Ζήτα το Γράμμα της Αλφαβήτου

Ζήτα το Γράμμα της Αλφαβήτου

Ετυμολογική Προσέγγιση της Περίτα Αγαθανάση

Πρώτη δημοσίευση στην ομάδα Facebook Ετυμολογία- Ετυμολογία

«Ζῆτα τὸ στοιχεῖον ἀπὸ τοῦ Ζήτου τοῦ Βορέου. οὗ (τοῦ ὁποίου) μέμνηται(κάνει μνεία) Ἀπολλώνιος». (Ἐτυμολογικό τό Μέγα)
Ζήτης, υἱός Βορέου καί Ὠρειθυίας, Ἀργοναύτης. Ζήτης «...παρὰ τὸ ζα καὶ τὸ ἀήτης, ὁ μεγάλως πνέων, υἱὸς γὰρ ἐστι τοῦ βοῤῥᾶ». (Ἐτυμολογικό τό Μέγα) Τό ζά εἶναι μόριο πού δηλώνει τό πλέον, τό πολύ π.χ. ζάπλουτος, ζάθεος. ἀήτης ἐκ τού ἄfημι/ἀΐσσω/ἀΐττω=φυσῶ, πνέω.
Ὡς ἰστορικός ἐφευρέτης τοῦ Ζ (καί ὄχι μόνο) θεωρεῖται ὁ Παλαμήδης: «Παλαμήδης Ναυπλίου καὶ Κλυμένης, Ἀργεῖος ἐποποιός, ἧ(τα)ν δὲ οὗτος ἀνεψιὸς τοῦ βασιλέως Ἀγαμέμνονος πρὸς μητρὸς, ἔσχε δὲ εὐφυὼς πρὸς τε φιλοσοφίαν καὶ ποιητικήν, καὶ εὐρετὴς τοῦ ζ στοιχείου καὶ τοῦ θ καί τοῦ φ καὶ τοῦ χ, ψήφων τε καὶ πεσσῶν καὶ κύβων καὶ μέτρων καὶ σταθμῶν. τὰ δὲ ποιήματα(ἐπιτεύγματα) αὐτοῦ (εξ)ἠφανίσθη(σαν) ὑπὸ τῶν Ἀγαμέμνονος ἀπογόνων...»(Σουίδας). Ὁ Ὀδυσσεύς μισήθηκε μεταξύ ἄλλων ἀπό τούς θεούς διότι δολοφόνησε, λόγῳ φθόνου, τόν εὐφυή καί μεγάλο ἐφευρέτη Παλαμήδη.
Τό Ζήτα διά τοῦ σχήματός του (Ζ) δύναται νά συμβολίζει τήν γεφύρωσιν δύο ἀντικρυστῶν ἄκρων, ὅθεν «ζεύγνυμι» (ζεύγος, ζυγός κ.ἄ)
Ὁ Πλάτων τό χαρακτηρίζει «γράμμα πνευματῶδες». Πράγματι, εἶναι καί ...πνευματῶδες ἀφοῦ πῆρε τό ὄνομά του ἀπό τόν υἱό τοῦ Βορρέως, Ζήτην.
Ἀρχικό μονοσύλλαβο ρῆμα Ζέω-ζῶ (Ζ+ἔω=πορεύομαι), διά τοῦ Ζῆτα πορεύομαι καί Ζῶ=ζέω(βράζω), ζήω(=ζῶ, εἶμαι ζωντανός).
Ἐκ τοῦ ζέω-ζῶ τό ζεῖν, ἡ ζέστη καί ἐκ τοῦ ζήω-ζῶ τό ζῆν. Μικρή ἡ ἐννοιολογική διαφορά τῶν ρημάτων καί μεγαλύτερη ἡ συγγένειά τους, καθ' ὅτι ὁ ζωντανός εἶναι καί ζεστός, «βράζει» τό αἷμα του.
Βασικές λέξεις ἔχουσες σχέση μέ τό πνεῦμα, τήν οὐσία καί τόν πλοῦτο τῆς Ζωῆς ἀρχίζουν ἀπό Ζῆτα: Ζεύς, ζωή, ζῶ, ζητῶ, ζέσις, ζῆλος, ζίω, ζυγός, ζευγνύω, ζέω κ.ἄ. Τό Ζῆτα ζεῖ, ζευγνύει, ζητεῖ, ζηλεῖ καί διέπει τήν ζωήν μέ τό ζωογόνο πνεῦμα του, ὡς ζεστός ἄνεμος. Ζᾶ καί ἡ γῆ.
Τό γράμμα Ζ, ὡς σύμφωνον, θεωρεῖται διπλό (Ζ=σδ), ὅπως τά Ξ(κσ) καί Ψ(πσ) καί ἀναλύεται σέ Σ καί Δ, ὅθεν Σ-υριγμός καὶ Δ-οῦπος ταυτοχρόνως (Ἀθήναςδε/Ἀθήναζε, κωμάσδω/κωμάζω).
Στήν οὐσία ὀ ἦχος τοῦ Ζὴτα εἶναι ἴδιος μέ τοῦ Σῖγμα, μόνο πού στό Ζῆτα λαμβάνουν μέρος καί οἱ φωνητικές χορδές. Ἐπίσης τό Σῖγμα μετατρέπεται σέ Ζῆτα, πρίν τήν ἐκφορά του μπροστά ἀπό Β,Μ,Δ, εἴτε στήν σύνθεση λέξεων, εἴτε ἁπλώς κατά τήν συνεχόμενη ἐκφορά μέ τά παραπάνω σύμφωνα π.χ. ἐσμός(προφέρεται «ἐζμός»), σβούρα («ζβούρα»), σμίκρυνσις («ζμίκρυνσις»), ἐνῶ ὅπως εἴδαμε μπροστά ἀπό τό Δ δίνει τό διπλό Ζ. Στήν οὐσία δηλαδή οἱ λέξεις πού ἀρχίζουν ἀπό σμ καί σβ κατά τήν προφορά τους ἀρχίζουν ἀπό ζ .
Ὁ Ἀριστοτέλης γράφει ὅτι: «Οἱ μὲν γὰρ τὸ ζα ἐκ τοῦ σ καὶ δ καὶ α φασὶν(λένε) εἶναι, οἱ δὲ τινες ἕτερον φθόγγον φασὶν εἶναι καὶ οὐδένα τῶν γνωρίμων», δηλαδή ἄλλοι λένε ὅτι τό Ζῆτα προέρχεται ἐκ τοῦ σ,δ καί ἄλλοι λένε ὅτι εἶναι χωριστός φθόγγος.
Τά Ζ καί Σ ὁμοιάζουν πολύ στόν τρόπο πού προφέρονται μέ τά Β καί Φ. Στά Ζ καί Β λαμβάνουν μέρος οἱ φωνητικές χορδές, ἐνῶ τά Σ καί Φ εἶναι ἀντίστοιχα οἱ ἴδιοι ἦχοι χωρίς τίς φωνητικές χορδές.
«Ζῆθι» ἔλεγαν οἱ ἀρχαῖοι ἡμῶν πρόγονοι, δηλαδή «ζῆσε».

‎Παρμενίδης-Ιωάννης Μπουσίου‎ προς AΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