Όλοι γνωρίζουμε την Κόρη της θεάς Δήμητρας την Περσεφόνη. Όμως η θεά έχει ακόμη μία κόρη. Την Δέσποινα. Έτσι αποκαλούνταν η κόρη της θεάς Δήμητρας και του θεού Ποσειδώνα. Η λατρεία της ήταν μυστικιστική και το όνομά της άρρητο και ανομολόγητο. Η λατρεία της θεάς απαντάται κυρίως στην Αρκαδία και ειδικότερα στην αρχαία Λυκόσουρα, όπου βρισκόταν και το ιερό της.
Το πραγματικό της όνομά της δεν διασώθηκε σε καμία πηγή, γιατί ήταν απόρρητο, αλλά οι Αρκάδες την αποκαλούσαν Δέσποινα, ο οποίος είναι ένας τίτλος, ένα επίθετο. Είναι η κυρία, κυρά, η "Πότνια" (αφέντρα) ή και "Άνασσα" (βασίλισσα).
Το όνομα της αποκαλύπτονταν μόνο στους μυημένους στα μυστήρια της Ελευσίνας και απαγορευόταν αυστηρά να προφερθεί. Για να μην προφέρουν λοιπόν το απαγορευμένο όνομα, την έλεγαν Δέσποινα.
Το Δέσποινα είναι στην ουσία επίθετο, διγενές και δικακατάλητο, με αρσένικο τύπο τον γνωστός μας Δεσπότη, εξ'ου και οικο-δεσπότης, οικο-δέσποινα.
Δεμ<σ>πότνια. Πότνια είναι η κυρά, η αφέντρα, η κυρίαρχη. Ωστόσο υπάρχουν μαρτυρίες όπου η ίδια θεά Δήμητρα αποκαλούνταν Δέσποινα.
Για την λατρεία της δεν μας είναι σχεδόν τίποτα γνωστό, λόγω του μυστικιστικού χαρακτήρα της.
Γνωρίζουμε μόνο ότι προς τιμήν της μπορούσαν να θυσιαστούν όλα τα είδη ζώων, πλην όμως η θυσία δεν γινόταν με απλή σφαγή -όπως στους άλλους θεούς- αλλά το ζώο κομματιαζόταν από τους μύστες μέσα σε μια μορφή παραληρήματος.
Το Πότνια υπάρχει ως προσωνύμιο σε πολλές άλλες θεότητες. Το πιο γνωστό είναι αυτό της θεάς Αρτέμιδος ως "Πότνια θηρών"= η κυρά των θηραμάτων, του κυνηγιού . Όμως η προέλευση του επιθέτου Πότνια είναι μια μεγάλη διαδρομή και έρευνα με την οποία θα ασχοληθούμε μια άλλη φορά.
Λέει λοιπόν ο μυθογραφος πως η θεά Δήμητρα κουρασμένη και αποκαρδιωμένη από την έρευνα της για την χαμένη της κόρη Περσεφόνη όταν αυτή αρπάχτηκε από τον Πλούτωνα και χωρίς φυσικά διάθεση για περιπαθείς περιπτύξεις με κανέναν θεό ή Τιτάνα, μεταμορφώθηκε σε άσπρη φοράδα και βάλθηκε να βόσκει μαζί με το κοπάδι κάποιου Ογκίου γιού του Απόλλωνα, που βασίλευε στο Αρκαδικό Όγκειο.
Η θεά ωστόσο δεν κατόρθωσε να εξαπατήσει Ποσειδώνα ο οποίος τυφλωμένος από τον ακατασίγαστο πόθο του, μεταμορφώθηκε κι αυτός σε επιβήτορα και έσμιξε μαζί της για να γεννηθεί από αυτήν την ένωση η νύμφη-κόρη Δέσποινα και το άγριο άλογο Αρείων.
Η οργή της θεάς Δήμητρας ήταν τόσο μεγάλη που στην γύρω περιοχή στο Λύκαιο όρος όπου διαδραματίστηκαν όλα αυτά λατρεύεται ως Δήμητρα Ερινύς.
Την Δέσποινα ανέθρεψε ο Τιτάνας Άνυτος. Ενώ ο Αρίωνας ανατράφηκε στο κοπάδι του Ογκίου όπου υπηρέτησε ήρωες όπως ο Ηρακλής, αλλά και από απόκληρους και ασεβείς όπως ο Κοπρέας και βασιλιάδες όπως ο Άδραστος.
Λέγεται πως είχε μαύρη ή ξανθή χαίτη και φημίζοταν ως ταχύτερος του ανέμου. Είχε το ένα από τα πόδια του ανθρώπινο και ενίοτε φωνή ανθρώπου.
