Πήγαν Ιρλανδοί στην Αμερική τον 6ο αι. μ.Χ.;

  Του Δημητρίου Νικολόπουλου

Ο άγιος Μπρένταν ο Θαλασσοπόρος — Brendan of Clonfert[1], περίπου 484/486–578 μ.Χ. — ανήκει σε εκείνη την παράξενη ζώνη όπου η ιστορία, η αγιολογία, η ναυτική μνήμη και ο μεσαιωνικός μύθος μπλέκονται.

Ήταν Ιρλανδός μοναχός, ιδρυτής μονών, κυρίως της μονής του Clonfert στην σημερινή κομητεία Galway το 561, και τιμάται ως προστάτης των ναυτικών, των ταξιδιωτών και των θαλασσοπόρων. Η φήμη του όμως δεν στηρίζεται τόσο στα βέβαια ιστορικά γεγονότα της ζωής του, όσο στο περίφημο Navigatio Sancti Brendani Abbatis, δηλαδή «Το Ταξείδι του Αγίου Μπρένταν του Ηγουμένου», ένα λατινικό μεσαιωνικό κείμενο που καταγράφηκε πιθανότατα ανάμεσα στα μέσα του 8ου – αρχές του 10ου αιώνα. Εκεί παρουσιάζεται ο Μπρένταν να ξεκινά με άλλους μοναχούς προς τον Ατλαντικό, αναζητώντας τη «Γη της Επαγγελίας των Αγίων», έναν τόπο ευλογημένο, δυτικό, πέρα από τον γνωστό κόσμο.

Το πρώτο κρίσιμο σημείο είναι το «πότε». Η παράδοση τοποθετεί το μεγάλο ταξείδι του στον 6ο αιώνα, συχνά κάπου ανάμεσα στο 512 και το 530 μ.Χ., δηλαδή:

• πολύ πριν από τους Βίκινγκς και
• σχεδόν χίλια χρόνια πριν από τον Κολόμβο.

Ο άγιος Brendan of Clonfert, στον τύπο του Οδυσσεα ή Προμηθεα, στο εικαστικό έργο “Το Ταξείδι του Αγίου Μπράνταμ”, του Έντ. Ρ. Φράμπτον, του 1908 – λάδι σε καμβά – Μουσείο Τέχνης Τσέιζεν.

Όμως αυτό δεν πρέπει να διαβαστεί σαν ημερομηνία ημερολογίου, με την σημερινή έννοια:

• Δεν έχουμε ημερολόγιο πλοίου,
• δεν έχουμε αρχαιολογικό ίχνος του Μπρένταν στον Καναδά,
• δεν έχουμε ανεξάρτητη επιβεβαίωση ότι πάτησε στην Νέα Γη.

Αυτό που έχουμε είναι μια παλιά ιρλανδική και λατινική παράδοση, όπου η μνήμη πραγματικών θαλασσινών ταξιδιών έχει περάσει μέσα από το φίλτρο της μοναστικής φαντασίας, της βιβλικής συμβολικής και του θαύματος. Ορισμένες παραδόσεις τον φέρνουν ως την Βόρεια Αμερική, ίσως στην Newfoundland, αλλά δεν υπάρχει οριστική απόδειξη.

Το «με τι» είναι από τα πιο γοητευτικά στοιχεία της ιστορίας. Ο Μπρένταν, σύμφωνα με την παράδοση, δεν ταξείδεψε με μεγάλο ξύλινο πλοίο όπως οι μεταγενέστεροι Βίκινγκς. Ταξείδεψε με currach, δηλαδή ένα ελαφρύ ιρλανδικό σκάφος με ξύλινο σκελετό και επένδυση από δέρματα ζώων, αλειμμένα και στεγανοποιημένα. Αυτά τα σκάφη ήταν γνώριμα στην δυτική Ιρλανδία: εύκαμπτα, ελαφρά, ευπροσάρμοστα στα κύματα, όχι «πλοία αυτοκρατορίας», αλλά πλοία φτωχών, μοναχών, ψαράδων και ανθρώπων που ήξεραν να διαβάζουν τον άνεμο. Στο Navigatio το σκάφος αυτό γίνεται σχεδόν πνευματικό όργανο: δεν είναι μόνο μέσο μεταφοράς, είναι μια μικρή κιβωτός, μια ασκητική κάψουλα μέσα στην άγρια θάλασσα. Το 1976 – 1977 ο ιστορικός και εξερευνητής T. Severin κατασκεύασε ένα τέτοιο δερμάτινο σκάφος, 36 ποδιών, με ξύλινο σκελετό, δέρματα βοδιών, δεσίματα από δέρμα και παραδοσιακά υλικά, ακριβώς για να δοκιμάσει αν ένα τέτοιο ταξείδι ήταν τεχνικά δυνατό. Το σκάφος του έφτασε τελικά στην Βόρεια Αμερική, αποδεικνύοντας όχι ότι ο Μπρένταν όντως πήγε, αλλά ότι θα μπορούσε να πάει.

Το «πώς» έχει μεγάλη σημασία. Αν έγινε ποτέ ένα τέτοιο ταξείδι, πιθανότατα δεν θα ήταν μια ευθεία ηρωική πορεία Ιρλανδία–Αμερική, σαν βέλος πάνω στον χάρτη. Θα ήταν μια αργή αλυσίδα νησιών, ανέμων, ρευμάτων και αναγκαστικών στάσεων:

• από την δυτική Ιρλανδία προς τις Εβρίδες ή τα νησιά του βόρειου Ατλαντικού,
• έπειτα προς Φερόες,
• Ισλανδία,
• ίσως Γροιλανδία, και
• από εκεί προς Λαμπραντόρ ή Newfoundland.

Ο άγιος Brendan of Clonfert ανακαλύπτει τα Νησιά Φερόαι και την Ισλανδία-Γραμματόσημο (FR 252-253) των Ταχυδρομείων Φερόε, που εκδόθηκε στις 18.4.1994. Έργο τέχνης του Κόλιν Χάρισον.

Αυτή είναι η λεγόμενη «stepping-stone route», η διαδρομή των ενδιάμεσων πετρών. Δεν χρειάζεται να φανταστούμε τον Μπρένταν ως σύγχρονο ωκεανοπόρο με χάρτες, πυξίδες και όργανα. Πρέπει να τον φανταστούμε ως άνθρωπο μιας ναυτικής κουλτούρας που γνώριζε τον ουρανό, τα πουλιά, τη φορά των κυμάτων, τη μυρωδιά της στεριάς, την συμπεριφορά του καιρού, τη γεωγραφία της προφορικής μνήμης. Η ανακατασκευή του Severin έδειξε ότι ένα τέτοιο δερμάτινο σκάφος μπορούσε να αντέξει στον βόρειο Ατλαντικό, ακόμη και κοντά σε πάγους, και ότι η τεχνολογική ένσταση — «αδύνατον, δεν είχαν τέτοια πλοία» — δεν στέκει πλέον απόλυτα.

