Ιθάκη: Εντοπίστηκε αρχαίο ιερό αφιερωμένο στον Οδυσσέα

  Το ιερό είχε διαρκή λατρευτική χρήση από τη Μυκηναϊκή ως και την Ελληνιστική εποχή

Μια σπουδαία αρχαιολογική ανακάλυψη στην Ιθάκη φέρνει στο φως έναν αρχαίο χώρο λατρείας αφιερωμένο στον Οδυσσέα, προσφέροντας νέα στοιχεία για τη σύνδεση μύθου και θρησκείας στην αρχαία Ελλάδα.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού, οι ανασκαφές στη λεγόμενη «Σχολή του Ομήρου» αποκάλυψαν αναθήματα που καλύπτουν περίοδο από τη μυκηναϊκή έως και την ελληνιστική εποχή, καθώς και θραύσμα κεραμικού με παραλλαγή του ονόματος του Οδυσσέα. Το εύρημα θεωρείται ισχυρή ένδειξη ύπαρξης μακρόχρονης λατρείας του θρυλικού βασιλιά της Ιθάκης.

Αδιάλειπτη λατρεία για περισσότερο από χίλια χρόνια

Όπως επισημαίνει το Υπουργείο Πολιτισμού, ο χώρος παρουσιάζει συνεχή θρησκευτική δραστηριότητα για διάστημα που ξεπερνά τη μία χιλιετία. Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν κεραμικά, μεταλλικά αντικείμενα και λατρευτικά ευρήματα από διαφορετικές ιστορικές περιόδους.

Το σημαντικότερο εύρημα, ένα πήλινο θραύσμα με το όνομα «Οδυσσεύς», συνδέει άμεσα το ιερό με τον ήρωα της Οδύσσειας. Η επιγραφή αυτή αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου συνόλου ευρημάτων που μαρτυρούν οργανωμένη λατρεία αφιερωμένη στον Οδυσσέα.

Ο χώρος όπου συναντώνται μύθος και ιστορία

Το αρχαιολογικό συγκρότημα, γνωστό ως «Σχολή του Ομήρου», βρίσκεται σε υψόμετρο με θέα προς τη θάλασσα – μια τοποθεσία ιδανική για ιερό αφιερωμένο σε θαλασσοπόρο ήρωα. Στην Οδύσσεια, η Ιθάκη αποτελεί την πατρίδα στην οποία ο Οδυσσέας αγωνίζεται να επιστρέψει μετά τον Τρωικό Πόλεμο και τα χρόνια της περιπλάνησής του.

Η ανακάλυψη ενισχύει την άρρηκτη σχέση μεταξύ γεωγραφίας και μύθου στην αρχαία ελληνική παράδοση, αποδεικνύοντας ότι οι τόποι του έπους είχαν πραγματική λατρευτική σημασία.

Αναθήματα που διασχίζουν χιλιετίες

Η αξία της ανακάλυψης έγκειται και στη διάρκεια της λατρείας που αποτυπώνεται στα ευρήματα. Τα αναθήματα εκτείνονται χρονικά από τη Μυκηναϊκή εποχή (1600–1100 π.Χ.) έως την Ελληνιστική περίοδο (31 π.Χ.), γεγονός που υποδηλώνει ότι η λατρεία του Οδυσσέα διήρκεσε πάνω από χίλια χρόνια.

Η παρουσία μυκηναϊκών στοιχείων ενισχύει την άποψη ότι η σύνδεση της Ιθάκης με τον Οδυσσέα προϋπήρχε της συγγραφής της Οδύσσειας τον 8ο αιώνα π.Χ., ενώ τα ελληνιστικά ευρήματα δείχνουν ότι η λατρεία επέζησε μεγάλων πολιτικών και πολιτισμικών αλλαγών.

Όταν ο μύθος γίνεται λατρεία

Αν και η ανακάλυψη δεν αποδεικνύει την ιστορική ύπαρξη του Οδυσσέα, αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο ο μύθος επηρέαζε την καθημερινή ζωή των αρχαίων Ελλήνων. Οι επικοί ήρωες δεν ήταν απλώς λογοτεχνικές μορφές· λατρεύονταν με τελετές, προσφορές και αφιερωμένους χώρους.

Η επιγραφή του ονόματος του Οδυσσέα σε θρησκευτικό περιβάλλον επιβεβαιώνει ότι αποτελούσε αντικείμενο ενεργής λατρείας. Το εύρημα ενισχύει την επιστημονική θέση ότι οι ομηρικοί ήρωες κινούνταν ανάμεσα στον μύθο και τη θρησκευτική εμπειρία.

Σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη

Το Υπουργείο Πολιτισμού χαρακτήρισε την ανακάλυψη ως μία από τις πιο σημαντικές των τελευταίων ετών. Η σύνδεση απτών στοιχείων με τον Οδυσσέα, στον ίδιο τον τόπο που θεωρείται πατρίδα του, προσφέρει νέες οπτικές για τη θρησκεία, τη μετάδοση του μύθου και τη σχέση ανάμεσα στην προφορική παράδοση και τη λατρευτική πράξη.

Αναθεώρηση της κατανόησης της Οδύσσειας

Για σχεδόν τρεις χιλιετίες, η Οδύσσεια θεωρείται θεμέλιο της δυτικής λογοτεχνίας. Η ύπαρξη ενός ιερού αφιερωμένου στον Οδυσσέα δεν επιβεβαιώνει τα γεγονότα του έπους, ωστόσο αποδεικνύει ότι οι αρχαίοι Έλληνες αντιμετώπιζαν την ιστορία του ως ζωντανό στοιχείο της πίστης και της ταυτότητάς τους.

Η ανακάλυψη υπενθυμίζει ότι οι μύθοι δεν περιορίζονταν στην αφήγηση· διαμόρφωναν τοπίο, ενέπνεαν λατρείες και άφησαν πίσω τους υλικά ίχνη που εξακολουθούν να αποκαλύπτονται μέχρι σήμερα.

tanea.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Ανακαλύφθηκε ακέφαλο μαρμάρινο άγαλμα της θεάς Αθηνάς στην αρχαία ελληνική πόλη της Λαοδίκειας στην Τουρκία (βίντεο και φωτογραφίες)

 

Το άγαλμα της Αθηνάς βρέθηκε ανάμεσα σε σωρούς από μπάζα με στραμμένο το κεφάλι προς τα κάτω στον εξωτερικό τοίχο του κτιρίου της σκηνής του Δυτικού Θεάτρου

Μία εντυπωσιακή ανακάλυψη πραγματοποίησαν αρχαιολόγοι στην αρχαία πόλη της Λαοδικείας, στην Ντενιζλί της Τουρκίας, καθώς εντόπισαν ένα ακέφαλο μαρμάρινο άγαλμα της θεάς Αθηνάς, ύψους περίπου δύο μέτρων.

Όπως αναφέρει σε ανακοίνωσή του το υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, το άγαλμα ανακαλύφθηκε στο πλαίσιο ανασκαφών και αναστηλωτικών εργασιών που διεξάγονται στην αρχαία πόλη της Λαοδικείας, στο κτίριο της σκηνής του Δυτικού Θεάτρου. Το συγκεκριμένο κτίριο αποτέλεσε σκηνικό των επών του Ομήρου και ταυτόχρονα κέντρο πολιτιστικής έκφρασης, που αντανακλά το κλασικό ύφος της εποχής του Αυγούστου.

Το άγαλμα της Αθηνάς βρέθηκε ακέφαλο ανάμεσα σε σωρούς από μπάζα με στραμμένο το κεφάλι προς τα κάτω στον εξωτερικό τοίχο του κτιρίου της σκηνής του Δυτικού Θεάτρου της Λαοδικείας, που ονομάζεται «postskene». Το κεφάλι του αγάλματος της θεάς Αθηνάς δεν έχει εντοπιστεί ακόμα, ενώ ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε στους αρχαιολόγους το γεγονός ότι τράβηξε την προσοχή το γεγονός ότι είναι κατασκευασμένο από λευκό μάρμαρο.

Το κτίριο ήταν διακοσμημένο με αγάλματα που απεικόνιζαν τα έπη του Ομήρου

Στο κτίριο της σκηνής του Δυτικού Θεάτρου, που χρονολογείται στον 2ο αιώνα π.Χ., υπάρχουν 16 κίονες σε κάθε όροφο, σε μια τριώροφη αρχιτεκτονική διάταξη. Μεταξύ αυτών των κιόνων τοποθετήθηκαν αγάλματα, που απεικόνιζαν θεούς και θεές, καθώς και σκηνές, που σχετίζονταν με ηγέτες και τα έπη του Ομήρου. Αγάλματα που απεικονίζουν σκηνές, όπως η χώρα των Λαιστρυγόνων που συνάντησε ο Οδυσσέας στο ταξίδι της επιστροφής του στην Ιθάκη, η σπηλιά του γίγαντα Πολύφημου και το θαλάσσιο τέρας Σκύλλα, κατέδειξαν ότι το κτίριο δεν χρησιμοποιούνταν μόνο για θεατρικές παραστάσεις, αλλά και για τη μετάδοση πολιτιστικών αφηγήσεων. Κατά τη διάρκεια των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν τα έτη 2024-2025, ανακαλύφθηκαν πολυάριθμα αγάλματα που σχετίζονται με αυτές τις αφηγήσεις.

Μοναδική τυπολογία και υψηλή καλλιτεχνική λεπτομέρεια

Στο άγαλμα της Αθηνάς, που απεικονίζεται σε όρθια στάση πάνω σε στρογγυλή βάση, εντυπωσιάζουν οι λεπτομέρειες της αιγίδας, όπως το λεπτό, αμάνικο πέπλο, το ιμάτιο στον λαιμό, καθώς και το κεφάλι της Μέδουσας με τα φίδια στο στήθος.

Οι πτυχώσεις του ενδύματος και η φυσική επεξεργασία του υφάσματος αναδεικνύουν την υψηλή καλλιτεχνική ποιότητα, ενώ η μοναδικότητα της τυπολογίας στο λαιμό ενισχύει τη σημασία του έργου.

Παρόλο που διαπιστώθηκε ότι η πίσω όψη του αγάλματος έχει αφεθεί ακατέργαστη λόγω της τοποθέτησής του ανάμεσα σε κίονες, εκτιμάται ότι πρόκειται για δημιούργημα έμπειρου γλύπτη.

Από καλλιτεχνική άποψη, το άγαλμα της Αθηνάς αντανακλά την εποχή του αυτοκράτορα Αυγούστου (27 π.Χ. – 14 μ.Χ.). Στη Λαοδίκεια, σημαντικό κέντρο υφαντουργίας κατά την αρχαιότητα, προβάλλεται κυρίως η υφαντική ιδιότητα της θεάς και λιγότερο η πολεμική της ταυτότητα, ενώ επιγραφές τεκμηριώνουν τη διοργάνωση εορτών προς τιμήν της.

Ο Υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, προχώρησε σε ανάρτηση στα social media σχετικά με την αρχαιολογική ανακάλυψη στη Λαοδίκεια:

«Κάναμε μια ακόμη σημαντική ανακάλυψη στη Λαοδίκεια! Ένα νέο εύρημα ήρθε στο φως στην αρχαία πόλη...

Οι εργασίες που διεξάγουμε στο Δυτικό Θέατρο της Λαοδίκειας συνεχίζουν να φέρνουν στο φως τα ίχνη του παρελθόντος. Στο κτίριο της σκηνής, ανακαλύψαμε ένα άγαλμα της Αθηνάς από λευκό μάρμαρο, μήκους περίπου 2 μέτρων.

Αυτό το κτίριο, που αποτέλεσε σκηνικό για τα έπη του Ομήρου, αποδεικνύει ότι ήταν κέντρο πολιτιστικής έκφρασης κατά την αρχαιότητα, ενώ το έργο, που αντανακλά το κλασικό ύφος της εποχής του Αυγούστου, προσελκύει την προσοχή με την υψηλή καλλιτεχνική του ποιότητα».

protothema.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Ανακαλύφθηκε βρέφος Νεάντερταλ 50.000 ετών με χαρακτηριστικά παιδιού ενός έτους

 

Τα νέα ευρήματα προσθέτουν ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ της ζωής των Νεάντερταλ και δείχνουν ότι οι διαφορές με τους σύγχρονους ανθρώπους ξεκινούσαν πολύ νωρίτερα απ’ ό,τι πιστευόταν

Ένα βρέφος Νεάντερταλ που έζησε πριν από περίπου 50.000 χρόνια δείχνει ότι τα παιδιά του είδους αναπτύσσονταν ταχύτερα από τα σημερινά, σύμφωνα με νέα μελέτη.

Το παιδί, γνωστό ως «Amud 7», βρέθηκε σε σπηλιά στο Ισραήλ και αποτελεί ένα από τα πιο πλήρη σκελετικά ευρήματα βρέφους Νεάντερταλ. Οι επιστήμονες ανέλυσαν 111 οστά του σώματός του, σε μια από τις πιο λεπτομερείς μελέτες που έχουν γίνει για την παιδική ηλικία του είδους.

Η εκτίμηση της ηλικίας του, ωστόσο, παρουσιάζει μια ασυνήθιστη αντίφαση. Με βάση τα δόντια του, μόλις δύο νεογιλά είχαν αρχίσει να εμφανίζονται,  το βρέφος φαίνεται να ήταν περίπου έξι μηνών. Όμως το μέγεθος και η ανάπτυξη των οστών του παραπέμπουν σε παιδί σχεδόν ενός έτους.

Αυτή η απόκλιση οδηγεί τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι τα παιδιά Νεάντερταλ αναπτύσσονταν πιο γρήγορα από τα σημερινά παιδιά.

«Πιστεύω ότι η ηλικία που προκύπτει από τα δόντια είναι πιο αξιόπιστη σε τόσο μικρές ηλικίες», εξηγεί η Ella Been, επικεφαλής της μελέτης. Αν αυτό ισχύει, τότε το σώμα του Amud 7 είχε ήδη αναπτυχθεί περισσότερο από ό,τι θα αναμενόταν για την ηλικία του.

Το σημείο όπου εντοπίστηκε το παιδί, γνωστό ως «Amud 7» / Φωτ.: Professor Yoel Rak

Παράλληλα, τα οστά του παρουσιάζουν χαρακτηριστικά που διαφέρουν από εκείνα των σύγχρονων ανθρώπων — όπως πιο ανθεκτική κατασκευή και διαφορετική μορφολογία σε σημεία όπως οι ώμοι και το κρανίο. Το γεγονός ότι αυτές οι διαφορές εμφανίζονται ήδη από τη βρεφική ηλικία υποδηλώνει ότι είναι βαθιά ριζωμένες στη βιολογία των Νεάντερταλ και όχι αποτέλεσμα περιβαλλοντικών συνθηκών.

Ανάλογα ευρήματα έχουν καταγραφεί και σε άλλα παιδιά Νεάντερταλ. Μελέτες σε σκελετούς από την Ευρώπη δείχνουν παρόμοιο μοτίβο, με ταχύτερη σωματική και εγκεφαλική ανάπτυξη σε σχέση με τους σύγχρονους ανθρώπους.

Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι το ζήτημα δεν είναι απολύτως ξεκάθαρο. «Υπάρχουν ενδείξεις για ταχύτερη ανάπτυξη, αλλά παραμένει το ερώτημα: αναπτύσσονταν εκείνοι πιο γρήγορα ή εμείς πιο αργά;», σημειώνει ο ανθρωπολόγος Daniel García.

Το σημείο όπου εντοπίστηκε το παιδί, γνωστό ως «Amud 7» / Φωτ.: Professor Yoel Rak

Μια πιθανή εξήγηση σχετίζεται με τον τρόπο λειτουργίας των γονιδίων. Αν και οι γενετικές διαφορές μεταξύ Νεάντερταλ και σύγχρονων ανθρώπων είναι περιορισμένες, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο τρόπος με τον οποίο ενεργοποιούνται κατά την ανάπτυξη μπορεί να οδηγεί σε διαφορετικούς ρυθμούς εξέλιξης.

Τα νέα ευρήματα προσθέτουν ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ της ζωής των Νεάντερταλ και δείχνουν ότι οι διαφορές με τους σύγχρονους ανθρώπους ξεκινούσαν πολύ νωρίτερα απ’ ό,τι πιστευόταν.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Current Biology.

Με πληροφορίες από El Pais, The New Scientist

Διαβάστε Περισσότερα...

Συγκλονιστική ανακάλυψη: Αρχαιολόγοι ανακάλυψαν αντίγραφο της Ιλιάδας σε αιγυπτιακή μούμια 1600 ετών

 

Η μούμια είχε ταφεί κατά τη ρωμαϊκή εποχή στην Οξυρρύγχο πριν από περίπου 1.600 χρόνια - Είναι η πρώτη φορά που ένα ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο εντοπίζεται ενσωματωμένο στο σώμα μούμιας ως μέρος της διαδικασίας ταρίχευσης

• Αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ένα αντίγραφο της Ιλιάδας του Ομήρου σε πάπυρο μέσα στο στομάχι μιας μούμιας στην Αλ-Μπαχνασά της Αιγύπτου.
• Πρόκειται για την πρώτη φορά που ένα ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο εντοπίζεται ενσωματωμένο στη διαδικασία συντήρησης μούμιας.
• Το θραύσμα παπύρου βρέθηκε σε μούμια της ρωμαϊκής εποχής, περίπου 1.600 ετών, στην αρχαία πόλη Οξυρρύγχο.
• Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης3 ανακάλυψαν τη μούμια κατά τη διάρκεια ανασκαφής που πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο-Δεκέμβριο του 2025.
• Η μουμιοποίηση στη ρωμαϊκή εποχή στην Οξυρρύγχο συνδύαζε αιγυπτιακά, ελληνικά και ρωμαϊκά έθιμα, με χρήση συντηρητικών υλικών και παπύρων.

Αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ένα αντίγραφο της Ιλιάδας του Ομήρου σε πάπυρο μέσα στο στομάχι μιας μούμιας στην Αλ-Μπαχνασά, στην Αίγυπτο. Πρόκειται για την πρώτη φορά που ένα ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο εντοπίζεται ενσωματωμένο στη διαδικασία συντήρησης. Η συγκεκριμένη αρχαιολογική ανακάλυψη έχει μεγάλες επιπτώσεις για τον τρόπο ταφής και τη θρησκευτική ζωή στην αρχαία Αίγυπτο.

Σύμφωνα με πληροφορίες του indipendent, το θραύσμα παπύρου ανακαλύφθηκε στην κοιλιά μιας μούμιας, που είχε ταφεί κατά τη ρωμαϊκή εποχή στην Οξυρρύγχο πριν από περίπου 1.600 χρόνια. Η Οξυρρύγχος, γνωστή στην εποχή των Φαραώ ως Περ-Μεντζέντ, ήταν μία από τις σημαντικότερες πόλεις της ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου. Τα ερείπιά της βρίσκονται στη σημερινή πόλη Αλ-Μπαχνασά, περίπου 190 χλμ. νότια του Καΐρου, δίπλα στον παραπόταμο του Νείλου γνωστό ως Μπαχρ Γιουσέφ.

Ερευνητές από το Ινστιτούτο Μελετών της Αρχαίας Εγγύς Ανατολής του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης ανακάλυψαν τη μούμια κατά τη διάρκεια ανασκαφής που πραγματοποιήθηκε μεταξύ Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου του 2025. Ωστόσο, διαπίστωσαν ότι η μούμια παρουσίαζε ένα ασυνήθιστο στοιχείο, ένας πάπυρος είχε τοποθετηθεί στην κοιλιά της ως μέρος του τελετουργικού της ταρίχευσης.

Στο παρελθόν έχουν ανακαλυφθεί αιγυπτιακές μούμιες εκείνης της περιόδου, που έφεραν παπύρους γραμμένους στα ελληνικά, αλλά όλοι περιείχαν κείμενα με μαγικό ή τελετουργικό περιεχόμενο. «Δεν είναι η πρώτη φορά που βρίσκουμε ελληνικά παπύρια, δεμένα, σφραγισμένα και ενσωματωμένα στη διαδικασία της μουμιοποίησης, αλλά μέχρι τώρα το περιεχόμενό τους ήταν κυρίως μαγικό», δήλωσε ο Ignasi-Xavier Adiego, καθηγητής στο Τμήμα Κλασικών, Ρομανικών και Σημιτικών Γλωσσών.

«Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ότι από τα τέλη του 19ου αιώνα, έχει ανακαλυφθεί ένας τεράστιος αριθμός παπύρων στην Οξυρρύγχο, συμπεριλαμβανομένων ελληνικών λογοτεχνικών κειμένων μεγάλης σημασίας, αλλά η πραγματική καινοτομία είναι η εύρεση ενός λογοτεχνικού παπύρου σε ταφικό πλαίσιο», επεσήμανε ο καθηγητής.

Πρώτη φορά που ένα ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο εντοπίζεται σε πλαίσιο ταρίχευσης

Η ανακάλυψη του πάπυρου της Ιλιάδας σηματοδοτεί την πρώτη φορά που ένα ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο έχει βρεθεί σε πλαίσιο ταρίχευσης, σημειώνουν οι ερευνητές. Σύμφωνα με τους ίδιους, το κείμενο της Ιλιάδας που ταυτοποιήθηκε στην πρόσφατη ανασκαφή περιλαμβάνει μέρος του «Καταλόγου των Νεών», ένα διάσημο απόσπασμα που απαριθμεί τις ελληνικές δυνάμεις που συγκεντρώνονται μπροστά στην Τροία. 

Το αντίγραφο της Ιλιάδας του Ομήρου σε πάπυρο μέσα στο στομάχι μιας μούμιας στην Αίγυπτο

Οι ερευνητές δήλωσαν ότι δεν ήταν σίγουροι για το λόγο που επιλέχθηκε αυτό το συγκεκριμένο ελληνικό κείμενο για τη διαδικασία της μουμιοποίησης.

Μουμιοποίηση στη ρωμαϊκή εποχή στην Οξυρρύγχο

Η μουμιοποίηση στη ρωμαϊκή εποχή στην Οξυρρύγχο συνδύαζε παραδοσιακά αιγυπτιακά, ελληνικά και ρωμαϊκά έθιμα. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ιερείς της εποχής εστίαζαν στη συντήρηση των σωμάτων για πάνω από 40 ημέρες, χρησιμοποιώντας νάτριο για την αφυδάτωσή τους και τυλίγοντάς τα σε λινό.

Αντί να χρησιμοποιούν παραδοσιακά κανοπικά αγγεία για τη συντήρηση των οργάνων, προτιμούσαν να γεμίζουν το σώμα με συντηρητικά υλικά μαζί με πάπυρους που περιείχαν ελληνική λογοτεχνία, σφραγισμένους με πηλό μέσα στο στήθος ή την πυελική κοιλότητα. Τα φέρετρα και τα περιτυλίγματα συχνά παρουσίαζαν ένα μείγμα αιγυπτιακών και ρωμαϊκών μοτίβων.



Μέχρι στιγμής, οι ανασκαφές στην Οξυρύνχο έχουν αποκαλύψει τρεις ασβεστολιθικούς θαλάμους που περιέχουν μούμιες της ρωμαϊκής εποχής και διακοσμημένες ξύλινες σαρκοφάγους. Προηγούμενες ανασκαφές στην αρχαία πόλη οδήγησαν στην ανακάλυψη 52 μούμιων της πτολεμαϊκής εποχής, από τις οποίες περισσότερες από δώδεκα είχαν «χρυσές γλώσσες», σύμβολο της προετοιμασίας για τη μετά θάνατον ζωή.

protothema.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Ανακάλυψη-σοκ στην Κάρπαθο: 2.600 χρόνια ιστορίας κάτω από τη θάλασσα – Δείτε φωτογραφίες

 

Έρευνες σε Βρυκούς και Νίσυρο εντόπισαν ευρήματα από Αρχαϊκή εποχή έως 19ο αιώνα, επιβεβαιώνοντας τη στρατηγική σημασία της περιοχής

Το Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε σειρά σημαντικών υποθαλάσσιων ανακαλύψεων στα νερά γύρω από την Κάρπαθο, στο νοτιοανατολικό Αιγαίο. Η αποστολή πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2025 και εντάσσεται σε ένα στρατηγικό πρόγραμμα που ξεκίνησε το 2019 με στόχο τη χαρτογράφηση της βυθισμένης πολιτιστικής κληρονομιάς του Αιγαίου.

Κατά την πρώτη αυτή συστηματική έρευνα στην περιοχή, διεθνής ομάδα ερευνητών καταδύθηκε στα νερά του Βρυκού και της Νισύρου. Οι δύο αυτές τοποθεσίες αντιπροσωπεύουν δύο από τις τέσσερις αρχαίες πόλεις που συγκροτούσαν την περίφημη «Τετράπολη της Καρπάθου», όπως καταγράφεται από τον Στράβωνα στο έργο του Γεωγραφικά.

26 αιώνες ιστορίας κάτω από τη θάλασσα της Καρπάθου

Με περισσότερες από 120 καταδύσεις σε βάθη έως 45 μέτρων γύρω από τη βόρεια Κάρπαθο και τη νησίδα Σαρία, η ερευνητική ομάδα κατέγραψε ευρήματα που καλύπτουν πάνω από 2.600 χρόνια ιστορίας. Η χρονολόγηση των αντικειμένων εκτείνεται από την Αρχαϊκή περίοδο (τέλος 7ου αιώνα π.Χ.) έως τα μέσα του 19ου αιώνα μ.Χ.

Τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη στρατηγική σημασία της περιοχής κατά την Ύστερη Αρχαιότητα και συνδέονται με κοντινά εκκλησιαστικά και οικιστικά κατάλοιπα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

• Πέντε ναυάγια: τέσσερα αρχαία και ένα νεότερης εποχής
• Αρχαίες λιμενικές εγκαταστάσεις που αναδιαμορφώνουν την κατανόηση του εμπορίου στην περιοχή
• Εμπορικά φορτία: πλήθος αμφορέων μεταφοράς προϊόντων
• Βυζαντινές άγκυρες: περισσότερες από είκοσι εντοπίστηκαν κοντά στο Τρίστομο

Διεθνής επιστημονική συνεργασία

Η αποστολή συγκέντρωσε πάνω από σαράντα ειδικούς από όλο τον κόσμο. Μεταξύ αυτών συμμετείχαν επιστήμονες από το Εθνικό Ινστιτούτο Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Μεξικού (INAH) και το Νορβηγικό Ναυτικό Μουσείο (NMM).

Παράλληλα με τις ανασκαφές, η ομάδα ολοκλήρωσε ένα πιλοτικό πρόγραμμα με τίτλο «Προστασία της Υποθαλάσσιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από τις Επιπτώσεις της Κλιματικής Αλλαγής».

tanea.gr

Διαβάστε Περισσότερα...

Η πρώτη πόλη που δημιουργήθηκε στον πλανήτη βρίσκεται στην Πελοπόννησο

 

Η αρχαιότερη πόλης της Αρκαδίας, δεν θεωρείται μόνο η παλιότερη της ευρύτερης περιοχής όπου συναντάται, αλλά ολόκληρου του πλανήτη.

Σύμφωνα με τον Παυσανία και την περιγραφή του στα «Αρκαδικά» η αρχαία Λυκόσουρα ήταν η πρώτη πόλη που είδε ο ήλιος, παλαιότερη από κάθε πόλη σε γη και νησιά, δηλαδή η πρώτη που ιδρύθηκε σε όλο τον κόσμο.

Η αρχαία Λυκόσουρα ιδρύθηκε από τον πρώτο βασιλιά των Αρκάδων και γιο του Πελασγού, Λυκάονα, και αποτέλεσε την πρωτεύουσα της Αρκαδίας μέχρι αυτή να μεταφερθεί στον Κλείτορα, από τον 5ο βασιλιά της Αρκαδίας Κλείτωρ.

Από Nefasdicere (= J. Matthew Harrington) – self-made (J. Matthew Harrington) render, CC BY 2.5, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1707615

Μάλιστα, ο Παυσανίας σημειώνει ότι πριν ο Λυκάονας ιδρύσει την Λυκόσουρα οι άνθρωποι ζούσαν στην ύπαιθρο και σε σπήλαια, με πρώτο τον πατέρα του Λυκάονα, Πελασγό, να τους μαθαίνει να φτιάχνουν καλύβες και να φοράνε δέρματα ζώων ως ρούχα.

Από George E. Koronaios – Έργο αυτού που το ανεβάζει, CC0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=67826728

Η αρχαία πόλη Λυκόσουρα ήταν γνωστή για το ιερό της Δέσποινας, κόρης της Δήμητρας και του Ποσειδώνα, που χρονολογείται από τον 4ο π. Χ. αιώνα, σε δωρικό ρυθμό, με πρόναο και σηκό (κύριο εσωτερικό χώρο όπου φυλαγόταν το άγαλμα του θεού ή της θεάς).

Από Nefasdicere at Αγγλικά Βικιπαίδεια, CC BY 2.5, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=4909179

Σε αυτόν φυλασσόταν ένα μεγάλο άγαλμα του Δαμοφώντα του Μεσσήνιου, κομμάτια του οποίου εκτίθενται στο μουσείο της Λυκόσουρας με τη βάση του να διατηρείται ακόμη στο ναό.

Από Nefasdicere (= J. Matthew Harrington), CC BY 2.5, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1707660

Γράφει ο Παυσανίας

Ο γιος του Πελασγού Λυκάων, με περισσότερη πείρα από τον πατέρα του, έκανε το εξής: συνοίκησε την πόλη Λυκόσουρα στο Λύκαιο όρος, έδωσε στο Δία το προσωνύμιο λύκαιος και ίδρυσε τα Λύκαια, μια γιορτή με αγώνες. Έχω τη γνώμη πως η γιορτή των Αθηναίων Παναθήναια δεν ιδρύθηκε από τα Λύκαια∙ η αθηναϊκή γιορτή λεγόταν Αθήναια, και ονομάστηκε, όπως λένε, Παναθήναια στον καιρό του Θησέα, γιατί γίνονταν απ’ όλους τους αθηναίους, αφότου συνοικίστηκαν σε μία πόλη.

Λίγο ψηλότερα είναι ο περίβολος του τείχους της Λυκόσουρας, μέσα στον οποίο υπάρχουν λίγοι κάτοικοι. Η Λυκόσουρα είναι η αρχαιότερη απ’ όλες τις πόλεις που υπήρξαν ποτέ πάνω σε ηπειρωτική ή νησιωτική γη, η πρώτη πόλη που είδε το φως του ηλίου· χρησίμεψε ως το υπόδειγμα για τη δημιουργία άλλων πόλεων. [2] Αριστερά του ιερού της Δέσποινας είναι το Λύκαιον όρος, το οποίον άλλοι Αρκάδες το λένε Όλυμπο ή Ιερά κορυφή. Λένε πως ο Δίας ανατράφηκε στο βουνό αυτό· υπάρχει και περιοχή στο Λύκαιο ονομαζόμενη Κρητέα, αριστερά του άλσους του παρράσιου Απόλλωνα· οι Αρκάδες ισχυρίζονται πως η Κρήτη, όπου κατά τις παραδόσεις των Κρητών ανατράφηκε ο Δίας είναι η θέση αύτη κι όχι το νησί.

Μια περιήγηση στον χώρο από τον Odyssee

Διαβάστε Περισσότερα...

Αμφίπολις: Η Στρατηγική Μητρόπολις του Στρυμόνος - ​Από την Αθηναϊκή Αποικία στην Πρωτοβυζαντινή Λαμπρότητα

 

  Της Αικ.Γ.Δασκαλοπούλου

Amid the sweeping currents of ancient Greek history, Amphipolis emerges as a city of remarkable strategic brilliance and enduring cultural resonance. Nestled along the fertile banks of the Strymon River, it stood at the crossroads of power, wealth, and ambition—where empires contested, ideas flourished, and civilizations left their indelible mark. From its origins as an Athenian colony to its transformation under Macedonian and later Roman and early Byzantine influence, Amphipolis offers a compelling narrative of conquest, prosperity, and transformation. The following account traces the city’s extraordinary journey through time, illuminating its role as a pivotal center of political, economic, and spiritual life in the ancient world.]

​Η Αμφίπολις, ιδρυθείσα το 437 π.κ.ε. από τον Αθηναίο οικιστή Άγνωνα στη θέση «Εννέα Οδοί», απετέλεσε ένα από τα κρισιμότερα διακυβεύματα της κλασικής αρχαιότητος.

Η θέση της, περιβαλλόμενη από τον επιβλητικό ποταμό Στρυμόνα, της προσέδιδε τον χαρακτήρα ενός «φυσικού οχυρού» με άμεση και γρήγορη πρόσβαση στα πλούσια κοιτάσματα χρυσού του χρυσοφόρου Παγγαίου Όρους (το Χρυσοφόρον Γης Ανάστημα, κατά τον Theodoros Dimosthenis Lymperakis )και την απαραίτητη για τον στόλο ξυλεία.

​Η κλασική περίοδος της πόλεως εσφραγίσθη από τη σφοδρή σύγκρουση Αθηνών και Σπάρτης. Το 424 π.κ.ε., ο γενναίος Σπαρτιάτης στρατηγός Βρασίδας, εκμεταλλευόμενος την αιφνιδιαστική τακτική και τις εσωτερικές έριδες των αποίκων, κατέλαβε την πόλη, παρά την προσπάθεια του, γνωστού σε όλους μας, ιστορικού Θουκυδίδη, να την προστατεύσει. Η θυσία του Βρασίδα στα τείχη της πόλεως και η μετέπειτα ηρωική του λατρεία σηματοδότησαν την οριστική αποκοπή της Αμφιπόλεως από την αθηναϊκή σφαίρα επιρροής.

​Η ανάδυση της Μακεδονικής ισχύος υπό τον Φίλιππο Β’ το 357 π.κ.ε. μετέβαλε την Αμφίπολη σε κεντρικό πυλώνα του Βασιλείου. Η πόλις εξελίχθη σε κυρίαρχο οικονομικό κέντρο, με το νομισματοκοπείο της να εκδίδει τους εμβληματικούς στατήρες με τον πυρσό και τον Απόλλωνα.

Η κοινωνική δομή της περιόδου, όπως μαρτυρούν οι επιτύμβιες στήλες και τα αναθήματα, αντανακλά μια πολυεπίπεδη κοινωνία. Από την ακμάζουσα πνευματική ζωή στο Γυμνάσιο, όπου οι νέοι επιδίδοντο σε αθλητικούς και καλλιτεχνικούς αγώνες, μέχρι τη σκληρή πραγματικότητα της δουλείας, όπως αυτή αποτυπώνεται στη στήλη του δουλεμπόρου Αύλου Καπρείλιου Τιμόθεου.

​Κατά τη ρωμαϊκή κυριαρχία, η Αμφίπολις παρέμεινε ζωτικό κέντρον ως σταθμός της Εγνατίας Οδού. Η διέλευσις του Αποστόλου Παύλου το 50 μ.κ.ε. προανήγγειλε τη μετάβαση στον χριστιανισμό, μια εποχή που θα έφτανε στο απόγειό της τον 5ο και 6ο αιώνα μ.κ.ε.

Η Ακρόπολις της πόλεως εκοσμήθη με πέντε μνημειώδεις Παλαιοχριστιανικές Βασιλικές, τα ψηφιδωτά των οποίων —με τις περίτεχνες απεικονίσεις πτηνών, ελαφιών και γεωμετρικών πλεγμάτων— μαρτυρούν την υψηλή αισθητική και τον πλούτο της πρωτοβυζαντινής κοινωνίας.

​Η ιστορική διαδρομή της Αμφιπόλεως ολοκληρώνεται σταδιακώς μετά τον 6ο αιώνα, όταν οι σεισμικές δονήσεις και οι επιδρομές ανάγκασαν τους κατοίκους να περιορισθούν εντός της οχυρωμένης ακροπόλεως, πριν η πόλις παραδώσει τη θέση της στη λήθη και, αιώνες μετά, στην αρχαιολογική σκαπάνη των σπουδαίων Πελεκίδη, και κυρίως, Λαζαρίδη.

Η Αμφίπολις παραμένει ένα διαχρονικό σύμβολον οικονομικής ισχύος και πολιτισμικής ωσμώσεως, αποτυπωμένο στα σπαράγματα των τειχών και τη λάμψη των ψηφιδωτών της.

Εμείς επισκεφθήκαμε την αρχαία πόλη και δεσμευόμεθα να επιστρέψουμε κάποια μέρα για τον Τύμβο Καστά, όταν αυτός θα είναι επισκέψιμος για το κοινό.

Σε επόμενη ανάρτησή μας, θα αναφερθούμε στο Μουσείον Αμφιπόλεως, το οποίον επισκεφθήκαμε, θαυμάσαμε τα πλούσια εκθέματά του και συνομιλήσαμε με το εξαιρετικό προσωπικό του.

📖 Βιβλιογραφία και πηγές:

1. Λαζαρίδης, Δ., "Αμφίπολις", εκδ. ΥΠΠΟ, Αθήνα 2014.

2. Επεξηγηματικό υλικό (πινακίδες) στον αρχαιολογικό χώρο και το Μουσείον.

Εικόνες: Daskalopoulou Katerina, Christos Tsiknas

Introduction 🇬🇧

Διαβάστε Περισσότερα...