Έκαναν… ρετούς σε εικόνες θεών σε παπύρους, πριν 3.300 χρόνια! Ο θεός λύκος στην Λυκόπολη!

  Του Γιώργου Λεκάκη

Οι επιμελητές του Μουσείου Fitzwilliam παρατήρησαν ότι μια εικόνα ενός τσακαλιού, σε έναν αιγυπτιακό πάπυρο 3.300 χρόνων, είχε… τροποποιηθεί με λευκό υγρό.

Η τροποποιημένη εικόνα βρέθηκε σε ένα αντίγραφο του «Βιβλίου των Νεκρών», που φτιάχτηκε για έναν βασιλικό γραφέα – ονόματι Ramose – του οποίου ο τάφος ανακαλύφθηκε από τον επίσης “αμαρτωλό” W. Flinders Petrie το 1922.

Η εικόνα δείχνει τον Ramose να τοποθετεί τα χέρια του στο σώμα ενός λύκου-τσακαλιού, που είναι ο θεός Wepwawet(*), ο θεός του πολέμου και του κυνηγιού. Έντονες, λευκές γραμμές είχαν σχεδιασθεί εκατέρωθεν του σώματος του τσακαλιού και στα άνω μισά των πίσω ποδιών του (παρακάτω φωτ.).

• Το τσακαλι στα αρχαία ελληνικά λέγεται (ο) θώς (του θωός) – Ομήρ. Ιλ., Ηρόδ. 

«Είναι σαν κάποιος να είδε το πρωτότυπο, όπως ήταν ζωγραφισμένο το τσακάλι, και να είπε: «Είναι πολύ χοντρό για θεό· κάντε το πιο λεπτό», εδήλωσε η επιμελήτρια του Μουσείου Fitzwilliam, H. Strudwick.

Όταν επανεξετάστηκε με υπέρυθρη φωτογραφία και τρισδιάστατο ψηφιακό μικροσκόπιο, η κ. Strudwick και οι συνάδελφοί της επιβεβαίωσαν ότι οι λευκές γραμμές, ένα μείγμα ασβεστίτη και χουντίτη[4], είχαν ζωγραφιστεί επάνω στο μαύρο της φιγούρας του τσακαλιού! Στο λευκό μείγμα είχαν προστεθεί κίτρινες κηλίδες, πιθανώς για να βοηθήσουν στην διόρθωση να αναμειχθεί με το χρώμα του παπύρου, το οποίο θα ήταν πολύ πιο ανοιχτόχρωμο, πριν από 3.300 χρόνια από ό,τι είναι σήμερα.

Αυτό σήμερα λέγεται εξωραϊσμός, δηλ. ρετούς / retus / γαλλ. retoucher… και γίνεται ηλεκτρονικά με διάφορα προγράμματα, π.χ. Photoshop, κλπ.!

ΠΗΓΗ: «3,300-Year-Old Papyrus Reveals How Ancient Egyptians Fixed Drawing Mistakes – Even ancient craftspeople had to reach for correction fluid», ArtNet News, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 9.3.2026.

(*) Στην αιγυπτιακή μυθολογία, ο Οφόης (Ophois > Upuaut, Wep-wawet, Wepawet, Apuat, wp-w3w.t[1]) ήταν αρχικως μια θεότητα ταφικών τελετών, τον πόλεμο και την /βασιλική οικογένεια, με κέντρο λατρείας την Λυκόπολι (Ασιούτ) στην Άνω Αίγυπτο. Το όνομά του στα αιγυπτιακά σημαίνει αυτός που ανοίγει τους δρόμους. Στην αιγυπτιακή ταφική παράδοση, βοηθά στην τελετή ανοίγματος του στομίου / στόματος του Άδη(**), και καθοδηγεί τον νεκρό στον Κάτω Κόσμο, ως ο Ερμής. Συχνάκις απεικονίζεται ως λύκος–τσακάλι, που στέκεται στην πλώρη ενός ηλιακού σκάφους, στην βάρκα του Ρα[2] / Όσιρι / Διονύσου-Άδη(**), συνήθως με ανθρώπινη κεφαλή, να την σύρει προς τον νότιο και τον βόρειο ουρανό. Ως ανιχνευτής, έβγαινε για να καθαρίσει δρόμους[3] για να προχωρήσει ο στρατός. Σε βασιλικές και θρησκευτικές πομπές, απεικονιζόταν συχνά στο πρώτο λάβαρο, ανοίγοντας τον δρόμο για τα επόμενα λάβαρα.

Είναι ένας από τους πρώτους θεούς που έχουν καταγραφεί στην Αίγυπτο. Συνεμφανιζόταν έντονα σε σχέση με την βασιλική οικογένεια και τον φαραώ: «Το πρόσωπό μου είναι αυτό του Γουεπβαουέτ» λένε τα Κείμενα των Πυραμίδων). Συμβολίζει και προστατεύει την άνοδό τους στην εξουσία, τους συνοδεύει στο κυνήγι (με τα αιχμηρά βέλη του, πιο ισχυρά είχαν μόνο οι θεοί) ή στην άνοδο του φαραώ στο Ντουάτ ή την μετά θάνατον ζωή. Σε μεταγενέστερα Κείμενα Πυραμίδων, αναφέρεται ότι έχει ανέβει από τον ορίζοντα του ουρανού (ο «ανοίγων» δρόμους του ουρανού).