Το «γιατί» είναι ίσως βαθύτερο από την απλή ανακάλυψη. Ο Μπρένταν δεν ξεκινά, τουλάχιστον μέσα στο πνεύμα της παράδοσης, για να βρει εμπορικούς δρόμους, χρυσό, αποικίες ή δόξα. Δεν είναι Κολόμβος. Είναι μοναχός του πρώιμου ιρλανδικού χριστιανισμού, μιας παράδοσης όπου η περιπλάνηση για τον Θεό — η peregrinatio pro Christo — θεωρούνταν μορφή άσκησης. Ο μοναχός άφηνε την πατρίδα, την ασφάλεια, τη γη των συγγενών, και έμπαινε στη θάλασσα σαν να έμπαινε στην έρημο. Για τους Ιρλανδούς μοναχούς η θάλασσα ήταν η υγρή έρημος της Δύσης. Εκεί όπου οι Αιγύπτιοι πατέρες είχαν την άμμο, εκείνοι είχαν τον Ατλαντικό. Άρα ο Μπρένταν ταξιδεύει, στο κείμενο, για να βρει την αγία γη της τελείωσης, έναν επίγειο παράδεισο, αλλά και για να δοκιμαστεί. Η θάλασσα γίνεται κριτήριο πίστης, υπομονής, υπακοής και πνευματικής όρασης.

Οι λεπτομέρειες του Navigatio είναι θαυμαστές. Ομως… Το ερώτημα «πήγε στην Αμερική;» πρέπει να απαντηθεί με εντιμότητα: δεν ξέρουμε. Δεν υπάρχει ασφαλής απόδειξη ότι ο Άγιος Μπρένταν έφτασε στην Βόρεια Αμερική. Υπάρχει όμως κάτι πιο λεπτό: η υπόθεση δεν είναι απίθανη. Είναι δυνατή ως ναυτικό ενδεχόμενο. Οι Ιρλανδοί μοναχοί ήταν πράγματι θαλασσινοί άνθρωποι, είχαν φτάσει σε απομονωμένα νησιά του βόρειου Ατλαντικού, και υπάρχουν μεσαιωνικές σκανδιναβικές παραδόσεις που μιλούν για «papar», δηλαδή Ιρλανδούς ή κελτικούς μοναχούς, σε βόρειες περιοχές πριν από την πλήρη νορβηγική εγκατάσταση. Κάποιοι μελετητές έχουν προτείνει διαδρομή μέσω Ισλανδίας, Γροιλανδίας και τελικά Newfoundland, αλλά επίσης επιμένει ότι η απόδειξη δεν είναι οριστική.

Ο T. Severin είναι εδώ το αποφασιστικό μοντέρνο πείραμα. Το 1976 ξεκίνησε από την Ιρλανδία με το Brendan, ένα σκάφος φτιαγμένο με υλικά και τεχνικές που θα μπορούσαν να είναι διαθέσιμες στον Μεσαίωνα. Το ταξείδι ολοκληρώθηκε το 1977, όταν το δερμάτινο σκάφος έφτασε στη Βόρεια Αμερική. Αυτό απέδειξε την πρακτική δυνατότητα της υπόθεσης: ένα currach δεν ήταν παιχνίδι της ακτής, αλλά μπορούσε, με κατάλληλη κατασκευή και πλήρωμα, να γίνει ωκεάνιο σκάφος. Το πολύ σημαντικό εδώ είναι η διάκριση: ο Severin δεν απέδειξε ότι ο Μπρένταν ανακάλυψε την Αμερική· απέδειξε ότι η ιστορία δεν είναι τεχνικά αδύνατη.

Η γοητεία του Μπρένταν βρίσκεται ακριβώς εκεί: δεν είναι ούτε απλό παραμύθι ούτε καθαρή ιστορία. Είναι ένας μεσαιωνικός χάρτης της ανθρώπινης επιθυμίας να πάει «πέρα». Πέρα από την Ιρλανδία, πέρα από τον ορίζοντα, πέρα από την ασφάλεια, πέρα από την απλή επιβίωση. Για τον 6ο αιώνα, η Δύση δεν ήταν ακόμη «Αμερική». Ήταν το άγνωστο. Ήταν το σημείο όπου ο ήλιος πέφτει στη θάλασσα. Ήταν ο τόπος όπου μπορούσε να βρίσκεται η Γη της Επαγγελίας, ή η άκρη του κόσμου, ή η δοκιμασία της ψυχής. Αν ο Κολόμβος αντιπροσωπεύει την νεωτερική ανακάλυψη ως κατάκτηση, ο Μπρένταν αντιπροσωπεύει την αρχαία και μοναστική ανακάλυψη ως προσκύνημα.

Έτσι, η πιο δίκαιη διατύπωση είναι αυτή: ο Άγιος Μπρένταν πιθανότατα υπήρξε πραγματικό ιστορικό πρόσωπο, Ιρλανδός μοναχός και ιδρυτής μονών· γύρω από το όνομά του πλέχθηκε μια μεγάλη ναυτική αγιολογική παράδοση· το περίφημο ταξείδι του περιγράφεται σε κείμενο που γράφτηκε αιώνες μετά· η διαδρομή προς την Αμερική δεν αποδεικνύεται, αλλά δεν αποκλείεται τεχνικά· και η ανακατασκευή του T. Severin έδειξε ότι ένα δερμάτινο ιρλανδικό σκάφος θα μπορούσε πράγματι να διασχίσει τον βόρειο Ατλαντικό. Αν πάτησε ο ίδιος στη Newfoundland, δεν μπορούμε να το πούμε με βεβαιότητα. Αλλά αν ρωτήσεις αν ο μύθος του κρατά μέσα του μια μνήμη πραγματικής ωκεάνιας τόλμης, τότε η απάντηση είναι: ναι, πολύ πιθανόν. Και αυτό ίσως είναι ακόμη πιο όμορφο από μια στεγνή βεβαιότητα.

Εικονίζεται γοργονα και κητος…

Όμως τι έλεγε το μεσαιωνικό κείμενο;

Το βασικό κείμενο αναφοράς είναι το λατινικό Navigatio Sancti Brendani Abbatis, δηλαδή «Το Θαλασσινό Ταξείδι του Αγίου Μπρένταν του Ηγουμένου». Δεν είναι ημερολόγιο ταξιδιού, αλλά αγιολογικό-μοναστικό αφήγημα, μάλλον 9ου αιώνα, που έγινε εξαιρετικά δημοφιλές στη μεσαιωνική Ευρώπη και σώζεται σε πολλά χειρόγραφα. Περιγράφει ένα επταετές ταξίδι στον Ατλαντικό προς την Terra Repromissionis Sanctorum, τη «Γη της Επαγγελίας των Αγίων».

Στην αρχή του κειμένου ο Μπρένταν συναντά έναν άλλο άγιο άνδρα, τον Βαρίνθο / Barinthus, ο οποίος του διηγείται ότι επισκέφθηκε έναν μυστηριώδη ευλογημένο τόπο στη Δύση. Αυτή η διήγηση λειτουργεί σαν σπίθα. Ο Μπρένταν δεν ξεκινά από περιέργεια γεωγράφου ούτε από επιθυμία κατάκτησης, αλλά από πνευματικό πόθο: θέλει να δει τη γη που έχει ετοιμαστεί για τους αγίους. Συγκεντρώνει μοναχούς, προσεύχονται, νηστεύουν και αποφασίζουν να αφεθούν στη θάλασσα «στο όνομα της Αγίας Τριάδας».

Το κείμενο λέει ότι ο Μπρένταν κατασκευάζει ένα μικρό σκάφος τύπου currach: ξύλινος ή πλεκτός σκελετός, επενδυμένος με δέρματα, στεγανοποιημένος, με ιστό και πανί. Στις περισσότερες παραδόσεις ξεκινά με 14 μοναχούς, ενώ εμφανίζονται και τρεις επί πλέον μοναχοί που θέλουν να μπουν στο ταξείδι χωρίς να είναι μέρος της αρχικής εκλογής. Ο Μπρένταν προφητεύει ότι αυτοί οι τρεις δεν θα επιστρέψουν όλοι μαζί του. Αυτό είναι χαρακτηριστικό του κειμένου: δεν περιγράφει απλώς ναυτικό ταξίδι, αλλά ένα ταξίδι όπου κάθε πράξη έχει ηθικό και πνευματικό βάρος.

Κατόπιν αρχίζει μια αλυσίδα επεισοδίων. Οι μοναχοί φτάνουν πρώτα σε νησιά άδεια ή παράξενα, όπου βρίσκουν τροφή με τρόπο σχεδόν θαυματουργικό. Ένας από τους τρεις «παρείσακτους» μοναχούς πεθαίνει νωρίς, ως επιβεβαίωση της προφητείας. Μετά φτάνουν στο Νησί των Προβάτων, όπου υπάρχουν μεγάλα πρόβατα και αφθονία. Από εκεί περνούν σε ένα άλλο «νησί», όπου θέλουν να γιορτάσουν το Πάσχα. Ανάβουν φωτιά πάνω στο έδαφος — και τότε το έδαφος αρχίζει να κινείται. Δεν ήταν νησί, αλλά ένα τεράστιο θαλάσσιο πλάσμα, ο Jasconius. Αυτό είναι το πιο διάσημο επεισόδιο του έργου: οι μοναχοί νομίζουν ότι πάτησαν στεριά, αλλά στην πραγματικότητα βρίσκονται πάνω στη ράχη ενός γιγάντιου θαλάσσιου όντος.

Ο άγιος Μπρένταν στο νησί-φαλαινα!

Μετά ακολουθεί το Νησί των Πουλιών. Εκεί τα πουλιά δεν είναι απλά πουλιά. Ψάλλουν σαν λογικά πνεύματα και εξηγούν στον Μπρένταν ότι είναι πλάσματα που σχετίζονται με την πτώση των αγγέλων, αλλά δεν καταδικάστηκαν πλήρως. Το επεισόδιο αυτό είναι καθαρά θεολογικό. Δεν έχει σκοπό να πει «βρήκαν ένα νησί με πολλά πουλιά» μόνο· λέει ότι η φύση, τα ζώα και ο ουρανός συμμετέχουν σε ένα κοσμικό δράμα σωτηρίας.

Το ταξείδι συνεχίζεται με επαναλαμβανόμενες επιστροφές σε ορισμένους τόπους, ειδικά σε μεγάλες γιορτές όπως το Πάσχα και τα Χριστούγεννα. Αυτό είναι σημαντικό: το ταξίδι του Μπρένταν δεν είναι γραμμική εξερεύνηση. Είναι σχεδόν λειτουργικός κύκλος. Ο χρόνος του ταξιδιού οργανώνεται γύρω από το εκκλησιαστικό έτος. Για επτά χρόνια οι μοναχοί δεν «χάνονται» απλώς στον ωκεανό· μπαίνουν σε έναν ιερό ρυθμό, σαν η θάλασσα να έχει γίνει μοναστήρι.

Στο κείμενο εμφανίζεται και το Νησί του Αγίου Αιλβέ / Ailbe, όπου ζει μια κοινότητα μοναχών με θαυμαστή σιωπή, τάξη και αφθαρσία. Οι μοναχοί εκεί δεν γερνούν όπως οι συνηθισμένοι άνθρωποι, δεν φαίνεται να έχουν ανάγκες με τον κοινό τρόπο, και ζουν σαν εικόνα μιας τέλειας μοναστικής πολιτείας. Υπάρχει επίσης το Νησί των Ισχυρών Ανδρών, διάφορες συναντήσεις με θαλάσσια τέρατα, δαιμονικά σημεία, φωτιά, σκοτεινούς τόπους, ακόμη και οράματα που θυμίζουν πρόγευση Παραδείσου και Κόλασης. Μερικά επεισόδια έχουν ερμηνευθεί από νεότερους ως πιθανές μνήμες φυσικών φαινομένων: ηφαίστεια της Ισλανδίας, παγόβουνα, φάλαινες, θαλάσσια ρεύματα, ομίχλες, πουλιά του βόρειου Ατλαντικού. Όμως το ίδιο το κείμενο δεν τα παρουσιάζει επιστημονικά. Τα παρουσιάζει ως θαύματα και σημεία.

Στο τέλος, μετά από 7 χρόνια, ο Μπρένταν και οι σύντροφοί του φτάνουν επιτέλους στην Γη της Επαγγελίας των Αγίων. Εκεί ο τόπος είναι φωτεινός, εύφορος, ήσυχος, σχεδόν παραδείσιος. Δεν τους επιτρέπεται όμως να μείνουν για πάντα. Τους δίνεται να δουν, να καταλάβουν, να θαυμάσουν — και μετά πρέπει να επιστρέψουν στην Ιρλανδία. Ο Μπρένταν γυρίζει πίσω, διηγείται όσα είδε, και λίγο αργότερα, σύμφωνα με την αγιολογική λογική του κειμένου, ολοκληρώνει την επίγεια ζωή του.

