Amfipoli News

Κυριακή 14 Ιουνίου 2026

Ο θάνατος του Μεγάλου Αλεξάνδρου συνέβη στις 12 Ιουνίου 323 π.Χ.

Του δρ. Μηνά Τσικριτσή, ερευνητή Αιγαιακών Γραφών

Η 12η Ιουνίου 323 π.Χ. αποτελεί μία ιστορικά φορτισμένη ημερομηνία στο παγκόσμιο ημερολόγιο γιατί είναι η μέρα που η ανθρωπότητα αποχαιρέτησε τον μέγα Αλέξανδρο τον μεγαλύτερο στρατηλάτη όλων των εποχών.

Στο άρθρο αυτό θα προσπαθήσουμε μελετώντας την εικόνα του ουρανού εκείνης της εποχής με σχόλια για να ξαναθυμηθούμε την Αμφίπολη Σερρών και αυτά που έγραφα τον Οκτώβριο του 2014 στην εφημερίδα “ΓΕΓΟΝΟΤΑ” των Πατρών (του αείμνηστου φίλου μου εκδ. Γ. Σπαθαράκη).

Για την η τεχνική κατασκευή στον λόφο της Αμφίπολης έχουμε στοιχεία ότι μπορεί να προϋπήρχε ως ναϊκό θησαυροφυλάκιο της Ταυροπόλου Αρτέμιδος και στην συνέχεια τροποποιήθηκε σε ταφικό τύμβο για τον Αλέξανδρο ή τον Ηφαιστίωνα κατασκευάζοντας και την ψηφιδογραφία με ψυχοπομπό τον Ερμή, όπως θα αναλύσουμε.

Αλλά ας υπενθυμίσουμε ότι το θρησκευτικό συναίσθημα ήταν έντονο στην αρχαιότητα και σήμαινε ουσιαστικά πως οι θεοί ήταν αυτοί που προμήνυαν το μέλλον. Από τον Όμηρο είναι γνωστό, ότι η εμφανίσεις και οι διαθέσεις των θεών σχετιζόταν με τις θέσεις των πλανητών και τις συνόδους που εμφανιζόταν στον Ουρανό. Έτσι και η στρατιά του Μεγάλου Αλεξάνδρου, είχε στις τάξεις του πολλούς μάντεις όπως:

ο Αρίστανδρος από την Τελμησσό Λυκίας,
ο Δημοφών από την Σπάρτη Λακωνίας, και

ο Πειθαγόρας από την Αμφίπολη, ο οποίος ήταν αυτός που μάντεψε τόσο τον θάνατο του Ηφαιστίωνα, όσο και τον θάνατο του ίδιου του Αλεξάνδρου – ΠΗΓΗ: Αρριανός, Βιβ. Ζ’ 16,8.

Στην παρουσίαση αυτής της μελέτης στηριχθήκαμε στην χαρακτηριστική αναφορά του Αρριανού (Ζ’ 16,5), όπου οι Χαλδαίοι αστρολόγοι και ιερείς, μόλις τον είδαν τον Αλέξανδρο να πλησιάζει στην Βαβυλώνα, βγήκαν να τον προϋπαντήσουν 25 ημέρες πριν το θάνατό του. Αφού πλησίασαν του είπαν να μην μπει στην Βαβυλώνα, εκείνον τον μήνα, επικαλούμενοι τον θεό Βήλο γιατί κινδύνευε να πεθάνει. Ο Αλέξανδρος δεν τους άκουσε και τους απάντησε με ένα στίχο του Ευριπίδη:

«καλός μάντης είναι αυτός που μαντεύει καλά νέα».

Οι Χαλδαίοι θορυβήθηκαν και τον προέτρεψαν, τουλάχιστον, να μην μπει στην πόλη κοιτώντας δυτικά, αλλά ούτε από την όχθη του ποταμού που βρισκόταν, και να κάνει το γύρο της πόλης, ώστε να βλέπει ανατολικά μπαίνοντας σε αυτή. Για το θέμα της πρόβλεψης των Χαλδαίων κάνουν ειδική αναφορά ο Διόδωρος ο Σικελιώτης (ΙΖ’,112) και ο Πλούταρχος (Παράλληλοι βίοι: Αλέξανδρος ο Γ’). Με βάση τις ανωτέρω αναφορές γυρνώντας το χρόνο στις 25 Μαΐου 323 π.Χ, βλέπουμε στην εικόνα που ακολουθεί τον ουρανό κατά την δύση, που έβλεπαν οι Αστρολόγοι Χαλδαίοι ιερείς 25 περίπου μέρες πριν από το θάνατο του Αλεξάνδρου.

