Το αρχαίο Θέατρο του Διονύσου, το πρώτο θέατρο του κόσμου, στην Ακρόπολη Αθηνών.

Το Θέατρο του Διονύσου ή Θέατρο Διονύσου Ελευθερέως είναι ο σημαντικότερος γνωστός υπαίθριος θεατρικός χώρος στην αρχαία Αθήνα και θεωρείται το πρώτο θέατρο του κόσμου. Βρισκόταν 3 περίπου μέτρα πάνω από το ναό και αποτελούσε μέρος του ιερού του Ελευθερέως Διονύσου που βρισκόταν στις νοτιοανατολικές παρυφές της Ακρόπολης και υπήρξε ο βασικός τόπος παράστασης του αττικού δράματος, αφού φιλοξενούσε τα Μεγάλα Διονύσια, τη μεγαλύτερη θεατρική γιορτή της πόλης των Αθηνών. Οι σωζόμενες τραγωδίες και κωμωδίες του 5ου και του 4ου πκχ αι. γράφτηκαν - τουλάχιστον οι περισσότερες - για να εκτελεστούν σε αυτόν τον χώρο.

Το θέατρο θεμελιώθηκε πιθανώς τον 6ο πκχ αι., στην περίοδο της δυναστείας των Πεισιστρατιδών, που με τα τότε δεδομένα θεωρείται γιγάντιο τεχνικό έργο. Έκτοτε επανοικοδομήθηκε και επεκτάθηκε πολλές φορές και έτσι είναι δύσκολο να καθορισθεί ποια ήταν η αρχική του μορφή.

Αρχικά μόνο ένα μέρος του περιβόλου ή τεμένους του Διονύσου. Αποτελούνταν από έναν επίπεδο χώρο για την ορχήστρα και ελάχιστες σειρές ξύλινων ή μαρμάρινων κερκίδων στο λόφο. Η παλαιότερη ορχήστρα στον περίβολο του θεάτρου πιστεύεται πως ήταν κυκλική και είχε διάμετρο περίπου 27 μέτρων, αν και υπάρχουν διαφωνίες προς το θέμα αυτό. Μια ξύλινη σκηνή κατασκευάστηκε στο πίσω μέρος της ορχήστρας, για την τοποθέτηση τεχνητών σκηνικών και πιθανώς για τη βελτίωση της ακουστικής. Ο περίβολος περιείχε τον αρχαιότερο ναό του Διονύσου και έναν θυσιαστικό βωμό. Αργότερα προστέθηκε μια αίθουσα ή στοά εξαλείφοντας τον παλαιότερο ναό και χτίστηκε ένας δεύτερος ναός επεκτείνοντας νότια τα όρια του περιβόλου. Η ακουστική του χώρου θεωρούνταν εξαιρετική και διέθετε τρία ωδεία. Το πρώτο βρισκόταν κοντά στην Εννεάκρουνο, το δεύτερο ήταν του Περικλή και το τρίτο κτίστηκε από τον Ηρώδη τον Αττικό.

Την παρούσα μορφή του την οφείλει ως επί το πλείστον στον Λυκούργο (περ. 390-324/4 πκχ), ο οποίος ως επιβλέπων του οικονομικού και οικοδομικού προγράμματος, αναμόρφωσε το θέατρο σε μαρμάρινο και του έδωσε μνημειακή μορφή. Το θέατρο του 4ου αιώνα πκχ είχε μόνιμη σκηνή η οποία εκτεινόταν μπροστά από την ορχήστρα και χώρο κερκίδων τριών διαζωμάτων (θέατρον) το οποίο εκτεινόταν στη πλαγιά του λόφου. Το κτίσμα της σκηνής διέθετε δύο πτέρυγες προβολής σε κάθε πλευρά (παρασκήνια), στα οποία ενδεχομένως τοποθετούνταν σκάλες ή κινητά σκηνικά.

Μεταβολές υλοποιήθηκαν στο θέατρο κατά την ύστερη Ελληνιστική περίοδο, όταν και προστέθηκαν 67 μαρμάρινοι θρόνοι γύρω από την περιφέρεια της ορχήστρας. Οι θρόνοι ήταν ενυπόγραφοι με τα όνοματα των αξιωματούχων οι οποίοι τους κατείχαν. Οι μαρμάρινοι θρόνοι που σώζωνται μέχρι σήμερα, έχουν τη μορφή καθισμάτων κλισμού, και φαίνεται πως ήταν Ρωμαϊκά αντίγραφα προγενέστερων περιόδων. Στο ενδιάμεσο αυτής της σειράς καθισμάτων βρισκόταν ένας μεγάλος μαρμάρινος θρόνος που ανήκε στον ιερέα του Διονύσου.

