Ήταν το έτος 326 π.Χ., όταν η ανθρώπινη αντοχή —ακόμη κι αυτή των ατσαλωμένων πολεμιστών της Μακεδονίας— άγγιξε τα όριά της. Δέκα χρόνια αδιάλειπτης πορείας, μάχης και κατακτήσεως είχαν χαράξει ανεξίτηλα σημάδια στις ψυχές και στα σώματα των ανδρών του Αλεξάνδρου. Φτάνοντας στον Ύφαση, έναν από τους τελευταίους μεγάλους παραπόταμους του Ινδού, ο Αλέξανδρος ο Μέγας στάθηκε μπροστά στο ανατολικό σύνορο της Οικουμένης· εκεί όπου ο χάρτης ακόμη έχανε την καθαρότητά του και οι μύθοι υποκαθιστούσαν τη γεωγραφία.
Η δίψα του για γνώση και μεγαλείο δεν είχε ακόμη κορεστεί. Άκουσε για τον Γάγγη —έναν μυθικό ποταμό που διέσχιζε πυκνοκατοικημένες και εύφορες περιοχές— και για λαούς ανεξερεύνητους, χαμένους σε ένα μεθυστικό μείγμα τροπικής φύσης και ανατολικού μυστηρίου. Οραματίστηκε την υποταγή και αυτών των περιοχών· το όνομά του να χαράσσεται όχι μόνο στα νομίσματα και στους ναούς, αλλά και στην ίδια τη δομή του κόσμου, σαν ο Μέγας Συνθέτης Ανατολής και Δύσης.
Όμως, οι στρατιώτες δεν συμμερίζονταν πλέον το όραμά του. Δεν ήταν προδοσία —ήταν ανθρώπινη κόπωση. Είχαν ταξιδέψει από τις όχθες του Δούναβη έως τα νερά του Ινδού, είχαν βαδίσει μέσα από ερήμους, οροπέδια και ζούγκλες, είχαν ματώσει σε πεδία μαχών με Σκύθες, Πέρσες, Ινδούς. Κι ύστερα ήρθαν οι καταρρακτώδεις βροχές —εβδομήντα ημέρες συνεχούς καταιγίδας, βυθίζοντας τις στρατιωτικές ψυχές σε παγωμένη εξάντληση.
Ο Αλέξανδρος ένιωσε βαθιά λύπη όταν έμαθε την άρνησή τους. Κάλεσε τους στρατηγούς του και, με τη ρητορική φλόγα που πάντοτε χαρακτήριζε τον λόγο του, τους απηύθυνε έκκληση: ότι το τέλος ήταν κοντά, ότι η Ανατολική Θάλασσα σχεδόν φαινόταν, ότι η περιπλάνησή τους άγγιζε την οικουμενική περιφορά της Γης. Και μέσα από τα λόγια του ανέβλυζε η αιώνια αρχή του ηρωισμού:
«Είναι τιμή να ζει κανείς γενναία και να πεθαίνει αφήνοντας αθάνατη δόξα»
(Αρριανός, 5.26.4).
Μα η φωνή της λογικής δεν άργησε να ακουστεί. Ο Κοίνος, σοφός αξιωματικός, με σεβασμό αλλά και σταθερότητα τού αντέταξε πως:
«Είναι ωραιότερο απ’ όλα, βασιλιά, όταν κανείς ευτυχεί, να μένει σώφρων»
(Αρριανός, 5.27.9).
Ύστερα από τρεις ημέρες περισυλλογής, ο Αλέξανδρος —ίσως για πρώτη φορά στη ζωή του— δεν πρόσταξε, αλλά υπάκουσε. Μεγαλείο δεν είναι μόνο η κατάκτηση, αλλά και η κατανόηση των ορίων. Και έτσι, ο στρατός έλαβε εντολή για την ιστορική στροφή:
«οπίσω ἀποστρέφειν» — την επιστροφή.
Ο Κατάπλους και η Ανάπλαση του Κόσμου
Τον Νοέμβριο του 326 π.Χ., ξεκίνησε ο κατάπλους του Ινδού. Ο Αλέξανδρος δεν είδε την επιστροφή ως ταπεινωτική υποχώρηση, αλλά ως ευκαιρία ανασυγκρότησης. Ιδρυσε νέες πόλεις, οργανωμένες με ελληνικό πολεοδομικό σχέδιο, έκτισε ναυπηγεία και ναυστάθμους, όρισε σατράπες, άφησε στρατιωτικά σώματα να εποπτεύουν και να επιβλέπουν την ομαλή ενσωμάτωση των λαών. Δεν πορευόταν πλέον απλώς ως στρατηλάτης, αλλά ως κοσμοπλάστης.
Με αμέτρητες δοκιμασίες, το στράτευμα έφτασε πίσω στην Περσία, κι από εκεί κατευθύνθηκε στη Βαβυλώνα —το σημείο όπου παλαιότερα ξεκίνησαν οι μύθοι για τον πύργο που θα ένωνε τον άνθρωπο με τον ουρανό. Εκεί, στα Εκτάβανα, η μοίρα του έπαιξε το σκληρότερο παιχνίδι: πέθανε ο Ηφαιστίων, ο φίλος, ο αδελφός, το «έτερον ήμισυ» της ψυχής του Αλεξάνδρου. Ο θάνατός του βύθισε τον βασιλιά σε πένθος αβάσταχτο, και η ψυχή του —πληγωμένη αλλά αγέρωχη— αποσύρθηκε στην εσωτερικότητα και στη σιωπή.
Όμως οραματιζόταν ακόμη. Ετοίμαζε νέα εκστρατεία προς την Αραβία· ονειρευόταν την πλήρη ενοποίηση της Οικουμένης. Το σχέδιό του δεν επρόκειτο να υλοποιηθεί. Η αρρώστια τον κατέβαλε —αιφνίδια και αδυσώπητα. Στις 10 Ιουνίου 323 π.Χ., στη Βαβυλώνα, ο Μέγας Αλέξανδρος έφυγε από τη ζωή.
Όταν ρωτήθηκε σε ποιον αφήνει την απέραντη αυτοκρατορία του, αποκρίθηκε με μία λέξη —μία διαθήκη και ταυτόχρονα ένα μυστήριο:
«τῷ κρατίστῳ» – στον άριστο, στον ικανότερο, στον δυνατότερο.
Η Μεταμόρφωση σε Μύθο
Ο θάνατός του δεν σήμανε το τέλος. Σήμανε τη γέννηση του μύθου. Το όνομά του έγινε τραγούδι, προσευχή, τρόμος, έμπνευση. Από τα ποτάμια της Ινδίας μέχρι τα στενά του Γιβραλτάρ και από τις στέπες της Βακτριανής μέχρι τις βιβλιοθήκες της Αλεξάνδρειας, ο Αλέξανδρος έγινε αιώνιο σύμβολο συνένωσης του κόσμου.
Σε έντεκα μόλις χρόνια είχε κατακτήσει όλη την Ασία μέχρι τον Ινδό, είχε θεμελιώσει πολιτισμούς, πόλεις, θέατρα, βιβλιοθήκες, και παντού —σε κάθε γωνιά που πάτησε το άρμα του— φύτεψε τον σπόρο του Ελληνικού Λόγου.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου