Amfipoli News
















Πέμπτη 11 Ιουνίου 2026

ΤΙ ΑΝΑΦΕΡΟΥΝ ΤΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΗΣ ΒΑΒΥΛΩΝΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ?



Σύμφωνα με όσα καταδεικνύουν οι πήλινες πινακίδες της Βαβυλώνας φίλοι μου, που έφερε στο φως κατά το 1910 εκεί ο Γερμανός αρχαιολόγος Rombert Koldewey (1855-1925), και φιλοξενούνται σήμερα στο Μουσείο του Λονδίνου, γίνεται φανερό, σύμφωνα με το περιεχόμενο του «Χρονικού της Αραβίας» (BCHP 2) που ανήκει στα «Χρονικά της Ελληνιστικής Περιόδου», πως όταν ο Αλέξανδρος επέστρεψε στην Βαβυλώνα και διάβηκε τον Τίγρη ποταμό, οι μάγοι του είπαν πως δεν έπρεπε να μπει από την κύρια είσοδο του κάστρου, επειδή τον περίμενε ο θάνατος. Έτσι λοιπόν οι κάτοικοι τον υποδέχτηκαν με δώρα σε κάποια από τις δευτερεύουσες Πύλες της Βαβυλώνας, η ακριβής ονομασία της οποίας ήταν Μεγάλη Πύλη. [παργρ. 9]. Ωστόσο, μολονότι διενεργήθηκε αυτού του είδους ο στρατηγικός ελιγμός εκ μέρους του Αλεξάνδρου, δεν υπήρξε διόλου ευτυχής, εξαιτίας του πληθωρισμού που επικρατούσε κατά την επίμαχη περίοδο, καθώς είχε εκτινάξει τις τιμές των τροφίμων στα ύψη, με αποτέλεσμα ο λιμός να αποτελεί ένα βασανιστικό καθημερινό κοινωνικό φαινόμενο, γεγονός που οδήγησε τον Αλέξανδρο να καταφύγει προσωρινά στην περιοχή Teyma της Β.Δ. Αραβίας.

Πέραν τούτου, διαμέσου της μελέτης ενός Χρονικού που αποκαλείται «Το θραύσμα του Αλέξανδρου και του Αρταξέρξη (BCHP 4)», συνάγεται το συμπέρασμα πως είχε προηγηθεί οικονομική κατάρρευση του κράτους, με αποτέλεσμα οι Εβραιο-Χαλδαίοι τραπεζίτες που ζούσαν εκεί ως αιχμάλωτοι αρχικά από την εποχή του βασιλιά Ναβουχοδονόσορα (6ος αι. π.Χ.) να δημεύσουν τις ιδιοκτησίες όλων των ανθρώπων, και μολονότι ο Αλέξανδρος διενήργησε άρση των δημεύσεων, εκείνοι αρνούνταν πεισματικά να εκτελέσουν τις αποφάσεις, βασιζόμενοι στη νομοθεσία του βασιλιά Χαμουραμπί. Και πράγματι φίλοι μου, εκτός από τον ναό του Βάαλ που λειτουργούσε ως Πανεπιστήμιο και Τράπεζα, συμπεριλαμβάνονταν και δυο ιδιωτικοί Τραπεζικοί Οίκοι, οι ιδιοκτήτες των οποίων ήταν Εβραιο-Χαλδαίοι. Επρόκειτο για τον Τραπεζικό Οίκο «Μurousu & Sons», ο οποίος είχε ισχυροποιηθεί σημαντικά στην εμπορική ζωή της Βαβυλώνας, πραγματοποιώντας σημαντικές συναλλαγές, ιδιαίτερα στις αγοραπωλησίες οικοπέδων μεγάλης έκτασης. Η έδρα του βρισκόταν στην πόλη Νιππούρ (νοτίως της Βαβυλώνας) και είχε υποκαταστήματα σε 200 περιοχές της πρώην Περσικής αυτοκρατορίας. Ο δεύτερος Τραπεζικός Οίκος ονομάζονταν «Igimbi», ο οποίος κατά το έτος 575 π. Χ. είχε γνωρίσει αρκετά μεγάλη ακμή, αλλά χρεοκόπησε κατά την εποχή του Αλεξάνδρου, όπως και όλες οι υπόλοιπες τράπεζες ναοί εν προκειμένω. Οι τράπεζες αυτές, σύμφωνα με όσα αναφέρει η Petra Eisele στο βιβλίο της «Βαβυλώνα» (εκδ. Κονιδάρη 1987), προσέφεραν σχεδόν όλες τις υπηρεσίες που προσφέρουν και σύγχρονες τράπεζες, όπως η έκδοση επιταγών, η αποταμίευση, η έκδοση πιστωτικών εγγράφων και η Βαβυλωνιακή εκδοχή του χαρτονομίσματος που ήταν ένα είδος πήλινης πλάκας. Οι πολίτες της Βαβυλώνας φύλαγαν τις πλάκες σαν τα μάτια τους, όπως φυλάγουν οι σύγχρονοι δανειολήπτες τα διάφορα νομικά ή πιστωτικά συμβόλαια, έγγραφα κ.τ.λ., προκειμένου να είναι διασφαλισμένοι νομικά απέναντι στους πιστωτές και τις τράπεζες.

Όταν όμως φίλοι μου έφυγε ο Αλέξανδρος για να συνεχίσει τις κατακτήσεις του στα βάθη της Ασίας, και ο Άρπαλος καταχράστηκε το θησαυροφυλάκιο της Βαβυλώνας, αυτό το περιστατικό στάθηκε αφορμή ώστε να τον μιμηθούν αρκετοί τοπικοί διοικητές και να αρχίσουν τις παντός είδους λεηλασίες. Ακόμα κι όταν επέστρεψε ο Αλέξανδρος, η χαώδης κατάσταση ήταν μη αναστρέψιμη, γεγονός που οφείλονταν και στην οικονομική ανέχεια του ιδίου, καθώς είχε προβεί αλόγιστα σε παντός είδους χορηγίες και σπατάλες. Πέραν τούτου η επίσκεψη στο Αραβικό βασίλειο της Teyma φαίνεται πως δεν απέδωσε τα προσδοκώμενα, με αποτέλεσμα, όπως φανερώνει και «Το θραύσμα του Αλέξανδρου και του Αρταξέρξη» (BCHP 4), να βάλει τους στρατιώτες του να ξαναχτίσουν τον παλιό κατεστραμμένο ναό του Βάαλ, προκειμένου να λειτουργήσει ως αυτόνομη κρατική τράπεζα για λογαριασμό του Αλεξάνδρου, πράγμα που θεωρήθηκε ανοσιούργημα στα μάτια όλων των τραπεζιτών, επειδή η χρεοκοπία θεωρήθηκε ως μια τεράστια προσβολή, που αμαύρωνε όλους τους «Τραπεζικούς ναούς της ευχαρίστησης» των θεών της Βαβυλώνας.

Με γνώμονα το σκεπτικό πως οι Εβραιο-Χαλδαίοι τραπεζίτες που χρεοκόπησαν ολοκληρωτικά εξαιτίας της άρσης των δημεύσεων, και της εξαναγκαστικής επιστροφής των περιουσιών στους ιδιοκτήτες τους, αποζητούσαν απεγνωσμένα εκδίκηση, ερευνώντας «Το Χρονικό του Αλεξάνδρου» (BCHP 1), διαπιστώθηκε ότι είχε ενορχηστρωθεί ένα ευφάνταστο σχέδιο δολοφονίας εις βάρος του, το οποίο επρόκειτο να πραγματοποιηθεί κατά τη διάρκεια μιας σημαντικής γιορτής προς τιμήν του Bêl στη Βαβυλώνα, και το οποίο ξεκίνησε με την επίσκεψη ενός ανθρώπου χειμωνιάτικα στο γραφείο του Σατράπη, ο οποίος χαρακτηρίζονταν ως γιος του Bêl, και είχε εμφανιστεί εκεί, προκειμένου να φέρουν σε πέρας κάποιο κακό που είχε σχεδιάσει για το βασιλιά.

