Μότσε, οι «Έλληνες» των Άνδεων»: Εξαιρετική τέχνη, γλυπτική απόδοση ανθρώπινων μορφών, κεραμική, τοιχογραφίες, μεταλλοτεχνία και έντονη μυθολογική εικονογραφία!

Του Δημητρίου Νικολόπουλου

Οι «Έλληνες των Άνδεων» δεν ήταν πραγματικοί Έλληνες. Είναι ένας δημοσιογραφικός χαρακτηρισμός που χρησιμοποιείται για τους Moche ή Mochica, έναν σπουδαίο προ-ινκα πολιτισμό του σημερινού βόρειου Περού. Ο όρος εμφανίζεται επειδή οι Moche είχαν εξαιρετική τέχνη, γλυπτική απόδοση ανθρώπινων μορφών, κεραμική, τοιχογραφίες, μεταλλοτεχνία και έντονη μυθολογική εικονογραφία — δηλαδή μια καλλιτεχνική πολυπλοκότητα που κάποιοι παρομοίασαν, χαλαρά και όχι επιστημονικά, με την ελληνική αρχαιότητα. Πρόσφατα ελληνικά και αγγλικά δημοσιεύματα χρησιμοποιούν ακριβώς αυτή την φράση για τους Moche.

Οι Moche άνθησαν περίπου από τον 1ο έως τον 8ο αιώνα μ.Χ. στη βόρεια ακτή του Περού, ανάμεσα στον Ειρηνικό και τις δυτικές πλαγιές των Άνδεων. Δεν ήταν πολιτισμός των ψηλών βουνών με την στενή έννοια, αλλά κυρίως της παράκτιας ερήμου του βόρειου Περού, σε κοιλάδες που αρδεύονταν από ποτάμια που κατέβαιναν από τις Άνδεις. Η Britannica τους περιγράφει ως ανδικό πολιτισμό που άνθησε στη βόρεια ακτή του σημερινού Περού.

• Το σημαντικό είναι να μην παρεξηγηθεί ο όρος. Δεν σημαίνει ότι υπήρξε αρχαία ελληνική αποικία στις Άνδεις. Δεν έχουμε σοβαρή αρχαιολογική απόδειξη ότι αρχαίοι Έλληνες έφτασαν και ίδρυσαν πολιτισμό στο Περού. Οι Moche ήταν ιθαγενής προ-κολομβου πολιτισμός της Νότιας Αμερικής. Η λέξη «Έλληνες» εδώ είναι μεταφορά, όχι εθνολογικός χαρακτηρισμός.

Τα κεραμικά των Μοτσε έχουν πολύ συχνά τολμηρες ερωτικές σκηνές.

Γιατί όμως τους είπαν έτσι; Κυρίως λόγω της τέχνης τους. Οι Moche ήταν διάσημοι για τα κεραμικά τους, ιδιαίτερα τα λεγόμενα portrait vessels, αγγεία-πορτραιτα που αποδίδουν ανθρώπινα πρόσωπα με εντυπωσιακή φυσιογνωμική λεπτομέρεια. Το Metropolitan Museum σημειώνει ότι οι Moche διέπρεψαν στην δημιουργία τέτοιων αγγείων, που μοιάζουν να αποδίδουν συγκεκριμένα πρόσωπα.

Είχαν επίσης μνημειακή αρχιτεκτονική από πλίνθους, μεγάλες τελετουργικές πλατφόρμες και κέντρα όπως οι Huacas del Sol y de la Luna κοντά στο σημερινό Trujillo. Οι τοιχογραφίες τους ήταν πλούσιες σε θεότητες, πολεμιστές, τελετές, ζώα, θαλάσσια πλάσματα και σκηνές εξουσίας. Σε αντίθεση με τους Ινκα, που είναι πολύ μεταγενέστεροι, οι Moche δεν είχαν αυτοκρατορία των Άνδεων όπως την ξέρουμε από το Κούσκο. Η σημερινή έρευνα συχνά τους βλέπει ως σύνολο συγγενών πολιτικών κέντρων ή τοπικών ηγεμονιών, όχι απαραίτητα ως ενιαίο κράτος.

Ήταν επίσης δεξιοτέχνες στη μεταλλοτεχνία. Κατασκεύαζαν αντικείμενα από χρυσό, ασήμι, χαλκό και κράματα, με τεχνική και αισθητική υψηλού επιπέδου. Η αρχαιολογία έχει αποκαλύψει πλούσιες ταφές, κοσμήματα, τελετουργικά αντικείμενα και εμβλήματα εξουσίας. Η ανακάλυψη του Άρχοντα του Sipán το 1987 υπήρξε μία από τις σπουδαιότερες αρχαιολογικές αποκαλύψεις της Νότιας Αμερικής, ακριβώς επειδή έδειξε πόσο σύνθετη ήταν η κοινωνική και τελετουργική ζωή των Moche.

Οι Moche είχαν και σκοτεινή, σκληρή πλευρά. Η τέχνη τους απεικονίζει αιχμαλώτους, πολεμιστές, τελετουργικό αίμα και θυσίες. Ανασκαφές στη Huaca de la Luna έδειξαν ότι τέτοιες σκηνές δεν ήταν απλώς μύθος ή συμβολισμός· υπήρχαν πραγματικές τελετουργικές ανθρωποθυσίες, πιθανότατα συνδεδεμένες με πόλεμο, εξουσία, θρησκεία και κοσμική τάξη.

Πρόσφατα οι Moche ήρθαν ξανά στη δημοσιότητα λόγω ανακαλύψεων στην περιοχή Pañamarca. Εκεί αρχαιολόγοι ανακοίνωσαν την εύρεση ζωγραφισμένου χώρου που ερμηνεύεται ως πιθανή αίθουσα θρόνου ισχυρής γυναίκας ηγεμόνα, με τοιχογραφίες όπου εμφανίζεται γυναικεία μορφή σε συμφραζόμενα εξουσίας, θάλασσας και σεληνιακών συμβόλων. Η ανακάλυψη αυτή θεωρήθηκε σημαντική επειδή ανοίγει νέα ερωτήματα για τον ρόλο των γυναικών στην πολιτική και τελετουργική ζωή των Moche.

ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