Το κρίσιμο: το κείμενο δεν λέει ρητά “ο Μπρένταν έφτασε στην Αμερική”. Δεν υπάρχει λέξη «Αμερική», φυσικά, ούτε αναγνωρίσιμη περιγραφή τύπου «Νέα Γη» ή «Λαμπραντόρ». Μιλά για νησιά, τέρατα, μοναχικές κοινότητες, θαυμαστούς τόπους και τελικά μια ευλογημένη δυτική γη. Η σύνδεση με την Αμερική είναι νεότερη ερμηνεία: επειδή το ταξείδι κινείται δυτικά στον Ατλαντικό, επειδή υπάρχουν περιγραφές που κάποιοι συσχέτισαν με βόρειες θάλασσες, και επειδή αποδείχθηκε πρακτικά ότι ένα δερμάτινο ιρλανδικό σκάφος θα μπορούσε να περάσει τον Ατλαντικό. Αλλά το ίδιο το Navigatio είναι πρώτα απ’ όλα πνευματικό ταξίδι, όχι αναφορά ανακάλυψης ηπείρου.

Ίσως να είδε τη γη της επαγγελίας, και πρέπει να ήταν το ίδιο το ταξείδι κατά την Καβαφική έννοια. Έτσι, η Ιθάκη του δεν τον πρόδωσε πότε!

ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 26.5.2026.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ Γ. Λεκακη:

[1] Η εορτή του αγίου είναι στις 16 Μαΐου. Σύγχρονα αγάλματά του υπάρχουν στην Ιρλανδία (στην πόλη Μπάντρι, στο λιμάνι An Fhianait – νυν Fenit), αλλά και στην Αυστραλια (στο νησί Σαμφίρ), κ.α.

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Η Αμφίπολη μέσα στην Ιστορία: από την αποικία στους πρόσφυγες

 

Οι μεγάλοι σταθμοί μιας σημαντικής πόλης της αρχαιότητας, η οποία αποτελεί πλέον πόλο έλξης χάρη στα έργα αποκατάστασης και ανάδειξης στον τύμβο Καστά.

Ενώ, λοιπόν, έχει ξεκινήσει η αντίστροφη μέτρηση για την αποκατάσταση και την ανάδειξη του σημαντικού μνημείου, η Αμφίπολη υπενθυμίζει στους επισκέπτες και τους ερευνητές το πέρασμά της από τη μεγάλη Ιστορία. Εσωτερική άποψη του μνημείου μετά την τελευταία αποκατάσταση. (Υπουργείο Πολιτισμού) Το «Ελ Ντοράντο» της αρχαιότητας Πριν υπάρξει η Αμφίπολη, η περιοχή ονομαζόταν Εννέα Οδοί και αυτήν προσπάθησαν να αποικίσουν οι Αθηναίοι το 465 π.Χ. Απέτυχαν -καθώς την υπερασπίστηκαν Θράκες πελταστές- κι έτσι έχασαν την ευκαιρία να βάλουν βάσεις στο «El Dorado» της αρχαιότητας: έναν τόπο ευλογημένο με τον χρυσό του Παγγαίου και την ξυλεία που ζήλευε κάθε ναυτική δύναμη. Τα απομεινάρια της αρχαίας ξύλινης γέφυρας στην Αμφίπολη. (Υπουργείο Πολιτισμού) Τελικά, το 430 π.Χ. ο Αθηναίος στρατηγός Αγνων κατάφερε να την οχυρώσει δίνοντάς της το όνομα που περιέγραφε τη φύση της: μια πόλη που ρέει γύρω της (αμφί) ο ποταμός Στρυμόνας. Πριν από τους Αθηναίους, πάντως, η ιστορία είχε ήδη αφήσει τα ίχνη της πάνω στη γειτονική ξύλινη γέφυρα του ποταμού, τμήμα της οποίας σώζεται έως σήμερα. Θέατρο πολέμου: Κλέων εναντίον Βρασίδα Το 422 π.Χ. η Αμφίπολη έγινε το σκηνικό μιας από τις πιο δραματικές αναμετρήσεις του Πελοποννησιακού Πολέμου. Οταν η πόλη πέρασε στον έλεγχο των Σπαρτιατών στάλθηκε από τους Αθηναίους αποστολή υπό την ηγεσία του Θουκυδίδη. Η αποστολή απέτυχε, γεγονός που οδήγησε τον μετέπειτα ιστορικό στην εξορία. Τα γεγονότα οδήγησαν στη σύγκρουση: από τη μία η αλαζονεία και η «άλογη ελπίδα» του Αθηναίου Κλέωνα, από την άλλη η «φρόνηση» του Σπαρτιάτη Βρασίδα. Σχέδιο του 1825 που απεικονίζει την Αρχαία Αμφίπολη σύμφωνα με στοιχεία του Θουκυδίδη για τη μάχη της Αμφίπολης. (wellcomeimages.org/ Commons) Η μάχη ήταν σύντομη αλλά αιματηρή, αφήνοντας και τους δύο ηγέτες νεκρούς στο πεδίο. Η απώλεια της Αμφίπολης ήταν το μεγαλύτερο πλήγμα για την Αθήνα, μια πληγή που δεν έκλεισε ποτέ. Οι Αθηναίοι την επανέκτησαν με τη συνθήκη του Νικιείου μέχρι το 357 π.Χ, αλλά καταλήφθηκε από τον επόμενο μεγάλο πρωταγωνιστή της Ιστορίας: τον Φίλιππο Β’. Προπύργιο των Μακεδόνων Για τον Φίλιππο Β’ και αργότερα για τον Αλέξανδρο, η Αμφίπολη ήταν ένα από τα πολύτιμα «πετράδια του στέμματος» και γενέτειρα τριών σημαντικών ναυάρχων: του Νεάρχου, του Ανδροσθένη και του Λαομέδοντα. Υπό τη μακεδονική κυριαρχία μεταμορφώθηκε σε πανίσχυρο οικονομικό και ναυτικό κέντρο. Πήλινη γυναικεία προτομή από τάφο γυναίκας στο ανατολικό νεκροταφείο της Αμφίπολης, στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ. Απεικονίζει γυναίκα ή θεά. (Υπουργείο Πολιτισμού / Facebook) Από το επίνειό της, την Ηιόνα (κοντά στις εκβολές του Στρυμόνα), απέπλευσε ο στόλος του Αλεξάνδρου για την κατάκτηση της Ασίας. 

Ηταν μια πόλη γεμάτη ενέργεια, νομισματοκοπεία και μεγαλοπρέπεια, η οποία κορυφώθηκε με την κατασκευή του Τύμβου Καστά. Από τη Via Egnatia στο Βυζάντιο Οταν οι ρωμαϊκές λεγεώνες κατέλυσαν το μακεδονικό βασίλειο το 168 π.Χ., η Αμφίπολη δεν έσβησε. Εγινε η πρωτεύουσα της μίας από τις τέσσερις διοικητικές περιφέρειες της Μακεδονίας (τις «μερίδες»). Από την πόλη διερχόταν η περίφημη Εγνατία Οδός ενώ την επισκέφθηκε και κήρυξε εκεί ο Απόστολος Παύλος κατά τη δεύτερη αποστολική περιοδεία του (49-52 μ.Χ.). Ο Μάρκος Αντώνιος, από την άλλη, λίγο πριν τη μάχη των Φιλίππων (42 π.Χ.), χρησιμοποίησε την πόλη για τον ανεφοδιασμό των λεγεώνων του. Διασώζονται ακόμη τα ονόματα χριστιανών της Αμφίπολης που μαρτύρησαν όπως η Θεσσαλονίκη, ο Αύκτος, ο Ταυρίων και ο πρεσβύτερος Μώκιος. Ο πύργος του 1367 Στα βυζαντινά χρόνια, η πόλη συρρικνώθηκε αλλά παρέμεινε οχυρωμένη, με τους πύργους της να επιβλέπουν τον Στρυμόνα. Το μεσαιωνικό Μαρμάριο πήρε τη σκυτάλη (ενώ η Ηιόνα ονομάστηκε Χρυσόπολη), διατηρώντας τη στρατηγική σημασία του περάσματος. Ο επιβλητικός πύργος που σώζεται έως σήμερα χτίστηκε το 1367, σε μια περίοδο έντονης αστάθειας από τις επεκτατικές διαθέσεις των Σέρβων και των Οθωμανών. Η ελληνιστική οικία της Αμφίπολης. (Υπουργείο Πολιτισμού) Οι αδελφοί Αλέξιος και Ιωάννης, που τον έχτισαν,  δεν ήταν απλώς στρατιωτικοί· ήταν υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι (κατείχαν τους τίτλους του μεγάλου στρατοπεδάρχη και του μεγάλου πριμικήριου) και ισχυροί γαιοκτήμονες της περιοχής. Ως «κτίτορες», ανέγειραν τον πύργο στην οχυρή θέση της Χριστούπολης (τη μεσαιωνική μετεξέλιξη της Αμφίπολης) για να ελέγχουν το πέρασμα του ποταμού και να προστατεύουν τις εκτάσεις τους. Ο πύργος λειτουργούσε ως αμυντικό προπύργιο και διοικητικό κέντρο, ενώ οι ίδιοι οι στρατηγοί συνέδεσαν το όνομά τους με την περιοχή μέσω δωρεών σε μονές του Αγίου Ορους (όπως η Μονή Παντοκράτορος). Ο Λέων των Βαλκανικών πολέμων Πριν από τον τύμβο Καστά υπήρχε ο Λέων της Αμφίπολης. Η ανεύρεση του μνημείου είναι συνδεδεμένη με τη νεότερη πολεμική ιστορία: το 1912, έλληνες στρατιώτες κατά τη διάρκεια του Πρώτου Βαλκανικού Πολέμου παρατήρησαν μαρμάρινα τμήματα να εξέχουν από τις εκβολές του Στρυμόνα. Μερικά χρόνια αργότερα, το 1916, ακολούθησε η ανακάλυψη περαιτέρω τμημάτων από Άγγλους στρατιώτες κατά την κατασκευή οχυρωματικών έργων. Η αναστήλωση της βάσης του Λέοντα της Αμφίπολης. Στο βάθος το γύψινο ομοίωμα. (Από το βιβλίο «Η εκτροπή του Στρυμόνα – τα μεγάλα εξυγιαντικά έργα του Μεσοπολέμου», εκδ. Δίσιγμα). Οι Αγγλοι, αναγνωρίζοντας την αξία των ευρημάτων, επιχείρησαν μάλιστα να τα μεταφέρουν στο Λονδίνο, αλλά η επιχείρηση ματαιώθηκε λόγω εχθρικού βομβαρδισμού από βουλγαρικά και γερμανικά αεροσκάφη. Αλλά και κατά την εκτέλεση των έργων αποξήρανσης του Στρυμόνα από την εταιρεία Μονξ – Γιούλεν την δεκαετία του 1930, αποκαλύφθηκαν στις εκβολές του ερείπια αρχαίας γέφυρας και βρέθηκαν μέσα σε λάσπη του ποταμού τεράστια τεμάχια του μαρμάρινου λέοντος. Βρετανοί στρατιώτες με κρανία που ανακαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια της κατασκευής των τάφρων στην Αμφίπολη κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1916. (iwm.org.uk/ Arile Varges, Κοινό Κτήμα) Το 1937, χάρη σε πρωτοβουλία του πρεσβευτή των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα Λίνκολν ΜακΒι, την ιδιωτική πρωτοβουλία και τη συμπληρωματική ενίσχυση του ελληνικού κράτους, αναστηλώθηκε ο Λέων της Αμφίπολης. Oταν ήρθαν οι πρόσφυγες Την ίδια περίοδο, η περιοχή υποδέχθηκε το «νέο αίμα»: πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη και τη Μικρά Ασία ρίζωσαν στα γύρω χωριά. Στον λόφο της αρχαίας πόλης υπάρχει σήμερα το σύγχρονο χωριό της Αμφίπολης, με κατοίκους κυρίως Πόντιους πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν μετά το 1922 στο Γενίκιοϊ (Νεοχώρι), όπως ονομαζόταν το χωριό παλιότερα. Τα διάφορα μνημεία από την αρχαία πόλη και τα νεκροταφεία της είναι διάσπαρτα τόσο έξω από το σύγχρονο χωριό, όσο και μέσα, εκεί που βρίσκεται και το Αρχαιολογικό Μουσείο 

Πηγή: Protagon.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

ΑΝΑΤΡΟΠΗ: Η Σρι Λάνκα κατοικήθηκε πριν 6.300 χρόνια και όχι τον… 5ο αιώνα, όπως έλεγαν μέχρι σήμερα!

  Του Γιώργου Λεκάκη

Ένα κοίλωμα από οστρακοειδή, που χρονολογείται μεταξύ 6.300 και 5.970 χρόνων πριν από σήμερα, ανακαλύφθηκε στο νησί Velanai, στην βόρεια νήσο Ταπροβάνη – μετέπειτα Σρι Λάνκα / Κεϋλανη, στον 9ο παράλληλο [9.636746727701148, 79.90290461341733] από μια ομάδα ερευνητών.

Το περίεργο είναι ότι το όνομα Βελαναι προέρχεται από δυο λέξεις:

• την λέξη βελ = βέλος και
• την λέξη αναι = ξηρά.[1]

Το όνομα βασίζεται σε έναν τοπικό θρύλο για το βέλος / δόρυ του Μουρουγκάν, ενός θεού στο πάνθεον του ινδουισμού, ο οποίος προσγειώθηκε στην ακτή του νησιού και λατρεύεται ως δημοφιλής θεός στην νήσο Βελαναι.

Αρχαιολογικά στοιχεία στην θέση Τσάντι στην παράκτια περιοχή υποδηλώνουν ότι υπήρχε ένας καλά οργανωμένος πολιτισμός στο νησί. Το Τσάντι είναι ένας σημαντικός αρχαιολογικός χώρος, που μελετάται από το 2009. Έχουν βρεθεί αντικείμενα από την πρωτοϊστορική περίοδο, έως την εποχή του μεσαιωνικού κινεζικού εμπορίου. Το 2024, μάλιστα, ευρέθησαν τα λείψανα ενός ανθρώπου 3.400 χρόνων – ένα από τα πρώτα επιβεβαιωμένα προϊστορικά ανθρώπινα λείψανα που βρέθηκαν στην χερσόνησο Τζάφνα.

Πριν από αυτό, πιστευόταν ότι η βόρεια Σρι Λάνκα δεν κατοικείτο, μέχρι την άφιξη των κτηνοτρόφων από την Ινδία, τον 5ο αιώνα π.Χ. λόγω:

• της περιορισμένης βλάστησης,
• της έλλειψης γλυκού νερού και
• των σπάνιων πρώτων υλών για την κατασκευή λίθινων εργαλείων.

Η ανάλυση του κοιλωματος από οστρακοειδή, ωστόσο, δείχνει ότι οι προϊστορικοί κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες στο νησί Velanai βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό στα μαλάκια, αλλά κατανάλωναν επίσης τσιπούρες, ελάφια, αγριογούρουνα, ντιγκόνγκ[2] και δελφίνια.

Ανακαλύφθηκαν επίσης λεπίδες χαλαζία και πυριτόλιθου (παραπάνω φωτ.), που εισήχθησαν από την ηπειρωτική Ινδία, η οποία σήμερα απέχει περισσότερα από 30 μίλια – τότε περίπου 3 μίλια.

«Κατά την διάρκεια του Ύστερου Πλειστοκαίνου, τα χαμηλότερα επίπεδα της θάλασσας θα είχαν αποκαλύψει εκτεταμένες παράκτιες πεδιάδες. Στην ημι-άνυδρη βόρεια Σρι Λάνκα, οι πληθυσμοί πιθανότατα εγκαταστάθηκαν πιο κοντά σε αυτές τις τότε ενεργές ακτές. Καθώς η στάθμη της θάλασσας αυξήθηκε κατά την διάρκεια του Ολόκαινου, αυτά τα τοπία βυθίστηκαν προοδευτικά, αφαιρώντας ουσιαστικά παλαιότερες τοποθεσίες από το ορατό αρχαιολογικό αρχείο.

ΠΗΓΗ: Th. Siriwardana (Πανεπ. Groningen), κ.ά. «Coastal foragers beyond the mainland: Seafaring and early island settlement on Velanai, Jaffna, Sri Lanka, ca. 3460 cal BP», https://doi.org/10.1080/15564894.2026.2624853, Journal of Island and Coastal Archaeology, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.4.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• «Eezham Tamil coastal areas intensively encroached by Sri Lanka», TamilNet, 1.7.2011.
• “A Historical Record of Kayts Island», 2017.
• “The first evidence of Prehistoric seafarers of South Asia was found on Velanai Island in Jaffna», Sri Lanka Archaeology, 9.1.2024.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Η κατάληξις –αναι -ανα -ανη –άναι -άνα -άνη κλπ. απαντάται σε πολλά αρχαία ελληνικά τοπωνύμια, λ.χ. Μυκάναι / αι Μυκήναι, κ.ά.]. Διατηρήθηκε σε πολλά τοπωνύμια αποικιών που ίδρυσαν οι αρχαίοι Έλληνες – εν προκειμένω: Ταπροβάνη, Κεϋλανη, κλπ.

Αλλά η Ἄναια / Άνεια ήταν μια αρχαία ελληνική πόλη, πόλη της Καρίας / Ιωνίας / Λυδία στην Μικρά Ασία, απέναντι από την Σάμο. Οχυρώθηκε από τους Σαμίους, που εκτοπίστηκαν από τον Άνδροκλο της Εφέσου. Ναυτικός σταθμός, αρκετά κοντά στην Σάμο για να ενοχλεί τους Σαμίους. Μερικοί Σάμιοι εξόριστοι έζησαν εκεί κατά την διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου. Μετά από 10 χρόνια συγκέντρωσης δυνάμεων στην Άναια, οι εξοριστοι Σάμιοι κατάφεραν να στείλουν μια δύναμη και να ανακτήσουν την Σάμο. Σήμερα παραφρασμένα Anya (νυν Καδι καλεσι), 8 χλμ. νότια της Νεαπόλεως Εφέσου (νυν Κουσάντασι) στην επαρχία Τράλλεων / Αϊδινίου, στο παραθαλάσσιο χωριό Σογιούτζακ. Επήρε το όνομά της από μια ομώνυμη Αμαζόνα, που ήταν θαμμένη εκεί. – ΠΗΓΗ: Έφορ. 166, Σχ. Ερ. Ιλ. 3.189, Ευστ. D. P. 828. Στέφ. Βυζ. Παυσ. 7.4.3. Θουκ. Vol. 3.19, 32, 4.75, 8.19.

[2] Το ντιγκόνγκ ή ντουγκόνγκ [ελληνικά αλικόρη = θαλασσοκόρη – επιστημονική ονομασία Dugong dugon] είναι θαλασσινό μεγαλόσωμο θηλαστικό ζώο, που ανήκει στην τάξη των σειρήνων, ή σειρηνοειδών, και είναι ο μόνος αντιπρόσωπος της οικογένειας των ντιγκονγκιδών (ή-- αλικοριδών).

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Σαρκοφάγος αριστοκρατικής γυναίκας βρέθηκε μέσα σε τάφο 10 μέτρων στον Όλυμπο Λυκίας

 

Άποψη ενός μνημειακού τάφου που αποκαλύφθηκε και πιστεύεται ότι ανήκει σε μια αριστοκρατική και πλούσια γυναίκα, κατά τη διάρκεια αρχαιολογικής ανασκαφής στον Όλυμπο, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Λυκίας. [Credit: AA]

Αρχαιολόγοι που εργάζονται στην αρχαία πόλη του Oλύμπου στην Αττάλεια ανακάλυψαν έναν μνημειώδη τάφο που πιστεύεται ότι ανήκε σε μια αριστοκράτισσα, αποκαλύπτοντας νέα στοιχεία για τον πλούτο, την κοινωνική θέση και την ταφική κουλτούρα σε μία από τις σημαντικότερες παράκτιες πόλεις της Λυκίας.