Ο Σατράπης του ανωτέρου κειμένου δεν ήταν άλλος από τον γνωστό σε όλους Μαζαίο· ο οποίος μετά την ήττα του Περσικού στρατού στα Γαυγάμηλα, υποχώρησε με τα υπολείμματα των δυνάμεών του στη Βαβυλώνα, οπότε όταν έφθασε ο Αλέξανδρος εκεί, αναγκάστηκε μεν να του ανοίξει τις πύλες και να του παραδώσει την πόλη, αλλά και να διοριστεί σατράπης της Βαβυλώνας δε. Ως αναφορά τον άνθρωπο που αποκαλείται στο κείμενο με την ονομασία : Γιος του Bêl, αυτός, δεν ήταν άλλος παρά ο Εβραιο- Χαλδαίος ιερέας Bel-apla-iddin, ο οποίος, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των Ασσυριολόγων ταυτίζονταν με τον ιερέα Βηλεφάντη, που είχε απαγορεύσει τον Αλέξανδρο να εισέλθει στην Βαβυλώνα, επειδή οι οιωνοί ήταν καταστροφικοί. Διαπιστώθηκε επίσης πως τόσο ο ίδιος, όσο και ο πατέρας του διατηρούσαν συχνή αλληλογραφία με την Εβραϊκή τράπεζα των Υιών Igimbi που είχε χρεοκοπήσει. Γεγονός που καθιστά τον Βηλεφάντη ή Bel-apla-iddin υπ’ αριθμόν ένα υπαίτιο της υπόθεσης που μας απασχολεί.

Ως αναφορά τώρα τις εορταστικές εκδηλώσεις που αφορούσαν το φεστιβάλ του Bel, (Αkitu στα Ακκαδικά), σχετίζονταν με την Εαρινή Πρωτοχρονιά και το Πάσχα των Εβραίων της Βαβυλώνας, διαρκούσαν 7 ημέρες και διαδραματίζονταν εθιμοτυπικά προς τιμήν του θεού Bel (Marduk), κατά τη διάρκεια των οποίων έπεφταν οι ταξικοί φραγμοί. Βάση του εθιμοτυπικού τελετουργικού πληροφορούμαστε ότι ο εκάστοτε βασιλιάς έπρεπε να λάβει μέρος οπωσδήποτε στη γιορτή της Πρωτοχρονιάς, διαφορετικά, εάν δεν εμφανίζονταν για οποιονδήποτε λόγο, η απουσία του θεωρούνταν μεγάλη κακοδαιμονία, επειδή οι εκδηλώσεις ματαιώνονταν, με ολέθρια αποτελέσματα για το κράτος.

Επειδή οι αρχαίοι συγγραφείς φίλοι μου παρουσιάζουν τον Αλέξανδρο να διενεργεί τριπλή θυσία στους μιαρούς θεούς της Βαβυλώνας, εννοώντας ανθρωποθυσία στην πραγματικότητα, έχοντας την εκτίμηση πως ο Αλέξανδρος δεν θα τολμούσε ποτέ να θυσιάσει τελετουργικά έναν αθώο άνθρωπο, για να μην έρθει σε ρήξη με το τοπικό ιερατείο, προς άρση κάθε υπόνοιας περί του αντιθέτου, παρουσιάζω εδώ το περιεχόμενο της εμπρόσθιας όψης από «Το χρονικό των ερειπίων του Εsagila» (BCHP 6-BM32248), το οποίο παρουσιάζει στην 6η γραμμή τον Αλέξανδρο να αντικαθιστά τον προς θυσία υποκατάστατο βασιλιά με ένα λευκό βόδι.

Στη συνέχεια αναφέρεται ότι μετά το πέρας των φαντασμαγορικών εκδηλώσεων του Νέου Έτους όλοι οι θεοί επιβιβάζονταν πάνω σε λαμπροστολισμένα πλοιάρια, προκειμένου να διενεργήσουν μια περιήγηση της πόλης κατά μήκος του Ευφράτη ποταμού, έχοντας σε τιμητική θέση αυτό που μετέφερε το άγαλμα του κορυφαίου θεού Nabû, που συνοδεύονταν από τον ίδιο τον βασιλιά͘ ( τον Αλέξανδρο εν προκειμένω). Τέλος όλα τα αγάλματα επέστρεφαν στους ναούς που ανήκαν και ο εορτασμός έληγε την ίδια ημέρα.

Αναζητώντας απαντήσεις στα βασανιστικά ερωτηματικά που αφορούν τον θάνατο του Αλεξάνδρου, διαπιστώθηκε ότι λίγη ώρα αργότερα, μετά τη θυσία του ταύρου στο ναό του Esagila, ακολούθησε δεξίωση στην αυλή του κοντινού πύργου Εtemenaki, όπου εκεί βρισκόταν και τα γραφεία του συμβουλίου του ναού, πρόεδρος (šatammu) του οποίου ήταν κάποιος Bel-ussur, (Ακκαδικά Bel-re'ušunu). Ερευνώντας την προσωπικότητα του ατόμου αυτού, με έκπληξη διαπίστωσα ότι η ταυτότητα του Bel-ussur αναφέρεται από τον Αλέξανδρο Πολυΐστωρα (100-75 π.Χ), τον Τατιανό (120-190 μ.Χ.) και τον Αθήναιο (τέλη 2ου μ.Χ. αι.), οι οποίοι πιστοποιούν πως κατά την εποχή του Αλεξάνδρου υπήρχε ένας ιερέας του Marduk που ονομάζονταν Βήρωσσος (περίπου 350-270 π.Χ.), ο οποίος ήταν ο πλέον διάσημος αστρολόγος της Βαβυλώνας, και είχε τιμηθεί στο Γυμνάσιο του Πτολεμαίου στην Αθήνα εκ μέρους της ελληνικής διανόησης για την επαλήθευση της προφητείας θανάτου του Αλεξάνδρου.

Αν και δεν διαθέτουμε σαφή εικόνα της δεξίωσης φίλοι μου, το πιθανότερο είναι να πρόσφερε ο Βήρωσσος ένα ποτήρι κρασί στον Αλέξανδρο, μέσα σε κάποιο χρυσό σκεύος που είχε σχήμα κατσίκας. Εικασία που πηγάζει από το γεγονός ότι βρέθηκαν πάρα πολλά τέτοιου είδους αγγεία μέσα στα ζιγκουράτ, τα οποία ονομάζονταν «τακούκ» (ρυτά), και τα οποία χρησιμοποιούνταν από αρχαιοτάτων χρόνων κατά τη διάρκεια των τελετουργιών, τις χοές, ή για την πόση διάφορων υγρών. ΄Ωπως αποδεικνύεται εκ των γεγονότων που ακολούθησαν, το κρασί που του προσφέρθηκε πρέπει να περιείχε ρανίδες αίματος από το κουφάρι του αποδιοπομπαίου τράγου, που είχε θυσιαστεί μέσα στο ναό, και το οποίο είχε επιλεγεί να νοσεί εξεπίτηδες προφανώς στα αρχικά στάδια της βρουκέλλωσης ή μελιταίου πυρετού, προκειμένου να μην προκληθούν υποψίες στον Αλέξανδρο και στον κοινωνικό του περίγυρο. Και πράγματι αυτή η νόσος αποτελεί μία από τις πλέον θανατηφόρες ασθένειες των αιγοπροβάτων και των βοοειδών μέχρι και σήμερα, προερχόμενη από εαρινές μαστίτιδες που ταλαιπωρούν τους πληθυσμούς των ζώων. Στον άνθρωπο η νόσος προκαλεί πυρετό, νυκτερινή εφίδρωση, πονοκεφάλους, οσφυαλγία, σωµατική αδυναµία, ρίγη και κόπωση. Επιπλέον είναι δυνατόν να προσβληθεί ως κι αυτό το κεντρικό νευρικό σύστηµα, με αμετάκλητα αποτελέσματα. Ακόμα και σήμερα δεν υπάρχει εµβόλιο κατά της βρουκέλλωσης που προσβάλλει τους ανθρώπους και μόνον η έγκαιρη διάγνωση της ασθένειας αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά, καθώς σε διαφορετική περίπτωση επέρχεται ο θάνατος.

