Περίεργα αρχαία πρότυπα ομορφιάς: Έβαφαν μαύρα τα δόντια τους!

  Του Γιώργου Λεκάκη

Αν και πολλοί άνθρωποι σε όλον τον κόσμο σήμερα προσπαθούν να διατηρήσουν λευκά δόντια, αυτό δεν ίσχυε πάντα παντού…

Για αιώνες, σε διάφορα μέρη της Ασίας[1], της Αφρικής, της Ωκεανίας και της Αμερικής, ωρισμένοι πολιτισμοί θεωρούσαν τα μαυρισμένα δόντια ως ένδειξη – πρότυπο ομορφιάς!

Αυτό ίσχυε ιδιαιτερως στο Βιετνάμ, όπου το αρχαίο μαύρισμα των δοντιών έχει τεκμηριωθεί επαρκώς, αλλά οι αρχαιολόγοι αναρωτιούνται εδώ και καιρό πότε ξεκίνησε η πρακτική…

Μια νέα μελέτη υποδηλώνει ότι χρονολογείται τουλάχιστον 2.000 χρόνια πριν…

Μια ερευνητική επιστημονική ομάδα εξέτασε πρόσφατα παραδείγματα αποχρωματισμένων δοντιών, που βρέθηκαν σε άτομα, τα οποία είχαν ταφεί στην τοποθεσία Ντονγκ Ξα της ύστερης περιόδου του διάσημου χάλκινου “Πολιτισμού Ντονγκ Σον”, για να διαπιστώσει εάν η χρώση ήταν σκόπιμη, ή το ακούσιο αποτέλεσμα διατροφικών συνηθειών, όπως το μάσημα σπόρων μπετέλ[2].

Η χημική ανάλυση του σμάλτου των δοντιών ανίχνευσε ίχνη σιδήρου και θείου – τις χημικές υπογραφές του άλατος σιδήρου, το οποίο είναι ένα γνωστό συστατικό σε πολλές βαθειές μαύρες χρωστικές ουσίες. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα άλατα σιδήρου πιθανότατα θερμάνθηκαν με εκχυλίσματα από φυτά, πλούσια σε τανίνες, τα οποία θα αντιδρούσαν χημικά, για να δημιουργήσουν μια μαύρη πάστα, που εφαρμοζόταν αισθητικά στο δόντι, επανειλημμένα για αρκετές εβδομάδες.

Τα πρώτα στοιχεία αυτής της διαδικασίας χρονολογούνται στην Εποχή Σιδήρου του Βιετνάμ, πριν από δύο χιλιετίες, όταν οι αρχαίες κοινότητες είχαν αυξημένη πρόσβαση σε σιδερένια εργαλεία και όπλα.

Το σκόπιμο μαυρισμα των δοντιών / blackening, λοιπόν, υπογράμμιζε μια πολιτισμικά ενσωματωμένη έκφραση ταυτότητας, μέσα σε ευρύτερα δίκτυα διαπεριφερειακής αλληλεπίδρασης και ανταλλαγής.

• Εντάσσεται κι αυτό στην ευρ6ύτερη πεποίθηση του μαύρου, ως πρότυπο ομορφιάς, όπως το μαύρισμα του δέρματος που επιδιώκουν οι λευκοί κάθε καλοκαίρι, η λαμπερή μαύρη εμφάνιση, η μαύρη γοητεία, το μαύρο φόρεμα ως επίσημο, κλπ.

ΠΗΓΗ: Yue Zhang, κ.ά. «A kingdom with blackened teeth 2,000 years ago: tracing the practice of tooth blackening in ancient Vietnam», vol. 18, αρ. 29, (2026), Archaeological and Anthropological Sciences, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 22.1.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Γ. Λεκάκης “Περίεργα και παράξενα”, σειρά, εκδ. “Ερωδιός”.
• Γ. Λεκακης “Λεξικο παραδοσεων”.
• Λέβιν Ντ. «Despite Risks, an Addictive Treat Fuels a Chinese City», The New York Times, 19.8.2010.
• Μόρτον Τζ. Φ. “Widespread tannin intake via stimulants and masticatories, especially guarana, kola nut, betel vine, and accessories”, Springer USA, 1992.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Ιδίως στην Ιαπωνία ήταν πρότυπο ομορφιάς μέχρι τα σύγχρονα χρόνια!

[2] Το βετέλ ανήκει στην οικογένεια των Πιπερίδων είναι είδος πιπεριάς. Το φύλλο βετέλ καταναλώνεται κυρίως στην Ασία. Στην Ινδία και την Σρι Λάνκα, ένα δεμάτι φύλλων βετέλ προσφέρεται παραδοσιακως ως ένδειξη σεβασμού και ευοίωνου ξεκινήματος (καλη αρχη), στον χαιρετισμό των πρεσβυτέρων σε γαμους, τον εορτασμό της Πρωτοχρονιάς και ως πληρωμή ιατρών της Αγιουρβέδα και και αστρολόγων (τους προσφέρονται χρήματα ή/και καρύδια αρίκα, επί φύλλων βετέλ για χάρη στις ευλογίες). Η κύρια χρήση του φύλλου βετέλ είναι ως περιτύλιγμα για το μάσημα των καρυδιών αρίκα και του καπνού, όπου χρησιμοποιείται κυρίως για την προσθήκη γεύσης. Χρησιμοποιείται στην μαγειρική, συνήθως ωμό, για την πιπεράτη γεύση του. Η χρήση του βετέλ στην Κίνα (εδώ και περισσότερα από 300 χρόνια) είναι και για φαρμακευτική χρήση. Το φύλλο βετέλ από μόνο του έχει δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία, και λόγω των τανινών του (για λόγους που επί του παρόντος δεν είναι πλήρως κατανοητοί) ίσως και λόγω της βλαβερής επίδρασης του χρωμοσώματος του φύλλου του. Στην Νέα Γουινέα φτιάχνουν και σάκκους από βετέλ έως και τον 19ο αιώνα – βλ. Μουσείο Τουλούζης.

arxeion-politismou.gr