχάλης Α. Πόλης, Εκπαιδευτικός

Οι Συρακούσες¹ του 3ου προχριστιανικού αιώνα, είναι η γενέτειρα ενός από τους μεγαλύτερους θεωρητικούς μαθηματικούς και μηχανολόγους όλων των εποχών². Ο Αρχιμήδης έφερε στο DNA του την επιστήμη και τα μαθηματικά, από τις οικογενειακές του καταβολές. Ο πατέρας του Φειδίας ήταν μορφωμένος και φέρεται να ήταν αστρονόμος. Σύμφωνα με συγκλίνουσες πηγές³ ο μεγάλος σοφός πρέπει να έζησε μεταξύ 287 – 212 π.Χ. Η οικογένεια του ήταν εξαιρετικά εύπορη. Είχαν διασυνδέσεις με την κυβέρνηση της πόλης, αφού ο Φειδίας ήταν συγγενής και φίλος του βασιλιά Ιέρωνα⁴ του 2ου. Ο Φειδίας κατάλαβε από νωρίς τη μαθηματική ιδιοφυία του γιου του και τον έστειλε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, όπου υπήρχε το σπουδαιότερο εκπαιδευτικό ίδρυμα⁵ της ελληνιστικής εποχής. Εκεί μαθήτεψε και συνεργάστηκε με μερικούς από τους μεγαλύτερους μαθηματικούς⁶ της εποχής. Αν και δεν είναι σίγουρο ότι πρόφτασε ζωντανό τον Ευκλείδη, σίγουρα μελέτησε τα «Στοιχεία» και διδάχθηκε το κορυφαίο σύγγραμμα που αποτελεί την Επιτομή των Ελληνικών Μαθηματικών. Κατά την παραμονή του στην Αλεξάνδρεια έδειξε ότι εκτός από τα μαθηματικά είχε κλίση στη μηχανική. Κατασκεύασε τον ατέρμονα κοχλία, μια εξαιρετική μηχανή με την οποία οι γεωργοί της Αιγύπτου μπορούσαν να αντλούν νερό⁷ από τον Νείλο και να ποτίζουν με ευκολία τα χωράφια τους. Η έλικα του Αρχιμήδη χρησιμοποιήθηκε για αιώνες σε όλες τις μεσογειακές χώρες. Στην Αίγυπτο αναφέρεται η χρησιμοποίηση της μέχρι τον 20ο αιώνα.

Η επαγγελματική του σχέση με τους μαθηματικούς της Αλεξάνδρειας συνεχίστηκε και μετά την επιστροφή του στις Συρακούσες. Οι μαθηματικοί αντάλλαζαν επιστολές με μαθηματικά προβλήματα και εισηγήσεις για τις λύσεις τους. Ο Αρχιμήδης, μερικές φορές έδινε στους συναδέλφους του λανθασμένα στοιχεία ή συμπεράσματα για να δοκιμάσει τις γνώσεις και την οξύνοια τους. Ο Κόνωνας, ότι μαθηματικό έργο έπαιρνε δι’ αλληλογραφίας από τον Αρχιμήδη, το αντέγραφε και το ταξινομούσε ως περιουσία της διάσημης βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας. Επιπλέον η βιβλιοθήκη συστηματικά ταξινομούσε το Αρχιμήδειο έργο με εξαγορές αντιγράφων από άλλες βιβλιοθήκες και κατασχέσεις πρωτοτύπων από καράβια που ναυλοχούσαν στην Αλεξάνδρεια. Δυστυχώς η καταστροφή της βιβλιοθήκης μερικούς αιώνες αργότερα οδήγησε στην απώλεια πέραν του 50% των εργασιών του. Το γραπτό έργο του Συρακούσιου σοφού περιλάμβανε πέραν των σαράντα βιβλίων από τα οποία σώθηκαν ολικά ή αποσπασματικά μόνο τα μισά⁸.

Η σχέση του Αρχιμήδη με τα Μαθηματικά έφτανε στα όρια της υπερβολής. Ο Πλούταρχος⁹ αναφέρει ότι έμενε επί πολλές ώρες, κάποτε μέρες, χωρίς φαγητό και νερό, παραμελώντας την καθαριότητα του σώματος του στην προσπάθεια του να λύσει δυσεπίλυτους γρίφους ή να αποδείξει θεωρήματα που είχαν ζορίσει ικανούς μαθηματικούς. Ήταν ολότελα αφοσιωμένος και απορροφημένος στη χάραξη γραμμών, τόξων και κύκλων που δεν μπορούσε να ασχοληθεί με οτιδήποτε άλλο.

Μηχανικές κατασκευές

Ο Αρχιμήδης συνδύαζε της θεωρητική μαθηματική γνώση και την πρακτική εξυπνάδα ενός σπουδαίου μηχανικού. Οι σπουδαιότερες από τις μηχανές που κατασκεύασε, πέραν του Ατέρμονα κοχλία που αναφέραμε πιο πάνω, ήταν:

1. Το υδραυλικό ρολόι

Ο Πάππος¹º ο Αλεξανδρινός διασώζει τη μαρτυρία της κατασκευής του υδραυλικού ρολογιού, η αναφορά του όμως είναι γενική και ασαφής. Περισσότερες λεπτομέρειες για την κατασκευή, διασώθηκαν σε αραβικό χειρόγραφο με τίτλο « Περί κατασκευής υδραυλικών ωρολογίων, βιβλίο του Αρχιμήδη ¹¹». Με βάση την ελληνική μετάφραση του κειμένου, ο Ιωάννης Σακκάς ανακατασκεύασε το ρολόι, όσο πλησιέστερα μπορούσε στο πρωτότυπο.

2. Το ατμοτηλεβόλο

Ο πρώτος που κάνει αναφορά στο ατμοτηλεβόλο ήταν ο Λεονάρντο ντα Βίτσι, ο οποίος φέρεται από κάποιους ιστορικούς¹² να είχε σχετικό χειρόγραφο του Αρχιμήδη. Το όπλο είχε τη δυνατότητα να εκσφενδονίζει σιδερένια σφαίρα ενός ταλάντου σε απόσταση έξι στάδια. Με τα σημερινά μέτρα και σταθμά αυτό ισοδυναμεί στην βολή ενός βλήματος είκοσι πέντε κιλών σε απόσταση πέραν του ενός χιλιομέτρου. Το όπλο αποτελείτο από μεγάλη κάνη στο κλειστό άκρο της οποίας υπήρχε σημαντική ποσότητα κάρβουνου που καιγόταν σε μεγάλο δοχείο σχήματος ορθογώνιου παραλληλεπίπεδου. Με μηχανισμό έμπαινε εντός της καιόμενης μάζας ικανή ποσότητα νερού που στιγμιαία παρήγαγε τεράστια ποσότητα ατμού. Η μόνη διέξοδος του ατμού ήταν προς την πλευρά της κάννης του όπλου την οποία έφραζε η σιδερένια σφαίρα. Το βλήμα έφευγε με δυνατό κρότο και κτυπούσε το στόχο, δηλαδή μια μάζα στρατιωτών, ένα πλοίο ή κάποιο κτίριο. Το όπλο χρησιμοποιήθηκε ως αμυντικό όπλο κατά την πολιορκία των Συρακουσών εναντίον των Ρωμαίων το 212 π.Χ.

3. Το οδόμετρο

Ο μεγάλος μαθηματικός και μηχανικός Ήρωνας ο Αλεξανδρινός¹³ περιγράφει τον τρόπο κατασκευής του οδομέτρου με λεπτομέρεια. Σκοπός του οργάνου είναι η μέτρηση αποστάσεων με το συνδυασμό μιας σειράς οδοντωτών τροχών. Είναι ο πρόδρομος των αντίστοιχων μηχανισμών που έχουμε στα αυτοκίνητα μας. Ο Ήρωνας αναφέρει ότι βελτίωσε σχέδια προγενεστέρων μηχανικών. Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι ο Βιτρούβιος¹⁴ που έζησε εκατό χρόνια πριν τον Ήρωνα περιγράφει το οδόμετρο και αναφέρει ότι κατασκευάστηκε από μηχανικούς που έζησαν παλαιότερα. Εκτός από το δρομόμετρο της ξηράς υπήρχε και το ναυτικό δρομόμετρο που μετρούσε τις αποστάσεις στη θάλασσα. Η πιθανότητα να είναι εφεύρεση του Αρχιμήδη προκύπτει από σχετική αναφορά του Ιωάννη Τζέτζη. Το οδόμετρο στηριζόταν σε συνδυασμούς οδοντωτών τροχών, οι οποίοι μετέδιδαν τη κίνηση των τροχών της άμαξας με τρόπο ώστε μια περιστροφή του πρώτου να προκαλούσε τη μετακίνηση ενός δοντιού του δεύτερου κατά ένα διάστημα, μια πλήρης περιστροφή του δεύτερου οδοντωτού τροχού να προκαλούσε τη κίνηση του πρώτου δοντιού του τρίτου κοκ. Ο τελευταίος τροχός μετακινούσε ένα δείκτη κατά ένα διάστημα μετά από πλήρη περιστροφή. Με τον πολλαπλασιαστικό αυτό τρόπο μπορούσαν να μετρηθούν μεγάλες αποστάσεις. Αν υποθέσουμε ότι η περιφέρεια του τροχού της άμαξας ήταν 2,5 μέτρα, ότι υπήρχαν δύο οδοντωτοί τροχοί με δώδεκα δόντια ο καθένας, τότε η μετακίνηση του δείκτη κατά ένα διάστημα ισούται με μετακίνηση της άμαξας κατά 360 μέτρα. Με τον τρόπο αυτό μετρούσαν τις αποστάσεις με ακρίβεια, το οποίο σε συνδυασμό με το καλό οδικό δίκτυο μπορούσε να βοηθήσει το εμπόριο και την κοστολόγηση των συγκοινωνιών της εποχής.