Ομολογουμένως οι συμπτώσεις είναι πάρα πολλές για να είναι τυχαίες, καθώς παρατηρούμε ότι ο Αλέξανδρος ένοιωσε πάρα πολύ έντονο πόνο στην κοιλιά και τον θώρακα, ύστερα από βαρύ φαγητό και οινοποσία, με αποτέλεσμα να ακολουθήσει εμετός, ρίγος και πυρετός. Την δεύτερη ημέρα αισθάνθηκε εξάντληση, αλλά παρόλα αυτά επιδόθηκε εκ νέου στην οινοποσία, παρότι ο πυρετός συνέχιζε να τον ταλαιπωρεί, όπως και ο πόνος στην κοιλιά. Ανάλογα συμπτώματα είχε και τις υπόλοιπες ημέρες και όπως λένε οι εφημερίδες της εποχής ο βασιλιάς μισοκοιμόταν στο λουτρό. Όταν ξύπνησε πήγε διακινδυνεύοντας την υποτροπή της υγείας του στο συμπόσιο που είχε παραθέσει ο Μήδιος, όπου και διημέρευε. Επιστρέφοντας στο παλάτι, μολονότι είχε ισχυρό πυρετό ξαναλούστηκε κι αφού έφαγε, ήπιε και πολύ κρασί, με αποτέλεσμα τη νύχτα ο πυρετός να χειροτερέψει ακόμα περισσότερο, ώσπου τελικά απεβίωσε μέσα σε συνθήκες υστερίας και πανικού, μια μέρα σαν και τη σημερινή.

Τα συμπεράσματα δικά σας.

ΦΙΛΟΙ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΚΑΙ ΑΣΥΜΒΑΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ


Διαβάστε Περισσότερα...

Μια άγνωστη εκστρατεία των αρχαίων Ελλήνων στην Ινδία

 


Του Γιώργου Λεκάκη

Για τον Καύνο και την Βυβλίδα, παιδιά της Μιλήτου, λέγονται διάφορα.

Η Βυβλίς (ή/και Βύβλη) ήταν θυγατέρα του Αστερίου – άρα και αδελφή του Μιλήτου και του Καύνου.[1]

Όταν ο Καύνος ήταν πολύ νέος ακόμη, ηγήθηκε του πολέμου των Καρών κατά των Ινδών στην Ινδία! Αυτη ήταν η 3η γνωστή εκστρατεία των αρχαίων Ελλήνων στην Ινδία (μετά του Διονύσου και του Ηρακλή), και πολύ πριν τα Τρωικά. Αυτή πλούτισε την πατρίδα του και έκαμε τον ίδιο περιζήτητο γαμπρό – τόσο που τον ερωτεύθηκε και η ίδια του η αδελφή!

Κατά την κρατούσα άποψη, η Βυβλίς ήταν δίδυμη αδελφή του Καύνου, τον οποίο και ερωτεύθηκε. Εκείνος όμως την αρνήθηκε. Τότε εκείνη έχυσε τόσα δάκρυα, που… πνίγηκε στα δάκρυά της! – έκφραση που μας έχει μείνει παροιμιώδης! Κι απ’ τα πολλά της δάκρυά της γεννήθηκε μια πηγή, στην οποία μεταμορφώθηκε η Βυβλίς. Και η πηγή έκτοτε έφερε τ’ όνομά της: Βυβλίδα / Βιβλίδα Πηγή, που πράγματι έρεε νερό σαν τα δάκρυα της κόρης… Πλάι στην δακρυρροούσα πηγή ιδρύθηκε μεγαλοπρεπής ναός της θεάς Βυβλίας Αφροδίτης, να σηματοδοτεί τον έρωτα… Ο ναός αυτός εικονιζόταν και στα νομίσματα της Βύβλου, ως σήμα κατατεθέν της…

Two sides of an ancient coin showing a central triangle with grape clusters on both sides; a museum artifact.

Κατ’ άλλην εκδοχή, ο Καύνος ερωτεύθηκε την Βυβλίδα, ένοιωσε μια ακατανίκητη ερωτική επιθυμία γι’ αυτήν. Μετά από αναρίθμητες προσ­πάθειες, απέτυχε να προκαλέσει σ’ αυτήν ανάλογα συναισθήμα­τα. Και επειδή δεν έληγε το πάθος του, για να μην προχωρήσει ο δεσμός, που θα έφερνε μεγάλη συμφορά, εγκατέλειψε την χώρα του και αυτοεξορίσθηκε. Περιπλανήθηκε μακριά και εγκαταστάσθηκε κάπου αλλού στην Καρία. Αλλά μόλις έφυγε ο Καύνος, τότε έπιασε την Βυβλίδα, ο πόνος γι’ αυτόν – έτσι συμβαίνει πάντα, όταν χάσουμε κάτι, το εκτιμάμε… – και  κατεχόμενη κι αυτή από μεγάλη στενοχώρια… της σάλεψε το μυαλό… Εγκατέλειψε κι αυτή το πατρικό της, πλανήθηκε επί μακρόν μόνη στις ερημιές, απαρνουμένη τις μάταιες ερωτικές επιθυμίες. Τότε η Βυβλίδα απ’ τον πόνο της μεταμορφώθηκε σε κουκουβάγια – ή, κατ’ άλλους, έβγαλε την ζώνη της, την πέρασε σε ένα κλαδί και κρεμάσθηκε από μια βελανιδιά

Περιπλανώμενος ο ερωτευμένος Καύνος, είδε από ένα ποτάμι να αναδύεται η νεράιδα Προνόη. Η νεράιδα διηγήθηκε στο παλληκάρι όσα συνέβησαν στην Βυβλίδα, μετά την αποχώρησή του, κάνοντάς τον να αισθανθεί πως ο έρωτάς του δεν ήταν μονοσήμαντος… Και έθεσε εαυτόν στην διάθεση του δικαστή Έρωτα… Έτσι ο Καύνος νυμφεύθηκε την Προνόη και ανέλαβε την βασιλεία της χώρας, που συνωκίσθη χάριν της Βυβλίδος και ήταν αφιερωμένη σ’ αυτήν… Καύνος και Προνόη απέκτησαν και έναν γιο, τον Αιγιαλό, ο οποίος μετά τον θάνατο του πατρός του, συγκέντρωσε τον λαό του, ο οποίος έως τότε ζούσε σποραδικώς και ίδρυσε μια πόλη, στην οποία έδωσε το όνομα του πατρός του: Καύνος – νυν Νταλιάν / Dalyan, στην  επαρχία Μογωλάς > Μούγλων Καρίας Μικράς Ασίας.

Two ancient Greek coins side by side: left shows a winged figure guiding a seated man, right depicts a tall triangular rock formation with a curved base. Greek inscriptions appear above and below.

