Το Ηραίον Δωδώνης, ευρίσκεται στο ίδιο γεωγραφικό πλάτος με το Ηραίον Ίδης Τρωάδος!

 

Του Γιώργου Λεκάκη

Η Ίδη ήταν η μητέρα των αγρίων θηρίων…

Στο όρος Ίδη[1] της Τρωάδος Φρυγίας συνέβησαν πολλά:

        - Εκεί (στην κορυφή Γάργαρος[2]) έγινε η ιερογαμία Ήρας - Διός.

        - Εκεί απήχθη ο Τρως πρίγκηψ Γανυμήδης από τον Δία,

        - Εκεί η θεά Αφροδίτη συνάντησε τον θνητό Αγχίση, έγινε δηλ. η πρώτη επαφή θεάς με θνητό!

        - Εκεί ανετράφη ο Ερμαφρόδιτος (υιός του Ερμή και της Αφροδίτης), έζησε έως και την εφηβεία του, λίγο πριν από την συνάντησή του με την νύμφη Σαλμακίδα.

        - Εκεί ο Πάρις (υιός του βασιλέα Πριάμου), αφέθηκε μετά την γέννησή του, και εγνώρισε την μέλλουσα σύζυγό του, την νύμφη Οινώνη.

        - Εκεί έγινε η «κρίση του Πάριδος» - τα πρώτα καλλιστεία στον κόσμο.

        - Εκεί εγκαταστάθηκαν οι Θεοί του Ολύμπου, προκειμένου να παρακολουθούν την εξέλιξη του Τρωικού εμφυλίου των Ελλήνων Πολέμου. Ο Ζευς κάθισε στην Ίδη, να παρατηρεί τις επιτυχίες των Τρώων, αλλά συχνάκις καθόταν εκεί για να βλέπει και τα όσα συνέβαιναν στον Όλυμπο!

        - Εκεί εζήτησε να τον μεταφέρουν ο Πάρις, όταν κτυπήθηκε από βέλος, προερχόμενο από το τόξο του Ηρακλέους, το οποίο και βρισκόταν στα χέρια του Φιλοκτήτη, διότι η Οινώνη του είχε υποσχεθεί να τον θεραπεύσει. Αλλά η νύμφη αρνήθηκε! Διότι την είχε εγκαταλείψει προ 19 ετών… (Εν συνεχεία, μετανιωμένη κρεμάστηκε).

        - Εκεί έζησαν οι Ιδαίοι Δάκτυλοι…

Και άλλα πολλά – ΔΙΑΒΑΣΤΕ τα στο βιβλίο του Γ. Λεκάκη «Η άγνωστη Μικρά Ασία».

Σε αυτό το πολύπηγο («των χιλίων πηγών» - βλ. Όμηρος) βουνό, υπήρχε ιερόν αφιερωμένο στην Ήρα[3]. Το βουνό ήταν και είναι γνωστό για τα δάση βελανιδιάς(*) του.

Το ιερόν είναι στο γεωγραφικό πλάτος 39,4ο [39°42′N 26°50′E].

Αλλά στο ίδιο γεωγραφικό πλάτος 39,3ο [39°32′47″N 20°47′16″E] - και σε ευθεία απόσταση 530 χλμ. - ευρίσκεται και ένα άλλο ιερόν της Ήρας, της Δωδώνης Ηπείρου, σχετιζόμενο επίσης με βελανιδιές(*) – και δη την ιερά προφητική φηγό (γνωστή από τα Αργοναυτικά(***)).

Το Ηραίον Τρωάδος το ίδρυσε ο Δάρδανος, αμέσως μετά τον κατακλυσμό (των ημερών του)! Το της Δωδώνης, το ίδρυσε ο Δευκαλίων, αμέσως μετά τον κατακλυσμό  (των ημερών του)!

Αυτές οι βελανιδιές(*) – ιερόδενδρα του Διός – έδιναν πολλά (δίδω / δώνω = δωδώνη). Εξ αυτών και το όνομά του τόπου. Άλλοι λένε από τον Δία, που δωδεί (= μπουμπουνίζει). Άλλοι από την Δώδωνα νύμφη. Άλλοι λένε πως είναι ηχοποίητη λέξη, από το ντον-ντον των χάλκινων λεβήτων. Και τέλος άλλοι από την δόνηση ή τον δόνακα (καλάμι) που έχει ο τόπος…

Αρχικώς ιερόν της Γαίας / Ρέας (με ιερόδενδρο την οξιά), με μαντείο αρχαιότερο των Δελφών. Αρχαιολογικά ευρήματα υπάρχουν ήδη από το 2600 π.Χ. αλλά σίγουρα ο τόπος έχει πολύ αρχαιοτέρα ιστορία… Με το Δωδεκάθεο η Ρέα έγινε Ήρα και αντικαταστάθηκε εδώ η λατρεία της από το δίπολο Νάιος[4] Δίας – Διώνη (Ήρα). Αχιλλεύς και Οδυσσεύς προσεύχονταν στον Δωδωναίο Δία!

