Αρχαία κατάρα γραμμένη στα ελληνικά βρέθηκε στην Ολλανδία!

  Του Γιώργου Λεκάκη

Το αρχαίο Coriovallum ήταν όπου είναι σήμερα κτισμένο το Heerlen στην νοτιοανατολική Ολλανδία, στον 50ό παράλληλο [50.8855466560786, 5.992754510204982], στον δρόμο Tongeren[1] – Κολωνίας, με δρόμους προς το Trier[2] και το Xanten[3] Γερμανίας, το οποίο ήταν η αρχαία διοικητική πρωτεύουσα της επαρχίας.

Στην πλατεία Raadhuisplein ευρέθη ο ενεπίγραφος τάφος  του λεγεωνάριου Φλάκκου. Ίσως ήταν ο «πρώτος κατοικος» του Coriovallum, καθώς ο τάφος του χρονολογείται από το πρώτο τέταρτο του 1ου αιώνα μ.Χ.! Ποτέ πριν δεν είχε βρεθεί ρωμαϊκών χρόνων τάφος από αυτή την πρώιμη περίοδο με όνομα.[4] Στον τάφο, βρήκαν μια χάλκινη ξύστρα δέρματος, τέσσερα πιάτα και ένα μικρό κεραμικό αγγείο, με χαραγμένα τα γράμματα «FLAC» – συντομογραφία του ονόματος Φλάκκος. Η κεραμική, κατασκευασμένη στην Ιταλία, επιβεβαιώνει ότι ο Φλάκος ήταν πράγματι Ρωμαίος στρατιώτης.

Συνολικώς, γνωρίζουμε τα ονόματα 8 κατοίκων του Κοριοβάλλουμ και τα επαγγέλματά τους: Αυτοί είναι:

• Ο αγγειοπλάστης Γάιος. Το όνομά του βρέθηκε σε κεραμική που ανακαλύφθηκε το 1837 κατά την κατασκευή του δρόμου Χέερλεν-Σίταρντ.
• Ο αγγειοπλάστης Βούκος. Χάραξε το όνομά του σε ένα κόκκινο κεραμικό αγγείο, που ανακαλύφθηκε σε έναν ρωμαϊκών χρόνων τύμβο στο Χέερλεν.
• Ο αγγειοπλάστης Λούκιος Φερένιος. Έγινε διάσημος στην σύγχρονη εποχή για την ρομαντική του επιγραφή στην αγαπημένη του Αμάκα. Το 1971, ο κλίβανός του ανακαλύφθηκε στο Πούτγκραφ. Ανάμεσα στα θραύσματα ήταν ένα με την επιγραφή: «Ο Λούκιος έφτιαξε αυτή την κανάτα για την Αμάκα».
• Ο λεγεωνάριος Φλάκος. Θάφτηκε στο Κοριοβάλουμ κατά την πρώιμη φάση του ρωμαϊκών χρόνων οικισμού. Είναι πιθανόν να συμμετείχε στην κατασκευή της Via Belgica — του μεγάλου ρωμαϊκών χρόνων δρόμου μεταξύ Κολωνίας και Boulogne-sur-Mer, η οποία ξεκίνησε περίπου το 10 πΧ υπό την διοίκηση του Μάρκου Βιψάνιου Αγρίππα.
• Ο λεγεωνάριος Μάρκος Ιούλιος στρατιώτης στην 5η Λεγεώνα από το Ξάντεν. Μετά την στρατιωτική του θητείας εγκαταστάθηκε στο Κοριοβάλουμ ως βετεράνος. Το όνομά του διατηρείται σε μια ταφόπλακα από πέτρα Kunrader, που ανακαλύφθηκε το 1873 στο Bekkerweg.
• Ο ιατρός Λούκιος Ιούνιος Μακρίνος Το όνομά του βρέθηκε χαραγμένο σε μια πέτρα που χρησιμοποιείτο για την παρασκευή οφθαλμικής αλοιφής, που ανακαλύφθηκε το 1860 στο Valkenburgerweg. Η πέτρα χρησίμευε επίσης ως σφραγίδα για να τυπώνεται το όνομα του ιατρού στην αλοιφή. Και
• Ο επίσημος Μάρκος Σαττώνιος Γιουκούνδος μέλος του δημοτικού συμβουλίου της ρωμαϊκών χρόνων πόλης στο Ξάντεν, όπου ανήκε το Κοριοβάλουμ. Γύρω στο 260 μ.Χ., ο Μάρκος Ιούλιος ανακαίνισε το λουτρό του Κοριοβάλουμ — μια υπόσχεση που είχε δώσει στην θεά Τύχη, του ελληνικού πανθέου. Αυτό είναι γνωστό από μια ενεπίγραφη πλάκα που βρέθηκε το 1957 στην θέση των ρωμαϊκών χρόνων λουτρών. Ο τάφος του πιθανότατα αποτελούσε μέρος του νότιου νεκροταφείου του Κοριοβάλουμ, κατά μήκος της οδού Τραϊανού, που οδηγούσε στο ρωμαϊκών χρόνων Άαχεν.

Η πόλις είναι όμως κυρίως γνωστή για τα αρχαία λουτρά (ή θέρμες), που εκτίθενται υπέροχα στο Thermenmuseum[5], το οποίο είναι το μεγαλύτερο ορατό αρχαίο ερείπιο στην Ολλανδία. Τα λουτρά εκτίσθησαν περίπου το 40, και ξανακτίσθησαν από στρατιώτες της 30ής Λεγεώνας επί Αδριανού. Ήταν σε χρήση μέχρι τον 4ο αιώνα μΧ. Έχουν ξανακτιστεί στο ιδιωτικό αρχαιολογικό θεματικό πάρκο Αρχαίον / Archeon (το οποίο ευρίσκεται Alphen aan den Rijn – στον 52ο παράλληλο – 52.113820001983505, 4.65408046714759). Ο σχεδιασμός είναι σχεδόν πανομοιότυπος με αυτόν των λουτρών στο Xanten. Η διαφορά είναι ότι οι θέρμες του Xanten είναι τέσσερις φορές μεγαλύτερες.

Τα τείχη του Αγίου Παγκρατίου[6] του Χέερλεν περιέχουν εντοιχισμένες αρχαίες ρωμαϊκών χρόνων πέτρες. Έχουν εντοπιστεί 46 κλίβανοι. Η πόλη πρέπει να ήταν ένα σημαντικό κέντρο για την παραγωγή κεραμικής, κάτι που μπορεί να εξηγηθεί από την παρουσία χρήσιμου, λευκού πηλού, ο οποίος παρέμενε ευχάριστα λευκός μετά την θέρμανση.

ΤΩΡΑ, ευρέθη και μολύβδινη μια πλάκα κατάρας / καταδεσμός (παραπάνω φωτ.). Αναλύθηκε με απεικόνιση μετασχηματισμού ανάκλασης και αποκρυπτογραφήθηκε από τον R. Ast (Πανεπιστημιο Χαϊδελβέργης και τους συναδέλφους του). Το φύλλο, που χρονολογείται στον 2ο αιώνα μ.Χ., ανακαλύφθηκε σε ένα πηγάδι, στον ρωμαϊκών χρόνων στρατιωτικό οικισμό Coriovallum. Έχει μήκος περίπου 3,5 ίντσες και πλάτος σχεδόν 2 ίντσες. Πολλαπλές φωτογραφίες της πλάκας κατάρας τραβήχτηκαν υπό ποικίλες συνθήκες φωτισμού και στην συνέχεια συνδυάστηκαν ψηφιακώς με έναν υπολογιστή σε μια ενιαία εικόνα με ρυθμιζόμενο φωτισμό για να επισημανθούν οι λεπτομέρειες της επιφάνειας. Οι πλάκες με τις κατάρες ήταν συνήθως χαραγμένες με ξόρκια στα λατινικά, αλλά το κείμενο σε αυτήν την πλάκα ήταν χαραγμένο στα ελληνικά και επικαλείται θεούς και δαίμονες των Αιγυπτιων! Τρία μαγικά σύμβολα – λέγονταν χαρακτήρες – στην πλάκα θα μετέφεραν το μήνυμα σε υπερφυσικές δυνάμεις. Τα ονόματα δύο ανδρών με λατινικά ονόματα και δύο γυναικών με ελληνικά ονόματα μπορεί να ήταν τα αντικείμενα της κατάρας ή η κατάρα μπορεί να είχε προφερθεί στα ονόματά τους εναντίον κάποιου άλλου.

ΠΗΓΗ: «Archaeologists decipher a Roman curse tablet with magical symbols found in ancient Coriovallum», La Brújula Verde, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 18.6.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Roman baths of Coriovallum Coriovallum Today. Heerlen’s Roman heritage as socioeconomic catalyst, Πανεπ. Ουτρέχτης.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Η αρχαία πόλις Αδουάτουκα / Ατουάτουκα Τουνγκρόρουμ (> ολλανδικά: Tongeren, λιμπ. Tóngere, γαλλικά: Tongres) ευρίσκεται στην βελγική επαρχία του Λίμπουργκ και στην ολλανδόφωνη περιοχή της Φλάνδρας. Είναι η δεύτερη αρχαιότερη πόλη στο Βέλγιο (ιδρύθηκε γύρω στο 15 π.Χ.), στον 50ό παράλληλο [50.8851239529, 5.97677652705].

[2] Στον 49ο παράλληλο [49.757239798986134, 6.636411029464181].

[3] Η αρχαία πόλις Castra Vetera ή Xantum (> ολλανδικά Kleve Santen ή Sante) ευρίσκεται στην περιοχή Βέζελ, στον Κάτω Ρήνο στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, στον 51ο παράλληλο[51.66533118750726, 6.450953769700605].

[4] Ανακάλυψη αρχαιολόγων από το ADC ArcheoProjecten, Νοεμβριος 2024.

[5] Στον 50ό παράλληλο [50.88532189748206, 5.976578370631815]: Τα λουτρά την ρωμαϊκή εποχή ήταν ένα ολόκληρο συγκρότημα, μέρος συναντησης φίλων. Οι επισκέπτες μπορούσαν να γυμνάσουν το σώμα τους, σε ένα χωράφι κοντά στο κτηριο ή στην πισίνα, ή να χρησιμοποιήσουν κρύα, χλιαρά και ζεστά λουτρά, ή να απολαύσουν την «σάουνα», το εστιατόριο ή την βιβλιοθήκη. Οι Ρωμαίοι αν ήθελαν να πουν ότι κάποιος ήταν αναλφάβητος, έλεγαν ότι δεν μπορούσε να κολυμπήσει. Το ρωμαϊκών χρόνων λουτρό ήταν συνδεδεμένο με υδραγωγείο και αποχετευτικό σύστημα. Αυτο είχε επιπτώσεις. Τα λουτρά τα επισκέπτονταν ταυτόχρονα υγιείς και άρρωστοι. Άρα ήταν και πηγές ασθενειών. Στην Ρώμη, γνωρίζουμε διάφορα είδη μολύνσεων, που προεκλήθησαν από τα λουτρά…

[6] Άγιος της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας. Ο Ρωμαίος αυτοκράτωρ Διοκλητιανός διεταξε τον αποκεφαλισμό του 14χρονου Παγκράτιου, στις 12 Μαΐου 304 μ.Χ.

arxeion-politismou.gr