Ψήφισμα της Αμφίπολης, που χρονολογείται από το 357 π.Χ., το οποίο αναφέρεται στην ισόβια εξορία δύο πολιτών.
Σύμφωνα με τον Βρετανό αξιωματικό William Martin Leake, ο οποίος ανακάλυψε πρώτος την επιγραφή το 1835, στο χωριό Νεοχώρι, το οποίο βρισκόταν στη θέση της αρχαίας Αμφίπολης, οι δύο αυτοί πολίτες εξορίστηκαν μετά την κατάληψη της Αμφίπολης από τον Φίλιππο Β΄ της Μακεδονίας, επειδή ήταν πολιτικοί αντίπαλοί του και ζήτησαν τη βοήθεια των Αθηναίων για να αποτρέψουν την κατάληψη της πόλης από αυτόν (η Αμφίπολη ήταν αθηναϊκή αποικία εξάλλου).
Και κάτι ευτράπελο: ο Leake λέει ότι οι Τούρκοι στρατιώτες και αξιωματούχοι πίστευαν ότι τέτοιες αρχαίες επιγραφές περιέχουν στην πραγματικότητα οδηγίες για την εύρεση κρυμμένων θησαυρών! Και γι' αυτό τον παρακολουθούσαν συνέχεια καθώς περιεργαζόνταν την επιγραφή, η οποία ήταν εντοιχισμένη σε δημόσια βρύση του χωριού, και προσπαθούσε να αντιγράψει το κείμενο.
Κάτι που τελικά κατάφερε με μεγάλο κόπο. Το κείμενο του ψηφίσματος έχει ως εξής (ο Leake δίνει μια μεταγραφή στην κλασική αττική διάλεκτο, ωστόσο παραθέτω το αρχικό Ιωνικό κείμενο):
Ο δήμος αποφάσισε να εξοριστούν ισόβια από την Αμφίπολη και τη γη των Αμφιπολιτών ο Φίλων και ο Στρατοκλής, οι ίδιοι και τα παιδιά τους, και αν συλληφθούν οπουδήποτε, να αντιμετωπιστούν ως εχθροί και να θανατωθούν, και οι δράστες θα αθωωθούν. Η περιουσία τους θα δημευτεί και το ένα δέκατο θα δοθεί στους ναούς του Απόλλωνα και του Στρυμόνα και οι προστάτες* θα πρέπει να γράψουν τα ονόματά τους σε μια πέτρινη στήλη. Αν κάποιος επιχειρήσει να ακυρώσει αυτό το ψήφισμα ή να προσφέρει καταφύγιο σε αυτούς τους δύο με οποιοδήποτε μέσο ή τέχνασμα, η περιουσία του θα πρέπει να δημευτεί και θα πρέπει να εξοριστεί ισόβια από την Αμφίπολη.
*προστάτες = αξιωματούχοι των οποίων το καθήκον ήταν να επιβλέπουν, να εγγυώνται και να προστατεύουν τα συμφέροντα ολόκληρου του σώματος των πολιτών.
Δώδεκα χρόνια μετά την αποκάλυψη του Τύμβου Καστά, θα ασφαλτοστρωθεί επιτέλους ο δρόμος που οδηγεί στο μνημείο. Και μαζί με τα έργα άρχισαν, όπως ήταν αναμενόμενο, οι ανακοινώσεις και οι πανηγυρισμοί των τοπικών παραγόντων. Παρουσιάζεται περίπου ως επίτευγμα κάτι που θα έπρεπε να είχε γίνει εδώ και πολλά χρόνια.
Η σύγκριση είναι αμείλικτη. Το 2014 χρειάστηκαν μόλις 103 ημέρες για να αποκαλυφθεί ένα μνημείο που συγκέντρωσε το ενδιαφέρον ολόκληρου του κόσμου. Για να ξεκινήσουν οι εργασίες ασφαλτόστρωσης όμως προς αυτό, χρειάστηκαν δώδεκα ολόκληρα χρόνια. Οι άνθρωποι της ανασκαφής εργάστηκαν τότε με εξαντλητικούς ρυθμούς, μέσα σε δύσκολες συνθήκες, για να φέρουν στο φως ένα μοναδικό ταφικό μνημείο. Η τοπική διοίκηση χρειάστηκε περισσότερο από μία δεκαετία για να προχωρήσει στην έναρξη των διαδικασιών ενός έργου στοιχειώδους υποδομής. Πάντως είναι τραγικό το γεγονός ότι εδώ και δώδεκα χρόνια, ο επισκέπτης ήταν αντιμέτωπος με ένα χωματόδρομο της «κακιάς ώρας» που θα τον αποκαλούσαμε και κατσικόδρομο.
Αυτό όμως δεν μπορεί να παρουσιάζεται σήμερα ως επίτευγμα ή ως ένδειξη γρήγορων αντανακλαστικών. Αντιθέτως, αποτελεί απόδειξη μιας πολύχρονης καθυστέρησης. Δείχνει ποιες ήταν οι προτεραιότητες της δημοτικής αρχής όλα αυτά τα χρόνια και ποια θέση κατείχε σε αυτές ο Τύμβος Καστά. Προφανώς όχι την πρώτη.
Ένα μνημείο τέτοιας εμβέλειας εκτός από τις μελέτες και τις εργασίες στο εσωτερικό του χρειάζεται ασφαλή πρόσβαση, οργανωμένο περιβάλλοντα χώρο, υποδομές υποδοχής επισκεπτών, καθαριότητα, σήμανση και ένα συνολικό σχέδιο για την επόμενη ημέρα. Όλα αυτά δεν κατασκευάζονται την τελευταία στιγμή και ούτε αντιμετωπίζονται αποσπασματικά, λίγο πριν ανοίξουν οι πύλες του μνημείου στο κοινό.
Εύλογα, λοιπόν, γεννάται το ερώτημα, γιατί η δημοτική αρχή ενεργοποιείται τώρα; Τι άλλαξε έπειτα από τόσα χρόνια στασιμότητας; Η απάντηση ίσως βρίσκεται στο γεγονός ότι πλησιάζει η στιγμή κατά την οποία το Υπουργείο Πολιτισμού θα παραδώσει μέσα στο 2028 το μνημείο στο κοινό. Τότε οι ελλείψεις γύρω από τον Τύμβο δεν θα μπορούν πλέον να κρυφτούν. Θα είναι ορατές στους επισκέπτες, στους δημοσιογράφους και σε όλους όσοι γνωρίζουν καλά την περιοχή, αναμεσά τους και ο υπογράφων το παρών κείμενο.
Παράλληλα, σε περίπου δύο χρόνια η σημερινή διοίκηση του δήμου θα κριθεί από το σύνολο των πολιτών και όχι μόνο από το στενό εκλογικό της ακροατήριο. Αν ο Τύμβος Καστά άνοιγε στο κοινό με έναν ακατάλληλο δρόμο και χωρίς τις απαραίτητες υποδομές, η κριτική θα ήταν σφοδρή και απολύτως δικαιολογημένη. Επομένως το ίδιο το μνημείο επιβάλλει πλέον τους όρους της συνύφανσής του με όλα τα δίκτυα που αναπτύσσονται γύρω του (δήμο, δημόσιες υπηρεσίες, υποδομές, τοπική κοινωνία, επισκέπτες). Και αυτό δεν είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτό. Η ασφαλτόστρωση λοιπόν, έρχεται ως απαίτηση που δημιουργεί το ίδιο το μνημείο, την κατάλληλη στιγμή για την πολιτική εικόνα της τοπικής διοίκησης. Για τον τόπο, όμως, έρχεται με καθυστέρηση δώδεκα ολόκληρων χρόνων.