Όσοι ήθελαν να πάρουν χρησμούς από το μαντείο, έψαλλαν:

Ζεῦς ἦν, Ζεῦς ἐστίν, Ζεῦς ἔσεται.

Ὤ μεγάλε Ζεῦ!

Γῆ καρπούς ἀνίῃ

Η Τριάδα(**)της Δωδώνης ήταν Ζευς – Θέμις – Διώνη. Θεωρούνται «σύνναοι». Εκτός από τον ναό του Διός, λοιπόν, υπήρχε και της Διώνης (μητέρας της Αφροδίτης – βλ. Όμ.), της Αινειάδος Αφροδίτης, της Θέμιδος, του Ηρακλή[5], κ.ά.

Άλλη Τριάδα(**), οι πελιαί[6] ιέρειες:

        - Προμένεια (η μεγαλύτερη),

        - Τιμαρέτη και

        - Νικάνδρη (η νεώτερη). 

Η Ίδη Φρυγίας συνδέεται με την Ίδη της Κρήτης, τον γνωστό Ψηλορείτη… Μυθολογικώς και γεωδετικώς… Και όλα μαζί, Ίδη - Ψηλορείτης – Δωδώνη «δένονται» με τρίγωνα, κ.ά. … Γεωδετικώς, δε, σχετίζεται και με Δίον, Ολυμπία, Σπάρτη, Αθήνα, Τροφώνιον (Λειβαδιάς Βοιωτίας(4*), Δελφούς και Ιωλκό(***)... Σχετίζεται δε και την Θήβα(4*)Αιγύπτου, και το ιερόν του Άμμωνος Διός (στην όαση Σίουα, της αρχαίας Λιβύης – νυν Αιγύπτου), κ.ά. 

ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 3.4.2014.

[1] Σήμερα παραφρασμένο «τουρκικά» Ida και επίσης Kaz / Kazdag, / Kaz Dağı, και Baba Dagi.

[2] Το όρος έχει δυο επώνυμες κορυφές, την Γάργαρον (> γάργαρο νερό) και τον Κότυλο. Στο Γάργαρο υπήρχε ιερόν του Διός, βωμός και ιερό άλσος του - βλ. Εισήγηση Γ. Λεκάκη στο Συνέδριο «Οι δραματικές αλλαγές στον πλανήτη και οι αρχαιοελληνικές ρίζες της οικολογικής ηθικής», Πανεπιστήμιο Πατρών, 17-20 Ιουνίου 2018.

[3] Αργότερα και στην Κυβέλη - γνωστή ως Mater deum magna Idaea, «Μεγάλη Μητέρα των Θεών, Θεά της Ίδης») ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ. Η Ίδη έγινε και το κέντρο της λατρείας της Κυβέλης.

[4] Ναίω = κατοικώ. Προς τιμήν του οι αγώνες Νάια, που διεξάγονταν κάθε 4 χρόνια, στο κοντινό στάδιο – βλ. Γ. Λεκάκης «Τα Νάια, εορτές και αγώνες υπέρ των Ναϊάδων, που τελούνταν στην αρχαία Δωδώνη της Ηπείρου, ίσως και στην Ιθάκη», στο περιοδικό «Νέα Σκέψη», τ. Σεπτεμβρίου-Οκτωβρίου 2009.

[5] Επί του οποίου εκτίσθη χριστιανική βασιλική.

[6] πελιάς (πληθ. πελιαί, πέλειαι, πελείαι, πέλιαι) = οι ιέρειες της Δωδώνης > πελειάδες ή πελιάδες > Πλειάδες, περιστέρες. Στην αρχαιοτάτη ελληνική γλώσσα - διάλεκτο των Μολοσσών και Θεσπρωτών Ηπειρωτών, πελείοι = γέροντες και πελείαι = γραίαι – βλ. Στράβων.

arxeion-politismou.gr