Άλλος αναφέρει, πως όταν η Βυβλίδα αποφάσισε να αυτοκτονήσει εξ έρωτος, πηδώντας από έναν πυραμιδοειδή ψηλόβραχο (εικονιζόταν στα νομίσματά της – παραπάνω φωτ.), την λυπήθηκαν και την έσωσαν οι νύμφες, και αφού πρώτα της προκάλεσαν βαθύ ύπνο, την μεταμόρφωσαν από άνθρωπο σε δαίμονα – Αμαδρυάδα[2]. Το δε νερό που έτρεχε από τον βράχο όπου στάθηκε η κόρη, ονομάσθηκε Δάκρυον Βυβλίδος – κι έτσι έμεινε να λένε κάθε νερό που ξεπηδούσε από βράχια… Από τα δάκρυά της σχηματίσθηκε ο ποταμός Κάλβυς / Καύλης

Συμπερασματικά

Όπως και να ’χει, από τον μύθο αυτόν – οι πολλές παραλλαγές και αναφορές του οποίου δείχνουν και τον βαθμό της δημοτικότητός του – προέκυψε η φράση «καύνιος έρως», που λεγόταν για κάθε άνομο / αθέμιτο έρωτα, για κάθε ερωτική επιθυμία, που δεν εκπληρωνόταν, για κάθε έρωτα που κατέληγε σε θάνατο… Δεν αναφέρεται στον αιμομικτικό έρωτα, διότι τα δυο αδέλφια πουθενά δεν αναφέρεται ότι εν τέλει συνευρέθησαν ερωτικώς. Ίσα-ίσα, το αντίθετο.

Επίσης έμεινε η παροιμία “καύνιος βοῦς”, ἐπὶ ματαιοπονίας- διότι ἡ βοῦς αὕτη ἀνέτρεψε τὸν καδίσκον μετὰ τὸ ἄμελγμα – και σήμερα εξακολουθούμε να λέμε “σαν την αγελάδα που ανατρέπει τον κάδο με το γάλα”, για κάθε αυτοκαταστροφικό θέμα.

Ο μύθος συνδέεται στενώς με την λατρεία της Αφροδίτης στην Μίλητο, τις σχετικές μ’ αυτήν πόλεις στην Κρήτη[3], και τις αποικίες τους στην Φοινίκη, στην Αίγυπτο, κ.α.…

ΠΗΓΗ: άρθρο του γράφοντος στην εφημ. “Πολίτης”, Φεβρ. 2011. Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”. Γ. Λεκακης “Λεξικο παραδοσεων”. Γ. Λεκακης “Η αγνωστη Μικρα Ασια”, 2009. Λεκάκης Γ. «Αρχαία ερωτικά παιγνίδια και παθήματα» (υπό έκδοσιν). Λεκάκης Γ. «Κύπερος: Ένα σημαντικό βότανο της περιοχής των Χανίων, που πάνω του γράφηκε η ιστορία του κόσμου!», άρθρο στην εφημερίδα «Χρονικά Κισάμου και Σελίνου», Ιαν.-Φεβρ. 2007. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.3.2011.


Greek newspaper article about the ancient love story of Kaunos and Bylis (Kaunos and Biblis) from Miletus, February 2011

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

  • Στέφ. Βυζάντιος, Ηρ. (Α΄,172), Κτησίας (33), Θεοκρ. (σχολ. Ζ,115), Κόνων («Διηγ.»), Νόννος (13.546), Παυσ. (7,5,10), Πτολ. (Ε΄,β΄,11,12), Λεξ. ΣΟΥΔΑΣ, Στρ. (14,2,2-C,651), Υγ. (σχολ. Fab. 243), Φιλοστέφανός (παρά Κων. Πορφυρογ. «Περί Θεμάτων», Α,40,1), Φώτ. (κώδ. 186). Ἡρόδ. Απολλώνιος ο Ρόδιος. Ἀριστ. Ρητ. 2.25,4. Παροιμιογρ.
  • Οβίδιος «Μεταμορφώσεις», 446 – 665. 9.453.
  • Ant. Liberalis «Μεταμορφώσεις», 30 / Αντ. Λιβεράλης («Μεταμ. Συναγ.» 30.1-2),
  • Παρθένιος, «Ερωτικά παθήματα», 11: Περὶ Βυβλίδος (Ἱστορεῖ Ἀριστόκριτος περὶ Μιλήτου καὶ Ἀπολλώνιος ὁ Ῥόδιος Καύνου κτίσει)[11.1] Περὶ δὲ Καύνου καὶ Βυβλίδος, τῶν Μιλήτου παίδων, διαφόρως ἱστορεῖται. Νικαίνετος μὲν γάρ φησι τὸν Καῦνον ἐρασθέντα τῆς ἀδελφῆς, ὡς οὐκ ἔληγε τοῦ πάθους, ἀπολιπεῖν τὴν οἰκίαν καὶ ὁδεύσαντα πόρρω τῆς οἰκείας χώρας πόλιν τε κτίσαι καὶ τοὺς ἀπεσκεδασμένους τότε Ἴωνας ἐνοικίσαι· λέγει δὲ ἔπεσι τοῖσδε· αὐτὰρ ὅ γε προτέρωσε κιὼν Οἰκούσιον ἄστυ κτίσσατο, Τραγασίῃ δὲ Κελαινοῦς εἴχετο παιδί, ἥ οἱ Καῦνον ἔτικτεν ἀεὶ φιλέοντα θέμιστας· γείνατο δὲ ῥαδαλῇς ἐναλίγκιον ἀρκεύθοισι Βυβλίδα, τῆς ἤτοι ἀέκων ἠράσσατο Καῦνος. βῆ δεφερένδιος φεύγων ὀφιώδεα Κύπρον καὶ Κάπρος ὑλιγενὲς καὶ Κάρια ἱρὰ λοετρά· ἔνθ᾿ ἤτοι πτολίεθρον ἐδείματο πρῶτος Ἰώνων. αὐτὴ δὲ γνωτή, ὀλολυγόνος οἶτον ἔχουσα, Βυβλὶς ἀποπρὸ πυλῶν Καύνου ὠδύρατο νόστον.
    [11.2] οἱ δὲ πλείους τὴν Βυβλίδα φασὶν ἐρασθεῖσαν τοῦ Καύνου λόγους αὐτῷ προσφέρειν καὶ δεῖσθαι μὴ περιιδεῖν αὐτὴν εἰς πᾶν κακοῦ προελθοῦσαν· ἀποστυγήσαντα δὲ οὕτως τὸν Καῦνον περαιωθῆναι εἰς τὴν τότε ὑπὸ Λελέγων κατεχομένην γῆν, ἔνθα κρήνη Ἐχενηίς, πόλιν τε κτίσαι τὴν ἀπ᾿ αὐτοῦ κληθεῖσαν Καῦνον· τὴν δὲ ἄρα ὑπὸ τοῦ πάθους μὴ ἀνιεμένην, πρὸς δὲ καὶ δοκοῦσαν αἰτίαν γεγονέναι Καύνῳ τῆς ἀπαλλαγῆς, ἀναψαμένην ἀπό τινος δρυὸς τὴν μίτραν ἐνθεῖναι τὸν τράχηλον. λέγεται δὲ καὶ παρ᾿ ἡμῖν οὕτως· ἡ δ᾿ ὅτε δὴ ὀλοοῖο κασιγνήτου νόον ἔγνω, κλαῖεν ἀηδονίδων θαμινώτερον, αἵτ᾿ ἐνὶ βήσσῃς καί ῥα κατὰ στυφελοῖο σαρωνίδος αὐτίκα μίτρην ἁψαμένη, δειρὴν ἐνεθήκατο, ταὶ δ᾿ ἐπ᾿ ἐκείνῃ βεύδεα παρθενικαὶ Μιλησίδες ἐρρήξαντο. φασὶ δέ τινες καὶ ἀπὸ τῶν δακρύων κρήνην ῥυῆναι ἰδίᾳ τὴν καλουμένην Βυβλίδα.
    • ΑΠΟΔΟΣΙΣ Γ. Λεκάκη:

Σχετικά με τον Καύνο και τη Βυβλίδα, τα παιδιά του Μιλήτου, υπάρχουν διαφορετικές παραδόσεις.