Το θέατρο εκσυγχρονίστηκε κατά τη Ρωμαιοκρατία, αν και διατηρήθηκαν τα στοιχεία, η ακεραιότητα και η γενική μορφή του αρχαιοελληνικού θεάτρου. Μια εξ ολοκλήρου νέα σκηνή κατασκευάστηκε κατά τον 1ο αιώνα κχ αφιερωμένη στον Διόνυσο και τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Νέρωνα. Μέχρι την περίοδο αυτή, στο δάπεδο της ορχήστρας τοποθετήθηκε μάρμαρο, ενώ νέες τιμητικές θέσεις χτίστηκαν στην άκρη της ορχήστρας. Κάποιες ακόμη αλλαγές έγιναν κατά τη διάρκεια του 3ου αιώνα κχ από τον άρχοντα Φαίδρο, συμπεριλαμβανομένης και της επανάχρησης των πρωιμότερων ανάγλυφων του Αδριανού, τα οποία είχαν χτιστεί μπροστά από το κτίσμα της σκηνής. Τα απομεινάρια της ανακαινισμένης και επανασχεδιασμένης Ρωμαϊκής έκδοσης του θεάτρου υπάρχουν ακόμη στο χώρο.

Η χωρητικότητα του θεάτρου υπολογίζεται σε 17.000 περίπου θεατές που κατανέμονταν σε κερκίδες. Η απόσταση της πρώτης σειράς (προεδρία) από την τελευταία εκτιμάται γύρω στα 80 μέτρα, ενώ από τους ηθοποιούς γύρω στα 12 μέτρα. Η ψηλότερη σειρά θέσεων του θεάτρου υψωνόταν περίπου 35 μέτρα επάνω από το χαμηλότερο μέρος του περιβόλου και, πριν από την κατασκευή της στοάς και της σκηνής, οι θεατές μπορούσαν να δουν τον ναό και τον θυσιαστικό βωμό από το θέατρο. Το πιο σημαντικό για τους Αθηναίους, βέβαια, ήταν το γεγονός ότι ο ίδιος ο Διόνυσος (αντιπροσωπευόμενος από το λατρευτικό του άγαλμα στην μπροστινή σειρά) μπορούσε να βλέπει όχι μόνον τις παραστάσεις που δίνονταν προς τιμήν του, αλλά και τις θυσίες που προσφέρονταν στον βωμό του.

Ορισμένες φορές το Θέατρο του Διονύσου χρησιμοποιούνταν για τη φιλοξενία συνεδριάσεων της Εκκλησίας του Δήμου, ιδίως μετά τον χαρακτηρισμό της Πνύκας ως ακατάλληλου. Κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο, «ακάθαρτες Ρωμαϊκές εκδηλώσεις» που συνήθως περιορίζονταν στο αμφιθέατρο, αντικατέστησαν τις ιερές παραστάσεις που τελέστηκαν μια φορά στο χώρο. Κατά τη Βυζαντινή περίοδο, ολόκληρος ο χώρος καταστράφηκε.

Ήδη από το 2002 ξεκίνησαν οι εργασίες αναστήλωσης του θεάτρου. Για την αναστήλωση χρησιμοποιείται αντί του πειραϊκού ακτίτη, που ήταν το αρχαίο υλικό κατασκευής, παρόμοιος λίθος από την Κορινθία, καθώς και το υλικό των αρχαίων εδωλίων που έχει εντοπιστεί και βρίσκεται διάσπαρτο στον χώρο.

Wikipedia

Γεώργιος Λουδοβίκος φον Μάουρερ (1835). Das griechische Volk, in offentlicher, kirchlicher und privatrechtlicher Beziehung, vor und nach dem Freiheitskampfe bis zum 31 Juli, 1834, Τόμος Γ΄. Χαιδελβέργη: Mohr. σελίδες 104–105. Ανακτήθηκε στις 24 Φεβρουαρίου 2011.

Bieber, Margarete. The History of the Greek and Roman Theatre. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1961.

Dinsmoor, William Bell. The Architecture of Ancient Greece. London and Sydney: B. T. Batsford, 1950.

Richter, G. M. A. The Furniture of the Greeks, Etruscans, and Romans. London: Phaidon Press, 1966.

Travlos, John. Pictorial Dictionary of Ancient Athens. London: Thames and Hudson, 1971.

Από Helena Koumpenaki 

Ancient Greek Civilization - Αρχαία Ελλάς