Το σοβαρότερο ζήτημα δεν είναι όμως μόνο ο δρόμος. Οι ρυθμοί με τους οποίους κινήθηκε ο δήμος γεννούν αμφιβολίες για το κατά πόσο μπορεί να διαχειριστεί το βάρος που θα φέρει η ανάδειξη ενός μνημείου παγκόσμιας ακτινοβολίας. Όταν χρειάζονται δώδεκα χρόνια για μια βασική υποδομή, πώς θα αντιμετωπιστούν οι αυξημένες ανάγκες που θα προκύψουν με το άνοιγμα του Τύμβου; Υπάρχει σχέδιο για την κυκλοφορία, τη στάθμευση, την ασφάλεια, την καθαριότητα και την εξυπηρέτηση των επισκεπτών; Υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος σχεδιασμός ώστε η επισκεψιμότητα να ωφελήσει ουσιαστικά την τοπική κοινωνία; Με αφορμή την καθυστέρηση των δώδεκα χρόνων δεν αποκλείεται, τα ερωτήματα που θέτουμε, να μείνουν ανταπάντησα για την επόμενη δωδεκαετία.
Η ασφαλτόστρωση του δρόμου όμως είναι ασφαλώς αναγκαία και θετική. Δεν αποτελεί, ωστόσο χάρη προς τους κατοίκους ούτε λόγο για θριαμβολογίες από κανένα εκπρόσωπο της τοπικής αυτοδιοίκησης και ανεξαρτήτου βαθμού. Είναι μια αυτονόητη υποχρέωση που θα εκπληρωθεί με απαράδεκτη καθυστέρηση. Οι δημότες έχουν μνήμη και όσοι παρακολουθούν στενά όσα συμβαίνουν στην περιοχή γνωρίζουν πολύ καλά πότε αποκαλύφθηκε το μνημείο στον Τύμβο Καστά και πόσα χρόνια έμεινε ο δρόμος στην ίδια κατάσταση.
Γι’ αυτό οι πανηγυρισμοί καλό θα ήταν να περιοριστούν. Μη θεωρείτε τους Έλληνες αφελείς. Γνωρίζουν πολύ καλά τι έχει συμβεί στον Καστά και έχουν πλήρη αντίληψη της κατάστασης. Όσο περισσότερο πανηγυρίζετε, τώρα για ένα χωματόδρομο, τόσο περισσότερο εκτίθεστε. Επιβάλλεται, λοιπόν, περισσότερη σεμνότητα, λιγότερες φωτογραφίες και, κυρίως, περισσότερη δουλειά. Διότι το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος θα εμφανιστεί σήμερα δίπλα στα μηχανήματα της ασφαλτόστρωσης. Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος θα αναλάβει την ευθύνη για τα δώδεκα χρόνια που χάθηκαν. Και η ευθύνη βρίσκεται στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Το μνημείο στον Καστά αποκαλύφθηκε σε 103 ημέρες. Η κατασκευή του δρόμου προς αυτόν για να αρχίσει, χρειάστηκαν δώδεκα χρόνια. Αυτή η σύγκριση από μόνη της, λέει όσα προσπαθούν να κρύψουν οι πανηγυρισμοί.
Η υπουργός Πολιτισμού αναφέρεται στην ιστορική σημασία της Αμφίπολης, το αναπτυξιακό της μέλλον και την ανάγκη προστασίας του τοπίου
Το συνολικό όραμα για την ανάδειξη της Αμφίπολης ως ενός ενιαίου αρχαιολογικού και αναπτυξιακού προορισμού παρουσίασε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, κατά την επίσκεψή της στην περιοχή.
Η υπουργός υπογράμμισε ότι η Αμφίπολη δεν ταυτίζεται μόνο με τον Τύμβο Καστά, αλλά αποτελεί έναν αρχαιολογικό χώρο με τεράστια ιστορική διαδρομή και πολλαπλά μνημεία, τα οποία μπορούν να αποτελέσουν μοχλό ανάπτυξης για ολόκληρη την περιοχή.
«Η Αμφίπολη δεν είναι μόνο ο Λόφος Καστά»
Η κ. Μενδώνη στάθηκε στη συνολική αξία της αρχαίας πόλης, επισημαίνοντας:
«Άλλωστε η Αμφίπολη το έχουμε πει πάρα πολλές φορές δεν είναι μόνο ο Λόφος Καστάς και το Μνημείο, δεν είναι μόνο η ξύλινη γέφυρα, δεν είναι μόνο η Ακρόπολη, είναι όλα μαζί.
Η Αμφίπολη ήταν μια μεγάλη πόλη όχι μόνο την περίοδο του Μακεδονικού Βασιλείου αλλά πολύ πριν ήδη από την αρχαϊκή αρχαιότητα και ακολούθως από την κλασική αρχαιότητα.
Η πορεία της ιστορική έχει συνδεθεί με πολύ μεγάλες προσωπικότητες είτε ήταν ο Βρασίδας είτε ήταν ο Μέγας Αλέξανδρος και αργότερα οι επίγονοι.
Είναι μια περιοχή όπου η γεωστρατηγική της σημασία ήταν εξαιρετικά σημαντική για τον αρχαίο κόσμο, είναι ένα σημείο το οποίο στην πραγματικότητα και μετά την εκστρατεία του Αλεξάνδρου και την αρχή της από εδώ συνδέει τον Δυτικό με τον Ανατολικό κόσμο.»
«Κάθε πολιτιστικό τοπόσημο είναι μοχλός ανάπτυξης»
Η υπουργός επανέλαβε ότι η αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς μπορεί να αποτελέσει σημαντικό αναπτυξιακό εργαλείο για τις τοπικές κοινωνίες.
«Κάθε πολιτιστικό τοπόσημο, κάθε σημαντικός πολιτιστικός πόρος, αυτομάτως ένας μοχλός ανάπτυξης.
Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει την υποχρέωση και την αρμοδιότητα να αποδώσει αποκατεστημένα τα μείζονα αυτά μνημεία στην τοπική κοινωνία.
Από εκεί και πέρα είναι θέματα συλλογικά κυρίως των τοπικών κοινωνιών για το πόσο θα εκμεταλλευτούν με τη θετική έννοια του όρου, τη θετική έννοια της λέξης το συγκεκριμένο πολιτιστικό τοπόσημο για να προχωρήσουν σε μια αναπτυξιακή προοπτική.»
Αναπτυξιακό σχέδιο με σεβασμό στο περιβάλλον
Η κ. Μενδώνη υπενθύμισε ότι ήδη από το 2014 είχε τεθεί η ανάγκη δημιουργίας ενός ολοκληρωμένου σχεδίου ανάπτυξης για την περιοχή, ξεκαθαρίζοντας ότι η αξιοποίηση της Αμφίπολης δεν μπορεί να γίνει εις βάρος του φυσικού περιβάλλοντος.
«Άλλωστε από το 2014 είχαμε συζητήσει όταν ανεσκάφη το μνημείο και πολύ πριν συνειδητοποιήσουμε όλη την τεράστια του αξία, γιατί έχουμε προχωρήσει πολύ, είναι πολύ πιο σημαντικά αυτά τα οποία πλέον διαβάζουμε στο μνημείο από αυτά τα οποία πιστεύαμε το 2014.
Είχαμε πει από τότε ότι θα πρέπει σε επίπεδο Δήμου, Περιφέρειας με την υποστήριξη της κεντρικής κυβέρνησης να δημιουργηθεί ένα αναπτυξιακό πλάνο για την περιοχή.
Όμως, ανάπτυξη σε ένα τέτοιο χώρο δεν σημαίνει χτίζω δεξιά και αριστερά.
Η περιοχή, το περιβάλλον, πρέπει να κρατηθεί αυστηρά αλώβητο, γιατί ένα από τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της περιοχής είναι αυτό ακριβώς.
Άρα έχει αυτή τη δυναμική η Αμφίπολη όπως την έχει κάθε μεγάλο αρχαιολογικό μνημείο.»
Η πρόσβαση στο σπήλαιο είναι δύσκολη, καθώς απαιτεί 4Χ4 και αρκετό περπάτημα.
Νέο και ανεξερεύνητο σπήλαιο, εντόπισαν το Σάββατο (15/03) μέλη της σπηλαιολογικής ομάδας του Ε.Ο.Σ της Καβάλας στην περιοχή των Λακκοβηκίων.
Σύμφωνα με πληροφορίες, τα Λακκοβήκια είναι ένας από τους πιο ιστορικούς οικισμούς της δυτικής πλευράς του Παγγαίου Όρους, σε απόσταση 12 Km περίπου από την αρχαία Αμφίπολη. Η πρόσβαση στο σπήλαιο είναι δύσκολη, καθώς απαιτεί 4Χ4 και αρκετό περπάτημα.
Το τοπίο είναι τυπικά μεσογειακό, με πυκνό πουρνάρι και φυτευτή πέτρα. Η μικρή, στενή είσοδος, στην οποία με δυσκολία χωρά ένας ενήλικος άνθρωπος δεν προδιαθέτει για ένα βάραθρο συνολικού βάθους 30m. Αμέσως μετά τη στενή είσοδο, υπάρχουν δύο ευρύχωροι θάλαμοι.
Στο εσωτερικό του σπηλαίου
Διάδρομοι και στενά περάσματα διασταυρώνονται και οδηγούν σε μικρότερες και μεγαλύτερες αίθουσες διακοσμημένες με σταλακτίτες, σταλαγμίτες, και ελικτίτες.
Το σπήλαιο φιλοξενεί μια αποικία χειρόπτερων (νυχτερίδων) και αρκετά άλλα άγνωστα σπηλαιόβια είδη. Η συλλογή, αναγνώριση και ταξινόμησή τους, όπως επίσης η χαρτογράφηση και αποτύπωση του σπηλαίου απαιτεί επανάληψη αρκετών επισκέψεων.
Ως μοναδικό πολιτιστικό πόλο και σημαντικό αναπτυξιακό πόρο χαρακτήρισε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, το μνημείο του τύμβου Καστά και τον αρχαιολογικό πλούτο της Αμφίπολης, κατά την εκδήλωση παρουσίασης του αναβαθμισμένου έργου της αρχαίας ξύλινης γέφυρας.
Η υπουργός τόνισε τον ρόλο της ιστορικής πόλης της Αμφίπολης και ανέδειξε τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει στο μέλλον.
Η ψηφιακή αποτύπωση της αρχαίας ξύλινης γέφυρας, σε συνδυασμό με τα έργα ανάδειξης που υλοποιούνται τα τελευταία επτά χρόνια, μεταμορφώνουν την Αμφίπολη σε έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς και ιστορικούς χώρους της χώρας, με διεθνή αναγνώριση.
Η κ. Μενδώνη επεσήμανε ότι οι επενδύσεις στην περιοχή των Σερρών την τελευταία επταετία υπερβαίνουν τα 25 εκατ. ευρώ, ενώ ειδικά για τον τύμβο Καστά η επένδυση φτάνει τα 20 εκατ. ευρώ.
Όπως ανέφερε, «το σύνολο αυτών των έργων που υλοποιήθηκαν δείχνει τη φροντίδα της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη για τον τόπο και για το μοναδικό μακεδονικό μνημείο που αποκαλύφθηκε το 2014 και το οποίο μελετάται με υποδειγματικό τρόπο, με τη συνεργασία Ελλήνων και ξένων ειδικών, προκειμένου το 2028 να αποδοθεί στους επισκέπτες με τον καλύτερο δυνατό τρόπο».
Τα τελευταία επτά χρόνια, η υπουργός Πολιτισμού έχει επισκεφθεί επανειλημμένα την Αμφίπολη, παρακολουθώντας από κοντά την πρόοδο των εργασιών στον τύμβο Καστά, στην ακρόπολη και στην αρχαία γέφυρα.
Παράδοση του τύμβου Καστά το 2028 και νέα έργα ανάδειξης
Η υπουργός δήλωσε ότι «ένα μεγάλο στοίχημα, που ήταν η επανατοποθέτηση της μαρμάρινης θύρας στην είσοδο του τάφου, μετά τη συγκόλλησή της, επετεύχθη με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Η αποκατάσταση του μνημείου στο εσωτερικό του προχωρά. Δεν είναι πολλά αυτά που πρέπει ακόμη να γίνουν. Ο τύμβος αποκαθίσταται και το πρώτο δεκαπενθήμερο του Σεπτεμβρίου αναμένεται η εγκατάσταση του αναδόχου και για την κατασκευή του μουσειακού χώρου, που θα φιλοξενήσει την ψηφιακή και τη συμβατική έκθεση του μνημείου».6
Όπως σημείωσε, το μνημείο θέτει συνεχώς διλήμματα που απαιτούν επιστημονικές λύσεις, οι οποίες παρέχονται από τους αρμόδιους ειδικούς, με στόχο η αποκατάσταση να αποτελέσει πρότυπο και σε διεθνές επίπεδο.
Στη συνέχεια, η υπουργός επισκέφθηκε την αρχαία ακρόπολη με τις παλαιοχριστιανικές βασιλικές και το έργο της αρχαίας ξύλινης γέφυρας, καθώς και τη νέα ψηφιακή αναπαράσταση της ιστορίας της Αμφίπολης.
Το έργο της γέφυρας, συνολικού κόστους 1,2 εκατ. ευρώ, χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και υλοποιήθηκε από τη Διεύθυνση Αναστηλώσεων του ΥΠΠΟ και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Σερρών.
Η υπουργός εξέφρασε την ικανοποίησή της για την ολοκλήρωση των εργασιών και τον θαυμασμό της για το ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον της περιοχής.
Τόνισε επίσης ότι το ΥΠΠΟ και η πολιτεία έχουν χρέος να αποδώσουν αυτόν τον θησαυρό στην τοπική κοινωνία, η οποία πρέπει να τον διαχειριστεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Νέα διάσταση στην αρχαιολογική πληροφορία μέσω ψηφιακών εφαρμογών
Η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών, Δημητρία Μαλαμίδου, αναφέρθηκε στην ολοκλήρωση ενός εμβληματικού έργου, που συνδέεται με σημαντικές προσωπικότητες της ιστορίας. Επεσήμανε ότι το νέο σύγχρονο στέγαστρο της γέφυρας και οι πολυμεσικές εφαρμογές προσδίδουν νέα διάσταση στην αρχαιολογική πληροφόρηση για την Αμφίπολη.
Η αρχαία ξύλινη γέφυρα: Ένα τεχνικό έργο 2.500 ετών
Η αρχαία ξύλινη γέφυρα της Αμφίπολης, ηλικίας περίπου 2.500 ετών, κατασκευασμένη πάνω στον ποταμό Στρυμόνα μπροστά στην Πύλη Γ΄, αποκαλύφθηκε στις ανασκαφές του Δημήτρη Λαζαρίδη (1976-1978). Βρέθηκαν 1.250 ξύλινοι πάσσαλοι και κορμοί, εκ των οποίων 220 ανασύρθηκαν από τον βυθό. Πρόκειται για τη μοναδική σωζόμενη αρχαία ξύλινη γέφυρα στην Ελλάδα.
Η γέφυρα μνημονεύεται από τον Θουκυδίδη, ο οποίος περιγράφει τη στρατηγική σημασία της κατά τα γεγονότα του Πελοποννησιακού Πολέμου (424-422 π.Χ.), όταν ο Βρασίδας την διέσχισε για να καταλάβει την Αμφίπολη.
Η ανακάλυψη της γέφυρας αποτέλεσε σταθμό στην ελληνική αρχαιολογική έρευνα. Κατά τις ανασκαφές εντοπίστηκαν 101 σωζόμενοι πάσσαλοι δρυός, σφηνωμένοι κάθετα στο αμμώδες έδαφος της κοίτης του ποταμού, και διατηρήθηκαν χάρη στις αναερόβιες συνθήκες του περιβάλλοντος.