4. Το πλανητάριο

Ένα από τα πλέον περίεργα όσο και αξιόλογα λάφυρα που έφερε ο Μάρκελος στη Ρώμη μετά την άλωση των Συρακουσών, ήταν το πλανητάριο του Αρχιμήδη. Βέβαια το μεγαλύτερο λάφυρο, ο ίδιος ο Αρχιμήδης, χάθηκε εξαιτίας του θανατηφόρου τραυματισμού του από τα δολοφονικά κτυπήματα ενός Ρωμαίου στρατιώτη. Τη μαρτυρία για το πλανητάριο διασώζει ο Κικέρωνας¹⁵. Ο Ρωμαίος φιλόσοφος και ρήτορας μνημονεύει ότι ο εγγονός του Μάρκελλου, ύπατος Μάρκος Μάρκελος έδειξε, 46 χρόνια μετά το θάνατο του Αρχιμήδη, την ουράνια σφαίρα στον συνάδελφο του Γάιο Σουλπίκιο Γάλλο. Το έκθεμα παρουσιάστηκε κατά τη διάρκεια μιας δεξίωσης, όμως ο Γάλλος που κατείχε τη μηχανική το εξέτασε με προσοχή και ενθουσιάστηκε από τη τελειότητα της ουράνιας σφαίρας. Ήταν συμπαγής, χωρίς κενά ενδιάμεσα της. Μπορούσε να αναπαραστήσει ακριβώς τις κινήσεις του ήλιου, της σελήνης και των πέντε γνωστών τότε πλανητών. Η κατασκευή του Αρχιμήδη μπορούσε, όταν ρυθμιζόταν, να προβλέψει τις εκλείψεις του ήλιου και της σελήνης. Τα γρανάζια της, με βάση οδοντωτούς τροχούς, μπορούσαν να αναπαραστήσουν τη σχετική φαινόμενη ταχύτητα των ουρανίων σωμάτων, ούτως ώστε η χρονική στιγμή κατά την όποια η σκιά της σελήνης ή του ήλιου ήταν ορατή στη γη μπορούσε να προβλεφθεί με ακρίβεια. Η μαρτυρία του Κικέρωνα για το πλανητάριο του Αρχιμήδη ενισχύεται από ανάλογες, πλην όμως λιγότερο λεπτομερείς μαρτυρίες του Πρόκλου¹⁶, του Πάππου¹⁷ του Λακτάντιου¹⁸ και άλλων¹⁹ .

5. Αρχιμήδης ο «μάγος» των μοχλών και των πολεμικών μηχανών

Η γνωστή ρήση του Αρχιμήδη « δώσε μου τόπο να σταθώ και θα κινήσω τη γη²º » φανερώνει την ακλόνητη πεποίθηση του μεγάλου επιστήμονα για τη δύναμη και τη δυνατότητα των μηχανών που λειτουργούν με μοχλούς και τροχαλίες να μετακινούν βαριά αντικείμενα. Ο Πλούταρχος διασώζει τη μαρτυρία ότι ο μεγάλος Συρακούσιος κατασκεύασε πολύσπαστο μηχανισμό (βαρούλκο )με τον οποίο μετακίνησε μόνος του ένα μεγάλο πλοίο. Το περιστατικό περιγράφει επίσης ο Πρόκλος, που αναφέρει ότι ο Ήρωνας ο Αλεξανδρινός κατασκεύασε παρόμοιο μηχανισμό με βάση τα σχέδια του Αρχιμήδη.

Η δύναμη των μοχλών χρησιμοποιήθηκε από τον Αρχιμήδη και για την κατασκευή πολεμικών μηχανών. Το βαρούλκο μετατράπηκε σε μηχανική αρπάγη που γάντζωνε τα πλοία των Ρωμαίων και ακολούθως τα ανασήκωνε και τα βύθιζε. Τελειοποίησε παλαιότερες πολεμικές μηχανές που κατασκεύασε ο Αρχιμηχανικός του Αλεξάνδρου Διάδης όπως ο λιθοβόλος γερανός, ο πετροβόλος καταπέλτης που έριχνε πέτρες 78 κιλών και στρεπτός καταπέλτης που έριχνε τεράστια βέλη. Παρά τον πονοκέφαλο που δημιούργησαν στον Μάρκελο οι εφευρέσεις του Αρχιμήδη, η ρωμαϊκή ισχύς ήταν αναπόφευκτο να υπερισχύσει τελικά, λόγω του ασφυκτικού κλοιού των πολιορκητών. Ο Ρωμαίος στρατηγός σχεδίαζε να εντάξει τον Αρχιμήδη στο Ρωμαϊκό στρατό, ως αρχιμηχανικό και κατασκευαστή πολιορκητικών μηχανών. Η απρόβλεπτη δολοφονία του όμως, ματαίωσε τα σχέδια του.

6. Τα καυστικά κάτοπτρα

Ο Ιωάννης Τζέτζης²¹, στο σύγγραμμα του «Χιλιάδες», περιγράφει την πρωτοφανή για την εποχή εκείνη χρήση της συγκεντρωμένης ηλιακής ακτινοβολίας ως πολεμικού όπλου, με το οποίο οι Συρακούσιοι έκαιγαν τα ρωμαϊκά πολεμικά πλοία. Σύμφωνα με τον Τζέτζη, το όπλο αποτελείτο από ένα μεγάλο εξάγωνο κάτοπτρο, στο οποίο συνέκλιναν ηλιακές ακτίνες από μικρότερα κάτοπτρα που ήταν υπό διαφορετικές γωνίες τοποθετημένα στο γύρω χώρο. Η συνολική ακτινοβολία αντανακλάτο από το μεγάλο κάτοπτρο πάνω στο στόχο, ο οποίος έπαιρνε φωτιά εφόσον δημιουργείτο στην εστία στόχευσης θερμοκρασία αρκετών εκατοντάδων βαθμών.

Πολλοί ερευνητές αμφισβήτησαν την μαρτυρία του Τζέτζη ως υπερβολική και πάντως πρακτικά ανέφικτη. Ο ερευνητής Ιωάννης Σακκάς έκανε το 1973 πείραμα για να καταδείξει αν τα πολεμικά κάτοπτρα ήταν μια εφικτή κατασκευή την εποχή του Αρχιμήδη. Πήρε εξήντα κοίλα κάτοπτρα, στιλβωμένα με χαλκό για να αυξηθεί η αντανακλαστική τους ικανότητα. Τοποθέτησε τα κάτοπτρα με τέτοιο τρόπο ώστε δημιουργήθηκε συγκεντρωτική ακτίνα που συνέκλινε σε απόσταση 70 μέτρων σε μια βάρκα. Η βάρκα πήρε φωτιά, αποδεικνύοντας ότι οι μαρτυρίες των αρχαίων ιστορικών είχαν έρεισμα αληθείας.

7. Το μεγαλύτερο πλοίο της αρχαιότητας

Ο Αθήναιος²² διασώζει την ακόλουθη μαρτυρία σχετικά με την εμπλοκή του Αρχιμήδη στην κατασκευή ενός από τα μεγαλύτερα τεχνολογικά θαύματα της εποχής του: Του πλοίου Συρακούσια. Ο βασιλιάς των Συρακουσών Ιέρωνας, θέλοντας να δείξει στον Πτολεμαίο την ισχύ και την ποιότητα των μηχανικών και των επιστημόνων του βασιλείου του, δέχτηκε να φέρει σε πέρας παραγγελία και να ναυπηγήσει το μεγαλύτερο πλοίο που είχε μέχρι τότε κατασκευαστεί στον κόσμο. Σχεδιαστής του πλοίου ήταν ο Αρχιμήδης και ναυπηγός ο Αρχίας από την Κόρινθο. Το πλοίο ήταν το μεγαλύτερο πλεούμενο που ναυπηγήθηκε μέχρι το 1800 μ.Χ. Για την κατασκευή του χρησιμοποιήθηκε ξυλεία αρκετή για την ναυπήγηση 60 τριήρεων. Ήταν ταυτόχρονα ένα πλωτό παλάτι και φρούριο, ικανό να στεγάσει ένα βασιλιά μαζί με την αυλή του. Στα βασιλικά διαμερίσματα υπήρχε πλωτός ναός, κήπος, γυμναστήριο, χώροι ψυχαγωγίας, αίθουσες δεξιώσεων, διαμερίσματα προσωπικού και φρουράς, αρτοποιείο, δεξαμενή ικανή να μεταφέρει 78 τόνους νερό, υπερυψωμένες επάλξεις με πολεμικές συσκευές και πολλά άλλα.

Το πλοίο έκανε ένα μόνο ταξίδι. Ηταν πολύ δαπανηρό να ταξιδεύει και δεν υπήρχαν λιμάνια στη Μεσόγειο ικανά να το δεχτούν. Ο Πτολεμαίος το χρησιμοποίησε ως πλωτό παλάτι στην προβλήτα του λιμανιού της Αλεξάνδρειας.

8. Η αρχή του Αρχιμήδη και το στέμμα του βασιλιά

Κάθε σώμα που βυθίζεται μέσα στο νερό, χάνει τόσο βάρος, όσο το βάρος του νερού που εκτοπίζει. Το ρήμα «χάνει» προσδιορίζει τη δύναμη της άνωσης που είναι αντίθετης διεύθυνσης με το βάρος. Όταν η άνωση είναι μεγαλύτερη του βάρους το σώμα επιπλέει στο σημείο εξίσωσης των δύο αντιθέτων δυνάμεων. Όταν το βάρος υπερνικά την άνωση, τότε το σώμα καταβυθίζεται. Ο Αρχιμήδης χρησιμοποίησε την πιο πάνω φυσική αρχή για να αποδείξει ότι το στέμμα του βασιλιά Ιέρωνα δεν αποτελείτο αμιγώς από χρυσάφι όπως ο κοσμηματοπώλης του βασιλιά ισχυριζόταν.