Ο Νικαίνετος λέει ότι ο Καύνος ερωτεύτηκε την αδελφή του και, επειδή δεν μπορούσε να απαλλαγεί από αυτό το πάθος, εγκατέλειψε το πατρικό του σπίτι. Αφού ταξίδεψε μακριά από την πατρίδα του, ίδρυσε μια πόλη και εγκατέστησε εκεί τους Ίωνες που τότε ήταν διασκορπισμένοι. [σ.σ.: Άρα η εκστρατεία την Ινδία έγινε πριν συμπτυχθεί η Ιωνία!]. Τα περιγράφει με τα εξής λόγια: Εκείνος προχώρησε πιο πέρα και ίδρυσε την πόλη Οἰκούσιον.

Ενώθηκε με την Κελαινώ, κόρη της Τραγασίας, η οποία του γέννησε τον Καύνο, άνδρα που αγαπούσε πάντοτε την δικαιοσύνη. Γέννησε επίσης την Βυβλίδα, όμορφη σαν λυγερό αρκεύθο. Την Βυβλίδα αυτή ο Καύνος αγάπησε παρά την θέλησή του. Έπειτα έφυγε εξόριστος, αποφεύγοντας την Κύπρο με τα πολλά φίδια [σ.σ.: εξ ου και Οφιούσσα], την κατάφυτη Κάπρο και τα ιερά λουτρά της Καρίας. Εκεί ίδρυσε πρώτος ανάμεσα στους Ίωνες μια πόλη. Και η αδελφή του, η Βυβλίδα, καταδικασμένη σε θλιβερή μοίρα, θρηνούσε έξω από τις πύλες της Καύνου τον χαμένο γυρισμό του.

11.2: Οι περισσότεροι όμως διηγούνται ότι η Βυβλίδα ήταν εκείνη που ερωτεύτηκε τον Καύνο. Του αποκάλυψε τον έρωτά της και τον παρακαλούσε να μην την αφήσει να χαθεί ολοκληρωτικά από την δυστυχία της. Ο Καύνος αποστράφηκε αυτή την επιθυμία και πέρασε στην χώρα που τότε κατοικούσαν οι Λέλεγες, εκεί όπου βρισκόταν η πηγή Εχενηίδα. Εκεί ίδρυσε την πόλη που πήρε το όνομά του, την Καύνο. Η Βυβλίδα όμως δεν μπορούσε να λυτρωθεί από το πάθος της. Επί πλέον επίστευε πως η ίδια ήταν η αιτία που ο Καύνος εγκατέλειψε την πατρίδα του. Έτσι κρέμασε από μια βελανιδιά τον κεφαλόδεσμό της και πέρασε τον λαιμό της μέσα σε αυτήν, βάζοντας τέλος στην ζωή της. Και εμείς το διηγούμαστε ως εξής: Όταν κατάλαβε πια την σκέψη του αδελφού της, έκλαιγε πιο συχνά κι από τα αηδόνια στις χαράδρες. Τότε έδεσε το πέπλο της σε τραχιά βελανιδιά και πέρασε τον λαιμό της μέσα σε αυτό. Και πάνω από εκείνη οι παρθένες της Μιλήτου έσκιζαν τα φορέματά τους(*) από τον θρήνο. Μερικοί λένε ακόμη ότι από τα δάκρυά της ανάβλυσε μια πηγή, η οποία ονομάστηκε Βυβλίδα.

(*) Σε πολλά μέρη ήταν έθιμο, τα κορίτσια, όταν πέρναγαν πλέον στην εφηβεία να σκίζουν τα παιδικά τους ρούχα ή να τα αφιερώνουν στην θεά Αρτέμιδα ή/και την Αφροδίτη συμβολικώς για να πάψουν πλέον να είναι παιδιά…

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Υπάρχουν κι άλλες ηρωίδες με το όνομα Βυβλίς:

  • Η θυγατέρα του Μιλήτου και της Αρείας ή Κυανέης / Κυάνης / Κυανής (θυγατέρας του ποταμού Μαιάνδρου). Άρα, κατ’ αυτήν την γενεαλογία, είναι εγγονή ή δισέγγονη του Μίνωος. Δεν αποκλείεται ο Αστέριος να είναι ο Αστερίων, βασιλιάς της Κρήτης, που υιοθέτησε τον Μίνωα, και νυμφεύθηκε την Ευρώπη. Έτσι, η Βυβλίς θα ήταν αδελφή του Μίνωος.
  • Η θυγατέρα της Τραγασίας, κόρης του Κελαινέα.
  • Η θυγατέρα της Ειδοθέης, κόρης του βασιλιά των Καρών, Ευρύτου.

[2] Νύμφη, που κατά την αρχαία αντίληψη ζούσε εντός του δένδρου – μ’ άλλα λόγια, η ψυχή του δένδρου.

[3] Δεν είναι άσχετο πως στην αρχαία Κρήτη το φυτό κύπειρος (τον πάπυρο) τον έλεγαν βύβλο ή βίβλο. Δεν αποκλείεται λοιπόν, το βιβλίο να ετυμολογείται εξ αυτού του φυτού.

arxeion-politismou.gr
Διαβάστε Περισσότερα...

Τετάρτη 10 Ιουνίου 2026

10 Ιουνίου 323 π.Χ. Θάνατος του Μέγα Αλέξανδρου στη Βαβυλώνα

 


Ήταν το έτος 326 π.Χ., όταν η ανθρώπινη αντοχή —ακόμη κι αυτή των ατσαλωμένων πολεμιστών της Μακεδονίας— άγγιξε τα όριά της. Δέκα χρόνια αδιάλειπτης πορείας, μάχης και κατακτήσεως είχαν χαράξει ανεξίτηλα σημάδια στις ψυχές και στα σώματα των ανδρών του Αλεξάνδρου. Φτάνοντας στον Ύφαση, έναν από τους τελευταίους μεγάλους παραπόταμους του Ινδού, ο Αλέξανδρος ο Μέγας στάθηκε μπροστά στο ανατολικό σύνορο της Οικουμένης· εκεί όπου ο χάρτης ακόμη έχανε την καθαρότητά του και οι μύθοι υποκαθιστούσαν τη γεωγραφία.

Η δίψα του για γνώση και μεγαλείο δεν είχε ακόμη κορεστεί. Άκουσε για τον Γάγγη —έναν μυθικό ποταμό που διέσχιζε πυκνοκατοικημένες και εύφορες περιοχές— και για λαούς ανεξερεύνητους, χαμένους σε ένα μεθυστικό μείγμα τροπικής φύσης και ανατολικού μυστηρίου. Οραματίστηκε την υποταγή και αυτών των περιοχών· το όνομά του να χαράσσεται όχι μόνο στα νομίσματα και στους ναούς, αλλά και στην ίδια τη δομή του κόσμου, σαν ο Μέγας Συνθέτης Ανατολής και Δύσης.

Όμως, οι στρατιώτες δεν συμμερίζονταν πλέον το όραμά του. Δεν ήταν προδοσία —ήταν ανθρώπινη κόπωση. Είχαν ταξιδέψει από τις όχθες του Δούναβη έως τα νερά του Ινδού, είχαν βαδίσει μέσα από ερήμους, οροπέδια και ζούγκλες, είχαν ματώσει σε πεδία μαχών με Σκύθες, Πέρσες, Ινδούς. Κι ύστερα ήρθαν οι καταρρακτώδεις βροχές —εβδομήντα ημέρες συνεχούς καταιγίδας, βυθίζοντας τις στρατιωτικές ψυχές σε παγωμένη εξάντληση.

Ο Αλέξανδρος ένιωσε βαθιά λύπη όταν έμαθε την άρνησή τους. Κάλεσε τους στρατηγούς του και, με τη ρητορική φλόγα που πάντοτε χαρακτήριζε τον λόγο του, τους απηύθυνε έκκληση: ότι το τέλος ήταν κοντά, ότι η Ανατολική Θάλασσα σχεδόν φαινόταν, ότι η περιπλάνησή τους άγγιζε την οικουμενική περιφορά της Γης. Και μέσα από τα λόγια του ανέβλυζε η αιώνια αρχή του ηρωισμού:

«Είναι τιμή να ζει κανείς γενναία και να πεθαίνει αφήνοντας αθάνατη δόξα»

(Αρριανός, 5.26.4).