Η ανάλυση του υλικού αποκάλυψε έξι κατασκευαστικές φάσεις από τον 8ο-6ο αι. π.Χ. έως τον 16ο-17ο αι. μ.Χ., προσδίδοντας μοναδική συνέχεια χρήσης στη γέφυρα. Οι πάσσαλοι έχουν συντηρηθεί και μελετηθεί, και τα αποτελέσματα αξιοποιούνται στις σύγχρονες ψηφιακές εφαρμογές για την ανάδειξή της.
Ψηφιακή εμπειρία και σύγχρονος εκθεσιακός χώρος
Οι επισκέπτες έχουν πλέον τη δυνατότητα να διασχίσουν ψηφιακά την αρχαία γέφυρα, παρακολουθώντας την ιστορία του μνημείου στο πλαίσιο του «Ψηφιακού Περάσματος στην Αμφίπολη».
Στον αρχαιολογικό χώρο έχει κατασκευαστεί εκθεσιακός οικίσκος 80 τ.μ., λειτουργώντας ως «The Bridge: Archaeological Information Spot», που αποτελεί έναν σύγχρονο ενδιάμεσο χώρο μετάβασης μεταξύ φυσικού τοπίου και αρχαιολογικού χώρου.
Η μεταλλική κατασκευή, με λιτό σχεδιασμό, πλαισιώνει διακριτικά το μνημείο, ενώ τα υαλοστάσια επιτρέπουν συνεχή οπτική επαφή με το περιβάλλον. Η εσωτερική κίνηση ακολουθεί τη λογική ενός συνεχούς μονοπατιού, χωρισμένου σε δύο τμήματα: το πρώτο με ψηφιακές εφαρμογές (διαδραστικοί χάρτες, εκπαιδευτικά παιχνίδια, VR), και το δεύτερο ως διαδραστικό χώρο για βιωματική συμμετοχή.
Στις αρχές του 2028 προγραμματίζεται να ανοίξει για το κοινό ο Τύμβος Καστά, ενώ η ψηφιακή ανάδειξη της αρχαίας ξύλινης γέφυρας αποτελεί το νέο βήμα στη μετατροπή της Αμφίπολης σε αρχαιολογικό προορισμό διεθνούς εμβέλειας.
Η επένδυση στον Τύμβο Καστά προσεγγίζει τα 20 εκατ. ευρώ, ενώ τα έργα πολιτισμού στην Περιφερειακή Ενότητα Σερρών ξεπερνούν συνολικά τα 25 εκατ. ευρώ.
Το μνημείο αναμένεται να γίνει επισκέψιμο στις αρχές του 2028, με την εγκατάσταση του αναδόχου για τον νέο μουσειακό χώρο να προγραμματίζεται για τον Σεπτέμβριο.
Η αρχαία γέφυρα της Αμφίπολης, ηλικίας περίπου 2.500 ετών, παρουσιάζεται πλέον μέσω ψηφιακών εφαρμογών, διαδραστικών χαρτών και εμπειριών εικονικής πραγματικότητας.
Παρά τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων μηνών, η πλήρης απόδοση του μνημείου στο κοινό μετατίθεται πλέον για το 2028, σύμφωνα με τον σχεδιασμό του Υπουργείου Πολιτισμού.
Η νέα αυτή παράταση έχει προκαλέσει εύλογο προβληματισμό, καθώς από το καλοκαίρι του 2014, όταν οι ανασκαφές στην Αμφίπολη μονοπώλησαν το διεθνές ενδιαφέρον, οι ημερομηνίες ολοκλήρωσης έχουν επανειλημμένα μετακινηθεί.
Κανείς δεν αμφισβητεί ότι πρόκειται για ένα εξαιρετικά πολύπλοκο έργο, όπου η επιστημονική ακρίβεια και η προστασία του μνημείου υπερισχύουν της ταχύτητας. Ωστόσο, η κοινωνία εξακολουθεί να περιμένει τη στιγμή που ο Τύμβος Καστά θα ανοίξει οριστικά τις πύλες του, δικαιώνοντας τις προσδοκίες που γεννήθηκαν πριν από δώδεκα χρόνια.
Όταν ολοκληρωθούν οι εργασίες, ο Τύμβος Καστά δεν θα αποτελεί μόνο έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς προορισμούς της Ελλάδας. Θα είναι ένα μνημείο παγκόσμιας εμβέλειας, ικανό να αναδείξει ακόμη περισσότερο τη σπουδαία πολιτιστική κληρονομιά της Μακεδονίας και να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τον ελληνικό και τον διεθνή πολιτιστικό τουρισμό.
Μία εικόνα με έντονο συμβολισμό και ιδιαίτερη αρχαιολογική αξία σηματοδοτεί τη νέα φάση των εργασιών αποκατάστασης στον Τύμβο Καστά της Αμφίπολης. Η μνημειώδης μαρμάρινη θύρα του ταφικού μνημείου, ένα από τα σημαντικότερα αρχιτεκτονικά στοιχεία του εσωτερικού του, επέστρεψε στην αρχική της θέση, ύστερα από μια εξαιρετικά απαιτητική διαδικασία συντήρησης και αναστήλωσης.
Η επανατοποθέτηση της θύρας δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία τεχνική εργασία. Συνιστά ένα καθοριστικό ορόσημο στην προσπάθεια αποκατάστασης ενός μνημείου που, δώδεκα χρόνια μετά την ανασκαφική αποκάλυψή του, εξακολουθεί να συγκεντρώνει το ενδιαφέρον της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας και εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο.
Ένα σύνθετο τεχνικό επίτευγμα
Η δίφυλλη μαρμάρινη θύρα είχε βρεθεί κατά την ανασκαφή κατακερματισμένη σε δεκάδες τμήματα, αποτέλεσμα τόσο της αρχαίας σύλησης του μνημείου όσο και της φθοράς που προκάλεσαν οι αιώνες. Η αποκατάστασή της απαίτησε πολυετή εργασία από εξειδικευμένους συντηρητές, αρχαιολόγους και μηχανικούς, οι οποίοι προχώρησαν στην ταύτιση, συγκόλληση και στερέωση κάθε σωζόμενου μαρμάρινου μέλους.
Η τελική επαναφορά της στη φυσική της θέση έγινε με τη χρήση ειδικών ανυψωτικών συστημάτων και μετά την ολοκλήρωση όλων των απαραίτητων στατικών επεμβάσεων στο εσωτερικό του μνημείου, ώστε να διασφαλιστεί η απόλυτη προστασία του αρχαίου οικοδομήματος.
Το μνημείο αποκτά ξανά την αυθεντική του εικόνα
Τα τελευταία χρόνια οι εργασίες στον Τύμβο Καστά εξελίσσονται σταδιακά από τη φάση της διάσωσης στη φάση της αποκατάστασης.
Έχουν ήδη ολοκληρωθεί σημαντικές παρεμβάσεις στη θόλο, στους τοίχους, στα θεμέλια και στα δομικά στοιχεία του μνημείου, ενώ απομακρύνονται πλέον σταδιακά οι μεταλλικές υποστυλώσεις που είχαν τοποθετηθεί αμέσως μετά την ανασκαφή για λόγους ασφαλείας.
Παράλληλα συνεχίζεται η συντήρηση των Σφιγγών, των Καρυάτιδων, του εντυπωσιακού ψηφιδωτού της Αρπαγής της Περσεφόνης, αλλά και των υπόλοιπων μαρμάρινων διακοσμητικών στοιχείων που συνθέτουν το μοναδικό αρχιτεκτονικό σύνολο.
Με κάθε ολοκληρωμένη παρέμβαση, το εσωτερικό του ταφικού μνημείου πλησιάζει όλο και περισσότερο στην εικόνα που είχε όταν κατασκευάστηκε στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ.