Κατωτέρω παραθέτω – στην κάτω εικόνα – τον ουρανο που παρατήρησαν οι αρχαίοι αστρολόγοι που τους οδήγησαν σε αυτή την Ερμηνεία. Τα αποτελέσματα ήταν εκπληκτικά και συνδέονταν με την εικόνα της ψηφιδογραφίας του 2ου θαλάμου

Αρχικως θα μελετήσουμε την εικόνα του ουρανού που είχαν παρατηρήσεις οι Χαλδαίοι 25 ημέρες πριν τον θάνατο του Αλεξάνδρου, όπου τον είχαν προειδοποιήσει με τον Νέαρχο να μην μπει στην Βαβυλώνα από τα Δυτικά, διότι έβλεπαν κατά την Δύση του Ήλιου, δίπλα στην Πανσέληνο, σύνοδο Κρόνου-Δία-Ερμή. Την παρατήρηση αυτή πιθανόν να την ερμήνευαν:

Κρόνος (ο οποίος τρώει τα παιδιά του),
Δίας (Αλέξανδρος παις Διός) και
Ερμής (οδηγός ψυχής).*

Στις 12 Ιουνίου του 323 π.Χ. ο Αλέξανδρος πεθαίνει, στην από άνω εικόνα παρατηρούμε και πάλι τον Ερμή στην δύση. Το γεγονός αυτό το ερμηνεύσαμε ότι ήταν λογικό και πάλι να έχουμε την εικόνα του ψηφιδωτού με την αρπαγή της Περσεφόνης, όπως εικονίζεται άνω αριστερά το οποίο βρέθηκε ως ψηφιδωτό στο 2ο χώρο του ναϊκού Τύμβου Καστά.

Ενώ παραμένει η σύνοδος Δία – Κρόνου ο Ερμής είναι στο μέγιστο της ορατότητας του λίγο πριν την δύση. Ο πλανήτης Ερμής παρατηρείται στην Δύση ως ψυχοπομπός τρεις φορές τον χρόνο για 34 μέρες και άλλες τόσες μέρες πριν την Ανατολή, όπου συνδεόταν τότε με τον Απόλλωνα Αγγελιαφόρο. Έτσι δεν ήταν συνηθισμένο για όλους να ήταν πάντα ψυχοπομπός αλλά κατά την Δύση, όταν εμφανιζόταν και ειδικά στον θάνατο ενός σημαίνοντα προσώπου και ειδικά ενός θεοποιημένου Βασιλιά όπως ο Αλέξανδρος θα ήταν επιβεβλημένο να καταγραφεί στον χώρο του ναϊκού-τάφου του. Η σύνθεση της ψηφιδογραφίας (όπως βλ. άνω αριστερά) έχει κατεύθυνση από ανατολή προς τη δύση. Ο Ερμής ψυχοπομπός, κατευθύνει το άρμα με τα δύο άλογα, που τα οδηγεί μια γενειοφόρος μορφή του Πλούτωνα με την αρπαγή της Περσεφόνης, όπως παρατηρούμε και στον τάφο του Φιλίππου όπου και εκεί έχουμε αντίστοιχο αστρονομικό φαινόμενο με ψυχοπομπό τον Ερμή. Έτσι η συγκεκριμένη παράσταση συνδέεται με την δυναστεία των Τημενιδών και έχει άμεση σχέση με την καταγωγή του Αλέξανδρου από τον Ηρακλή (παιδί Δία).

Συμπερασματικά θέλω να καταλήξω ότι ο Ναϊκός-Τάφος είναι φτιαγμένος από την Ολυμπιάδα για τον μέγιστο θεοποιημένο βασιλιά Αλέξανδρο ή παραγγέλθηκε από τον Αλέξανδρο να γίνει για τον Ηφαιστίωνα». Έτσι τίποτε δεν έχει φτιαχτεί τυχαία ακόμα και η φορά με κατεύθυνση στην Δύση του σπουδαίου ψηφιδωτού, που ήταν εσκεμμένη από τον καλλιτέχνη, καθώς και ο αριθμός των σκαλοπατιών που έχει η εξωτερική είσοδος και αριθμούν τα χρόνια από την ανάληψη της Βασιλείας του, το 336 π.Χ. μέχρι τον θάνατο του 323 π.Χ. (336 – 323 = 13)- [ΣΧΟΛΙΟ Γ. Λεκάκη: Αριθμός που έκτοτε θεωρείται παραδοσιακώς και παροιμιωδώς γρουσούζικος για τους Έλληνες]!

Κλείνοντας αυτό το αφιέρωμα θα αναφερθώ στην ιστορική του παρακαταθήκη σφραγίστηκε στο νεκρικό του κρεβάτι, όταν ρωτήθηκε σε ποιον αφήνει την αυτοκρατορία, απαντώντας: «Τῷ κρατίστῳ» (στον ισχυρότερο).

ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Διαβάστε Περισσότερα...

Άνθρωποι πριν 780.000 χρόνια επέλεγαν συγκεκριμένες πηγές βασάλτη!

Του Γιώργου Λεκάκη

Η παραγωγή χειροπελέκεων δύο όψεων αποτελεί κεντρικό χαρακτηριστικό του Αχελαίου πολιτισμού, που αντανακλά πολύπλοκο σχεδιασμό, επιλεκτικότητα υλικών και επιδέξια εκτέλεση.

Η Περαία του Ιακώβ[1], σε τεκτονικά ενεργο βόρειο τμήμα του Μετασχηματισμού της Νεκράς Θάλασσας, στην Κοιλάδα του Ιορδάνη, στην έκταση που κατέχει νυν το βόρειο Ισραήλ, ευρέθη ανθρώπινη κατοίκηση 790.000 χρόνων. Επίσης μεγάλος ελέφαντας Palaeoloxodon recki[2], ο οποίος σχετίζεται με λίθινα εργαλεία, και δείχνει σημάδια κοπής και κατάγματος, που υποδηλώνουν ότι σφαγιάστηκε από αρχανθρώπους.[3] Έχει παράσχει επίσης κάποια από τα αρχαιότερα ευρέως αποδεκτά στοιχεία για την χρήση φωτιάς, από το είδος Homo erectus ή Homo ergaster, περίπου 790.000 – 690.000 χρόνια πριν από σήμερα.[4]

ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Οι κάτοικοι αυτής της τοποθεσίας, μαζί με τα ψάρια και το κρέας, κατανάλωναν επίσης και 55 διαφορετικά είδη φυτών!

Ευρέθησαν υπολείμματα ενός τεράστιου κυπρίνου, που μαγειρεύτηκε με φωτιά, στο σημείο αυτό, πριν από 780.000 χρόνια.[5] Τέλος, φυτικά υπολείμματα έδειξαν μερικά από τα αρχαιότερα γνωστά στοιχεία χρήσης φαρμακευτικών φυτών από τον άνθρωπο, προηγούμενα των προηγούμενων εκτιμήσεων κατά περισσότερα από 700.000 χρόνια![6]

Κατανάλωναν σπόρους νούφαρου, ριζες τύφας[7], σπόρους γαϊδουράγκαθου, καρπούς αγκαθιών και βελανιδιών (της βελανιδιάς Caleprine και της Tabor). Πολλοί σπόροι και ρίζες υποβλήθηκαν σε θερμική επεξεργασία, όπως αποδεικνύεται από τα ψημένα βελανίδια και τα ψημένα στελέχη καλαμιών. Τον χειμώνα και την άνοιξη, τρέφονταν με παντζάρια και φύλλα μολόχας. Τέλος κόκκοι αμύλου, γύρης, φτερά και τρίχες τρωκτικών, έχουν βρεθεί σε εργαλεία από βασάλτη της Αχελαίας περιόδου.[8]

Λαογραφία

Σύμφωνα με έναν τοπικό θρύλο, οι κόρες του Ιακώβ θρήνησαν τον αδελφό τους Ιωσήφ σε αυτό το σημείο, αφού έμαθαν από τους αδελφούς του για τον θάνατό του, από ένα αρπακτικό θηρίο. Τα δάκρυά τους πάγωσαν και μετατράπηκαν σε πέτρες βασάλτη, που είναι διάσπαρτες στην περιοχή.[9]

ΤΩΡΑ, Η ανάλυση αντικειμένων από βασαλτη 780.000 χρόνων (πρώιμο Μέσο Πλειστοκαινο), που ανακαλύφθηκαν στην Περαία του Ιακώβ, δείχνει ότι οι αρχανθρωποι επέλεγαν συγκεκριμένες πηγές βασάλτη, για την κατασκευή συγκεκριμένων εργαλείων!

Επιστήμονες ανέλυσαν τα βασαλτικά αντικείμενα, τα οποία ανακτήθηκαν από διαφορετικά αρχαιολογικά στρώματα στην παραπάνω τοποθεσία. Συνέκριναν την χημική σύνθεση των αντικειμένων με πηγές βασάλτη που βρίσκονται κοντά στο Gesher Benot Ya’aqov και στρώματα βασάλτη που παρατηρήθηκαν σε μια γεώτρηση, που έγινε στην ίδια τοποθεσία. Αυτά τα στρώματα βασάλτη που αποκαλύφθηκαν στην γεώτρηση θα ήταν διαθέσιμα στους κατασκευαστές εργαλείων του Μέσου Πλειστόκαινου, αλλά έκτοτε έχουν χαθεί από καθίζηση, διάβρωση και συσσώρευση ιζημάτων.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι πολλά από τα βασαλτικά αντικείμενα, όπως γιγάντιοι πυρήνες, κατασκευάσθηκαν με βασάλτη, που βρέθηκε κοντά στο Gesher Benot Ya’aqov. Ωρισμένοι μπαλτάδες κατασκευάσθηκαν με βασάλτη του οποίου η πηγή δεν εντοπίστηκε μεταξύ των δειγμάτων.

Επομένως, οι αρχανθρωποι μπορεί να επέλεξαν μια πηγή βασάλτη, με βάση αυτό που χρειάζονταν για την παραγωγή ενός συγκεκριμένου εργαλείου!

Αυτές οι στρατηγικές επιλογής πρώτης ύλης εμφανίσθηκαν σε πολλαπλά αρχαιολογικά στρώματα στην περιοχή, υποδεικνύοντας ότι η γνώση των τοπικών ορυκτών πόρων, μέσα στο μεταβαλλόμενο τοπίο είχε μεταδοθεί από γενεά σε γενεά για δεκάδες χιλιάδες χρόνια.

Αυτά τα ευρήματα διευκρινίζουν τις στρατηγικές προμήθειας πρώτων υλών, που χρησιμοποιούσαν οι πρωτανθρωποι και αναδεικνύουν μια επιλεκτική, δομημένη προσέγγιση στην εκμετάλλευση του βασάλτη, μέσα σε ένα δυναμικά μεταβαλλόμενο τοπίο.

ΠΗΓΗ: Tz. Golan, κ.ά. «Geochemical basalt investigation reveals procurement strategy at the Acheulian site of Gesher Benot Ya‘aqov, Dead Sea Transform, Israel», Scientific Reports, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 14.5.2026. (*) Tz. Golan και Y. Ben Dor της Γεωλογικής Υπηρεσίας του Ισραήλ. N. Goren-Inbar του Εβραϊκού Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Gesher Benot Ya’aqov, Gesher Bnot Ya’akov, Jisr Benat Ya’kub, Vadum Iacob, Daughters of Jacob Bridge / Γέφυρα των θυγατέρων του Ιακώβ / Jacob’s Ford, στον 33ο παράλληλο [33.011533472687155, 35.628437240574264]. Η τοποθεσία συνδέθηκε με τον βιβλικό πρόγονο των εβραίων, τον Ιακώβ, από… σύγχυση: Επειδή εδώ υπάρχει μοναστήρι του Αγίου Ιακώβου από την εποχή των Σταυροφόρων, από το κοντινό καστρο του Σεφέτ /Σαφέντ, το οποίο έπαιρνε μέρος των τελωνείων δασμών, κατά μήκος της αρχαίας θαλάσσιας εμπορικής οδού Via Maris, που πληρώνονταν στο πέρασμα, αυτό οδήγησε στο όνομα Περαία του Ιακώβ! – ΠΗΓΗ: M. Ateret «Jacob’s Ford», στο Israel and You.

Η Γέφυρα έχει ιστορική και στρατιωτική στρατηγική σημασία, καθώς είναι μία από τις λίγες διαβάσεις πάνω από τον ποταμό Ιορδάνη που συνδέουν τα Υψίπεδα του Γκολάν και την Άνω Γαλιλαία.

[2] ΠΗΓΗ: Larramendi A., κ.ά. «The evolution of Palaeoloxodon skull structure: Disentangling phylogenetic, sexually dimorphic, ontogenetic, and allometric morphological signals», Quaternary Science Reviews, 229 106090, doi:10.1016/j.quascirev.2019.106090, Φεβρ. 2020.

[3] ΠΗΓΗ: Haynes G. «Late Quaternary Proboscidean Sites in Africa and Eurasia with Possible or Probable Evidence for Hominin Involvement», Quaternary, 5 (1): 18, doi:10.3390/quat5010018, Μάρτ. 2022.

[4] ΠΗΓΗ: αρχαιολόγοι P. Pettitt και M. White, 2012.

Wilford J. N. «Excavation Sites Show Distinct Living Areas Early in Stone Age», The New York Times, 22.12.2009.
«Αποκαλύφθηκαν οι πρώτες ανθρώπινες δεξιότητες πυρός», BBC News, 29.4.2004.
Naama Goren-Inbar κ.ά. «Αποδεικτικά στοιχεία για τον έλεγχο της φωτιάς από τους ανθρωπους στο Gesher Benot Ya’aqov, Ισραήλ», Science, 2009, V. 304, DOI: 10.1126/science.1095443, 2004
“Gesher Benot Ya’aqov – Lower Paleolithic Site in Israel”, 29.4.2014.

[5] ΠΗΓΗ: Zohar I., κ.ά. «Evidence for the cooking of fish 780,000 years ago at Gesher Benot Ya’aqov, Israel¨, Nature Ecology & Evolution. 6 (12): 2016–2028, doi:10.1038/s41559-022-01910-z, Πανεπ. Τελ Αβίβ, 14.11.2022.

[6] ΠΗΓΗ: Jopling D. A. «Paleo-medicine at Gesher Benot Ya’aqov», Evolution and Human Behavior, 47 (2) 106807, doi:10.1016/j.evolhumbehav.2025.106807, 2026.

[7] cattail / typhaceae. Ο λαός μας το λέει και κοτσίδα, ποάλα, ουρά, σπαργάνιο / σπάργανο.

[8] ΠΗΓΗ: H. Ahituv κ.ά. «Φυτικές τροφές πριν από 780.000 χρόνια: Στοιχεία από κρουστικά λίθινα εργαλεία της Αχελαίας», PNAS, 6.1.2025.

[9] Πρόκειται για παραλλαγή του μύθου της ελληνικής μυθολογίας με τις Μελεαγρίδες. ΠΗΓΗ: τοπικός ιστορικός Ze’ev Vilnai «Legends of Eretz Yisrael – Shfela, Coast, Negev, Galilee, Transjordan and Sinai», εκδ. Kiryat Sefer, 1970. Αυτός ο θρύλος αντικατοπτρίζεται επίσης στο αραβικό όνομα του τόπου – “Πέρα της Θλίψης” (M’hadat al-huzan).

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Σάββατο 13 Ιουνίου 2026

O πρόδρομος των ανθρώπων του Μειόκαινου βρέθηκε κοντά στην Θεσσαλονίκη στην Μακεδονία! Έζησε πριν 9.600.000 χρόνια!

του Γ. Λεκάκη

Οι γεωλογικές εποχές:

Το Μειόκαινο – η πρώτη γεωλογική εποχή της Νεογενούς Περιόδου, που εκτείνεται από 23.000.000 – 5.332.000 χρόνια πριν. Βρίσκεται ανάμεσα στο Ολιγόκαινο και στο Πλειόκαινο.
Το Πλειόκαινο (Πλειόκαινος Εποχή) είναι η γεωλογική εποχή, η οποία εκτείνεται από τα 5.333.000 – 2.580.000 χρόνια πριν από σήμερα. Είναι η δεύτερη και νεότερη εποχή της Νεογενούς περιόδου της Καινοζωικής εποχής. Και
Το Πλειστόκαινο[1] είναι η γεωλογική περίοδος από 2.588.000 – 11.700 χρόνια περίπου πριν.

Ως εκ τούτου, υλικό ανθρώπων του ΜΕΙΟΚΑΙΝΟΥ είναι πολύ σπάνιο.

Έως τώρα, κρανιακά θραύσματα ανθρώπων έλεγαν ότι έχουν βρεθεί στον Παλαιό Κόσμο.

Αλλά σε νέα εργασία, περιγράφεται ένα νέο δείγμα ουρανοπίθηκου (Ouranopithecus macedoniensis), το οποίο αποτελείται από:

το δεξί μέρος του προσώπου ενός ενήλικου άνδρα,
με ένα τμήμα του μετωπιαίου οστού,
ένα τμήμα του αριστερού μέρους του προσώπου και
την άνω γνάθο με πλήρη οδοντοφυΐα, εκτός από τον δεξιό γ΄ γομφίο.

Τα χαρακτηριστικά αυτού του δείγματος δεν συμφωνούν με αυτά του Σιβαπίθηκου[2] και των πονγκιδων / pongids / χιμπαντζήδων, αλλά είναι πιο πρωτόγονα από την πρόσφατη «ανθρωπιδική ομάδα» / hominid clade (γορίλλες, παν[3] και homo).

Τα οδοντικά χαρακτηριστικά διαφέρουν μορφολογικά και μετρικά από αυτά των πρόσφατων μεγάλων πιθήκων και ταιριάζουν καλύτερα με τον αυστραλοπίθηκο / Australopithecus afarensis. Ο «ουρανοπίθηκος ο μακεδονικός» – πλέον Ouranopithecus macedoniensis – φαίνεται έως τώρα να είναι ο καλύτερος υποψήφιος πρόδρομος των Ανθρώπων του Μειο-Πλειο-πλειστοκαινου (Australopithecus και Homo).

Αυτό το δείγμα ανακαλύφθηκε τον Σεπτέμβριο του 1989, στις αποθέσεις του ύστερου Μειόκαινου στην κεντρική Μακεδονία [G. K., L. de B. και C. B.(*)], και παρασκευάστηκε από τον O. K. στην Θεσσαλονίκη και τον G. Mouchelin στο Πουατιέ. Προέρχεται από το χωριό Ξηροχώρι[4] Θεσσαλονίκης στον κόκκινο ψαμμίτη, του σχηματισμού Νέας Μεσήμβριας Θεσσαλονίκης [5].

Το απολίθωμα αποτελεί ιδιοκτησία του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (αριθμός καταλόγου XIR-1). Το είδος έζησε κατά το ύστερο Μειόκαινο, περίπου 9.000.000 – 10.000.000 χρόνια πριν. Οι περισσότερες σύγχρονες χρονολογήσεις για το κοίτασμα του Ξηροχωρίου τοποθετούν το συγκεκριμένο εύρημα γύρω στα 9.600.000 χρόνια πριν. Για να δείτε το αυθεντικό δείγμα ή σχετικό υλικό, μπορείτε να απευθυνθείτε στο Γεωλογικό Τμήμα του ΑΠΘ, όπου διατηρούνται παλαιοντολογικές συλλογές του Τμήματος Γεωλογίας.

ΠΗΓΗ: L. de Bonis, G. Bouvrain, D. Geraads και G. Koufos(*) «New hominid skull material from the late Miocene of Macedonia in Northern Greece», Nature, vol. 345, σελ. 712 – 714, (1990), ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 21.6.1990.

ΔΕΙΤΕ επίσης: Mel. Ioannidou (University of Tübingen), G. D. Koufos (Aristotle University of Thessaloniki), L. de Bonis (Université de Poitiers), K. Harvati (University of Tübingen), “Virtual reconstruction of the Ouranopithecus macedoniensis cranium (Miocene, Central Macedonia, Greece)”, researchgate, Νοέμ. 2016.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Ονομάζεται και Διλούβιος ή Εποχή των Παγετώνων. Μαζί με το Ολόκαινο αποτελούν το Τεταρτογενές.

[2] Ο Σιβαπίθηκος / Sivapithecus (ή «Πίθηκος του Σίβα») ή Ραμαπίθηκος, είναι ένα γένος εξαφανισμένων πιθήκων. Απολιθωμένα υπολείμματα ζώων που τώρα ανήκουν σε αυτό το γένος, χρονολογούμενα από 12.200.000 χρόνια στο Μειόκαινο, έχουν βρεθεί από τον 19ο αιώνα στους λόφους Σιβαλίκ της Κουρίας της Ινδίας – της ινδικής υποηπείρου – καθώς και στο Κουτς. Οποιοδήποτε από τα είδη αυτού του γένους μπορεί να ήταν ο πρόγονος των σύγχρονων ουρακοτάγκων. Σε ορισμένες πρώιμες ανακαλύψεις δόθηκαν τα ξεχωριστά ονόματα Ραμαπίθηκος (Πίθηκος του Ράμα) και Βραχμαπίθηκος (Πίθηκος του Βράχμα) και θεωρήθηκαν έως και πιθανοί πρόγονοι των ανθρώπων.

[3] Το γένος Pan αποτελείται από δύο σωζόμενα είδη: τον μπονόμπο και τον χιμπατζή. Ωστόσο, και τα δύο είδη αναφέρονται συλλογικά με τον γενικευμένο όρο χιμπαντζήδες.

[4] Χωριό, το οποίο υπάγεται στον Δήμο Χαλκηδόνος, 30 χλμ. από την πόλη της Θεσσαλονίκης, στον 40ό παράλληλο [40.802620819725824, 22.779414443857775]

[5] Κωμόπολη το οποίο υπάγεται επίσης στον Δήμο Χαλκηδόνος, στα βορειοδυτικά της Θεσσαλονίκης, στον 40ό παράλληλο [40.75120834494549, 22.768877927326077].

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Παρασκευή 12 Ιουνίου 2026

Λίμνη Αχινού: Ο χαμένος υδάτινος κόσμος που έγινε ο κάμπος των Σερρών

Για δεκαετίες, η λίμνη του Αχινού αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς σχηματισμούς της Μακεδονίας. Ένας απέραντος υδάτινος κόσμος που εκτεινόταν στη νοτιοανατολική πεδιάδα των Σερρών, διαμορφώνοντας το τοπίο, την οικονομία και την καθημερινότητα ολόκληρης της περιοχής.

Σήμερα, ελάχιστοι μπορούν να φανταστούν ότι εκεί όπου απλώνονται καλλιέργειες, αρδευτικά κανάλια και αγροτικοί δρόμοι, υπήρχε κάποτε μια τεράστια λίμνη με έλη, καλαμιώνες και μικρές νησίδες. Η λίμνη του Αχινού , γνωστή και ως λίμνη Ταχινού – κάλυπτε μεγάλη έκταση από την περιοχή της Κερκίνης έως την Αμφίπολη και τις εκβολές του Στρυμόνα, αποτελώντας ένα από τα σημαντικότερα οικοσυστήματα της Βόρειας Ελλάδας.

Ιστορικές πηγές συνδέουν τη λίμνη με την αρχαία Κερκινίτιδα λίμνη, η οποία αναφέρεται ήδη από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η γεωγραφική της θέση έδινε στρατηγική σημασία στην περιοχή, καθώς λειτουργούσε ως φυσικός διάδρομος επικοινωνίας και μεταφορών προς την Αμφίπολη και το Αιγαίο.

Η λίμνη δημιουργήθηκε πριν από χιλιάδες χρόνια από τις αποθέσεις και τα νερά του Στρυμόνα, σχηματίζοντας έναν αβαθή αλλά ιδιαίτερα εκτεταμένο υγροβιότοπο. Η περιοχή φιλοξενούσε πλούσια πανίδα, ψάρια και αποδημητικά πουλιά, ενώ οι κάτοικοι των γύρω οικισμών ζούσαν για χρόνια από την αλιεία και τις δραστηριότητες γύρω από το νερό.

Ωστόσο, μαζί με τη φυσική ομορφιά, η λίμνη συνδέθηκε και με σοβαρά προβλήματα δημόσιας υγείας. Τα εκτεταμένα έλη και τα στάσιμα νερά ευνοούσαν την εξάπλωση της ελονοσίας, η οποία μάστιζε επί δεκαετίες τους πληθυσμούς της περιοχής.

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την εγκατάσταση χιλιάδων προσφύγων στον Νομό Σερρών, η ανάγκη για καλλιεργήσιμη γη έγινε επιτακτική. Έτσι, τη δεκαετία του 1930 αποφασίστηκε η αποξήρανση της λίμνης, σε ένα από τα μεγαλύτερα εγγειοβελτιωτικά έργα που έγιναν ποτέ στη Βόρεια Ελλάδα.

Το έργο ξεκίνησε το 1931 και ολοκληρώθηκε το 1936 από την αμερικανική εταιρεία Ulen, με τεράστιες τεχνικές παρεμβάσεις στον Στρυμόνα και στο υδρολογικό σύστημα της περιοχής. Με βυθοκόρους, αποστραγγιστικά κανάλια και νέα κοίτη του ποταμού, τα νερά της λίμνης απομακρύνθηκαν σταδιακά και στη θέση της δημιουργήθηκε ο σημερινός εύφορος κάμπος των Σερρών.

Η αποξήρανση άλλαξε οριστικά τον χαρακτήρα της περιοχής. Από τη μία πλευρά εξασφαλίστηκαν χιλιάδες στρέμματα παραγωγικής γης και περιορίστηκε δραστικά η ελονοσία. Από την άλλη, χάθηκε ένας μοναδικός φυσικός και ιστορικός υγροβιότοπος που είχε συνδεθεί με τη ζωή των Σερραίων επί αιώνες.

Σήμερα, τα ίχνη της λίμνης του Αχινού παραμένουν ζωντανά μόνο μέσα από παλιούς χάρτες, αφηγήσεις, ιστορικές μαρτυρίες και σπάνιο φωτογραφικό υλικό. Οι γεωμορφολογικές αλλοιώσεις του εδάφους κοντά στη Μαυροθάλασσα και τον παλιό ρου του Στρυμόνα θυμίζουν ακόμη ότι εκεί υπήρχε κάποτε μια «εσωτερική θάλασσα» της Μακεδονίας.

Η ιστορία της λίμνης Αχινού δεν αποτελεί απλώς μια ξεχασμένη σελίδα του παρελθόντος. Είναι κομμάτι της ιστορικής ταυτότητας των Σερρών και μια υπενθύμιση της βαθιάς σχέσης του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον και τις μεγάλες αλλαγές που διαμορφώνουν έναν τόπο μέσα στον χρόνο.

Καθημερινός Παρατηρητής

Διαβάστε Περισσότερα...

Πως εξαφανίστηκε η Αρχαία Σπάρτη; Μια απίστευτη βαρβαρότητα

Θησαυροί της αρχαίας ελληνικής τέχνης καταστραφήκαν και λεηλατήθηκαν, όπως είναι γνωστό, από Ρωμαίους, Φράγκους σταυροφόρους, από τον Ενετό στρατηγό Μοροζίνι και από τον Άγγλο (Σκώτο για την ακρίβεια) Έλγιν.

Peulle, CC BY-SA 4.0 <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0>, via Wikimedia Commons

Εξίσου μεγάλη καταστροφή επήλθε από περιηγητές και απεσταλμένους μουσείων, πανεπιστημίων και βασιλιάδων της Ευρώπης, που ήλθαν στην Ελλάδα στους χρόνους της τουρκοκρατίας, για να αποθησαυρίσουν νομίσματα, χειρόγραφα, επιγραφές και έργα τέχνης.

Όλους αυτούς υπέρβαλε σε απληστία και σε καταστροφές που προκάλεσε στους προγονικούς θησαυρούς της Ελλάδας ο αββας Michel Fourmont (1690/1746), ο οποίος ξεπερνάει και τον Έλγιν όσον αφορά στο βάναυσο τρόπο της καταστροφής των μνημείων, που κυριολεκτικά αφάνισε, αλλά και στον απίστευτο αριθμό των αρχαιοτήτων που κατάστρεψε.

Ronny Siegel, CC BY 3.0 <https://creativecommons.org/licenses/by/3.0>, via Wikimedia Commons

O αββας Michel Fourmont, απεσταλμένος του βασιλιά της Γαλλίας Λουδοβίκου IE’με την εντολή να συλλέξει βυζαντινά χειρόγραφα και άλλες αρχαιότητες, που θα ήταν εύκολο να μεταφερθούν στο Παρίσι. Έτσι, τον Φεβρουάριο του 1729, συνοδευόμενος από τον ανιψιό του, Ο αββάς Fourmont έφτασε στην Κωνσταντινούπολη και εφοδιάστηκε με φιρμάνι του Σουλτάνου Αχμέτ Γ’, με το οποίο αποκτούσε το δικαίωμα να ερευνήσει και να μελετήσει όσους αρχαιολογικούς χώρους ήθελε στην επικράτεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Πρώτος σταθμός του υπήρξε η Αθήνα, όπου έμεινε πέντε μέρες. Έπειτα πήγε στην Πελοπόννησο και μέσω Μεγαλοπόλεως έφτασε στον Μυστρά, όπου οι δημογεροντία τον υποδέχτηκε σαν φιλέλληνα. Τις πρώτες μέρες της παραμονής του εκεί, ανακάλυψε εντοιχισμένα στο μεσαιωνικό τείχος ενεπίγραφα αρχαία βάθρα.

Αμέσως, με δέκα εργάτες, τα “ξήλωσε” από την αρχική τους θέση. Έπειτα βρέθηκαν στο τείχος των Παλαιολόγων είκοσι ακόμη κομμάτια ενεπίγραφων λίθων, που είχαν την ίδια με τα προηγούμενα τύχη. Αμέσως ο Fourmont προσέλαβε άλλους πενήντα εργάτες.

Επί 53 συνεχώς μέρες δεν άφησε στην κυριολεξία “λίθον επί λίθου” στον Μυστρά, στην Σπάρτη και στις Αμύκλες. Κατεδαφίζοντας και σκάβοντας, ανακάλυψε 300 επιγραφές τις οποίες αντέγραψε, διάφορα ανάγλυφα, αναθήματα και μικροτεχνήματα τα οποία αποκόμισε στην πατρίδα του.

Ο ίδιος ομολογεί σε χειρόγραφο του, που σώζεται μαζί με το ημερολόγιο του, ότι συγκέντρωσε πάνω από 1.500 επιγραφές στην περιήγηση του το 1729 στην Ελλάδα. Σε επιστολή του προς τον κόμη Maurepas, o Fourmont καυχιέται ότι κατέστρεψε(!) τις επιγραφές, για να μην αντιγραφούν από μελλοντικό περιηγητή!!! (…)(…)

Όσα γραφεί ο fourmont για την καταστροφή που έκανε στη Σπάρτη εξηγούν και τη σπανιότητα των αρχαιοτήτων σήμερα στη φημισμένη πόλη.

Σημειώνει λοιπόν ο αββας τα εξής απίστευτα: “επί 30 μέρες και πλέον 30, 40 και 60 εργάτες εκθεμελιώνουν, καταστρέφουν, εξαφανίζουν την πόλη της Σπάρτης. Μου υπολείπονται 4 μονό πύργοι να καταστρέψω… Προς το παρόν ασχολούμαι με την καταστροφή των τελευταίων αρχαιοτήτων της Σπάρτης. Καταλαβαίνετε (αποτείνεται στο Maurepas) τι χαρά δοκιμάζω(!).

Αλλά να η Μαντινεία, η Στυμφαλία, η Τεγέα και ιδιαίτερα η Νεμέα και η Ολυμπία αξίζουν την εκ βάθους εκθεμελίωση. (!!!!!!!!!) Έκανα πολλές πορείες αναζητώντας αρχαίες πόλεις αυτής της χωράς και έχω καταστρέψει μερικές. Ανάμεσα τους την Τροιζήνα, την Ερμιόνη, την Τύρινθα (tyrins στο χειρόγραφο αντί tiryns), τη μισή ακρόπολη του Άργους, τη Φλιασιά, το Φενέο…

Εισέδυσα στη Μάνη. Εδώ και έξι εβδομάδες ασχολούμαι με την ολοκληρωτική καταστροφή της Σπάρτης! Γκρεμίζοντας τα τείχη, τους ναούς της, μην αφήνοντας πέτρα στην πέτρα θα κάνω και την τοποθεσία της άγνωστη στο μέλλον, για να την ξανακάνω εγώ γνωστή. Έτσι θα δοξάσω το ταξίδι μου. Δεν είναι αυτό κάτι;”.

Και πιο κάτω: “η Σπάρτη είναι η πέμπτη πόλη που κατέσκαψα. Δεν θέλω να αφήσω λίθο επί λίθου. Δεν ξέρω αν υπάρχει στον κόσμο πράγμα ικανό να δοξάσει μια αποστολή περισσότερο από του να σκορπίσεις στους ανέμους τη στάχτη του Αγησιλάου, από το ανακαλύψεις τα ονόματα των εφόρων, των γυμνασιαρχών, αγορανόμων, φιλοσόφων, γιατρών, ποιητών, ρητόρων, διάσημων γυναικών, ψηφίσματα της Γερουσίας, τους νόμους του Λυκούργου. Ασχολούμαι τώρα με την καταστροφή των βαθύτερων θεμελίων του ναού του Αμυκλαίου Απόλλωνα. Θα κατέστρεφα και άλλους αρχαίους τόπους το ίδιο εύκολα, αν με άφηναν. Τον πύργο τον γκρέμισα ολοκληρωτικά.”

Για την Τροιζήνα αναφέρει: “γκρέμισα ότι απέμεινε από τα οχυρά και τους ναούς της.”. Και με απίστευτη αφέλεια ομολογεί: “από τους περιηγητές που προηγήθηκαν δεν θυμάμαι να τόλμησε κανείς να κατεδαφίσει πύργους και άλλα μεγάλα κτίρια! Εγώ δεν μοιάζω με αυτούς που τρέχουν από πόλη σε πόλη για ιδούν. Πρέπει να παίρνω χρήσιμα πράγματα”.

Και πώς δικαιολογείται; Στις 20 Απριλίου 1730, ο Fourmont γράφοντας στον πρεσβευτή της Γαλλίας στην Κωνσταντινούπολη Βιλλενεβέ, δικαιολογεί τους βανδαλισμούς του στην Σπάρτη σαν εκδίκηση, από την κακή απέναντί του συμπεριφορά των Μανιατών: ” Βρίσκομαι σε έναν φοβερό τόπο, στην περίφημη Μάνη. Κακός λαός και είμαι ευτυχής που γλίτωσα. Έφυγα από την βάρβαρη πατρίδα τους χωρίς να αποκομίσω τίποτα αξιόλογο, τίποτα για να βγουν τουλάχιστον τα έξοδά μου. Για να ξεσπάσω, για να εκδικηθώ αυτό το σκλυλολόι, ρίχτηκα πάνω στην αρχαία Σπάρτη. Δεν ήθελα να μείνει τίποτα από την πόλη που έκτισαν οι πρόγονοί τους. Την έσβησα, την ανασκάλεψα, την ξεθεμελίωσα, δεν έμεινε λίθος επί λίθου”, και συνεχίζει: ”Την ισοπέδωσα λοιπόν με κάθε επισημότητα. Και αυτό προκάλεσε το θαυμασμό των Τούρκων, ενώ οι Έλληνες λύσσαξαν και οι Εβραίοι έμειναν κατάπληκτοι. Είμαι ήσυχος, πολύ περισσότερο γιατί απόκτησα από το ταξίδι μου πράγματα ικανά να βοηθήσουν και να θαμπώσουν όλους τους σοφούς”.

Παρανοϊκός; ημιμαθής; φανατικός εχθρός του αρχαίου πνεύματος; δεν ξέρει κανείς την ακριβή απάντηση. Ίσως λίγο από όλα.Το βέβαιο ωστόσο είναι πως η καταστροφή που προκάλεσε είναι κολοσσιαία και σ’ αυτήν οφείλεται η εξαφάνιση της αρχαίας Σπάρτης, της Τροιζήνας και της Ερμιόνης.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, που ο ίδιος δίνει, μόνο στη Σπάρτη πλήρωσε 1.200 ημερομίσθια για το γκρέμισμα των μνημείων και των κτιρίων που σώζονταν ακόμη. Ανατριχιάζει κανείς με τη σκέψη ότι θα μπορούσε ο Fourmont να μεταφέρει το βαρβαρικό μένος στην Ολυμπία, που την επίσκεψη της μάλιστα είχε προγραμματίσει. Αλλά ανακλήθηκε, ευτυχώς, στη Γαλλία λίγο αργότερα. (…)

Τέλος, πρέπει να σημειωθεί πως τα χειρόγραφά του, τα ημερολόγια και οι επιγραφές βρίσκονται στη Βασιλική Βιβλιοθήκη στο Παρίσι.