Καταρχήν πήρε ένα τεμάχιο χρυσού και το ζύγισε στον αέρα. Ακολούθως το έβαλε σε δοχείο πλήρες ύδατος και μάζεψε σε μικρότερο συγκοινωνούν δοχείο το νερό που υπερχείλισε λόγω της καταβύθισης του τεμαχίου του χρυσού. Ζύγισε το νερό που υπερχείλισε. Βρήκε ότι ο λόγος του βάρους του χρυσού προς το βάρος του εκτοπισμένου νερού είναι 19,3 προς 1. Ακολούθως ο Αρχιμήδης επανέλαβε το πείραμα με το στέμμα του βασιλιά. Ο αντίστοιχος λόγος που βρήκε ήταν διαφορετικός, άρα το στέμμα δεν αποτελείτο μόνο από χρυσό. Η απάτη αποκαλύφθηκε χάρη στην εξυπνάδα του Αρχιμήδη και ο απατεώνας κοσμηματοπώλης τιμωρήθηκε.

Ο Πρίγκιπας των Θεωρητικών Μαθηματικών της Ελληνιστικής Περιόδου

Υπήρχαν διαχρονικά αρκετοί ευφυείς πρακτικοί μηχανικοί, που όμως υστερούσαν στη θεωρητική τους κατάρτιση. Ομοίως έζησαν ανά τους αιώνες ευάριθμοι θεωρητικοί μαθηματικοί με κοφτερό μυαλό, που όμως έμειναν στο διανοητικό παιγνίδι της διατύπωσης και απόδειξης θεωρημάτων. Ο συνδυασμός θεωρίας και πράξης είναι σπάνιο χάρισμα που ελάχιστοι κατέχουν. Ο Αρχιμήδης ήταν ένας από αυτούς. Έγραψε αξιόλογα συγγράμματα επιπεδομετρίας και στερεομετρίας. Έδωσε λύσεις στα διάσημα στην αρχαιότητα άλυτα Γεωμετρικά Προβλήματα. Στο βιβλίο του « Περί σφαίρας και κυλίνδρου » λύνει το Δήλιο²³ πρόβλημα με τη χρήση των κωνικών τομών. Τη σχετική μαρτυρία διασώζει ο σχολιαστής Ευτόκιος²⁴ . Επιπλέον έδωσε δύο λύσεις του προβλήματος της τριχοτόμησης της γωνίας με μεθόδους κινητικής Γεωμετρίας, που διασώζονται στα βιβλία του «Λήμματα Α΄» και «Περί Ελίκων». Με την περίφημη Έλικα του κατάφερε να λύσει και το τρίτο των μεγάλων προβλημάτων αυτό του τετραγωνισμού του κύκλου. Ως γνωστό οι αρχαίοι Έλληνες μαθηματικοί προσπαθούσαν, με χάρακα και διαβήτη, να κατασκευάσουν τετράγωνο ίσου εμβαδού με κύκλο γνωστής ακτίνας. Η φράση «τετραγωνισμός του κύκλου» είχε γίνει συνώνυμο με το ακατόρθωτο. Πράγματι κανείς δεν μπόρεσε ποτέ να το λύσει με χάρακα και διαβήτη. Ο Αρχιμήδης όπως και κάποιοι άλλοι μεγάλοι μαθηματικοί²⁵ έλυσαν το πρόβλημα με μεθόδους κινητικής γεωμετρίας. Ευφυείς λύσεις πράγματι, αλλά ασύμβατες με τους περιορισμούς της κλασσικής Γεωμετρίας. Μόλις το 1882 ο Γερμανός μαθηματικός Lindemann απέδειξε ότι το πρόβλημα του τετραγωνισμού του κύκλου είναι αδύνατο να λυθεί γεωμετρικά.

Στην Πραγματεία του «Κύκλου Μέτρησις » ο Αρχιμήδης φτάνει στο συμπέρασμα ότι ο λόγος της περιφέρειας του κύκλου προς τη διάμετρο του δίδεται από την ανισότητα 3,1408 μεγαλύτερο του π μεγαλύτερο του 3,1429. Έφτασε στο συμπέρασμα αυτό προσεγγιστικά, υπολογίζοντας την περίμετρο κανονικών πολυγώνων με 6, 12, 24, 48 και 96 πλευρές που είναι εγγεγραμμένα ή περιγράφονται σε δεδομένο κύκλο. Διπλασιάζοντας κάθε φορά των αριθμό των πλευρών των πολυγώνων πετύχαινε καλύτερη προσέγγιση. Συνειδητοποιώντας όμως ότι πρόκειται για διαδικασία χωρίς τέλος και διαβλέποντας ότι πρακτικά ήταν εξαιρετικά δύσκολο να κατασκευάσει κανονικά πολύγωνα με 192, 384, … πλευρές έμεινε στην ικανοποιητική για την εποχή του προσέγγιση που παραθέσαμε. Η προσεγγιστική μέθοδος του Αρχιμήδη μπορεί, θεωρητικά τουλάχιστον, να μας δώσει όσα δεκαδικά ψηφία θέλουμε για τον αριθμό π.

Το βοεικόν πρόβλημα

Ο Αρχιμήδης, όχι μόνο έλυσε τα τρία άλυτα προβλήματα της αρχαιότητας αλλά δημιουργούσε τα δικά του άλυτα προβλήματα, σπαζοκεφαλιές τρομερής δυσκολίας, με τις οποίες προκαλούσε τους ανταγωνιστές του και έλεγχε τη δεινότητα της μαθηματικής τους σκέψης. Στα πλαίσια αυτά έστειλε στον Ερατοσθένη τον Κυρηναίο, την ακόλουθη σπαζοκεφαλιά:

Το πλήθος των βοδιών του θεού Ήλιου, που βόσκουν στις πεδιάδες της Σικελίας μέτρησε, αν μετέχεις της σοφίας, συναριθμώντας όσα θα πω πιο κάτω: Τα βόδια του ήλιου που βόσκουν στις πεδιάδες της τριγωνικής νήσου Σικελίας, διαιρούνται σε τέσσερις αγέλες τη λευκή, τη μαύρη, τη ξανθή και την ανάμικτη και κάθε αγέλη περιέχει ταύρους και αγελάδες του ιδίου χρώματος. Σε κάθε αγέλη υπάρχουν ταύροι με βάση τις ακόλουθες αναλογίες: Οι λευκοί ταύροι ισούνται με τους ξανθούς συν το άθροισμα του ενός δευτέρου και του ενός τρίτου των μαύρων. Οι μαύροι ταύροι ισούνται με τους ξανθούς συν το άθροισμα του ενός τετάρτου και του ενός πέμπτου των ανάμικτων. Οι ανάμικτοι ταύροι ισούνται με τον αριθμό των ξανθών, επαυξημένων κατά το άθροισμα του ενός έκτου και του ενός εβδόμου των λευκών ταύρων. Οι λευκές αγελάδες ισούνται με το άθροισμα του ενός τρίτου και του ενός τετάρτου του συνόλου της μαύρης αγέλης. Οι μαύρες αγελάδες ισούνται με το άθροισμα του ενός τετάρτου και του ενός πέμπτου του συνόλου της αγέλης ανάμικτου χρώματος. Οι αγελάδες ανάμικτου χρώματος ισούνται με το άθροισμα του ενός πέμπτου και του ενός έκτου του συνόλου της ξανθής αγέλης. Οι ξανθές αγελάδες ισούνται με το άθροισμα του ενός έκτου και του ενός εβδόμου του συνόλου της λευκής αγέλης. Το άθροισμα των λευκών και των μαύρων ταύρων είναι τετράγωνος αριθμός, ενώ το άθροισμα των ξανθών και των ανάμικτων ταύρων τρίγωνος. Αν υπολογίσεις τον ακριβή αριθμό των αγελάδων και των ταύρων κάθε αγέλης τότε μπορείς να συγκαταλέγεις τον εαυτό σου στην ομάδα των τέλειων σοφών.»²⁶

Η λύση του προβλήματος είναι αδύνατη χωρίς τη χρήση δυνατών Η.Υ. Υπολογίστηκε ότι ο αριθμός των ταύρων και των αγελάδων κάθε φυλής δίνεται από αριθμούς με εκατοντάδες χιλιάδες μηδενικά, κυριολεκτικά ασύλληπτους από το ανθρώπινο μυαλό, για σκοπούς αισθητοποίησης. Η ίδια η διατύπωση του προβλήματος προδίδει την εξαιρετική οξύνοια του συγγραφέα του. Ο παραλήπτης του προβλήματος δεν ήταν τυχαίος άνθρωπος. Ο Ερατοσθένης ήταν σπουδαίος μαθηματικός, αστρονόμος και γεωγράφος. Ήταν ο πρώτος άνθρωπος που μέτρησε την περιφέρεια της γης με εκπληκτική ακρίβεια. Παρ’ όλα αυτά δεν έλυσε ποτέ αυτή την διαβολικά δύσκολη σπαζοκεφαλιά.

Σε θέση επιλόγου: Το παλίμψηστο αποκαλύπτει..

Ακόμα και στον 21ο αιώνα οι ερευνητές ψάχνουν να βρουν τα χαμένα έργα του Αρχιμήδη σε αρχαίους κώδικες που αποκαλύπτονται κατά καιρούς. Οι αμαθείς καλόγεροι του Μεσαίωνα πολλές φορές έσβηναν αρχαίες περγαμηνές με σκοπό να τις ξαναχρησιμοποιήσουν για να γράψουν θρησκευτικούς ύμνους. Ένα τέτοιος πάπυρος ονομάζεται παλίμψηστό. Μια τέτοια περγαμηνή ανακαλύφθηκε τελευταία. Η απόξεση δεν ήταν ολοκληρωτική, με αποτέλεσμα το 2006 μια ομάδα επιστημόνων υπό την εποπτεία του φυσικού Uwe Bergma κατόρθωσε με μέθοδο ακτινογράφησης να διαβάσει το κείμενο. Έτσι μετά από δύο χιλιάδες χρόνια ήρθαν στο φως τα χαμένα έργα του Αρχιμήδη «Περί των μηχανικών θεωρημάτων, «Περί των επιπλεόντων σωμάτων». Το κείμενο αποκαλύπτει ότι ο Αρχιμήδης υπολόγιζε εμβαδά καμπυλόγραμμων σχημάτων που σήμερα υπολογίζονται μόνο με απειροστικό λογισμό. Η ιστορία της επιστήμης θεωρεί τον Νεύτωνα ως αυτόν που ανακάλυψε τον απειροστικό λογισμό, τα ολοκληρώματα και τις παραγώγους. Το παλίμψηστο αποκαλύπτει ότι ο Νεύτωνας ανακάλυψε ξανά τα ολοκληρώματα και επαναδιατύπωσε την μέθοδο της εξαντλήσεως του Αρχιμήδη στη μορφή που την ξέρουμε σήμερα.