Οι επόμενες εργασίες
Το πρόγραμμα αποκατάστασης συνεχίζεται με αμείωτους ρυθμούς και περιλαμβάνει την επανατοποθέτηση των φτερών και της κεφαλής της ανατολικής Σφίγγας, την ολοκλήρωση του μαρμάρινου περιβόλου, τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου, καθώς και τη δημιουργία των απαραίτητων υποδομών για την ασφαλή υποδοχή των επισκεπτών.
Στόχος είναι το μνημείο να μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως αρχαιολογικός χώρος, αλλά και ως ένας σύγχρονος χώρος πολιτισμού, με ελεγχόμενη επισκεψιμότητα και υψηλές προδιαγραφές προστασίας.
Οι εργασίες στο εσωτερικό του μνημείου προχωρούν σύμφωνα με τον προγραμματισμό, ενώ στις αρχές Σεπτεμβρίου αναμένεται η εγκατάσταση του αναδόχου για την κατασκευή του μουσειακού κτηρίου, το οποίο θα φιλοξενήσει τη μόνιμη έκθεση και τις ψηφιακές εφαρμογές που θα πλαισιώνουν την εμπειρία του επισκέπτη.
Η Αμφίπολη εισέρχεται σε νέα φάση ανάδειξης με επίκεντρο τις εκτεταμένες εργασίες προστασίας, αποκατάστασης και συντήρησης που εξελίσσονται στον Τύμβο Καστά, το μεγαλειώδες μνημείο, σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η πρόοδος των εργασιών στον Τύμβο -η αποκάλυψη του μνημειώδους περιβόλου στο σύνολό του, η επανατοποθέτηση της μαρμάρινης θύρας του μακεδονικού τάφου, η ολοκλήρωση αντιπλημμυρικής θωράκισης, η έναρξη του έργου κατασκευής του μουσειακού κελύφους- δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την απόδοσή του στο κοινό, το 2028.
Παράλληλα, στον αρχαιολογικό χώρο προχωρεί συστηματικά η εφαρμογή ενός ευρύτερου στρατηγικού σχεδίου για τη συνολική αναβάθμιση του αρχαιολογικού χώρου της Αμφίπολης.
Αναβατόριο για ΑμεΑ στην Ακρόπολη της Αμφίπολης
Στο πλαίσιο αυτό, η Υπουργός Πολιτισμού ΛίναΜενδώνη, απέδωσε στο κοινό δύο ακόμα σημαντικά έργα, που ενισχύουν τις υποδομές και αναβαθμίζουν τη φυσική και ψηφιακή εμπειρία των επισκεπτών. Το πρώτο αφορά στη μοναδική σωζόμενη Αρχαία Ξύλινη Γέφυρα στον Στρυμόνα, μετά την ολοκλήρωση των εργασιών συντήρησης των ξύλινων πασσάλων, κατάλοιπα της αρχαίας κατασκευής, η οποία χρονολογείται ήδη από τον 6ο αιώνα π.Χ., καθώς και η τοποθέτηση νέου στεγάστρου προστασίας. Το έργο πλαισιώνεται από πολυμεσικές εφαρμογές που «ζωντανεύουν» την Αρχαία Ξύλινη Γέφυρας. Το δεύτερο αφορά στη βελτίωση της προσβασιμότητας για άτομα με κινητικές δυσκολίες και προβλήματα όρασης, με τη δημιουργία τριών κλάδων διαδρομών στην Ακρόπολη, στο Αρχαίο Γυμνάσιο και στο Βόρειο Τείχος, την εγκατάσταση αναβατορίου για άτομα με κινητικές δυσκολίες, πινακίδων σε γραφή Braille και υποδομών στάθμευσης για ΑμεΑ.
Το Γυμνάσιο Αμφίπολης πριν και μετά τις διαδρομές ΑμεΑ
Τα έργα που αποδόθηκαν, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 3.000.000 ευρώ, χρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ενισχύοντας την προστασία και την προσβασιμότητα του αρχαιολογικού χώρου. Καθιστούν τα σημαντικότερα μνημεία της Αμφίπολης πιο λειτουργικά, ασφαλή και φιλικά για όλους τους επισκέπτες. Συνολικά, στην Αμφίπολη υλοποιείται ένα συνεκτικό πρόγραμμα επενδύσεων που υπερβαίνει τα 20 εκατ. ευρώ, με πόρους από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Κεντρική Μακεδονία» ΕΣΠΑ 2014-2020 και 2021-2027, και από τον Τακτικό Προϋπολογισμό και το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του Υπουργείου Πολιτισμού, αποκαθιστώντας και αναδεικνύοντας τα μνημεία της και ενισχύοντας τη διεθνή ακτινοβολία του αρχαιολογικού χώρου, με κορυφαίο σημείο αναφοράς τον μνημειακό Τύμβο Καστά.
Η επανατοποθετημένη μαρμάρινη θύρα του μακεδονικού τάφου
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Η Αμφίπολη αποτελεί μείζονα αρχαιολογικό χώρο ο οποίος, από το 2019, βρίσκεται στο επίκεντρο της στρατηγικής μας για την προστασία, αποκατάσταση, ανάδειξη και βελτίωση της προσβασιμότητας. Στόχος μας είναι η διαχείριση του μνημειακού συνόλου της Αμφίπολης ως σύγχρονου, ολοκληρωμένου και διεθνώς αναγνωρίσιμου πολιτιστικού προορισμού, με σεβασμό στην αυθεντικότητα των μνημείων και στις αρχές της επιστημονικής δεοντολογίας. Στον Τύμβο Καστά, η πρόοδος των έργων επιβεβαιώνει ότι ο σχεδιασμός αυτός υλοποιείται με συνέπεια, σύστημα και μέθοδο. Η εξαιρετικά δύσκολη και σύνθετη επανατοποθέτηση της μαρμάρινης θύρας του μακεδονικού τάφου, ύστερα από την απαιτητική διαδικασία συγκόλλησης και αποκατάστασής της, αποτελεί ένα σημαντικό τεχνικό και επιστημονικό επίτευγμα. Οι εργασίες στο εσωτερικό του μνημείου προχωρούν σύμφωνα με τον προγραμματισμό, ενώ στις αρχές5 Σεπτεμβρίου αναμένεται η εγκατάσταση του αναδόχου για την κατασκευή του μουσειακού κτηρίου, το οποίο θα φιλοξενήσει τη μόνιμη έκθεση και τις ψηφιακές εφαρμογές που θα πλαισιώνουν την εμπειρία του επισκέπτη. Το μνημείο, λόγω της μοναδικότητας και της πολυπλοκότητάς του, θέτει διαρκώς νέα επιστημονικά ζητήματα, τα οποία αντιμετωπίζονται με υπευθυνότητα, από τις υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού, αλλά και μέσω συνεργασιών με ελληνικά και ευρωπαϊκά ερευνητικά κέντρα. Στόχος μας είναι η αποκατάσταση, η ανάδειξη και η προβολή του Τύμβου Καστά να αποτελέσει ένα πρότυπο, σε διεθνές επίπεδο. Συγχρόνως, ολοκληρώθηκε και αποδίδουμε επισκέψιμο για το κοινό ένα εξαιρετικά σημαντικό έργο για την προστασία της Ξύλινης Γέφυρας της Αμφίπολης, από τα σπανιότερα σωζόμενα έργα, παγκοσμίως, της αρχαίας ξύλινης μηχανικής. Η κατασκευή του στεγάστρου προστασίας διασφαλίζει τη μακροχρόνια διατήρηση των αυθεντικών ξύλινων στοιχείων, των πασσάλων και των γύψινων αποτυπωμάτων τους, τα οποία προσφέρουν μοναδικές πληροφορίες για την τεχνολογία της αρχαίας γεφυροποιίας. Η Γέφυρα, μνημείο που το ευρύ κοινό δεν γνωρίζει επαρκώς, συνδεόταν με την Πύλη Γ΄ των οχυρώσεων της πόλης και μνημονεύεται από τον Θουκυδίδη.
Το Γυμνάσιο Αμφίπολης πριν και μετά τις διαδρομές ΑμεΑ
Οι ψηφιακές εφαρμογές επιτρέπουν στους επισκέπτες να γνωρίσουν την ιστορία και τη λειτουργία του. Εξίσου σημαντική είναι η ολοκλήρωση και απόδοση των έργων προσβασιμότητας στην Ακρόπολη, στο αρχαίο Γυμνάσιο και στο Βόρειο Τείχος της Αμφίπολης, που καθιστούν δυνατή την ασφαλή και ισότιμη πρόσβαση των επισκεπτών. Η αναβάθμιση των υποδομών αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής μας για έναν πολιτισμό ανοιχτό σε όλους. Η Αμφίπολη δεν είναι μόνο ο Τύμβος Καστά ούτε μόνο η Αρχαία Γέφυρα ή η Ακρόπολη. Είναι ένα μοναδικό μνημειακό σύνολο, με αδιάλειπτη ιστορική διαδρομή από την αρχαϊκή και την κλασική εποχή έως τους ελληνιστικούς και βυζαντινούς χρόνους. Τόπος που συνδέθηκε με κορυφαίες προσωπικότητες της ιστορίας και διαδραμάτισε καθοριστικό γεωστρατηγικό ρόλο στον αρχαίο κόσμο. Το Υπουργείο Πολιτισμού δημιουργεί τις προϋποθέσεις, ώστε το σύνολο των μνημείων της να λειτουργήσει ως ένας ενιαίος αρχαιολογικός προορισμός διεθνούς εμβέλειας, στον οποίον η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, η επιστημονική έρευνα, η προσβασιμότητα, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η εμπειρία του επισκέπτη συνυπάρχουν αρμονικά».
Άποψη εσωτερικά του Τύμβου από την πρόσβαση στο μνημείο
Τύμβος Καστά
Στον Τύμβο Καστά έχει πλέον ολοκληρωθεί η αποκάλυψη του συνόλου του μαρμάρινου περιβόλου, μήκους 497 μέτρων, καθώς και η αποκατάσταση της αρχικής γεωμετρίας του Τύμβου και του περιβάλλοντος του. Σε προχωρημένο στάδιο βρίσκονται η αποκατάσταση της νότιας πλευράς του περιβόλου, η στερέωση του δυτικού τμήματος και η κατασκευή του εκτεταμένου δικτύου απορροής ομβρίων υδάτων. Στο ταφικό μνημείο έχουν ολοκληρωθεί οι κρίσιμες εργασίες στερέωσης και δομικής αποκατάστασης, ενώ η απομάκρυνση του συνόλου των προσωρινών μεταλλικών υποστυλώσεων επιτρέπει τώρα την πλήρη ανάγνωση του εσωτερικού του. Η μνημειώδης μαρμάρινη θύρα έχει επανατοποθετηθεί, ενώ η επόμενη φάση των εργασιών περιλαμβάνει συμπληρώσεις στην τοιχοποιία, τη διαμόρφωση του δαπέδου και την οριστικοποίηση της μελέτης της κλίμακας καθόδου, ώστε να διασφαλίζεται η ασφαλής πρόσβαση των επισκεπτών χωρίς να αλλοιώνεται η θέαση της αυθεντικής κλίμακας του μνημείου.
Η Αρχαία Ξύλινη Γέφυρα εσωτερικά με το παλιό και το νέο στέγαστρο
Αρχαία Ξύλινη Γέφυρα
Η Αρχαία Αμφίπολη προστατευόταν από οχύρωση μήκους 7,5 χλμ., από την οποία το βόρειο τμήμα διατηρείται σε εξαιρετική κατάσταση. Στον τομέα της ξύλινης γέφυρας σώζονται τμήμα του τείχους και οι Πύλες Β΄ και Γ΄, με την τελευταία να συνδέεται άμεσα με τη γέφυρα που, σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, διέσχισε ο στρατηγός Βρασίδας με τους Σπαρτιάτες, κατά την κατάληψη της πόλης το 424 π.Χ. Η Πύλη Γ, η μεγαλύτερη και ισχυρότερη της αρχαίας Αμφίπολης, ήταν άμεσα συνδεδεμένη με την ξύλινη γέφυρα, η οποία είχε πλάτος περίπου 6 μ. και αποτελούσε κομβικό σημείο της οχύρωσης και της επικοινωνίας της πόλης. Οι ανασκαφές του Δημήτρη Λαζαρίδη, το 1970, αποκάλυψαν τμήμα της Γέφυρας, μέχρι τη σημερινή ανατολική όχθη του Στρυμόνα, με διατηρημένους ξύλινους πασσάλους δρυός, μοναδικά κατάλοιπα της αρχαίας κατασκευής που διασώθηκαν χάρη στις ιδιαίτερες συνθήκες του υγρού εδάφους. Στην άλλη πλευρά του ποταμού δεν βρέθηκε η συνέχειά της, γιατί τα μεγάλα έργα της εκβάθυνσης και διευθέτησης της κοίτης του, τη δεκαετία του 1930, πρέπει να την κατέστρεψαν ολοσχερώς. Περίπου εκατό πάσσαλοι ή αποτυπώματα πασσάλων έχουν σωθεί από τη φάση των κλασικών χρόνων. Μερικές εκατοντάδες ακόμη, λίγο ψηλότερα, ανήκουν στις μεταγενέστερες φάσεις ανακατασκευών, κατά την ελληνιστική, ρωμαϊκή και βυζαντινή εποχή. Χάρη σε ερευνητικό πρόγραμμα ραδιοχρονολογήσεων δειγμάτων από τα σωζόμενα ξύλα, προκύπτει η διαχρονική χρήση της Γέφυρας από τον 6ο αιώνα π.Χ., πριν από την ίδρυση της Αμφίπολης από τους Αθηναίους. Λειτούργησε χωρίς διακοπή μέχρι και τον 18 αιώνα μ.Χ.
Άποψη του Τύμβου Καστά εσωτερικά
Διαδρομές βελτίωσης προσβασιμότητας ΑμεΑ
Το έργο βελτίωσης της προσβασιμότητας ΑμεΑ περιλαμβάνει τη δημιουργία διαδρομής στην Ακρόπολη της Αρχαίας Αμφίπολης, καθιστώντας ασφαλή και εύκολη την περιήγηση στον αρχαιολογικό χώρο, στο Αρχαίο Γυμνάσιο και στο Βόρειο Τείχος για τα άτομα με κινητικές δυσκολίες και προβλήματα όρασης. Οι επεμβάσεις περιλαμβάνουν την εγκατάσταση αναβατορίου για την εύκολη μετακίνηση στο επίπεδο των παλαιοχριστιανικών μνημείων, τη διαμόρφωση και αναβάθμιση των διαδρομών κίνησης, νέες υποδομές εξυπηρέτησης των επισκεπτών, στάσεις ανάπαυσης, σήμανση και επεμβάσεις που διευκολύνουν την πρόσβαση ατόμων με αναπηρία και επισκεπτών με μειωμένη κινητικότητα, σύμφωνα με τις αρχές του καθολικού σχεδιασμού. Το έργο συμπληρώνει τις προηγούμενες εργασίες ανάδειξης των παλαιοχριστιανικών βασιλικών και των οχυρώσεων της Ακρόπολης, που είχαν υλοποιηθεί μέσω του προγράμματος INTERREG καθιστώντας πλέον τον χώρο περισσότερο λειτουργικό, ασφαλή και προσβάσιμο σε όλους.
