Πού και πως βρέθηκε διαλυμένος ο Λέων της Αμφίπολης. Προσπάθησαν να τον κλέψουν οι Άγγλοι. Τον ανέσυραν και τον ανέδειξαν οι Αμερικανοί της ΟΥΛΕΝ.

 

ΠΩΣ Ο ΛΕΩΝ ΤΗΣ ΑΜΦΙΠΟΛΗΣ ΕΜΕΙΝΕ ΣΤΟΝ ΤΟΠΟ ΤΟΥ ΑΠΟ ΚΑΘΑΡΗ ΤΥΧΗ

Πρώτη φορά έγινε γνωστή η ύπαρξη μερών του ευρήματος στην Αθήνα από μια αναφορά της 7ης μεραρχίας του Ελληνικού Στρατού το 1912. Η αναφορά του 1912 συνδέεται με την περίοδο του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, κατά την οποία ο Ελληνικός Στρατός απελευθέρωνε τη Βόρειο Ελλάδα προελαύνοντας στη Μακεδονία και την Ήπειρο εναντίον των Οθωμανών.

Η 7η Μεραρχία συμμετείχε στις επιχειρήσεις που οδήγησαν στην απελευθέρωση μεγάλου μέρους της Βόρειας Ελλάδας. (Η Ξάνθη απελευθερώθηκε στις 4 Οκτωβρίου 1919, ενώ η Κομοτηνή και η Αλεξανδρούπολη απελευθερώθηκαν στις 14 Μαΐου 1920.) Η περιοχή της Αμφίπολης ελευθερώθηκε κατά τη διάρκεια αυτών των επιχειρήσεων. Εκείνη την εποχή αξιωματικοί και στρατιώτες κατέγραφαν συχνά Αρχαιότητες και μνημεία που συναντούσαν, ιδιαίτερα σε περιοχές που μέχρι τότε βρίσκονταν υπό οθωμανική κατοχή. Η αναφορά αυτή είναι σημαντική επειδή αποτελεί μία από τις πρώτες μαρτυρίες για διάσπαρτα τμήματα του περίφημου Λέοντα της Αμφίπολης.

Όψη των κομματιών του Λέοντα της Αμφίπολης πριν την αναστήλωσή του. Πηγή εικόνας: WikimediamtxCommons.

Η απόπειρα αρχαιοκαπηλίας από Βρετανούς συμμάχους

Κατά το μήνα Αύγουστο 1916, Άγγλοι στρατιώτες της 8ης ταξιαρχίας της 27ης μεραρχίας του 16ου αγγλικού σώματος στρατού, που κατασκεύαζαν οχυρωματικά έργα στη γέφυρα της Αμφίπολης, βρήκαν και προσπάθησαν να κλέψουν τα μαρμάρινα κομμάτια του λιονταριού. Επιχείρησαν να τα μεταφέρουν ως τη θάλασσα με σκοπό να τα στείλουν στην Αγγλία, αλλά η απόπειρά τους ματαιώθηκε διότι οι Βούλγαροι άρχισαν να τους βομβαρδίζουν από το Παγγαίο.

Η στρατιωτική κατάσταση ανάγκασε τους Βρετανούς να εγκαταλείψουν το σχέδιό τους και τα μαρμάρινα μέλη του Λέοντα έμειναν στην περιοχή από καθαρή τύχη...

Αρχιτεκτονικά μέλη στην περιοχή του Λέοντα. Πηγή εικόνας: βιβλίο “Η Εκτροπή του Στρυμόνα– Τα μεγάλα εξυγιαντικά έργα του Μεσοπολέμου” (Εκδόσεις Δίσιγμα).

Υπάρχουν μεταγενέστερες αναφορές ότι είχε προγραμματιστεί η μεταφορά όχι μόνο του Λέοντα αλλά και εκατοντάδων ή χιλιάδων λίθων από το ταφικό συγκρότημα της Αμφίπολης αλλά η επιχείρηση κλοπής και λεηλασίας Ελληνικών Αρχαιοτήτων ματαιώθηκε λόγω της εχθρικής επίθεσης και των πολεμικών συνθηκών.