Μα η φωνή της λογικής δεν άργησε να ακουστεί. Ο Κοίνος, σοφός αξιωματικός, με σεβασμό αλλά και σταθερότητα τού αντέταξε πως:

«Είναι ωραιότερο απ’ όλα, βασιλιά, όταν κανείς ευτυχεί, να μένει σώφρων»

(Αρριανός, 5.27.9).

Ύστερα από τρεις ημέρες περισυλλογής, ο Αλέξανδρος —ίσως για πρώτη φορά στη ζωή του— δεν πρόσταξε, αλλά υπάκουσε. Μεγαλείο δεν είναι μόνο η κατάκτηση, αλλά και η κατανόηση των ορίων. Και έτσι, ο στρατός έλαβε εντολή για την ιστορική στροφή:

«οπίσω ἀποστρέφειν» — την επιστροφή.

Ο Κατάπλους και η Ανάπλαση του Κόσμου

Τον Νοέμβριο του 326 π.Χ., ξεκίνησε ο κατάπλους του Ινδού. Ο Αλέξανδρος δεν είδε την επιστροφή ως ταπεινωτική υποχώρηση, αλλά ως ευκαιρία ανασυγκρότησης. Ιδρυσε νέες πόλεις, οργανωμένες με ελληνικό πολεοδομικό σχέδιο, έκτισε ναυπηγεία και ναυστάθμους, όρισε σατράπες, άφησε στρατιωτικά σώματα να εποπτεύουν και να επιβλέπουν την ομαλή ενσωμάτωση των λαών. Δεν πορευόταν πλέον απλώς ως στρατηλάτης, αλλά ως κοσμοπλάστης.

Με αμέτρητες δοκιμασίες, το στράτευμα έφτασε πίσω στην Περσία, κι από εκεί κατευθύνθηκε στη Βαβυλώνα —το σημείο όπου παλαιότερα ξεκίνησαν οι μύθοι για τον πύργο που θα ένωνε τον άνθρωπο με τον ουρανό. Εκεί, στα Εκτάβανα, η μοίρα του έπαιξε το σκληρότερο παιχνίδι: πέθανε ο Ηφαιστίων, ο φίλος, ο αδελφός, το «έτερον ήμισυ» της ψυχής του Αλεξάνδρου. Ο θάνατός του βύθισε τον βασιλιά σε πένθος αβάσταχτο, και η ψυχή του —πληγωμένη αλλά αγέρωχη— αποσύρθηκε στην εσωτερικότητα και στη σιωπή.

Όμως οραματιζόταν ακόμη. Ετοίμαζε νέα εκστρατεία προς την Αραβία· ονειρευόταν την πλήρη ενοποίηση της Οικουμένης. Το σχέδιό του δεν επρόκειτο να υλοποιηθεί. Η αρρώστια τον κατέβαλε —αιφνίδια και αδυσώπητα. Στις 10 Ιουνίου 323 π.Χ., στη Βαβυλώνα, ο Μέγας Αλέξανδρος έφυγε από τη ζωή.

Όταν ρωτήθηκε σε ποιον αφήνει την απέραντη αυτοκρατορία του, αποκρίθηκε με μία λέξη —μία διαθήκη και ταυτόχρονα ένα μυστήριο:

«τῷ κρατίστῳ» – στον άριστο, στον ικανότερο, στον δυνατότερο.

Η Μεταμόρφωση σε Μύθο

Ο θάνατός του δεν σήμανε το τέλος. Σήμανε τη γέννηση του μύθου. Το όνομά του έγινε τραγούδι, προσευχή, τρόμος, έμπνευση. Από τα ποτάμια της Ινδίας μέχρι τα στενά του Γιβραλτάρ και από τις στέπες της Βακτριανής μέχρι τις βιβλιοθήκες της Αλεξάνδρειας, ο Αλέξανδρος έγινε αιώνιο σύμβολο συνένωσης του κόσμου.

Σε έντεκα μόλις χρόνια είχε κατακτήσει όλη την Ασία μέχρι τον Ινδό, είχε θεμελιώσει πολιτισμούς, πόλεις, θέατρα, βιβλιοθήκες, και παντού —σε κάθε γωνιά που πάτησε το άρμα του— φύτεψε τον σπόρο του Ελληνικού Λόγου.

Διαβάστε Περισσότερα...

(Και) το υδροπρίονο εφευρέθηκε από τους αρχαίους Έλληνες!

  Του Γιώργου Λεκάκη

Οι αρχαίοι Έλληνες εγνώριζαν και χρησιμοποιούσαν το πριόνι, τουλάχιστον πριν από 4.000 χρόνια, από την αρχή της 2ης χιλιετίας π.Χ. Ο Τάλως, ο ανιψιός του Δαιδαλου, εφηύρε το πριόνι.

Ένα ανάγλυφο στην σαρκοφάγο κάποιου Αμμιανού, τοπικού μυλωνά, απεικονίζει την αρχαιότερη έως τώρα γνωστή μηχανή, που ενσωμάτωσε στρόφαλο και διωστήρα (μπιέλα)! Στο αέτωμά της εικονίζεται ένας υδροκινούμενος τροχός, που τροφοδοτείται από ένα βαένι μύλου, να τροφοδοτεί, μέσω ενός μηχανισμού γραναζιών, δύο πριόνια, που κόβουν ορθογώνια τεμάχια!

Η δε επιγραφή που συνοδεύει την σαρκοφάγο είναι στα ελληνικά!

Από τον Ιούνιο του 2014 η σαρκοφάγος «φυλάσσεται» στο Μουσείο Ιεραπόλεως Φρυγίας, αλλά δεν… εκτίθεται!

Κανείς δεν πρέπει να μάθει ότι οι αρχαίοι Έλληνες εφηύραν (και) το υδροπρίονο!

Η σαρκοφάγος ευρέθη στην βόρειο νεκρόπολη της αρχαίας ελληνικής Ιεράπολης. Ο μύλος του 3ου αιώνα είναι η αρχαιότερη έως τώρα γνωστή μηχανή, που ενσωμάτωσε μηχανισμό στροφάλου και μπιέλας.

Το πριονιστήριο Ιεράπολης ήταν ένα υδροκίνητο πέτρινο πριονιστήριο στην Φρυγία Ανατολίας. Χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 3ου αιώνα μ.Χ., Θεωρείται η αρχαιότερη έως τώρα γνωστή μηχανή, που συνδύασε μια μανιβέλα με μια μπιέλα για να σχηματίσει έναν μηχανισμό ολίσθησης στροφάλου!

Ο Έλλην μυλωνάς Αμμιανός[1] ίσως να μην ήταν ένας απλός μυλωνάς, αλλά και ένας εφευρέτης, ένας πρωτοπόρος, ένας κατασκευαστής και σίγουρα μοναδικός στην περιοχή του, έτσι που όταν πέθανε, οι φίλοι και συγγενείς του θα θέλησαν να το καταγράψουν αυτό, για να μην ξεχαστεί…

Οι «δεξιότητες των τροχών» ήταν γνωστοί στους αρχαίους Έλληνες…

  • Μετά από τον μηχανισμό της Ιεραπόλεως, μηχανισμό με στρόφαλο και μπιέλα, χωρίς γρανάζια, ευρίσκουμε σε υδροκίνητα πέτρινα πριονιστήρια του… 6ου αιώνα μ.Χ. (στην Γέρασα της Ιορδανίας και στην Έφεσο της Ιωνίας)! [2]

Έτσι όλα τα βασικά εξαρτήματα της – πολύ μεταγενέστερης – ατμομηχανής (η οποία λειτουργεί ακριβώς αντίστροφα) συναρμολογήθηκαν 15 αιώνες μετά την ελληνική εφεύρεση! (Η ατμομηχανή εφευρέθηκε το 1712! Η δε «αιολίδα» του Ήρωνος (για την παραγωγή ατμού), ήταν γνωστή από τα ελληνικά-αλεξανδρινά χρόνια… Επίσης ο κύλινδρος και το έμβολο (σε μεταλλικές αντλίες), οι βαλβίδες αντεπιστροφής (σε αντλίες νερού), τα γρανάζια (σε νερόμυλους και ωρολόγια) όλα ήταν γνωστά στην αρχαιότητα…

Long brown flint artifact with chipped edges (prehistoric tool) on a white background, labeled with the catalog number 5425.

  • Τα αρχαιότερα πριόνια ήταν λίθινα (παραπάνω φωτ. από Βρετανικό Μουσείο) με οδοντωτές ακμές από πυριτόλιθο ή οψιδιανό. Τέτοια εργαλεία έχουν βρεθεί στο σπήλαιο Pech-de-l’Azé IV στην νυν έκταση της Γαλλίας και χρονολογούνται μεταξύ 90.000 – 30.000 π.Χ.
  • Τα αρχαιότερα μεταλλικό πριόνια, έχουν βρεθεί στην αρχαία Αίγυπτο. Χάλκινα σε τάφους της 1ης Δυναστείας (τάφος 3471 στην Σακκάρα, περίπου του 3000 π.Χ.).

Curved leaf-shaped bronze blade with green patina, displayed on a board; label in Greek mentions 17th century BCE Acrotiri Thiras.

  • Πριονωτή λεπίδα Εποχής Χαλκού έχει βρεθεί και στο Ακρωτήρι Θήρας Κυκλάδων, της Υστερης Κυκλαδικής Περιόδου, περίπου του 17ου αιώνα π.Χ.

Rusty fragment of an ancient iron saw blade from the 2nd century CE, labeled with its Japanese origin (Hayashi-Fugishima, Honshu) and museum credit to Asahi Shimbun / ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ.

  • Στον αρχαιολογικό χώρο Hayashi-Fugishima στο κεντρικό Χονσού της Ιαπωνίας, ευρέθη ένα κομμάτι σιδήρου με λυγισμένο άκρο, που έχει ταυτοποιηθεί ως ένα πρώιμο πριόνι. Το αντικείμενο σε σχήμα ράμφους έχει μυτερή άκρη, μήκος μικρότερο από δύο ίντσες και μικροσκοπικά τριγωνικά δόντια κατά μήκος της άκρης του. Χρονολογείται στα τέλη του 2ου αιώνα μ.Χ. Το τεχνούργημα αποτελει σημαντικό στοιχείο, που υποστηρίζει την πρόοδο του πολιτισμού σιδηρουργίας κατά μήκος των ακτών της Θάλασσας της Ιαπωνίας κατά την περίοδο Yayoi, δήλωσε ο κ. Tomokatsu Uozu του Κέντρου Αρχαιολογικής Έρευνας της Νομαρχίας Fukui. – ΠΗΓΗ: “Iron artifact found in Fukui could be Japan’s oldest saw”, Asahi Shimbun, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.6.2026.
  • Παρόμοια πριόνια που χρονολογούνται στον 2ο και 3ο αιώνα μ.Χ. έχουν βρεθεί στην Κίνα. Σύμφωνα με την κινεζικικη μυθολογια, το πριόνι εφευρέθηκε από τον Λου Μπαν.
  • Λογοτεχνικές αναφορές σε υδροκίνητα μαρμάρινα πριόνια υπάρχουν για το Trier της Γερμανίας, στο ποίημα του «Mosella» τέλος 4ου αιώνα μ.Χ.) του Αυσωνίου.
  • Περίπου την ίδια εποχή, υποδεικνύεται και από τον χριστιανό άγιο Γρηγόριο Νύσσης (από την Καππαδοκία), μια διαφοροποιημένη χρήση της υδροηλεκτρικής ενέργειας, σε πολλά μέρη της τότε Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

ΣΗΜΕΡΑ στην Ελλάδα παλαιά υδροπρίονα / νεροπρίονα, θα ιδείτε:

  • στον Πλάτανο, του Πάρνωνος, στην Βόρεια Κυνουρία Αρκαδίας, όπου υπάρχουν άφθονα νερά, τα οποία παλαιότερα λειτουργούσαν πολλούς νερόμυλους και νεροπρίονα.[3]
  • στα Άρματα Ιωαννίνων.[4]
  • στην Βαρβάρα Χαλκιδικής, στο δάσος της οποίας υπάρχουν δυο καταρράκτες στην θέση Κηπουρίστρα – Νεροπρίονο. Διότι τα νερά και στα βουνά της Βαρβάρας είναι άφθονα.[5]
  • Τέλος, το 2003, το Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας Θράκης (ΛΕΜΜ-Θ)[6], με την ολοκλήρωση των εργασιών, που αφορούσαν στην αποκατάσταση – ανάπλαση του διατηρητέου κτηρίου του (1995 – 2000), εγκαινίασε την μόνιμη έκθεση με τίτλο «Στους Μύλους της Μακεδονίας και της Θράκης – Νερόμυλοι, νεροπρίονα, νεροτριβές, μαντάνια στην παραδοσιακή κοινωνία», και θέμα την υδροκίνηση στον βορειοελλαδικό χώρο κατά την προβιομηχανική εποχή.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης «Σύγχρονης Ελλάδος Περιήγησις». Γ. Λεκάκης «Η αγνωστη Μικρα Ασια». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.9.2021.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

  • Ritti T., Grewe Kl., Kessener P. «A Relief of a Water-powered Stone Saw Mill on a Sarcophagus at Hierapolis and its Implications», στο Journal of Roman Archaeology, Vol. 20, 2007, σελ. 138–163, 148, εικ. 10, 139–141, 161.
  • Lu Ban and The Invention of the Saw, History Anecdote at Cultural China.
  • Οβιδιος “Μεταμορφώσεις” Bk VIII:236-259, The death of Talos, μτφρ. A. S. Kline, Electronic Text Center, University of Virginia Library.
  • Hartenberg R. S. – J. A. McGeough “Neolithic Hand Tools”, Εγκυκλ. Britannica.3

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:


[1] Ο Αμμιανός αυτός, στα ρωμαϊκά χρόνια επήρε και ρωμαϊκά ονόματα: Μάρκος Αυρήλιος, ως επιβαλλόταν από την πολιτεία.

[2] Πριονιστήριο ίσως υπήρχε στην Augusta Raurica της Ελβετίας, όπου έχει ανασκαφεί ένας μεταλλικός στροφαλοφόρος άξονας του 2ου αιώνα μ.Χ.

[3] Σε λειτουργία είναι ακόμα η νεροτριβή, όπου πλένονται χαλιά, κουβέρτες, πανιά και ελαιοδίχτυα. Το πλύσιμό τους γίνεται με τον παλαιό παραδοσιακό τρόπο, μόνο με την δύναμη του νερού, που στροβιλίζει, όπως τα παλαιά χρόνια, φυσικά χωρίς την χρήση απορρυπαντικών. Τα βγάζουν από το στροβίλισμα με μια σιδερένια μαγκούρα, μεγέθους 3 μ.!

[4] Δίπλα του, και νεροτριβή και παλαιός πέτρινος νερόμυλος.

[5] Το μαρτυρούν τα τοπικά τοπωνύμια Πέντε Βρύσες, Κρασονέρι, Κρυονέρι, Μαυρόλακκας, κλπ.

[6] Το μουσείο που ιδρύθηκε το 1970 στην Θεσσαλονίκη ουσιαστικά διαδέχθηκε το Λαογραφικό Μουσείο Βορείου Ελλάδος, που είχε ιδρυθεί από τη Μακεδονική Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα – βλ. Ζ. Σκαμπάλης «40 χρόνια Λαογραφικό Μουσείο», Θεσσαλονικέων Πόλις, τ. 21/44, Ιούνιος 2013, σελ. 36-45.

arxeion-politismoy.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Τρίτη 9 Ιουνίου 2026

Πού και πως βρέθηκε διαλυμένος ο Λέων της Αμφίπολης. Προσπάθησαν να τον κλέψουν οι Άγγλοι. Τον ανέσυραν και τον ανέδειξαν οι Αμερικανοί της ΟΥΛΕΝ.