Στην αρχαία Λυκόσουρα υπήρχε ναός της Δέσποινας και λατρευόταν σαν θεά.
Σύμφωνα με την περιγραφή του Παυσανία στο ναό υπήρχε σύμπλεγμα της Δήμητρας μαζί με την Δέσποινα έργο του Δαμοφώντος.
Στο σύμπλεγμα η Δήμητρα με την Δέσποινα ήταν καθισμένες σε θρόνο δίπλα δίπλα, η Δήμητρα κρατούσε δάδα και η δε Δέσποινα σκήπτρο , δίπλα στον θρόνο της Δήμητρας στεκόταν η Άρτεμις φορώντας φερέτρα και κρατώντας δέρμα ελαφιού, δίπλα στην Δέσποινα στεκόταν ο Τιτάνας Άνυτος οπλισμένος.
Ο αφιερωμένος σε αυτήν ναός στη Λυκόσουρα ήταν ιδιαίτερα σεβαστός απ' όλους τους Πελοποννήσιους, γι’ αυτό και όταν το 368 π.Χ οι Λυκοσουρείς κλείστηκαν μέσα, αντιτιθέμενοι στην εγκατάλειψη της πατρογονικής τους εστίας και στην μετακόμιση τους στην Μεγαλόπολη, δεν παρενοχλήθηκαν από κανένα.
Ανακαλύφθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα στο λόφο που ήταν παλιότερα γνωστός ως “¨Παλιόκαστρο της Στάλας”.
Αναφορά στην θεά Δέσποινα από τον Παυσανία στα Αρκαδικά:
{θεῶν δὲ αὐτὰ τὰ ἀγάλματα, Δέσποινα καὶ ἡ Δημήτηρ τε καὶ ὁ θρόνος ἐν ᾧ καθέζονται, καὶ τὸ ὑπόθημα τὸ ὑπὸ τοῖς ποσίν ἐστιν ἑνὸς ὁμοίως λίθου: καὶ οὔτε τῶν ἐπὶ τῇ ἐσθῆτι οὔτε ὁπόσα εἴργασται περὶ τὸν θρόνον οὐδέν ἐστιν ἑτέρου λίθου προσεχὲς σιδήρῳ καὶ κόλλῃ, ἀλλὰ τὰ πάντα ἐστὶν εἷς λίθος. οὗτος οὐκ ἐσεκομίσθη σφίσιν ὁ λίθος, ἀλλὰ κατὰ ὄψιν ὀνείρατος λέγουσιν αὐτὸν ἐξευρεῖν ἐντὸς τοῦ περιβόλου τὴν γῆν ὀρύξαντες. τῶν δὲ ἀγαλμάτων ἐστὶν ἑκατέρου μέγεθος κατὰ τὸ Ἀθήνῃσιν ἄγαλμα μάλιστα τῆς Μητρός: Δαμοφῶντος δὲ καὶ ταῦτα ἔργα. ἡ
μὲν οὖν Δημήτηρ δᾷδα ἐν δεξιᾷ φέρει, τὴν δὲ ἑτέραν χεῖρα ἐπιβέβληκεν ἐπὶ τὴν Δέσποιναν: ἡ δὲ Δέσποινα σκῆπτρόν τε καὶ <τὴν>
καλουμένην κίστην ἐπὶ τοῖς γόνασιν ἔχει, τῆς δὲ ἔχεται τῇ δεξιᾷ τῆς κίστης. τοῦ θρόνου δὲ ἑκατέρωθεν Ἄρτεμις μὲν παρὰ τὴν Δήμητρα
ἕστηκεν ἀμπεχομένη δέρμα ἐλάφου καὶ ἐπὶ τῶν ὤμων φαρέτραν ἔχουσα, ἐν δὲ ταῖς χερσὶ τῇ μὲν λαμπάδα ἔχει, τῇ δὲ δράκοντας δύο. παρὰ δὲ τὴν Ἄρτεμιν κατάκειται κύων, οἷαι θηρεύειν εἰσὶν ἐπιτήδειοι. πρὸς δὲ τῆς Δεσποίνης τῷ ἀγάλματι ἕστηκεν Ἄνυτος σχῆμα ὡπλισμένου παρεχόμενος: φασὶ δὲ οἱ περὶ τὸ ἱερὸν τραφῆναι τὴν Δέσποιναν ὑπὸ τοῦ Ἀνύτου, καὶ εἶναι τῶν Τιτάνων καλουμένων καὶ τὸν Ἄνυτον.}
Παυσανία Αρκαδικά XXVII
Ο μύθος όμως ανάγεται πολύ πριν αυτές οι δύο κυρίαρχες θεότητες εξελιχθούν και αποτελέσουν μαζί με άλλες, τους γνωστούς αρχαίους ολύμπιους θεούς.