Ο Φιλέλληνας που ανέδειξε τον ξακουστό Λέοντα

Οι αρχαιολογικές έρευνες που έγιναν στην περιοχή το 1922 έφεραν στο φως και άλλα κομμάτια που βρέθηκαν στην Στρυμόνα και επανασυναρμολογήθηκε το γιγαντιαίο αυτό άγαλμα όπως θα δούμε αμέσως παρακάτω.

Μετά τον πόλεμο Αμερικάνοι μηχανικοί της Ούλεν κατά την εκτέλεση χωματουργικών εργασιών γύρω από τον ποταμό Στρυμόνα, βρέθηκαν μπροστά στα θραύσματα του φημισμένου λιονταριού της Αμφίπολης. Στις διάσπαρτες εκσκαφές που ήταν σε εξέλιξη κατά μήκος του Στρυμόνα, σε μεγάλη απόσταση από το αρχικό σημείο, βρήκαν και αλλά τμήματα του Λέοντα.

Γενικός επόπτης και συντονιστής των έργων στην περιοχή των Σερρών ήταν ο Roy Warner Gausmann, διευθυντής ταυτόχρονα στα έργα ύδρευσης της ΟΥΛΕΝ στην Αθήνα. Πέρα από καταξιωμένος μηχανικός, ήταν και ένας γνήσιος φιλέλληνας. Λάτρευε την Ελλάδα και πριν επιστρέψει στις ΗΠΑ, φρόντισε να κρατήσει δεσμούς με τη χώρα μας.

Ενθουσιάστηκε με την ανακάλυψη του Λέοντα και ήρθε αμέσως σε επαφή με τους φίλους του στα γραφεία της Αμερικανικής Αρχαιολογικής Σχολής στην Αθήνα.

Οι μηχανικοί της ΟΥΛΕΝ μετέφεραν τα τεράστια και βαριά κομμάτια, από τα οποία απαρτιζόταν το γλυπτό, στο αρχικό σημείο με τα κομμάτια της κεφαλής. Ο Gausmann επικοινώνησε με τον τότε ανώτατο εκπρόσωπο της αμερικανικής κυβέρνησης στην Ελλάδα, Lincoln MacVeagh, πείθοντάς τον να κάνουν καμπάνια για την εύρεση χρηματοδότη για την αναστήλωση του γλυπτού.

Από το 1933 μέχρι το 1936, ο MacVeagh, σε συνεργασία με τις αμερικάνικες και γαλλικές αρχαιολογικές αποστολές καθώς και την κοινοπραξία Monks-Ulen, συντόνισε μια παγκόσμια εκστρατεία ενημέρωσης του κόσμου για την ανακάλυψη. Συγκέντρωσε επίσης μια ευρεία ομάδα επιστημόνων, οι οποίοι θα εργάζονταν για την αναστήλωση του μνημείου. Αποκάλυψαν επίσης και μια ορθογώνια βάση πάνω στην οποία στήθηκε το μνημείο όπως το βλέπουμε σήμερα.

Οι εργασίες αναστήλωσης ξεκίνησαν προς το τέλος του 1936. Ανάμεσα σε αυτούς που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα της χρηματοδότησης ήταν και ο ποιητής Κ.Π. Καβάφης, αναφέρει η Πηνελόπη Μάλαμα, αναπληρώτρια προϊσταμένη Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών. Το όραμα πήρε “σάρκα και οστά” το φθινόπωρο του 1937. Ο Λέων της Αμφίπολης στήθηκε ξανά, για να “ατενίζει” αγέρωχος την ιστορική Αρχαία πόλη των Μακεδόνων και από τότε αποτελεί το Ιερό Σύμβολο της περιοχής.

mixanitouxronou.gr