Τα Κείμενα των Πυραμίδων αναφέρουν ότι εγεννήθηκε στο Περού-νου, το ιερό της θεάς Γουαντζέτ, ή αναδύθηκε από τα αλμυρικια. Συχνά συγχέεται με τον Άνουβι (αν και αυτός είναι κυνοκέφαλος), αλλά υπάρχουν λεπτές διακριτές τους αρμοδιότητες. Μαζί με τον Άνουβι ήταν ο κύριος συνεργάτης του Διονύσου-Άδη(**)–Οσίριδος στην εκστρατεία του για την κατάκτηση του κόσμου (γνωστή στους Έλληνες ως εκστρατεία του Διονύσου). Γι’ αυτό και οι δύο θεότητες απεικονίζονταν και με στρατιωτική ενδυμασία. Τότε θεωρήθηκε υιός του Οσίριδος ή μορφή του με το ιερατικό όνομα Σεκχεμτάουι (= Ισχύς των Δύο Χωρών, άρα σύμβολο της ένωσης της Άνω και της Κάτω Αιγύπτου).

Εικονίζεται επίσης και στον Ναό του Σέτι Α΄ στην Άβυδο.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης «Λεξικο παραδοσεων».

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• DuQuesne T. «Jackal at the Shaman’s Gate», εκδ. Darengo, 1991.
• Remler P. «Egyptian Mythology A to Z: A Young Readers Companion», εκδ. Facts on File, 2000. Και εκδ. Infobase, 2010.
• Pouls Wegner M.-A. “Wepwawet in Context: A Reconsideration of the Jackal Deity and Its Role in the Spatial Organization of the North Abydos Landscape”, Journal of the American Research Center in Egypt, 43: 139–150, 2007.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Έχει ένα μοναδικό ιερογλυφικό, που ομοιάζει με τσακάλι σε λάβαρο (𓃧). Ομοιάζει με παρόμοια που χρησιμοποιούνται για τον Άνουβι (𓃣, 𓃢) λόγω της μεταξύ τους σύνδεσης.

[2] Σε μεταγενέστερα Κείμενα Πυραμίδων, ονομάζεται Ρα.

[3] Βλ. επιγραφή από το Σινά: «Ανοίγει τον δρόμο για την νίκη του βασιλιά Σεκχέμχετ».

[4] Ο χουντίτης είναι ένα ανθρακικό ορυκτό [χημικός τύπος Mg3Ca(CO3)4]. Η κύρια χρήση του ήταν ως λευκή χρωστική ουσία. Σήμερα, η πιο συνηθισμένη βιομηχανική χρήση του είναι ως φυσικό μείγμα με υδρομαγνησίτη ως αντιπυρικό (επιβραδυντικό φλόγας ή πρόσθετο επιβράδυνσης φωτιάς για πολυμερή). Μεγάλα αποθέματα αυτού υπάρχουν:

• σε λιμνοειδείς αποθέσεις στην βόρεια Ελλάδα,
• σε αλμυρές λίμνες της Τουρκίας, αλλά και
• τον Περσικό Κόλπο, σε λιμνες της Βρετανικής Κολομβίας στον Καναδά, σε θέσεις sabkha στην Τυνησία, και σε:
• Αυστραλία, Γαλλία, Ιαπωνία, Ισπανία, Ιταλία, Νότια Αφρική, Ουγγαρία, Ουζμπεκιστάν, Πακιστάν, Ρωσία, Σλοβακία, Τσεχια, Χιλή.
• Ευρίσκεται επίσης και σε σπηλιές: Στο Εθνικο Πάρκο Carlsbad Caverns στο Νέο Μεξικό, στην Castleguard στην Αλμπέρτα Καναδά, στην Κλαμούζ Γαλλίας, στην Τρανσβάαλ Νότιας Αφρικής, και στις ΗΠΑ: στην Νεβάδα, κοντά στο Austin (κομητεία Lander), στο ορυχείο Sierra Magnesite κοντά στο Gabbs (κομητεία Nye), στα βουνά Cimarron κοντά στο Cimarron (κομητεία Pima) στην Αριζόνα, τα λατομεία στο Crestmore (κομητεία Riverside), το Clear Creek Claim κοντά στο New Idria (κομητεία San Benito), το λατομείο Pacific Limestone (κομητεία Santa Cruz) Καλιφόρνια, το λατομείο Hunting Hill κοντά στο Rockville στο Μαίρυλαντ, το ορυχείο Green Mountain κοντά στο Day Book (κομητεία Yancey) Βόρειας Καρολίνας, κοντά στο Fulton Township (κομητεία Lancaster) της Πενσυλβάνια, στο Wind Cave (κομητεία Custer) Νότιας Ντακότα, στο Little Rocky (κομητεία Beaver) Γιούτα.
• Στη Γερμανία, ο χουντίτης έχει ανακαλυφθεί (μέχρι στιγμής) μόνον στο λατομείο Haidberg κοντά στο Zell και στο λατομείο Marthahütte κοντά στο Marktredwitz στην Βαυαρία, καθώς και στο υπαίθριο ορυχείο Lichtenberg στην Θουριγγία.
• Στην Αυστρία, το ορυκτό βρέθηκε, μεταξύ άλλων, σε ένα κοίτασμα γραφίτη κοντά στο Raintal (Dürnberg) στην πόλη Schönbühel-Aggsbach και σε πολλά λατομεία κοντά στο Amstall και το Eibenstein στην Κάτω Αυστρία, καθώς και σε ένα λατομείο βασάλτη κοντά στο Klöch στην Στυρία.

arxeion-politismou.gr