Σημειώσεις

1. Συρακούσες: Αποικία της Αρχαίας Κορίνθου στην νοτιοανατολική Σικελία. Ιδρύθηκε το 734 π.Χ. από τον οικιστή Αρχεία. Κατά την ακμή της έλεγχε μεγάλο μέρος της Σικελίας. Η πόλη καταλήφθηκε από τους Ρωμαίους το 212 π.Χ. 2. Από πολλούς Θεωρείται, ως μαθηματικός, ισάξιος του Νεύτωνα και του Κάρλ Φρίντρικ Γκάους. 3. Ο Ιωάννης Τζέτζης στο έργο του «Χιλιάδες» αναφέρει ότι, πέθανε σε ηλικία 75 χρόνων κατά την κατάληψη των Συρακουσών από το Μάρκελλο. Αφού αυτό έγινε το 212 π.Χ. πρέπει να γεννήθηκε το 287 π.Χ. 4. Ο Ιέρωνας ήταν βασιλιάς των Συρακουσών για εξήντα χρόνια (275 – 215 π. Χ. ) 5. Το λεγόμενο Μουσείο μαζί με τη διάσημη Βιβλιοθήκη. 6. Αναφέρεται ότι στην Αλεξάνδρεια γνώρισε τον Κόνωνα, τον Ερατοσθένη και το Δοσίθεο. 7. Διόδωρος Σικελιώτης, Ιστορική Βιβλιοθήκη Ι 34 8. Κατάλογος των σημαντικότερων βιβλίων του Αρχιμήδη στο Παράρτημα. 9. Πλουτάρχου, Βίοι Παράλληλοι: Πελοπίδας – Μάρκελλος. 10. Μαθηματικός του 4ου αιώνα μ.Χ. Έργο: Μαθηματική Συναγωγή. 11. Μεταφράστηκε στα Ελληνικά από τον Ευάγγελο Σταμάτη, που το μετάφρασε από τα γερμανικά. 12. Τη πληροφορία διασώζει ο Γερμανός Ιστορικός Matschoss στο βιβλίο του Ιστορία της Ατμομηχανής, σελ. 27 που εκδόθηκε στο Βερολίνο το 1909. 13. Στο έργο του «Περί διόπτρας» που γράφτηκε τον πρώτο προχριστιανικό αιώνα. 14. Περί Αρχιτεκτονικής, μετάφραση στα αγγλικά από τον Drachmann στο βιβλίο του The mechanical technology of Greek and Roman Antiquity. 15. Κικέρωνας ( 106 – 43 π.Χ ) . Ρωμαίος φιλόσοφος, πολιτικός, ύπατος, συγγραφέας και ρήτορας. Έργα: Ρητορικοί Λόγοι (107), Φιλοσοφικά (13 βιβλία ), Η Επιστήμη της Ρητορικής (7 βιβλία ). 16. Πρόκλος, Σχόλια στο 1ο βιβλίο των Στοιχείων του Ευκλείδη. 17. Scholia Vaticana in Pappum, III, 1024 18. Laktantius, Divinarum Institutionum, Pars 1, lib. II 19. Σέξτος Εμπειρικός, Κλαυδιανός, Φιρμίκιος, Οβίδιος, Τερτουλιανός. 20. Δῶς μοι πᾶ στῶ καὶ τὰν γᾶν κινάσω 21. Ιωάννης Τζέτζης, Χιλιάδες ΙΙ 45. 22. Αθήναιος: Αρχαίος Έλληνας βιολόγος, φυτολόγος, ζωολόγος, γαστρονόμος, διαιτολόγος, ρήτορας και λόγιος. Έζησε στην Αλεξάνδρεια και στη Ρώμη το 2ο αιώνα π.Χ.. Οι πληροφορίες για τον Αρχιμήδη διασώζονται στο έργο του Δειπνοσοφιστές. 23. Δήλιο Πρόβλημα « Δοθέντος κύβου ακμής α, να κατασκευαστεί, με χάρακα και διαβήτη, κύβος διπλάσιου όγκου. 24. Ευτόκιος 6ος μ.Χ αιώνας, Σχόλια στο «Περί κωνοειδέων και σφαιροειδέων» του Αρχιμήδη. 25. Ιππίας ο Ηλείος, Απολλώνιος, Πάππος. 26. βρέθηκε σε αρχαίο χειρόγραφο στη βιβλιοθήκη της γερμανικής πόλης Wolfenbuttel από τον βιβλιοθηκάριο Gotthold Ephraim Lessing το 1773.

Παράρτημα Α: Κατάλογος διασωθέντων των έργων του Αρχιμήδη. 1. Περί σφαίρας και κυλίνδρου 2. Κύκλου μέτρησις 3. Περί κωνοειδών και σφαιροειδών. 4. Περί ελίκων 5. Περί επιπέδων ισορροπιών 6. Ψαμμίτης 7. Ορθογωνίου κώνου τομή 8. Περί των οχουμένων 9. Στομάχιον 10. Περί των μηχανικών θεωρημάτων προς Ερατοσθένη έφοδος 11. Βιβλίον Λημμάτων 12. Βοεικόν πρόβλημα 13. Τετραγωνισμός παραβολής 14. Εγγραφή κανονικού επταγώνου εις κύκλον 15. Περί των επιψαυόντων κύκλων 16. Αρχαί γεωμετρίας 17. Περί ορθογωνίων τριγώνων 18. Περί κύκλων 19. Εύρεσις ύψους και εμβαδού τριγώνου εκ των πλευρών αυτού. 20. Περί του ημικανονικού δεκατετραέδρου

Βιβλιογραφία 1. Cuomo S.: Αρχαία Μαθηματικά, εκδόσεις Ενάλιος, Αθήνα 2007. 2. Λαζός Χρήστος: Αρχιμήδης, ο Ευφυής Μηχανικός, εκδόσεις Αίολος, Αθήνα 1995. 3. Σπανδάγου Ευάγγελου: Τα Μαθηματικά των Αρχαίων Ελλήνων, εκδόσεις Αίθρα, Αθήνα 2000. 4. Τσιμπουράκης Δημήτρης: Η Γεωμετρία και οι εργάτες της στην αρχαία Ελλάδα, εκδόσεις Alien, Αθήνα 1985 5. Φράγκου Μαρία – Νικολαΐδου Ελένη: Αρχιμήδης, το θεικό μυαλό, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2006.

Πηγή: dialogos

Διαβάστε Περισσότερα...

Το Μοναδικό χρυσό βιβλίο του 600 π.Χ. που βρέθηκε στον Στρυμόνα!

 


Μεγάλο πνευματικό κέντρο της αρχαιότητος η κοιλάδα, με κέντρο την Αμφίπολη!

Γράφει o Γιώργος Λεκάκης

Το ΚΑΣ αποφάσισε «τον ανασχεδιασμό της προσωρινής στερεωτικής διατάξεως υποστυλώσεως του ταφικού μνημείου στην Αμφίπολη Σερρών, που θα ενισχύσει τη στερεότητά του, απελευθερώνοντας ταυτόχρονα το εσωτερικό του», ομολογώντας εμμέσως ότι η προηγούμενη έγκρισή του ήταν επισφαλής, ας ξαναθυμηθούμε την «μεγάλη ξεχασμένη»…

Κανείς επίσημος έως σήμερα δεν έχει πει την αλήθεια για το πόσο σπουδαίο οικονομικό και πνευματικό κέντρο ήταν η κοιλάδα του Στρυμόνος, με κέντρο την Αμφίπολη. Κατά καιρούς έχω πει και έχω γράψει πως το Μνημείο του Καστά δεν είναι «ταφικό» αλλά σύνθετο (και) Βιβλιοθήκη(*). Άλλωστε τα χρυσά πλακίδια με κείμενα των γνωστικών που βρέθηκαν εκεί, το επιβεβαιώνουν… Αλλά αρχαιολόγοι, ανασκαφείς, καθηγητάδες και ιστορικοί και έχουν «μαύρα μεσάνυχτα» από την Ιστορία της Θράκης…

Θα υπενθυμίσω, πως το μοναδικό βιβλίο - ίσως και το παλαιότερο γνωστό βιβλίο, αφού έχει χρονολογηθεί περίπου στο 600-500 π.Χ.! – που εκτίθεται από το 2003 στο βουλγαρικό Εθνικό Μουσείο Ιστορίας στην Σοφία, ανακαλύφθηκε κατά την διάρκεια κατασκευής δρόμου και καναλιού, κοντά στον ποταμό Στρυμόνα.

Το μικρό χειρόγραφο, ηλικίας μεγαλύτερης των 2,5 χιλιετιών, ανακαλύφθηκε το… 1943, σε τάφο, κατά μήκος του ποταμού Στρυμόνα, στην ΝΔ. Βουλγαρία, τμήμα της αρχαίας Θράκης. Αλλά ο «ευρετής» του, το εδώρισε στο μουσείο, μόλις το 2003, υπό τον όρο της ανωνυμίας του. Λέγεται ότι ήταν άνδρας ηλικίας 87 ετών, και ζούσε στα Σκόπια…

Το κείμενο είναι ίσως στην «χαμένη» και αινιγματική ετρουσκική γλώσσα. Αποτελείται από 6 σελίδες (5 Χ 4,5 εκατ.) από φύλλο χρυσού 23,82 καρατίων! Η βιβλιοδεσία του στερεώνεται με χρυσά δακτυλίδια! Οι σελίδες είναι και εικονογραφημένες. Καλύπτουν το κείμενο με εικόνες πολεμιστών, ενός ιππέα, μιας σειρήνας και μιας λύρας – καθαρότατα θρακικά σύμβολα-θέματα. Αυτά τα 6 φύλλα πιστεύεται ότι είναι τμήμα έργου, που περιλαμβάνει πολλές περισσότερες σελίδες, είπε η Elka Penkova, η οποία ηγείται της αρχαιολογικής υπηρεσίας του μουσείου. Υπάρχουν περίπου 30 παρόμοιες σελίδες γνωστές στον κόσμο, είπε η κ. Penkova, «αλλά δεν είναι συνδεδεμένες μεταξύ τους σε ένα βιβλίο». Η αυθεντικότητα του βιβλίου έχει επιβεβαιωθεί από δύο εμπειρογνώμονες στην Σόφια και το Λονδίνο, αναφέρει η διευθύντρια του Μουσείου, Μποζιντάρ Ντιμιτρόφ.

Οι Ετρούσκοι - ένας από τους πιο μυστηριώδεις αρχαίους λαούς της Ευρώπης, τρωικής καταγωγής, άρα ελληνικό φύλο - πιστεύεται ότι έχουν μεταναστεύσει από την αρχαία Λυδία, η οποία ήταν στην σύγχρονη Δυτική Τουρκία, και εγκαταστάθηκαν στην βόρεια και κεντρική Ιταλία, περίπου το 1.000 π.Χ. Αφανίσθηκαν από τους Ρωμαίους κατακτητές του 4ου αι. π.Χ., αφήνοντας λίγα γραπτά αρχεία, αλλά πολλά μνημεία και έργα τέχνης, για να τους θυμάται ο κόσμος.

Έως την ανακάλυψή του, αρχαιότερο βιβλίο στον κόσμο εθεωρείτο ο «Πάπυρος του Δερβενίου» Θεσσαλονίκης, που χρονολογείται μεταξύ 340-320 π.Χ. που αναπαράγει αρχαιότερο ελληνικό κείμενο, μάλλον θρησκευτικό ύμνο στον Ορφέα. Όπως και να έχει, τα αρχαιότερα βιβλία στον κόσμο, ευρέθησαν στην Θρακο-Μακεδονία μας…

Πηγή:  xronos.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Γιατί νοσούμε σύμφωνα με τον Ιπποκράτη;



  Η θεωρία ότι κάθε νόσος ξεκινά από τη ψυχή

Ο Ιπποκράτης έλεγε ότι κάθε νόσος ξεκινά πρώτα από την ψυχή και μετά καταλήγει στο σώμα. Και πριν αποφασίσουμε ποια θεραπεία θα ακολουθήσουμε για το σώμα, πρέπει πρώτα να έχουμε θεραπεύσει το τραύμα της ψυχής.

Είναι τραγικό σήμερα να μην γνωρίζουμε καν την τεράστια δύναμη της ψυχικής μας κατάστασης αλλά και των σκέψεων που προέρχονται από αυτήν, και πως ακριβώς λειτουργεί όλο αυτό και επηρεάζει το σώμα μας.

Μόνο τα τελευταία χρόνια η σύγχρονη ιατρική άρχισε να μελετά και να αποδέχεται την επίδραση των σκέψεων στην υγεία μας.

Έχει αποδειχθεί πλέον ότι ανάλογα με τον τύπο των σκέψεων μας ο εγκέφαλος μας κάνει και ανάλογες συνάψεις, στέλνοντας τα ανάλογα μηνύματα-εντολές στα κύτταρα μας.

Για παράδειγμα σε έναν άνθρωπο που είναι μόνιμα δυστυχισμένος ή καταθλιπτικός το σώμα του βρίσκεται σε συνεχή άμυνα με αποτέλεσμα να επιτίθεται στα ίδια του τα κύτταρα. Τα λεγόμενα αυτοάνοσα νοσήματα είναι δημιουργίες του ίδιου του σώματος που προσπαθεί να καταπολεμήσει την δυστυχία του εαυτού του.

Μη γνωρίζοντας μέχρι σήμερα το γιατί γίνεται αυτό, το είχαν αποδώσει σε κληρονομικούς παράγοντες ή σε άγχος. Που βέβαια αυτό που “κληρονομείται” από τον ασθενή γονέα είναι το ψυχικό του πρόβλημα πού πολύ εύκολα μπορεί να “εναποθέσει” στο παιδί του.

Τα παιδιά είναι πάντα ο εύκολος στόχος για έναν προβληματικό γονέα. Γιατί είναι πάντα ανοιχτά σε εκείνον και του έχουν απόλυτη εμπιστοσύνη, με αποτέλεσμα εκείνος να ξεφορτώνει πάνω τους όλα του τα ψυχολογικά προβλήματα, τις ανασφάλειες και την δυστυχία του, με αποτέλεσμα τα παιδιά να αναπτύσσουν ακριβώς το ίδιο μοτίβο. Και αυτό το ονομάζουμε κληρονομικότητα……

Ο άλλος μεγάλος “ένοχος” το άγχος, μας επηρεάζει αρνητικά προκαλώντας υπερβολική έκκριση κορτιζόλης στον εγκέφαλο με αποτέλεσμα να έχουμε μόνιμο αίσθημα της ανασφάλειας, και την πεποίθηση ότι τίποτα δεν θα πάει καλά.

Και φυσικά, δεν πάει εφόσον οι ίδιοι βάζουμε σε άμεση εφαρμογή το καταστροφικό, απόλυτα δικό μας δημιούργημα, που ονομάσαμε “ο νόμος του Μέρφυ”.

Για να εκδηλωθεί όμως ένα νόσημα αυτοάνοσο ή μη, χρειάζεται ένα ισχυρό υπόβαθρο.

Συνήθως οι άνθρωποι που εκδηλώνουν χρόνια νοσήματα φέρουν πολύ ισχυρά ψυχικά τραύματα που πολλές φορές (αλλά όχι πάντα) δεν τα θυμούνται καν.

Υπάρχουν μέσα στον υποσυνείδητο νου ενώ ο συνειδητός έχει μπλοκάρει την συγκεκριμένη μνήμη.

Επίσης αιτία εκδήλωσης της νόσου μπορεί να είναι ένα πολύ ισχυρό συναισθηματικό σοκ, ή ένα έντονα αρνητικό συναίσθημα και σ’αυτές τις περιπτώσεις το νόσημα εμφανίζεται άμεσα.

Κάθε αρνητική σκέψη ρίχνει το βιομαγνητικό-ηλεκτρικό φορτίο του κυττάρου κάτω από τα 50 μιλιβόλτ, με άριστο τα 85 με 100. Αν μείνει έτσι κάποιες μέρες γίνεται νόσος ενώ αν συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα λόγω συνεχόμενων αρνητικών αισθημάτων και αρνητικών σκέψεων και διάθεσης, μετατρέπεται σε χρόνιο νόσημα.

Σήμερα υπάρχουν ομάδες σε μεγάλα πανεπιστήμια ανά τον κόσμο που μελετούν όλο αυτό το κομμάτι. Και όποιος ανατρέξει σε αξιόπιστα ιατρικά περιοδικά του εξωτερικού βρίσκει δημοσιευμένα αποτελέσματα που αποδεικνύουν ακριβώς αυτό. Ότι όλες τις ασθένειες εμείς τις δημιουργούμε, γιατί με κάποιο τρόπο χρειάζεται να αποφορτιστούμε από όλον αυτό τον αρνητισμό που κουβαλάμε μέσα μας. Οπότε σωματοποιούμε το πρόβλημα και το κάνουμε ασθένεια.

Το θετικό και πολύ ελπιδοφόρο είναι οτι αρχίζουν σιγά σιγά να βγαίνουν νέοι γιατροί με ανοιχτά μυαλά, (γιατί είναι απαραίτητη προϋπόθεση να έχουν ανοιχτά μυαλά για μπορέσουν να ξεφύγουν από τον ιατρικό δογματισμό), που αντιμετωπίζουν πλέον τον ασθενή ολιστικά συνδυάζοντας την κλασσική ιατρική με της εναλλακτικές θεραπείες.

Σήμερα πάρα πολλά νοσοκομεία της Γερμανίας έχουν επίσημα ηχοθεραπευτές που ασκούν την μέθοδο Peter Hess με εξαιρετικά αποτελέσματα σε ανθρώπους με εγκεφαλικά, σκλήρυνση κατά πλάκας, μυοσκελετικά προβλήματα, ανθρώπους με εγκεφαλική παράλυση και ένα σωρό άλλα.

Όπως επίσης αρκετά νοσοκομεία επιτρέπουν σε ενεργειακούς ψυχολόγους και θεραπευτές να έρχονται και να εφαρμόζουν τις τεχνικές τους σε ασθενείς μέσα στο νοσοκομείο.

Θα τολμήσω να πω οτι είναι στο χέρι μας να μην νοσούμε πιά, αρκεί να δούμε την αλήθεια κατάματα δίχως να κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλο μας.

Ότι δημιουργούμε μπορούμε και να το αναστείλουμε.

Μπορεί να ακούγεται περίπλοκο αλλά στην πραγματικότητα είναι απλό και μεγαλειώδες. Όσοι το έχουν κάνει δεν είναι υπεράνθρωποι, είναι απλοί άνθρωποι που αποφάσισαν συνειδητά να μην νιώθουν και να μην είναι πιά άρρωστοι.

Ο κόσμος αρχίζει να αλλάζει, και να κατανοεί ότι για να υπάρξει μια ανθρωπότητα δίχως ασθένειες χρειάζεται μια ολιστική προσέγγιση του εκάστοτε προβλήματος και όχι μονομερής θεραπεία.

Χρειάζεται όπως ακριβώς είπε ο Ιπποκράτης θεραπεία πρώτα της ψυχής και μετά του σώματος.

arxaia-ellinika

Διαβάστε Περισσότερα...

Τι απέγινε ο Φάρος της Αλεξάνδρειας;

 


Ο φάρος της Αλεξάνδρειας, που χτίστηκε από το Πτολεμαϊκό Βασίλειο στην αρχαία Αίγυπτο, ήταν κάποτε ένα από τα ψηλότερα κτίρια στον κόσμο και ήταν σύμβολο κοινωνικής, εμπορικής και πνευματικής δύναμης.

Αναγνωρισμένος πλέον ως ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου, ο πανύψηλος πέτρινος φάρος κατασκευάστηκε τον 3ο αιώνα π.Χ. και, για κάποιο διάστημα, ήταν τόσο βασικός οδηγός για τα πλοία που πλησιάζουν στο πολυσύχναστο εμπορικό λιμάνι όσο και ένα υπέροχο τουριστικό αξιοθέατο.

Αν και οι ακριβείς συνθήκες της καταστροφής του δεν είναι σαφείς, φαίνεται ότι καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό – πιθανότατα από σεισμό – τον 12ο αιώνα. Η κάποτε πανίσχυρη κατασκευή στη συνέχεια ερήμωσε πριν τελικά κατεδαφιστεί. Μόνο τα τελευταία 100 χρόνια έχουν ανακαλυφθεί υπολείμματα του φάρου στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας και το ενδιαφέρον για τη δομή έχει ξαναξυπνήσει για άλλη μια φορά.

Ο Μέγας Αλέξανδρος ίδρυσε την πόλη όπου βρισκόταν ο φάρος

Ο Μακεδόνας κατακτητής Μέγας Αλέξανδρος ίδρυσε την πόλη της Αλεξάνδρειας το 332 π.Χ. Αν και ίδρυσε πολλές πόλεις με το ίδιο όνομα, η Αλεξάνδρεια στην Αίγυπτο άκμασε για πολλούς αιώνες και εξακολουθεί να υπάρχει σήμερα.

Ο κατακτητής επέλεξε την τοποθεσία της πόλης για να έχει ένα αποτελεσματικό λιμάνι: αντί να την χτίσει στο δέλτα του Νείλου, διάλεξε μια τοποθεσία περίπου 20 μίλια δυτικά, έτσι ώστε η λάσπη που κουβαλούσε ο ποταμός να μην φράζουν το λιμάνι. Στα νότια της πόλης βρισκόταν η ελώδης λίμνη Μαρεώτιδα. Κατασκευάστηκε ένα κανάλι μεταξύ της λίμνης και του Νείλου, με αποτέλεσμα η πόλη να έχει δύο λιμάνια: το ένα για τον ποταμό Νείλο και το άλλο για το θαλάσσιο εμπόριο της Μεσογείου.

Η πόλη άκμασε επίσης ως κέντρο επιστήμης, λογοτεχνίας, αστρονομίας, μαθηματικών και ιατρικής. Φυσικά, η έμφαση της Αλεξάνδρειας στο εμπόριο σε συνδυασμό με τη διεθνή της φήμη για αριστεία σήμαινε ότι χρειαζόταν τόσο έναν οδηγό για να ενθαρρύνει τα πλοία να πλησιάζουν τις ακτές της όσο και ένα ορόσημο για να αντικατοπτρίζει τη φήμη της. Το τέλειο μνημείο για έναν τέτοιο σκοπό ήταν ένας φάρος.

Η κατασκευή του κόστισε περίπου 3 εκατομμύρια Ευρώ σε σημερινά χρήματα

Ο φάρος κατασκευάστηκε τον 3ο αιώνα π.Χ., πιθανώς από τον Σώστρατο τον Κνίδο, αν και ορισμένες πηγές αναφέρουν ότι ο ίδιος παρείχε μόνο τα χρήματα για το έργο. Χτίζονταν για 12 χρόνια στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας και σύντομα το ίδιο το κτίριο έγινε γνωστό με το ίδιο όνομα. Πράγματι, ήταν τόσο εντυπωσιακός ο φάρος που η λέξη «Φάρος» έγινε η ρίζα της λέξης «Φάρος» στη γαλλική, ιταλική, ισπανική και ρουμανική γλώσσα.

Σε αντίθεση με τη σύγχρονη εικόνα ενός φάρου σήμερα, χτίστηκε περισσότερο σαν ένας κλιμακωτός ουρανοξύστης και σε τρία στάδια, με κάθε στρώμα να έχει ελαφρώς κλίση προς τα μέσα. Η χαμηλότερη κατασκευή ήταν τετράγωνη, η επόμενη οκταγωνική και η κορυφή κυλινδρική, και όλες περιβάλλονταν από μια φαρδιά σπειροειδή ράμπα που οδηγούσε στην κορυφή.

Ο Φάρος σε νομίσματα που κόπηκαν στην Αλεξάνδρεια τον 2ο αιώνα μ.Χ. (1: όπισθεν νομίσματος του Αντωνίνου Πίου και 2: οπισθότυπος νομίσματος του Κόμμοδο). Εικόνα: Wikimedia Commons


Ήταν πιθανώς πάνω από 110 μέτρα (350 πόδια) ύψος. Για το πλαίσιο, οι μόνες ψηλότερες τεχνητές κατασκευές που υπήρχαν εκείνη την εποχή ήταν οι πυραμίδες της Γκίζας. Τέσσερις αιώνες αργότερα, ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος υπολόγισε ότι η κατασκευή του κόστισε 800 τάλαντα ασήμι, που ισοδυναμεί με περίπου 3 εκατομμύρια Ευρώ σήμερα.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ήταν πολυτελώς διακοσμημένο, με αγάλματα που έδειχναν τις τέσσερις ομοιότητες του θεού Τρίτωνα τοποθετημένες σε καθεμία από τις τέσσερις γωνίες της οροφής του χαμηλότερου επιπέδου, ενώ στην κορυφή του πιθανότατα βρισκόταν ένα τεράστιο άγαλμα που απεικόνιζε είτε τον Μέγα Αλέξανδρο είτε τον Πτολεμαίο Α΄ Σωτήρ με τη μορφή του θεού Ήλιου Ήλιου. Πρόσφατες αρχιτεκτονικές έρευνες του βυθού της θάλασσας στη γύρω περιοχή φαίνεται να υποστηρίζουν αυτές τις αναφορές.

Το άναβε μια φωτιά που πάντα έκαιγε

Υπάρχουν ελάχιστες πληροφορίες για το πώς λειτουργούσε πραγματικά ο φάρος. Ωστόσο, γνωρίζουμε ότι μια μεγάλη φωτιά άναψε στο ψηλότερο μέρος της κατασκευής, η οποία διατηρούνταν μέρα με τη μέρα.

Ήταν εξαιρετικά σημαντικό και εμφανώς εντυπωσιακό. Κατά τη διάρκεια της νύχτας, η φωτιά από μόνη της θα ήταν αρκετή για να οδηγήσει τα πλοία στα λιμάνια της Αλεξάνδρειας. Την ημέρα, από την άλλη, οι απέραντοι καπνοί που δημιουργήθηκαν από τη φλόγα ήταν αρκετοί για να καθοδηγήσουν τα πλοία που πλησίαζαν. Γενικά, ήταν προφανώς ορατό περίπου 50 χιλιόμετρα μακριά. Το εσωτερικό του μεσαίου και του άνω τμήματος του φάρου είχε φρεάτιο που μετέφερε τα καύσιμα μέχρι τη φωτιά, τα οποία μεταφέρονταν στον φάρο μέσω βοδιών.

Μπορεί να είχε έναν καθρέφτη στην κορυφή

Ο φάρος όπως απεικονίζεται στο Βιβλίο των Θαυμάτων, ένα αραβικό κείμενο του τέλους του 14ου αιώνα. Εικόνα: Wikimedia Commons


Μερικές αναφορές αναφέρουν ότι ο φάρος είχε έναν μεγάλο, κυρτό καθρέφτη –ίσως από γυαλισμένο μπρούντζο– που χρησιμοποιήθηκε για να προβάλει το φως της φωτιάς σε μια δέσμη, η οποία επέτρεπε στα πλοία να ανιχνεύουν το φως ακόμα πιο μακριά.

Υπάρχουν επίσης ιστορίες ότι ο καθρέφτης θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως όπλο για τη συγκέντρωση του Ήλιου και την πυρπόληση των εχθρικών πλοίων, ενώ άλλες προτείνουν ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να μεγεθύνει μία εικόνα για να διαπιστώσει τι συνέβαινε πέρα από τη θάλασσα. Ωστόσο, είναι πολύ απίθανο καμία από τις ιστορίες να είναι αληθινή, είναι ίσως η περίπτωση που επινοήθηκαν ως προπαγάνδα.

Έγινε τουριστικό αξιοθέατο

Αν και ο φάρος δεν ήταν ο πρώτος στην ιστορία, ήταν γνωστός για την επιβλητική σιλουέτα και το τεράστιο μέγεθός του. Η φήμη του φάρου λοιπόν μεγάλωσε την πόλη της Αλεξάνδρειας και κατ' επέκταση την Αίγυπτο στην παγκόσμια σκηνή. Έγινε τουριστικό αξιοθέατο.

Τα τρόφιμα πωλούνταν στους επισκέπτες στην πλατφόρμα παρατήρησης στην κορυφή του χαμηλότερου επιπέδου, ενώ ένα μικρότερο μπαλκόνι από την κορυφή του οκταγωνικού πύργου παρείχε όλο και μεγαλύτερη θέα σε όλη την πόλη, η οποία ήταν περίπου 300 πόδια πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Μάλλον καταστράφηκε από σεισμό

Ο Φάρος της Αλεξάνδρειας στάθηκε για πάνω από 1.500 χρόνια, ακόμη και άντεξε ένα ισχυρό τσουνάμι το 365 μ.Χ. Ωστόσο, οι σεισμοί πιθανότατα προκάλεσαν τις ρωγμές που εμφανίστηκαν στην κατασκευή μέχρι τα τέλη του 10ου αιώνα. Αυτό απαιτούσε μια αποκατάσταση που κατέβασε το κτίριο κατά περίπου 70 πόδια.

Το 1303 μ.Χ., ένας τεράστιος σεισμός ταρακούνησε την περιοχή που έθεσε εκτός λειτουργίας το νησί του Φάρου, καθιστώντας τον φάρο πολύ λιγότερο απαραίτητο. Τα αρχεία υποδεικνύουν ότι ο φάρος κατέρρευσε τελικά το 1375, αν και ερείπια παρέμειναν στην τοποθεσία μέχρι το 1480, όταν οι πέτρεςτου χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή ενός φρουρίου στον Φάρο, το οποίο στέκεται ακόμα και σήμερα.

Μια άλλη ιστορία, αν και απίθανη, υποδηλώνει ότι ο φάρος κατεδαφίστηκε εξαιτίας ενός τεχνάσματος από τον αντίπαλο Αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης. Διέδωσε φήμες ότι υπήρχε ένας μεγάλος θησαυρός θαμμένος κάτω από τον φάρο, οπότε ο Χαλίφης του Καΐρου, που έλεγχε την Αλεξάνδρεια εκείνη την εποχή, διέταξε να αποσυναρμολογηθεί ο φάρος για να έχει πρόσβαση στον θησαυρό. Μόνο αργότερα κατάλαβε ότι είχε εξαπατηθεί, οπότε το μετέτρεψε σε τζαμί. Αυτή η ιστορία είναι απίθανη αφού οι επισκέπτες το 1115 μ.Χ. ανέφεραν ότι ο Φάρος ήταν ακόμα άθικτος και λειτουργούσε.

"Ανακαλύφθηκε ξανά" το 1968

Η UNESCO χρηματοδότησε μια αρχαιολογική αποστολή το 1968 που εντόπισε τελικά τα κατάλοιπα του φάρου σε ένα τμήμα της Μεσογείου Θάλασσας στην Αλεξάνδρεια. Η αποστολή στη συνέχεια τέθηκε σε αναμονή όταν κηρύχθηκε στρατιωτική ζώνη.

Το 1994, ο Γάλλος αρχαιολόγος Jeans-Yves Empereur κατέγραψε τα φυσικά υπολείμματα του φάρου στον βυθό του ανατολικού λιμανιού της Αλεξάνδρειας. Τραβήχτηκαν μαρτυρίες με φιλμ και εικόνες από τις στήλες και τα αγάλματα που βρέθηκαν κάτω από το νερό. Μεταξύ των ευρημάτων ήταν μεγάλοι ογκόλιθοι γρανίτη βάρους 40-60 τόνων ο καθένας, 30 αγάλματα σφίγγας και 5 στήλες οβελίσκων με σκαλίσματα που χρονολογούνται στη βασιλεία του Ραμσή Β' από το 1279-1213 π.Χ.

Στήλες στο υποβρύχιο μουσείο κοντά στον πρώην φάρο, Αλεξάνδρεια, Αίγυπτος. Εικόνα: Wikimedia Commons


Μέχρι σήμερα, οι δύτες εξακολουθούν να εξερευνούν τα υποβρύχια ερείπια και από το 2016, το Υπουργείο Αρχαιοτήτων στην Αίγυπτο σχεδιάζει να μετατρέψει τα βυθισμένα ερείπια της αρχαίας Αλεξάνδρειας, συμπεριλαμβανομένου του φάρου, σε υποβρύχιο μουσείο.

arxaia-ellinika

Διαβάστε Περισσότερα...

Ο αρχαίος Έλληνας εξερευνητής Πυθέας ήταν ο πρώτος κλασσικός συγγραφέας που περιέγραψε την Βόρεια Ευρώπη - ΔΕΙΤΕ βίντεο



Του δρ. Raoul McLaughlin 

Η ίδρυση της Μασσαλίας στην Γαλατία από αρχαίους Έλληνες αποίκους.

Έλληνες στην Μασσαλία.

Η Μασσαλία ήταν η πατρίδα του Έλληνα εξερευνητή Πυθέα - του πρώτου συγγραφέα κλασσικών χρόνων που περιέγραψε την Βόρεια Ευρώπη.


ΔΕΙΤΕ την διάλεξη «Greeks in Massalia», ΕΔΩ.


ΠΗΓΗTeespring, 1.11.2019. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Διαβάστε Περισσότερα...

Ο επικός ποιητής Όμηρος Ο δημιουργός της «Ιλιάδας» και της «Οδύσσειας» και η άγνωστη ζωή του

 


Ο άνθρωπος που θα άφηνε το στίγμα του βαθιά στον ελληνικό πολιτισμό και κατόπιν στον δυτικό κόσμο δεν έχει ανάγκη από εισαγωγές.

Γεννημένος κάπου μεταξύ 12ου-8ου αιώνα π.Χ. στα παράλια πιθανότατα της Μικράς Ασίας, ο Όμηρος θα δημιουργούσε μια μακρά λογοτεχνική παράδοση, με το αφηγηματικό του ύφος να μένει φάρος στους κατοπινούς συγγραφείς της οικουμένης.

Κι όμως, για κάποιον με τέτοια παγκόσμια επίδραση συναίνεση φαίνεται να μην υπάρχει πουθενά!

Οι ακαδημαϊκοί δεν έχουν σταματήσει να ερίζουν για τη ζωή και το έργο του, με μερίδα μελετητών να αμφισβητεί ακόμα και την ίδια την ύπαρξή του.

Ας δούμε λοιπόν τι ξέρουμε και κυρίως τι δεν ξέρουμε για τον άνθρωπο που έγραψε τις αρχετυπικές επικές ιστορίες…

Το μυστήριο του Ομήρου

Δεν είναι μυστικό ότι ο Όμηρος αποτελεί ένα από τα διαπρεπέστερα μυστήρια της φιλολογίας. Ο ποιητής που μας χάρισε τα λαμπρά έπη συνεχίζει να είναι δυσεπίλυτο αίνιγμα αναφορικά με τα πραγματικά γεγονότα της ζωής του. Κάποιοι ακαδημαϊκοί έχουν φτάσει μάλιστα σε σημείο να ισχυριστούν ότι δεν πρόκειται για έναν άνθρωπο, αλλά για μακρά λογοτεχνική παράδοση, την ίδια ώρα που διαπρεπείς φιλόλογοι ορκίζονται ότι οι ομηρικές ιστορίες αποτελούν συλλογική δουλειά ομάδας προσώπων.

Η πεποίθηση για τη συλλογικότητα της ομηρικής αφήγησης έλκει την καταγωγή της από το γεγονός ότι η προφορική διήγηση μύθων αποτελούσε μακρά αρχαιοελληνική παράδοση, με μια σειρά από περίφημους ραψωδούς να μένουν στην Ιστορία. Κάτω από τη συλλογιστική αυτή, στον Όμηρο αποδίδεται απλώς η γραπτή καταγραφή προϋπαρχόντων θρύλων και μύθων.

Το αφηγηματικό στιλ του Ομήρου, όποιος κι αν ήταν, εμπίπτει εξάλλου περισσότερο στην κατηγορία του παραδοσιακού ραψωδού παρά του επικού ποιητή που είναι γέννημα μιας ιδιαίτερης λογοτεχνικής στιγμής, όπως για παράδειγμα ο Βιργίλιος. Στις ομηρικές ιστορίες συναντάμε επαναλαμβανόμενα αφηγηματικά μοτίβα, όμοια με χορικά άσματα ή επωδούς, γεγονός που συνηγορεί στη μουσικότητα των συνθέσεών του. Ο αντίλογος βλέπει στην ομηρική δουλειά την ξεκάθαρη πρόθεση του ποιητή να φιλοτεχνήσει έπη παρά λυρική ποίηση, η οποία συνοδευόταν αρχικά με λύρα, απομακρυνόμενος έτσι από την παράδοση της «τραγουδιστής» ποίησης.

Όλες βέβαια οι θεμιτές αυτές υποθέσεις θα οδηγούσαν προοδευτικά στο ερώτημα ποιος ήταν τελικά ο Όμηρος και αν πράγματι υπήρξε, η απάντηση του οποίου θα αποδειχτεί ένα από τα μεγαλύτερα λογοτεχνικά παράδοξα της Ιστορίας…

Πότε γεννήθηκε

Να το ξεκαθαρίσουμε εξαρχής: ιστορική και φιλολογική συναίνεση δεν υπάρχει σε τίποτα που να αφορά στον Όμηρο, περιβάλλοντας το Ομηρικό Ζήτημα με εικασίες και ακαδημαϊκές έριδες. Οι υποθέσεις δίνουν και παίρνουν λοιπόν για το πότε γεννήθηκε ο ποιητής, καθώς η έλλειψη πρωτότυπων πηγών είναι εξοργιστικά ενοχλητική για τους φιλολόγους.

Οι εικασίες για τη γέννησή του κυμαίνονται από το 750 π.Χ. μέχρι και πολύ πιο πίσω, φτάνοντας ακόμα και στο 1200 π.Χ. Κι αυτό γιατί η Ιλιάδα συμπυκνώνει τον Τρωικό Πόλεμο, με μερίδα ακαδημαϊκών να τοποθετεί τον ποιητή (άρα και χρονογράφο) κοντύτερα στα χρόνια των εχθροπραξιών. Άλλοι πάλι θεωρούν ότι το ποιητικό του ύφος υπαινίσσεται μεταγενέστερη περίοδο, ώστε να είναι συμβατός με την ποιητική παράδοση της εποχής. Όσο για τον «πατέρα της Ιστορίας» Ηρόδοτο (484-425 π.Χ.), τοποθετεί τον Όμηρο γύρω στο 850 π.Χ.

Η πανάρχαιη εποχή που έζησε ο ποιητής και το διαφορετικό σύστημα χρονολόγησης της κλασικής Ελλάδας κάνουν την απόδοση ακριβούς χρονολογίας γέννησης άσκηση για γερούς λύτες…

Πού γεννήθηκε

Για άλλη μια φορά, η ακριβής τοποθεσία γέννησης του ποιητή δεν μπορεί να εντοπιστεί, γεγονός που δεν αποτρέπει βέβαια τους ερευνητές από το να προσπαθήσουν: άλλοι τον τοποθετούν στην Ιωνία, άλλοι στη Σμύρνη, άλλοι στα παράλια της Μικράς Ασίας, άλλοι στη Χίο και δεν συμμαζεύεται. Είναι άλλωστε περίφημο το γεγονός ότι εφτά ελληνικές πόλεις διεκδικούν τον Όμηρο ως δικό τους παιδί.

Οι υποθέσεις αυτές δεν είναι βέβαια αστήρικτες: η ιδιαίτερη διάλεκτος των ομηρικών επών «μυρίζει» ενδεχομένως Μικρά Ασία και ειδικότερα Ιωνία. Η συχνή ομηρική αναφορά μάλιστα σε τοπικά καιρικά φαινόμενα, όπως οι βοριάδες που πνέουν από τα βορειοδυτικά, υποδεικνύει εντοπιότητα στην περιοχή, με μερίδα ιστορικών να τον τοποθετούν λοιπόν στην Ιωνία.

Κι ενώ το ομηρικό ιδιόλεκτο βοηθά τους μελετητές να περιορίσουν τη διάρκεια της ζωής του «ταυτοποιώντας» το με την ανάπτυξη και χρήση της γλώσσας γενικότερα, η δημοφιλία ωστόσο της Ιλιάδας και της Οδύσσειας στην εποχή τους έκαναν την ομηρική γλώσσα να διαχέεται σε όλη τη λογοτεχνική παράδοση των καιρών, συσκοτίζοντας εντέλει το τοπίο…

Πώς ήταν ο Όμηρος

Όλα ανεξαιρέτως τα βιογραφικά στοιχεία που αποδίδονται στον Όμηρο προκύπτουν από τα δικά του έπη, τα οποία και δεχόμαστε ως αληθή. Θεωρείται λοιπόν ότι ο Όμηρος ήταν τυφλός, με την πεποίθηση να βασίζεται αποκλειστικά σε έναν χαρακτήρα από την Οδύσσεια, τον τυφλό ραψωδό Δημόδοκο. Ο τρόπος λοιπόν που γινόταν δεκτός με τιμές ο ομηρικός αοιδός, διασκεδάζοντας τα ακροατήριά του με μουσική και επικές ιστορίες μαχών και ηρώων, έχει μεταφραστεί από τους ερευνητές ως υπαινιγμός του Ομήρου στην προσωπική του βιογραφία. Ως αποτέλεσμα, πιστεύουμε ότι ο Όμηρος ήταν τυφλός, την ίδια στιγμή που είχε πλούσια κατσαρά μαλλιά και γενειάδα, όπως τον αναπαριστούν άλλωστε όλες οι προτομές και τα αγάλματά του.

«Ο Όμηρος και ο Σοφοκλής διέκριναν καθαρά, ένιωθαν έντονα και αποτραβιόνταν από τους πολλούς», έγραφε ο διαπρεπής Lane Cooper στο περίφημο σύγγραμμά του «The Greek Genius and Its Influence» το 1917, στην προσπάθειά του να αποτυπώσει τον συναισθηματικό κόσμο του ποιητή. Και βέβαια δεν ήταν ο πρώτος ούτε βέβαια ο τελευταίος που θα προσπαθούσε να ανασυγκροτήσει τη ζωή και την προσωπικότητα του συγγραφέα από το περιεχόμενο των ομηρικών επών και τους υπαινιγμούς του ποιητή στην προσωπική του ζωή. Αν οι υπαινιγμοί είναι όντως εκεί ή επιμένουν να τους βλέπουν οι μελετητές, ποιος να πει…

Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια

Τα δύο ομηρικά έπη έχουν γίνει αρχετυπικά πρότυπα στην παγκόσμια μυθιστορία. Την ώρα που παρέχουν μια πρώτη και καθαρή ματιά στην ανθρώπινη προϊστορία και τις πρώτες οργανωμένες κοινωνίες, αποκαλύπτουν σε όλη τους τη μεγαλοπρέπεια πόσο λίγα έχουν αλλάξει από τότε. Ακόμα κι αν η Ιλιάδα είναι σε κάποιον άγνωστη, το χρονικό της πολιορκίας της Τροίας και της αρπαγής της Ωραίας Ελένης -της ωραιότερης γυναίκας του κόσμου!- έχει αποτελέσει τη βάση για τόσες και τόσες ερωτικές ιστορίες, κάνοντάς τη κατάφωρα οικεία. Κάποιοι μάλιστα ομηρικοί μελετητές ισχυρίζονται ότι εξαιτίας της γεωγραφικής ακρίβειας της Ιλιάδας, ο Όμηρος πρέπει να γνώριζε από πρώτο χέρι την περιοχή.

Και βέβαια μετά έρχεται η Οδύσσεια, που πιάνει τον μίτο της ιστορίας από την πτώση της Τροίας και έπειτα, όχι βέβαια χωρίς ακαδημαϊκές έριδες. Η πατρότητα της Οδύσσειας αμφισβητείται στη βάση των σαφώς διαφορετικών αφηγηματικών δομών που συναντάμε στα δύο έπη, κάτι που για μερίδα φιλολόγων υποδεικνύει ότι τα δύο ποιήματα απέχουν μεταξύ τους τουλάχιστον έναν αιώνα και δεν μπορούν έτσι να έχουν γραφτεί από τον ίδιο άνθρωπο. Άλλοι πάλι ερευνητές θέλουν τη διαφορά των ποιημάτων να ανέρχεται σε μερικές μόλις δεκαετίες, με τη διαφορά στο στιλ γραφής να αποκαλύπτει τη λογοτεχνική ωρίμαση του ποιητή: η στιβαρή δομή της Ιλιάδας αποκαλύπτει έναν Όμηρο που έχει φτάσει στην ακμή του, ενώ η πιο μυθιστορηματική και σαφώς «λαϊκότερη» Οδύσσεια αποδίδεται στον ηλικιωμένο πλέον ποιητή.

Ο τρόπος μάλιστα που ο Όμηρος φιλοτεχνούσε τις περιγραφές του με ευρύτατη χρήση παρομοιώσεων και περιγραφών θα γινόταν λογοτεχνική πεπατημένη στους αιώνες που θα ακολουθούσαν, εμπνέοντας μια μακρά σειρά συγγραφέων του κόσμου άμεσα ή έμμεσα.

Κι άλλα έργα έχουν μάλιστα αποδοθεί κατά καιρούς στον κορυφαίο έλληνα ποιητή μέσα στους αιώνες, με πλέον αξιομνημόνευτους τους Ομηρικούς Ύμνους, συναίνεση υπάρχει ωστόσο για την ώρα μόνο για τα δύο έπη, τα οποία του αποδίδονται καθολικά και χωρίς απόπειρες «ιστορικής ανασυγκρότησης»…

Κληρονομιά

«Ο Πλάτωνας μας λέει ότι στον καιρό του πολλοί πίστευαν ότι ο Όμηρος ήταν ο παιδαγωγός όλης της Ελλάδας. Από τότε, η επίδραση του Ομήρου έχει εξαπλωθεί πολύ μακρύτερα από τα σύνορα της Ελλάδας», γράφει ο Werner Jaeger στην «Paideia: The Ideals of Greek Culture» και έχει απόλυτο δίκιο.

Κι αν η πραγματική του ζωή παραμένει μυστήριο, η πραγματικότατη επίδραση του έργου του συνεχίζει να διαπνέει τον κόσμο μας ακόμα και σήμερα…

Πηγή: www.difno.gr


 

Διαβάστε Περισσότερα...

Πριν 200.000 χρόνια έφθασαν οι άνθρωποι στις Φιλιππίνες – Οι Φιλιππινέζοι κληρονόμησαν το 5 % του DNA τους, από τους Denisovans!!! Οι κάτοικοι της Παπούα Νέας Γουινέας, το 4%!!!



Του Γιώργου Λεκάκη

Οι εξελικτικοί γενετιστές Maximilian Larena και Mattias Jakobsson (Πανεπιστήμιο της Ουψάλας) συνέκριναν αρχαίο DNA από Denisovans και Neanderthals, με σημερινά γενετικά δείγματα, που συλλέχθηκαν από περισσότερα από χίλια άτομα, συμπεριλαμβανομένων των ορεινών της Παπούα Νέας Γουινέας, των ιθαγενών Αυστραλών και εκείνων από 118 εθνοτικές ομάδες στις Φιλιππίνες

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι Ayta Magbukon των Φιλιππίνων κληρονόμησαν περίπου το 5 % του DNA τους από τους Denisovans.

Πριν από περίπου 50.000 χρόνια, πιστεύεται ότι οι Homo Sapiens (σύγχρονοι άνθρωποι) έφθασαν στις Φιλιππίνες, την Παπούα Νέα Γουινέα, την Αυστραλία και την Τασμανία, όπου αναμείχθηκαν με Ντενίσοβανς, οι οποίοι πιστεύεται ότι έφθασαν στην περιοχή πριν από περίπου 200.000 χρόνια, με βάση πέτρινα εργαλεία που ανακαλύφθηκαν. στο νησί Sulawesi της Ινδονησίας.

«Δεν είναι σαφές πώς οι διαφορετικές ομάδες Denisovans στην ηπειρωτική χώρα και στα νησιά της Νοτιοανατολικής Ασίας είχαν σχέση μεταξύ τους και πόσο γενετικά διαφορετικές ήταν», εδήλωσε ο κ. Jakobsson.

Η μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι οι ορεινοί κάτοικοι της Παπούα Νέας Γουινέας, οι οποίοι μέχρι πρότινος θεωρούνταν ότι είχαν το μεγαλύτερο ποσοστό των προγόνων των Ντενίσοβαν, κληρονόμησαν περίπου το 4 % του DNA τους από Denisovans, ή περίπου 30 έως 40 % λιγότερο από τους Ayta Magbukon.

 

ΠΗΓΕΣ: Bower Br. «An Indigenous people in the Philippines have the most Denisovan DNA», Science News, 12.8.2021. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 13.8.2021.

- M. Larena et al. Philippine Ayta possess the highest level of Denisovan ancestry in the world. Current Biology, 12.8.2021, doi: 10.1016/j.cub.2021.07.022.

- J. C. Teixeira et al. Widespread Denisovan ancestry in Island Southeast Asia but no evidence of substantial super-archaic hominin admixture. Nature Ecology & Evolution. Vol. 5, Μάιος 2021, σελ. 616, doi: 10.1038/s41559-021-01408-0.

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...