Η ανακάλυψη έγινε στην περιοχή του λιμανιού του Ολύμπου, που βρίσκεται στη σημερινή περιοχή του Kumluca, στην μεσογειακή ακτή της Τουρκίας. Μέσα σε έναν θολωτό τάφο ύψους περίπου 10 μέτρων, οι αρχαιολόγοι βρήκαν μια διακοσμημένη μαρμάρινη σαρκοφάγο στολισμένη με σκηνές κυνηγιού, μορφές της Νίκης και του Έρωτα, καθώς και μοτίβα που σχετίζονται με την αθανασία.

Η ανασκαφή πραγματοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος «Κληρονομιά για το Μέλλον» του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, το οποίο υποστηρίζει μακροπρόθεσμες αρχαιολογικές εργασίες σε σημαντικούς αρχαίους χώρους.

Άποψη ενός μνημειακού τάφου που αποκαλύφθηκε και πιστεύεται ότι ανήκει σε μια αριστοκρατική και πλούσια γυναίκα, κατά τη διάρκεια αρχαιολογικής ανασκαφής στον Όλυμπο, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Λυκίας. [Credit: AA]

Ένας τρίτος μνημειακός τάφος στον Όλυμπο

Μιλώντας στο πρακτορείο Anadolu (AA), ο διευθυντής της ανασκαφής, αναπληρωτής καθηγητής Δρ. Gökçen Kurtuluş Öztaşkın του Πανεπιστημίου Pamukkale, δήλωσε ότι η αρχαιολογική ομάδα εργαζόταν στην περιοχή των μνημειακών τάφων κοντά στο αρχαίο λιμάνι, όταν εντόπισε ένα μέχρι τότε άγνωστο κτίσμα.

Μέχρι τώρα, ήταν γνωστοί δύο μνημειακοί τάφοι σε αυτό το τμήμα του Όλυμπου. Η νέα ανακάλυψη επιβεβαίωσε την ύπαρξη ενός τρίτου.

Ο τάφος περιέχει μια σαρκοφάγο που σώθηκε σε κατεστραμμένη κατάσταση. Οι αρχαιολόγοι έχουν ξεκινήσει την αποκατάστασή της, αφού εντόπισαν περίπου 50 σπασμένα θραύσματα. Οι εργασίες διεξάγονται με την ακρίβεια ενός παζλ συντήρησης, καθώς κάθε κομμάτι πρέπει να ταιριαστεί, να σταθεροποιηθεί και να τοποθετηθεί ξανά στην αρχική του θέση, προτού ο τάφος ανοίξει για το κοινό.

Αεροφωτογραφία του αρχαιολογικού χώρου, όπου αποκαλύπτεται ένας μνημειακός τάφος που πιστεύεται ότι ανήκει σε μια αριστοκράτισσα, κατά τη διάρκεια ανασκαφών στον Όλυμπο, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Λυκίας.

[Credit: AA]

Σκηνές κυνηγιού, η Νίκη και ο Έρως

Η διακόσμηση της σαρκοφάγου αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία για την κοινωνική ταυτότητα του ιδιοκτήτη της. Οι εικόνες κυνηγιού στον ρωμαϊκό κόσμο συνδέονταν στενά με την ελίτ, την εξουσία, τον έλεγχο και τον πλούτο. Τέτοιες σκηνές δεν ήταν απλά διακοσμητικά στοιχεία. Συχνά προβάλλουν τις αξίες που οι αριστοκρατικές οικογένειες ήθελαν να συνδέονται με τη μνήμη τους.

Η παρουσία της Νίκης, της φτερωτής θεάς της νίκης, και του Έρωτα, του θεού του έρωτα και του πόθου, προσθέτει ένα επιπλέον συμβολικό επίπεδο. Στα ταφικά μνημεία, αυτές οι μορφές μπορούσαν να υποδηλώνουν θρίαμβο, συνέχεια και ιδέες για τη ζωή μετά θάνατον.

Σύμφωνα με τον Öztaşkın, η σαρκοφάγος κατασκευάστηκε από υψηλής ποιότητας μάρμαρο που προήλθε από το İscehisar στο Αφιόν Καραχισάρ, μία από τις σημαντικές περιοχές παραγωγής μαρμάρου της Ανατολίας. Αυτή η λεπτομέρεια ενισχύει περαιτέρω την άποψη ότι ο τάφος ανήκε σε μία από τις πλούσιες και σημαντικές οικογένειες του Ολύμπου.

Άποψη ενός μνημειακού τάφου που αποκαλύφθηκε και πιστεύεται ότι ανήκει σε μια αριστοκρατική και πλούσια γυναίκα, κατά τη διάρκεια αρχαιολογικής ανασκαφής στον Όλυμπο, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Λυκίας. [Credit: AA]

Μια πόλη-λιμάνι της Λυκίας με μακρά ιστορία

Ο Όλυμπος δεν ήταν ένας συνηθισμένος οικισμός. Ήταν μία από τις σημαντικές πόλεις της αρχαίας Λυκίας, μιας περιοχής γνωστής για τους χαρακτηριστικούς λαξευτούς τάφους της, τα θαλάσσια δίκτυα και τις ισχυρές αστικές παραδόσεις της.

Ο αρχαιολογικός χώρος διατηρεί ερείπια από την ελληνιστική, τη ρωμαϊκή και τη βυζαντινή περίοδο. Ο αρχαίος Όλυμπος συγκαταλεγόταν επίσης μεταξύ των σημαντικότερων πόλεων της Λυκιακής Συμμαχίας. Η θέση της κοντά στη θάλασσα συνέβαλε στη σύνδεσή της με το εμπόριο, τα ταξίδια και τις περιφερειακές διαμάχες εξουσίας σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο.

Σήμερα, ο Όλυμπος εκτιμάται όχι μόνο για τα κατάλοιπά του, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοι δρόμοι, οι τάφοι, οι εκκλησίες, τα λουτρά και τα ερείπια του λιμανιού του σώζονται μέσα σε μια εντυπωσιακή κοιλάδα ποταμού κοντά στην ακτή.

Άποψη ενός μνημειακού τάφου που αποκαλύφθηκε και πιστεύεται ότι ανήκει σε μια αριστοκρατική και πλούσια γυναίκα, κατά τη διάρκεια αρχαιολογικής ανασκαφής στον Όλυμπο, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Λυκίας. [Credit: AA]

Η αποκατάσταση του Ολύμπου κομμάτι κομμάτι

Η πρόσφατα ανακαλυφθείσα σαρκοφάγος δεν αποτελεί την πρώτη μεγάλη πρόκληση αποκατάστασης στον αρχαιολογικό χώρο. Πέρυσι, δύο σαρκοφάγοι που ανακαλύφθηκαν στον Όλυμπο βρέθηκαν σε 722 θραύσματα. Οι αρχαιολόγοι τις συναρμολόγησαν κομμάτι κομμάτι πριν τις εκθέσουν.