 


ΠΩΣ Ο ΛΕΩΝ ΤΗΣ ΑΜΦΙΠΟΛΗΣ ΕΜΕΙΝΕ ΣΤΟΝ ΤΟΠΟ ΤΟΥ ΑΠΟ ΚΑΘΑΡΗ ΤΥΧΗ
Πρώτη φορά έγινε γνωστή η ύπαρξη μερών του ευρήματος στην Αθήνα από μια αναφορά της 7ης μεραρχίας του Ελληνικού Στρατού το 1912. Η αναφορά του 1912 συνδέεται με την περίοδο του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, κατά την οποία ο Ελληνικός Στρατός απελευθέρωνε τη Βόρειο Ελλάδα προελαύνοντας στη Μακεδονία και την Ήπειρο εναντίον των Οθωμανών.
Η 7η Μεραρχία συμμετείχε στις επιχειρήσεις που οδήγησαν στην απελευθέρωση μεγάλου μέρους της Βόρειας Ελλάδας. (Η Ξάνθη απελευθερώθηκε στις 4 Οκτωβρίου 1919, ενώ η Κομοτηνή και η Αλεξανδρούπολη απελευθερώθηκαν στις 14 Μαΐου 1920.) Η περιοχή της Αμφίπολης ελευθερώθηκε κατά τη διάρκεια αυτών των επιχειρήσεων. Εκείνη την εποχή αξιωματικοί και στρατιώτες κατέγραφαν συχνά Αρχαιότητες και μνημεία που συναντούσαν, ιδιαίτερα σε περιοχές που μέχρι τότε βρίσκονταν υπό οθωμανική κατοχή. Η αναφορά αυτή είναι σημαντική επειδή αποτελεί μία από τις πρώτες μαρτυρίες για διάσπαρτα τμήματα του περίφημου Λέοντα της Αμφίπολης.
Όψη των κομματιών του Λέοντα της Αμφίπολης πριν την αναστήλωσή του. Πηγή εικόνας: WikimediamtxCommons.
Η απόπειρα αρχαιοκαπηλίας από Βρετανούς συμμάχους
Κατά το μήνα Αύγουστο 1916, Άγγλοι στρατιώτες της 8ης ταξιαρχίας της 27ης μεραρχίας του 16ου αγγλικού σώματος στρατού, που κατασκεύαζαν οχυρωματικά έργα στη γέφυρα της Αμφίπολης, βρήκαν και προσπάθησαν να κλέψουν τα μαρμάρινα κομμάτια του λιονταριού. Επιχείρησαν να τα μεταφέρουν ως τη θάλασσα με σκοπό να τα στείλουν στην Αγγλία, αλλά η απόπειρά τους ματαιώθηκε διότι οι Βούλγαροι άρχισαν να τους βομβαρδίζουν από το Παγγαίο.
Η στρατιωτική κατάσταση ανάγκασε τους Βρετανούς να εγκαταλείψουν το σχέδιό τους και τα μαρμάρινα μέλη του Λέοντα έμειναν στην περιοχή από καθαρή τύχη...

Αρχιτεκτονικά μέλη στην περιοχή του Λέοντα. Πηγή εικόνας: βιβλίο “Η Εκτροπή του Στρυμόνα– Τα μεγάλα εξυγιαντικά έργα του Μεσοπολέμου” (Εκδόσεις Δίσιγμα).
Υπάρχουν μεταγενέστερες αναφορές ότι είχε προγραμματιστεί η μεταφορά όχι μόνο του Λέοντα αλλά και εκατοντάδων ή χιλιάδων λίθων από το ταφικό συγκρότημα της Αμφίπολης αλλά η επιχείρηση κλοπής και λεηλασίας Ελληνικών Αρχαιοτήτων ματαιώθηκε λόγω της εχθρικής επίθεσης και των πολεμικών συνθηκών.
Ο Φιλέλληνας που ανέδειξε τον ξακουστό Λέοντα
Οι αρχαιολογικές έρευνες που έγιναν στην περιοχή το 1922 έφεραν στο φως και άλλα κομμάτια που βρέθηκαν στην Στρυμόνα και επανασυναρμολογήθηκε το γιγαντιαίο αυτό άγαλμα όπως θα δούμε αμέσως παρακάτω.
Μετά τον πόλεμο Αμερικάνοι μηχανικοί της Ούλεν κατά την εκτέλεση χωματουργικών εργασιών γύρω από τον ποταμό Στρυμόνα, βρέθηκαν μπροστά στα θραύσματα του φημισμένου λιονταριού της Αμφίπολης. Στις διάσπαρτες εκσκαφές που ήταν σε εξέλιξη κατά μήκος του Στρυμόνα, σε μεγάλη απόσταση από το αρχικό σημείο, βρήκαν και αλλά τμήματα του Λέοντα.
Γενικός επόπτης και συντονιστής των έργων στην περιοχή των Σερρών ήταν ο Roy Warner Gausmann, διευθυντής ταυτόχρονα στα έργα ύδρευσης της ΟΥΛΕΝ στην Αθήνα. Πέρα από καταξιωμένος μηχανικός, ήταν και ένας γνήσιος φιλέλληνας. Λάτρευε την Ελλάδα και πριν επιστρέψει στις ΗΠΑ, φρόντισε να κρατήσει δεσμούς με τη χώρα μας.
Ενθουσιάστηκε με την ανακάλυψη του Λέοντα και ήρθε αμέσως σε επαφή με τους φίλους του στα γραφεία της Αμερικανικής Αρχαιολογικής Σχολής στην Αθήνα.
Οι μηχανικοί της ΟΥΛΕΝ μετέφεραν τα τεράστια και βαριά κομμάτια, από τα οποία απαρτιζόταν το γλυπτό, στο αρχικό σημείο με τα κομμάτια της κεφαλής. Ο Gausmann επικοινώνησε με τον τότε ανώτατο εκπρόσωπο της αμερικανικής κυβέρνησης στην Ελλάδα, Lincoln MacVeagh, πείθοντάς τον να κάνουν καμπάνια για την εύρεση χρηματοδότη για την αναστήλωση του γλυπτού.
Από το 1933 μέχρι το 1936, ο MacVeagh, σε συνεργασία με τις αμερικάνικες και γαλλικές αρχαιολογικές αποστολές καθώς και την κοινοπραξία Monks-Ulen, συντόνισε μια παγκόσμια εκστρατεία ενημέρωσης του κόσμου για την ανακάλυψη. Συγκέντρωσε επίσης μια ευρεία ομάδα επιστημόνων, οι οποίοι θα εργάζονταν για την αναστήλωση του μνημείου. Αποκάλυψαν επίσης και μια ορθογώνια βάση πάνω στην οποία στήθηκε το μνημείο όπως το βλέπουμε σήμερα.
Οι εργασίες αναστήλωσης ξεκίνησαν προς το τέλος του 1936. Ανάμεσα σε αυτούς που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα της χρηματοδότησης ήταν και ο ποιητής Κ.Π. Καβάφης, αναφέρει η Πηνελόπη Μάλαμα, αναπληρώτρια προϊσταμένη Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών. Το όραμα πήρε “σάρκα και οστά” το φθινόπωρο του 1937. Ο Λέων της Αμφίπολης στήθηκε ξανά, για να “ατενίζει” αγέρωχος την ιστορική Αρχαία πόλη των Μακεδόνων και από τότε αποτελεί το Ιερό Σύμβολο της περιοχής.
mixanitouxronou.gr
Διαβάστε Περισσότερα...