Παρεμβάσεις βελτίωσης της προσβασιμότητας για ΑμεΑ στην Ακρόπολη της Αμφίπολης
Στις αυτοψίες και στην απόδοση των μνημείων στο κοινό, την Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη συνόδευσαν ο Αντιπεριφερειάρχης Σερρών Παναγιώτης Σπυρόπουλος, ο Δήμαρχος Αμφίπολης Στέργιος Φραστανλής και, από πλευράς Υπουργείου Πολιτισμού, η Γενική Γραμματέας Πολιτισμού Ολυμπία Βικάτου, η αναπληρώτρια Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Κρυσταλλία Μαντζανά, ο Προϊστάμενος της Διεύθυνσης Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων Θεμιστοκλής Βλαχούλης, η Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαίων και Νεότερων Μνημείων Μαρία Μερτζάνη, η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών Δημητρία Μαλαμίδου, ο Τμηματάρχης της Διεύθυνσης Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων και βασικός μελετητής του Τύμβου Μιχάλης Λεφαντζής, καθώς και λοιπά υπηρεσιακά στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού.
Πηγή: Γραφείο Τύπου ΥΠΠΟ Επιμέλεια: Γιώργος Κουλουβάρης naftemporiki.gr
Η γέφυρα του Στρυμόνα που ένωνε την Ανατολή με τη Δύση ήταν σε συνεχή χρήση από τον 6ο π.Χ. ως τον 18ο - Το έργο συντήρησής της εγκαινιάζει σήμερα η υπουργός Πολιτισμού
Πάτησαν πάνω της ο στρατηγός Βρασίδας κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, αργότερα ο Ξέρξης και πιο μετά ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος κι ο Μέγας Αλέξανδρος καθοδόν προς την εκστρατεία του στην Ανατολή. Η ξύλινη γέφυρα της Αμφίπολης, που ενώνει τις όχθες του Στρυμόνα είναι μνημείο πολιτισμού που αναδεικνύει την ιστορία της Μακεδονίας για 2.500 χρόνια. Είχε μήκος 275 μέτρα, πλάτος 5,5-6 μέτρα και ήταν κατασκευασμένη από ξύλινους πασσάλους τα άκρα των οποίων ήταν πελεκημένα, ώστε να καταλήγουν σε αιχμή τοποθετημένη ενίοτε σε σιδερένια κεφαλή, επίσης αιχμηρή.
«Πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική γέφυρα που ενώνει την Ανατολή με τη Δύση, ένα μοναδικό μνημείο για τον ελλαδικό χώρο, που διασώζει όχι μόνο κομμάτια της ιστορίας, αλλά στοιχεία για την κατασκευή της, ακόμη και ξύλινους πασσάλους που στέκουν ως σήμερα στη θέση τους», λέει στη Voria, η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών, Δημητρία Μαλαμίδου. Σήμερα το βράδυ στις 8 η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, εγκαινιάζει το μεγάλο έργο για την προστασία και τη συντήρηση της αρχαίας ξύλινης γέφυρας στην Αμφίπολη και αποδίδεται έτσι στο κοινό ως επισκέψιμη, ένα έργο που χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας με 1,12 εκατ. ευρώ.
Image
Η άνθηση της Αμφίπολης
Η αρχαία ξύλινη γέφυρα της Αμφίπολης έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην οικονομική και εμπορική ανάπτυξη της αρχαίας Αμφίπολης, μιας και συνέδεε τον ποταμό Στρυμόνα με την πόλη. Η Αμφίπολη, ήταν πόλη στρατηγικής σημασίας όχι μόνο λόγω της ναυπηγήσιμης ξυλείας που πρόσφερε η περιοχή, αλλά και επειδή βρισκόταν κοντά στα χρυσωρυχεία του Παγγαίου. Η εξέχουσα σημασία της γέφυρας έγκειται στο γεγονός ότι για πρώτη φορά έχουμε μαρτυρίες για τον τρόπο κατασκευής της υποδομής και της διάταξης των πάσσαλων μιας τυπικής, ξύλινης γέφυρας των κλασικών χρόνων.
Χρονολογείται στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. με βάση τα κινητά ευρήματα και η πρώτη αναφορά στις πηγές έρχεται από τον Θουκυδίδη. Όπως αναφέρει ο ιστορικός, ο Σπαρτιάτης στρατηγός Βρασίδας, το έτος 424 π.Χ. στη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου, στην μάχη με τον Κλέωνα, όντας ο νικητής, κατέλαβε την γέφυρα, εξουδετερώνοντας με άνεση μια μικρή φρουρά που βρισκόταν εντός της και μπήκε έτσι στην Αμφίπολη. Λίγο αργότερα ωστόσο το 422 π.Χ. στη σύγκρουση Αθηναίων και Σπαρτιατών έπεσαν ηρωικά μαχόμενοι τόσο ο Βρασίδας, όσο και ο Κλέωνας.
Ο Φίλιππος της Μακεδονίας διέσχισε πολλές φορές την ξύλινη γέφυρα επισκεπτόμενος τις περιοχές του βασιλείου του, όπως και ο Μέγας Αλέξανδρος που ανέδειξε τη σημασία της Αφμίπολης, καθώς η πόλη αποτέλεσε τη βάση συγκέντρωσης του στρατού του το 335 π.Χ. στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την εκστρατεία του στα βάθη της Ανατολής.
Image
Οι ξύλινοι πάσσαλοι επισκέψιμο μνημείο
Τα πρώτα αρχαιολογικά δεδομένα της γέφυρας ήρθαν στο φως κατά τη διάρκεια των ανασκαφών από τον Δημήτρη Λαζαρίδη -που έχει ταυτίσει το όνομά του με την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου της Αμφίπολης- το 1977-1978, όταν και αποκαλύφθηκε η πασσαλόπηκτη υποδομή της. Οι ανασκαφές έγιναν στο πλαίσιο εργασιών της τότε Νομαρχίας Σερρών για τη διαπλάτυνση και την εκβάθυνση της κοίτης του Στρυμόνα.
Τα στοιχεία που βρέθηκαν -πάσσαλοι, κορμοί δέντρων και δοκοί- ήταν πάνω από 1.250, αλλά η κατάσταση διατήρησής τους δεν ήταν καλή και ανασύρθηκαν στην επιφάνεια μόνο 220 πάσσαλοι. Επιπλέον έχουν βρεθεί σιδερένιες αιχμές, καρφιά, μολύβδινοι σύνδεσμοι και εργαλεία επεξεργασίας του ξύλου, ευρήματα που σχετίζονται με την κατασκευή και τη λειτουργία της γέφυρας.
Η μελέτη του υλικού και η χρονολόγηση με τη μέθοδο του άνθρακα-14 τοποθετεί την έναρξη κατασκευής και λειτουργίας της πιθανόν στην αρχαϊκή περίοδο, πριν ακόμη από την ίδρυση της αθηναϊκής αποικίας της Αμφίπολης το 437 π.Χ. Η κύρια κατασκευαστική φάση τεκμηριώνεται με βεβαιότητα στους κλασικούς χρόνους και κυρίως στον 5ο αιώνα π.Χ., ενώ εντοπίστηκαν διαδοχικές επισκευές κατά την ελληνιστική, τη ρωμαϊκή, την παλαιοχριστιανική, τη βυζαντινή και την πρώιμη οθωμανική περίοδο. Μάλιστα οι τελευταίες αναφορές για τη χρήση της γέφυρας στη διάσχιση του Στρυμόνα είναι τον 18ο αιώνα, όταν Ευρωπαίοι περιηγητές έφτασαν στην Αμφίπολη και έγραψαν για τη σημασία της αρχαίας πόλης και των κατάλοιπων που ήταν ορατά.
Σήμερα 101 πάσσαλοι και εκμαγεία πασσάλων της υποδομής, διατηρούνται και βρίσκονται σε τμήμα του αρχαιολογικού χώρου της Αμφίπολης πολύ κοντά στο σημείο της αρχικής τους θέσης κατά την αρχαιότητα. Το έργο προέβλεπε τον καθαρισμό των πασσάλων και την κατασκευή νέου στέγαστρου για την προστασία του μνημείου, το οποίο είναι πλέον επισκέψιμο.
Στον αρχαιολογικό χώρο της Αμφίπολης θα βρεθεί το Σάββατο 9 Μαΐου η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.
Η κ. Μενδώνη θα πραγματοποιήσει αυτοψία στις εργασίες που γίνονται στον Τύμβο Καστά, τον οποίο είχε χαρακτηρίσει σε προηγούμενες επισκέψεις της ως ένα μνημείο εξαιρετικά σπάνιο, υψηλής σημασίας, από ιστορική και αρχαιολογική άποψη, αλλά κι έναν τεράστιο αναπτυξιακό πόρο για την περιοχή.
Σε δηλώσεις της μάλιστα από τον αρχαιολογικό χώρο τον περασμένο Σεπτέμβριο είχε θέσει ως στόχο να αποδοθεί το μνημείο προς επίσκεψη στα τέλη του 2027 – αρχές του 2028.
Για την επικείμενη επίσκεψη της Λίνας Μενδώνη και τις εργασίες που γίνονται στον Τύμβο Καστά, ο αντιπεριφερειάρχης Σερρών Παναγιώτης Σπυρόπουλος δήλωσε στην ΕΡΤ: «Η ανάδειξη του μνημείου αποτελεί θέμα πρώτης προτεραιότητας, καθώς γίνεται μια πολύ σοβαρή και συστηματική δουλειά που τιμά τη Μακεδονία».
Ακολουθεί αναλυτικό πρόγραμμα:
Σάββατο 1 Αυγούστου- Αμφίπολη
18:00: Αυτοψία στον Τύμβο Καστά
19:00: Αυτοψία στον αρχαιολογικό χώρο αρχαίας ακρόπολης
20:00: Απόδοση της ξύλινης γέφυρας και του έργου προσβασιμότητας στον τομέα του Βορείου τείχους
Ένας χωματόδρομος και ένας εγκαταλελειμμένος περιβάλλων χώρος αρκούν για να καταρρίψουν χρόνια υποσχέσεων, φωτογραφιών και επικοινωνιακής διαχείρισης, αποκαλύπτοντας τη διαχρονική ανεπάρκεια του πολιτικού προσωπικού των Σερρών.
Υπάρχουν στιγμές που η πραγματικότητα είναι τόσο αποκαλυπτική, ώστε δεν χρειάζεται ούτε πολιτική ανάλυση ούτε μεγάλα λόγια. Αρκεί μια εικόνα.
Και η εικόνα στον Τύμβο Καστά είναι αμείλικτη.
Ένα μνημείο μοναδικής αρχαιολογικής αξίας, παγκόσμιας εμβέλειας, που θα μπορούσε να αποτελεί σημείο αναφοράς για ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, εξακολουθεί να προσεγγίζεται από... χωματόδρομο.
Ναι, χωματόδρομο.
Αυτός ο δρόμος δεν είναι απλώς ένα τεχνικό έργο που δεν έγινε. Είναι το πιο αυθεντικό μνημείο της ανικανότητας, της αδιαφορίας, της μικροπολιτικής και της μιζέριας που χαρακτηρίζει εδώ και δεκαετίες το πολιτικό προσωπικό των Σερρών.
Γιατί δεν μιλάμε για έλλειψη χρημάτων. Δεν μιλάμε για κάποιο σύνθετο τεχνικό έργο. Μιλάμε για τα απολύτως στοιχειώδη. Για μια αξιοπρεπή πρόσβαση σε ένα μνημείο που έκανε ολόκληρο τον πλανήτη να στρέψει το βλέμμα του στην Αμφίπολη.
Κι όμως, δώδεκα χρόνια μετά την ανακάλυψη που συγκλόνισε τη διεθνή επιστημονική κοινότητα, το μόνο που κατάφεραν οι κάθε λογής αρμόδιοι είναι να παράγουν δεκάδες δηλώσεις, εκατοντάδες φωτογραφίες και χιλιάδες υποσχέσεις.
Έργα; Ελάχιστα.
Το πολιτικό προσωπικό του νομού απέτυχε παταγωδώς να μετατρέψει τον Τύμβο Καστά σε αναπτυξιακό μοχλό για τις Σέρρες. Απέτυχε να διεκδικήσει. Απέτυχε να συνεργαστεί. Απέτυχε να σχεδιάσει. Και, το χειρότερο, απέτυχε ακόμη και να ντραπεί.
Ιδιαίτερη θέση σε αυτή τη θλιβερή εικόνα κατέχει ο Δήμος Αμφίπολης. Είναι αδιανόητο ο δήμος που φιλοξενεί έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της χώρας να επιτρέπει αυτή την εικόνα εγκατάλειψης. Ο περιβάλλων χώρος με ξερά χόρτα, η πρόχειρη αισθητική και η απαράδεκτη πρόσβαση συνθέτουν μια εικόνα που δεν προσβάλλει μόνο τον τόπο, αλλά και την κοινή λογική.
Και σαν να μην έφτανε αυτό, οι γνωστοί «παράγοντες» συνεχίζουν να παρελαύνουν κατά καιρούς από τον χώρο. Υπουργοί, βουλευτές, περιφερειάρχες, αντιπεριφερειάρχες, δήμαρχοι, αυτοδιοικητικοί, υπηρεσιακοί παράγοντες. Έρχονται, φωτογραφίζονται, χαμογελούν μπροστά στις κάμερες, κάνουν δηλώσεις για τον πολιτισμό και φεύγουν.
Δεν αισθάνονται ούτε την παραμικρή αμηχανία όταν περνούν από τον χωματόδρομο;
Δεν αντιλαμβάνονται ότι κάθε μέτρο αυτής της διαδρομής είναι μια δημόσια καταδίκη της δικής τους ανεπάρκειας;
Η αλήθεια είναι σκληρή.
Ο Τύμβος Καστά δεν έγινε ποτέ εθνική προτεραιότητα. Έγινε εργαλείο επικοινωνίας. Έγινε φόντο για δελτία Τύπου, προεκλογικές επισκέψεις και δημόσιες σχέσεις. Μόλις έσβησαν τα φώτα της δημοσιότητας, έσβησε και το ενδιαφέρον.
Και έτσι, ένα μνημείο που θα μπορούσε να αποτελεί σύμβολο πολιτισμού, ανάπτυξης και εξωστρέφειας, μετατράπηκε σε σύμβολο κρατικής εγκατάλειψης και τοπικής πολιτικής αποτυχίας.
Αυτός ο χωματόδρομος δεν οδηγεί μόνο στον Τύμβο Καστά.
Οδηγεί κατευθείαν στη χρεοκοπία μιας ολόκληρης πολιτικής νοοτροπίας.
Και αν το ίδιο το μνημείο μπορούσε να μιλήσει, δεν θα ζητούσε άλλες υποσχέσεις, ούτε άλλες κορδέλες εγκαινίων.
Θα ζητούσε το αυτονόητο: ανθρώπους αντάξιους της ιστορίας που καλούνται να υπηρετήσουν.
Υ.Γ . Η κριτική δεν αφορά τις εργασίες αποκατάστασης του ίδιου του μνημείου, οι οποίες, σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα πληροφορίες, έχουν πλέον εισέλθει σε φάση υλοποίησης με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, έστω και ύστερα από χρόνια καθυστερήσεων. Αφορά την εικόνα που αντικρίζει σήμερα ο επισκέπτης: τον χωματόδρομο, την εγκατάλειψη του περιβάλλοντος χώρου και την αδυναμία των αρμοδίων να διασφαλίσουν ούτε τα στοιχειώδη για ένα μνημείο παγκόσμιας ακτινοβολίας. Για τα υπόλοιπα... ιδωμεν.
.png)