Η ίδια μέθοδος θα εφαρμοστεί τώρα και στη σαρκοφάγο που ανακαλύφθηκε πρόσφατα. Μόλις ολοκληρωθεί η αποκατάσταση, ο τάφος αναμένεται να ενταχθεί στη διαδρομή των επισκεπτών.

Για τους αρχαιολόγους, ο τάφος είναι σημαντικός επειδή προσθέτει ένα ακόμη κεφάλαιο στην ιστορία των ανθρώπων που έζησαν, πέθαναν και θάφτηκαν στον Όλυμπο. Για τους επισκέπτες, προσφέρει κάτι πιο άμεσο: μια σπάνια ματιά στο πώς μια ελίτ ρωμαϊκή οικογένεια χρησιμοποίησε την τέχνη, την αρχιτεκτονική και το εισαγόμενο μάρμαρο για να διατηρήσει τη μνήμη.

Άποψη ενός μνημειακού τάφου που αποκαλύφθηκε και πιστεύεται ότι ανήκει σε μια αριστοκρατική και πλούσια γυναίκα, κατά τη διάρκεια αρχαιολογικής ανασκαφής στον Όλυμπο, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Λυκίας. [Credit: AA]

Η ανακάλυψη ενισχύει επίσης τη σημασία της περιοχής του λιμανιού, όπου οι μνημειακοί τάφοι φαίνεται να αντικατοπτρίζουν την κοινωνική ιεραρχία της αρχαίας πόλης. Κάθε τάφος δεν είναι μόνο ένας χώρος ταφής, αλλά και μια δήλωση ταυτότητας και πλούτου.

Πηγή: ArkeoNews, TurkiyeToday

Διαβάστε Περισσότερα...

Στα Κύθηρα παρήγαγαν μέλι και κερί, πριν 5.000 χρόνια!

Τοποθεσίες του νησιού των Κυθήρων, που αναφέρονται στην παρούσα εργασία σχολιασμένες: 1. Σπήλαιο Καταφυγάδι, 2. Ρίζες, 3. Λέσκα, 4. Καστρί, 5. Αγιος Γεώργιος στο Βουνό, 6. Βυθουλας, 7. Θοδωράκια, 8. Αγιος Γιώργος Κολοκυθιάς, 9. Σπήλαιο Χούστη στο Διακόφτι.

Το μέλι των Κυθήρων είναι φημισμένο διεθνώς.

Παρήγαγαν μέλι στα Κύθηρα το 2000 π.Χ.;

Οταν ξεκινήσαμε να σκάβουμε στο Καταφυγάδι στα Κύθηρα το 2011, δεν περιμέναμε τα αποτελέσματα αυτής της δημοσίευσης που σήμερα εκδόθηκε. Αναλυσεις στην κεραμική από τα στρώματα του σπηλαίου που χρονολογούνται στο 2000 π.Χ. παρουσιάζουν υπολείμματα μελιού και κεριού!

Κάτι επίσης εντυπωσιακό είναι ότι αυτά τα αγγεία παράγονται στα Κύθηρα από κυθηραϊκό πηλό, πράγμα που αποκλείει τα αγγεία να είναι εισαγόμενα.

Οι Κυθήριοι μελισσοκόμοι πρέπει να είναι πολύ πολύ υπερήφανοι ότι συνεχίζουν μια παράδοση 5.000 χρόνων…

Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ νησιών και ηπειρωτικής χώρας αποτελούν εδώ και καιρό αντικείμενο πολυάριθμων αρχαιολογικών έργων στην Μεσόγειο και πέρα ​​από αυτήν. Το νησί των Κυθήρων στην Ελλάδα έχει αποτελέσει επίκεντρο τέτοιων μελετών τον τελευταίο αιώνα. Η παρούσα εργασία επανεξετάζει τα Κύθηρα και παρουσιάζει μια αναλυτική μελέτη για την κεραμική και τα σκελετικά σύνολα από τις ανασκαφές του σπηλαίου Καταφυγάδι στα κεντροδυτικά Κύθηρα, με σκοπό την περαιτέρω διερεύνηση της νησιωτικής δυναμικής και των μακροπρόθεσμων αλληλεπιδράσεων στην περιοχή κατά την Εποχή του Χαλκού. Το εύρος των αναλύσεων, από οργανικά υπολείμματα και πετρογραφία έως αρχαιολογικά ισότοπα, που χρησιμοποιήθηκαν για τον προσδιορισμό του ρόλου του σπηλαίου και του νησιού στα δίκτυα του Χαλκού, μπορεί να αποτελέσει πιλοτική μελέτη για παρόμοια ερευνητικά ερωτήματα σχετικά με τον ρόλο των σπηλαίων σε νησιωτικά περιβάλλοντα.

Τα αποτελέσματα παρουσιάζουν μια πιο ποικιλόμορφη εικόνα των αλληλεπιδράσεων και της περιφερειακής δυναμικής από ό,τι είχε προηγουμένως θεωρηθεί, με τις τοπικές παραδόσεις να επιβιώνουν μέχρι και την ύστερη Εποχή του Χαλκού και να συγχωνεύονται με πρακτικές και υλικό πολιτισμό που προέρχονται τόσο από την ηπειρωτική χώρα όσο και από την Κρήτη.

Παρουσιάζονται:

  .  Αποδεικτικά στοιχεία ότι η μελισσοκομία και τα υποπροϊόντα του κεριού υπάρχουν στο νησί των Κυθήρων από την 3η χιλιετία π.Χ. 

• Αποδεικτικά στοιχεία για την σημασία των προϊόντων που σχετίζονται με το κερί για λατρείες και ταφικές πρακτικές.
• Αποδεικτικά στοιχεία για συνεχή παραγωγή τοπικής κεραμικής στα Κύθηρα καθ’ όλη την Εποχή του Χαλκού.
• Δεδομένα για στρόντιο και οξυγόνο από σκελετικά υπολείμματα της Εποχής του Χαλκού από το σπήλαιο Καταφυγάδι.

ΠΗΓΗ: K. P. Trimmis, κ.ά. «Exploring local and regional dynamics in the Bronze Age Kythera Island, Greece, through an analytical approach on archaeological data from Kataphygadi cave», 10.1016/j.jasrep.2026.105798, Journal of Archaeological Science: Reports, Vol. 73, ΑΡ. 105798, Σεπτ. 2026.

arxeion-politismou.gr

Διαβάστε Περισσότερα...