Επρόκειτο λοιπόν για κόρη των προολύμπιων θεοτήτων, Δήμητρας -λατρευόμενη στην Αρκαδία ως "Σκοτεινή" και "Μέλαινα"- και του Ίππιου Ποσειδώνα, του θεού αλόγου.
Ο θεός Ποσειδώνας καυχιέται ότι αυτός δημιούργησε το άλογο, αν και μερικοί λένε πως όταν ο ίδιος ήταν νεογέννητο η Ρέα έδωσε στον Κρόνο να φάει ένα άλογο.
Καυχιέται επίσης πως εφεύρε το χαλινάρι, αν και η Αθηνά το είχε κάνει αυτό πριν από τον Ποσειδώνα.
Αλλά ο ισχυρισμός του ότι αυτός ίδρυσε τις ιπποδρομίες, δεν αμφισβητείται. Σίγουρα τα άλογα ήταν τα ζώα του θεού αφιερωμένα σε αυτόν.
Οι ερευνητές θεωρούν πως ο παραπάνω μύθος ερμηνεύεται ως εξής.
Ο μύθος λέγεται πως καταγράφει την κυριαρχία των πρωτοελληνων στην Αρκαδία. Στην Φιγαλεία η θεά Δήμητρα εικονιζόταν ως φοραδοκέφαλη προστάτιδα των αλόγων τα οποία λατρευόταν και αποδίδονταν τιμές.
Τα άλογα κατά βάση ήταν βέβαια ζώα τα οποία ήταν αφιερωμένα στην Σελήνη γιατί οι οπλές τους άφηναν ένα φεγαρόσχημο ίχνος. Την δε Σελήνη την θεωρούσαν πηγή όλων των νερών, εξού και ο συσχετισμός του Πήγασου με τις πηγές όλων των νερών.
Οι πρώτοι κάτοικοι της Αρκαδίας φαίνεται λοιπόν να εισήγαγαν μια ράτσα αλόγου από την Υπερκαυκασία πιο μεγαλόσωμη και πιο ικανή για αρματηλασία. Μέχρι τότε τα ευρήματα δείχνουν πως ήταν διαδεδομένη μια ράτσα αλόγου αρκετά μικρότερη σε μέγεθος η οποία αδυνατούσε να αντέξει τις κακουχίες σε πολέμους ή αρματοδρομίες. Ήταν σε μια ημιαγρια κατάσταση.
Φαίνεται λοιπόν πως οι Έλληνες που τα εισήγαγαν στην Αρκαδία κατέλαβαν όλα τα κέντρα της λατρείας του αλόγου και της θεάς Δήμητρας παντρεύτηκαν τις επιχωριες ιέρειες και απέκτησαν τίτλους στην χώρα και κατήργησαν τις λατρείες της θεάς Δήμητρας ως φοραδοκέφαλη.
Τότε είναι που εκδιώχθηκαν ο Αρείων και η ευλαβικά αποκαλούμενη Δέσποινα και ανακηρύχθηκαν παιδιά του Ποσειδώνα.
◾◾◾◾◾◾◾◾◾◾◾◾◾◾◾
Έρευνα και συλλογή πληροφοριών έγινε από την Γιώβη Βασιλική.
Πρωτοδημοσιευτηκε στο μπλογκ μου Μυθική Αναζήτηση τον Ιούνιο του 2013.
Αυτούσια αποσπάσματα όπως και παράγραφοι συλλέχθηκαν από:
◾Παυσανίας Αρκαδικά
◾Βασιλείου Τακτικού, Αθανασίου Κουμαρτζή, Βασιλικής Τακτικού, Αρχαίες πόλεις πέριξ της Ολυμπίας, Εκδόσεις Ανάδραση, Αθήνα 2002
◾Αθανασίου Αγγελόπουλου, Νέο λεξικό της ελληνικής μυθολογίας, Εκδόσεις ελεύθερη σκέψις, Αθήνα 2001
◾Pedro Olalla : Μυθολογικός Άτλας της Ελλάδος, Εκδόσεις «ΡΟΟΥΝΤ / ROAD», Αθήνα 2003
◾Ρομπέρτ Γκρέιβς "Οι ελληνικοί μύθοι"
Απο την αγαπημένη μου ψυχή Βίκυ Γιώβη
ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου